Helikopter təcili tibbi yardım xidmətləri çox vaxt yalnız bir missiya növü üzərindən düşünülür: Qəza yerinə sürətlə çatmaq, tibbi heyəti hadisə yerinə aparmaq və xəstəni uyğun xəstəxanaya daşımaq.

Halbuki milli miqyaslı hava tibbi yardım sistemi bundan daha geniş missiyalar yerinə yetirə bilər:

• Hadisə yerində təcili müdaxilə,
• Ağır travmalı xəstənin daşınması,
• Reanimasiya xəstəsinin xəstəxanalararası transferi,
• ECMO dəstəyi altında olan xəstənin daşınması,
• Yenidoğulmuş və ya uşaq reanimasiyası transferi,
• Orqan və ixtisaslaşmış heyətin daşınması,
• Dağlıq ərazilərdən və ya su üzərindən bucurqadla xilasetmə,
• Gecə və əlverişsiz hava şəraitində uçuş,
• Uzun məsafəli planlı transfer.

Bu missiyaların hamısı üçün eyni kabin həcmi, uçuş məsafəsi, sürət, yükqaldırma qabiliyyəti, hava şəraitinə davamlılıq və tibbi avadanlıq tələb olunmur.

Tədqiqatın əsas arqumenti filonun istehsalçı və ya model adına görə deyil, missiya profilinə görə təsnifləndirilməsi zərurətidir.

Polşadakı Mövcud Quruluşun Əsas Problemi

Tədqiqata görə Polşanın milli HEMS sistemi yalnız bir yüngül platformaya əsaslanır: EC135/H135.

Bu helikopter gündəlik təcili tibbi yardım xidməti üçün uyğun olsa da, müəyyən məhdudiyyətləri var:

• Geniş reanimasiya avadanlığı üçün kabin sahəsi məhduddur.
• ECMO sistemi, intraaortik balon pompası, qan məhsulları və geniş heyət daşıma qabiliyyəti üçün imkanları yetərli deyil.
• Məlum orta və ya güclü buzlanma şəraitində tam mühafizə təmin edə bilmir.
• Çoxsaylı xərəkdə olan xəstəni daşıya bilmir.
• Uzun məsafəli planlı transferlərdə sabit qanadlı təyyarə qədər səmərəli deyil.
• Planlı yüngül xəstəxana transferi ilə hadisə yerində təcili müdaxiləni eyni filonun üzərinə qoyur.

Müəllif bu quruluşu “birplatformalı monokultura” kimi xarakterizə edir və yetkin Avropa sistemlərində müxtəlif missiyalar üçün fərqli hava vasitələrindən istifadə edildiyini bildirir.

Təklif Olunan Üç Funksional Təbəqə

Tədqiqatda dörd hava vasitəsi sinfi üç funksional təbəqədə qruplaşdırılmışdır:

Birinci Sinif: H135 Yüngül Daşıma Helikopteri

Təklif olunan filoda 9 H135 helikopteri nəzərdə tutulur.

Bunların missiyası hadisə yerində təcili müdaxilə deyil. H135 sinfi:

• Stabil xəstələrin planlı transferində,
• Əvvəlcədən məlum olan xəstəxana helikopter meydançaları arasında,
• Gündüz və vizual uçuş şəraitində,
• Sadə tibbi avadanlıqla

istifadə ediləcək.

Gecə saatlarında bu hava vasitələri xəstə daşımaqdan daha çox heyətlərin bazalar arasında yerləşdirilməsinə xidmət edə bilər.

Müəllif bu sinfi daimi yekun həll kimi deyil, mövcud EC135 donanmasının istismar müddətini uzadan keçid həlli kimi qiymətləndirir. Yüngül platformaların təxminən 2033-cü il ətrafında yenilənməsi nəzərdə tutulur.

Niyə Planlı Transferlər Xilasetmə Helikopterlərindən Ayrılmalıdır?

Planlı xəstəxanalararası transferlər gündəlik təcili HEMS helikopterləri ilə həyata keçirilərsə, hadisə yerinə müdaxilə üçün hazır olmalı hava vasitələri uzun müddət sistemdən kənarda qala bilər.

Məsələn, stabil bir xəstənin iki xəstəxana arasında daşınması:

• Hazırlıq,
• Xəstəxanaya eniş,
• Xəstənin təhvil verilməsi,
• Geri qayıdış

müddətində xilasetmə helikopterini məşğul edə bilər.

Yüngül planlı transfer sinfi gündəlik təcili müdaxilə donanmasını bu missiyalardan qorumağı hədəfləyir.

İkinci Sinif: H145 Gündəlik HEMS Donanması

Təklifin əsas sütununu 28 H145 helikopteri təşkil edir.

Tədqiqatda H145 üçün önə çıxarılan xüsusiyyətlər bunlardır:

• Gecəgörmə eynəkləri ilə əməliyyat,
• Daha geniş kabin,
• Ventilyator, defibrilyator, monitor və infuziya pompasının daşınması,
• Dərman və soyuq saxlama sahəsi,
• Ən azı iki uzanıqlı xəstəni daşıya bilmə,
• Yetkin Avropa HEMS operatorlarında geniş istifadə.

H145-in buzlanmadan mühafizəsi məhduddur. Ön şüşənin qızdırılması və mühərrikin hava girişinin mühafizəsi olsa da, məlum orta və ya güclü buzlanmada tam qoruma təmin edə bilmir.

Buna görə ağır hava şəraiti üçün ayrıca sinfə ehtiyac var.

Üçüncü Sinif: AW101 Ağır MEDEVAC Helikopteri

Tədqiqatın ən diqqətçəkən təklifi ölkənin dörd bölgəsində yerləşdiriləcək 4 AW101 helikopteridir.

Bu helikopterlər Kraków, Lublin, Poznań və Olsztyn mərkəzlərində yerləşdiriləcək.

AW101 tədqiqatda yalnız böyük ambulans helikopteri kimi deyil, uçan reanimasiya bölməsi kimi nəzərdə tutulmuşdur.

Təklif olunan tibbi imkanlara bunlar daxildir:

• ECMO sistemi,
• Qan və qan məhsullarının saxlanması,
• Transfuziya pompası,
• Ventilyator,
• Defibrilyator və monitor,
• İntraaortik balon pompası,
• Transport küvəzi,
• Geniş reanimasiya heyəti,
• Birdən çox xərək.

Helikopterin həmçinin NATO standartına uyğun, kabinə quraşdırıla bilən reanimasiya modulunu daşıya bilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

ECMO Nədir və Onun Daşınması Niyə Çətindir?

ECMO ekstrakorporal membran oksigenləşdirməsi ifadəsinin qısaltmasıdır. Ürək və ya ağciyərlərin yetərli işləmədiyi ağır hallarda qanın bədəndən kənarda oksigenləşdirilməsini və qan dövranına dəstəyi təmin edir.

ECMO dəstəyi altında olan xəstənin daşınması yalnız xərəyin helikopterə yüklənməsindən ibarət deyil.

Daşıma zamanı aşağıdakı komponentlər fasiləsiz işləməlidir:

• ECMO pompası və oksigenator,
• Enerji mənbəyi,
• Oksigen sistemi,
• Ventilyator,
• Dərman və infuziya pompaları,
• Monitorinq,
• İxtisaslaşmış həkim, perfuzionist və reanimasiya heyəti.

Buna görə geniş kabin, yüksək elektrik gücü, oksigen infrastrukturu və yüksək yükdaşıma qabiliyyəti tələb olunur.

AW101 üçün Əlavə Sertifikatlaşdırma Tələbi

Tədqiqat ağır MEDEVAC kabininin yalnız standart hava vasitəsi avadanlığı ilə qurula bilməyəcəyini bildirir.

ECMO konsoluna yüksək güclü elektrik verilməsi və hava vasitəsinin daxilində maye oksigen sistemindən istifadə edilməsi üçün əlavə tip sertifikatı tələb olunacaq.

Bu, təklifin yalnız hava vasitəsinin satın alınması layihəsi olmadığını; tibbi kabin dizaynı, aviasiya sertifikatlaşdırması və avadanlıq inteqrasiyası tələb etdiyini göstərir.

Niyə Məhz Dörd AW101?

Dörd ağır helikopterin sayı birbaşa illik ECMO uçuşlarının sayından hesablanmayıb.

Müəllif bu rəqəmi dörd səbəblə izah edir:

• Ölkənin dörd coğrafi bölgəsini əhatə etmək,
• Texniki xidmət zamanı xidmətin davamlılığını təmin etmək,
• Nadir, lakin kritik missiyalarda milli hazır imkan yaratmaq,
• Pis hava, çoxsaylı yaralı və bucurqadla xilasetmə kimi yüngül donanmanın yerinə yetirə bilmədiyi missiyaları qarşılamaq.

AW101 buna görə gündəlik uçuş saatı ilə deyil, nadir, lakin kritik hadisələrdə əlçatan olması ilə qiymətləndirilir.

Tədqiqatın ifadəsi ilə desək, bu hava vasitəsinin dəyəri yalnız sürətlə çatması deyil, digər hava vasitələrinin havaya qalxa bilmədiyi şəraitdə gələ bilməsidir.

AW101 Hər Xəstəxananın Damına Enə Bilərmi?

Xeyr.

AW101-in təxminən 15 tonluq maksimum çəkisi və güclü rotor axını şəhər xəstəxanalarındakı bir çox dam meydançasından istifadəsini əngəlləyə bilər.

Risklər bunlardır:

• Damın daşıma qabiliyyətinin aşılması,
• Güclü rotor axınının boş cisimləri sovurması,
• İnsanlar və ətrafdakı tikililər üçün təhlükə,
• Yaxınlıqdakı pəncərələrin zədələnməsi.

Buna görə ağır ECMO transferi birbaşa xəstəxanadan xəstəxanaya helikopter uçuşu şəklində planlaşdırılmayıb.

ECMO Transferində Quru–Hava–Quru Modeli

Tədqiqatda təklif olunan ağır transfer zənciri belədir:

1. Xəstə göndərən xəstəxanada ixtisaslaşmış heyət tərəfindən ECMO-ya qoşulur.
2. Qısa quru ambulansı səfəri ilə ağır helikopter üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş açıq sahəyə aparılır.
3. Uyğun sahə böyük hava limanı, idman stadionu və ya təhlükəsizliyi təmin edilmiş açıq meydan ola bilər.
4. Xəstə AW101-ə qəbul edilir və uzun məsafəli hava transferi həyata keçirilir.
5. Çatdıqda böyük hava limanı və ya aeroklub meydanından istifadə olunur.
6. Son mərhələ quru ambulansı ilə referans mərkəzə tamamlanır.

Bu yanaşma birbaşa uçuşun bəzi vaxt üstünlüklərini azalda bilər. Bunun müqabilində ağır helikopter üçün təhlükəsiz eniş və qalxış şəraitini təmin edir.

Dördüncü Sinif: Cessna Grand Caravan EX

Tədqiqatda uzun məsafəli daşınma üçün 3 Cessna Grand Caravan EX təyyarəsi təklif olunur.

Təyyarələrin Wrocław, Kraków və Gdańsk-da yerləşdirilməsi planlaşdırılıb.

Müəllif təxminən 300 kilometrdən uzun transferlərdə helikopterin ən uyğun vasitə olmaqdan çıxdığını müdafiə edir.

Sabit qanadlı təyyarə:

• Daha yüksək kruiz sürətinə malik ola bilər,
• Saatlıq istismar xərci daha aşağı ola bilər,
• Daha geniş kabin təklif edə bilər,
• Uzun məsafədə yanacaq doldurma ehtiyacını azalda bilər,
• Orqan, ixtisaslaşmış heyət və planlı xəstə transferlərini üzərinə götürə bilər.

Grand Caravan EX qısa uçuş-enmə zolaqlarında işləyə bilən, gecə və əlverişsiz hava şəraitində uça bilən turboprop kimi seçilmişdir.

Niyə Daha Sürətli PC-12 və ya King Air Seçilmədi?

Tədqiqatda Grand Caravan EX-in daha sürətli alternativlərə baxmayaraq seçilməsinin səbəbləri:

• Daha sadə istismar quruluşu,
• Daha aşağı saatlıq xərc,
• Qısa uçuş-enmə zolağından istifadə edə bilmə,
• Geniş kabin,
• Yetkin və geniş yayılmış platforma olmasıdır.

Lakin sabit qanadlı bazaların yerləri helikopter bazaları qədər ətraflı riyazi optimallaşdırma ilə müəyyən edilməyib.

Müəllif bunu xəstəxanalararası transferlərin real başlanğıc və təyinat nöqtələrini ehtiva edən missiya səviyyəli məlumatların açıq olmaması ilə izah edir.

Ümumi Donanma Quruluşu

Xilasetmə Helikopterlərinin Sayı Necə Hesablandı?

Tədqiqat hər baza üçün avtomatik olaraq bir helikopter ayırmaq əvəzinə əhaliyə əsaslanan missiya yükü modelindən istifadə edib.

Hesab üç mərhələdən ibarətdir:

1. Hər bazanın xidmət ərazisini müəyyənləşdirmək,
2. Xidmət ərazisindəki əhalini illik missiya sayına çevirmək,
3. Missiya sayını bir helikopterin gündəlik tutumuna bölmək.

Voronoi Bölünməsi Nədir?

Voronoi üsulu xəritədəki hər nöqtəni ən yaxın mərkəzə aid edir.

Tədqiqatda Polşanın hər bir kvadratkilometrlik əhali hüceyrəsi ən yaxın HEMS bazasına bağlanıb.

Beləliklə, hər bazanın nəzəri xidmət ərazisi və bu ərazidə yaşayan ümumi əhali hesablanıb.

Bu yanaşma real yol şəbəkəsini, uçuşa qadağan zonaları, dağlıq relyefi və hava şəraitini bütün təfərrüatları ilə əks etdirmir. Lakin bazaların nisbi əhali yükünü müqayisə etmək üçün təkrarlana bilən çərçivə təqdim edir.

Əhali Missiya Sayına Necə Çevrildi?

Tədqiqatda üç fərqli missiya nisbətindən istifadə olunub:

Bir bazanın gündəlik missiya tələbi ümumən belə hesablana bilər:

\[ G_i = \frac{ N_i \times R }{ 100.000 \times 365 } \]

Bu düstur tədqiqatda ayrıca tənlik kimi verilməyib; təsvir olunan hesablama üsulunu göstərmək üçün yazılıb.

Düsturda:

• \(G_i\), i bazasının gündəlik missiya tələbatını,
• \(N_i\), xidmət ərazisinin əhalisini,
• \(R\), 100.000 nəfərə düşən illik missiya nisbətini ifadə edir.

Bir Helikopterin Gündəlik Tutumu

Əsas analizdə bir helikopterin gündəlik tutumu 2,74 missiya kimi qəbul edilib.

Bu göstərici ildə təxminən 1.000 missiyaya uyğundur.

Müəllif bu həddi yetkin HEMS stansiyasının real yükündən daha aşağı və ehtiyatlı dəyər kimi seçib.

Beləliklə:

• Texniki xidmət,
• Hazırlıq müddəti,
• Mövsümi intensivlik,
• Missiya müddətlərindəki dəyişkənlik

üçün tutum ehtiyatı saxlanılıb.

Tələb olunan helikopter sayı konseptual olaraq:

\[ H_i = \left\lceil \frac{G_i}{C} \right\rceil \]

şəklində hesablanıb.

Burada \(C\), helikopter başına gündəlik missiya tutumudur və nəticə yuxarı yuvarlaqlaşdırılır.

Ən Yüksək Yüklü Bazalar

Tədqiqatın 12-ci səhifəsindəki ətraflı cədvəldə 21 əsas bazanın xidmət ərazisinin əhalisi, gündəlik missiya sayı və helikopter ehtiyacı göstərilir.

Ən yüksək yük Gliwice-Trynek bazasındadır:

• Xidmət ərazisinin əhalisi: təxminən 4,84 milyon,
• Gündəlik missiya tələbi: 5,73,
• Tələb olunan H145: 3.

İki helikopter tələb edən bazalar:

• Warsaw,
• Kraków,
• Wrocław,
• Łask,
• Toruń-Bielany.

Digər 15 əsas bazanın hər biri bir H145 ilə planlaşdırılıb.

Baza üzrə Missiya Yükü

Bu bölgü əhalinin sıx olduğu bölgələrdə “bir baza, bir helikopter” yanaşmasının tələbi ödəməyə bilməyəcəyini göstərir.

Həssaslıq Analizi

Model iki əsas fərziyyədən asılıdır:

• Əhali başına illik missiya nisbəti,
• Bir helikopterin gündəlik missiya tutumu.

Buna görə tədqiqatçı üç missiya nisbətini üç tutum dəyəri ilə çarpazlaşdırıb.

Nəticələr 24 ilə 35 helikopter arasında dəyişir.

Əsas təklif olan 28 helikopter bu aralığın ortasında yerləşir.

Yalnız gündəlik tutum fərziyyəsi dəyişdirildikdə DRF ssenarisi 26 ilə 30 arasında dəyişib. Müəllif bunu modelin struktur təklifinin məqbul fərziyyə dəyişiklikləri qarşısında tamamilə pozulmadığının göstəricisi kimi şərh edir.

Niyə Mövcud Polşa Missiya Nisbətindən İstifadə Edilmədi?

Tədqiqata görə mövcud Polşa missiya nisbəti sistemdəki hazırkı məhdudiyyətlər səbəbindən aşağı səviyyədə qala bilər.

Bu məhdudiyyətlər bunlardır:

• 24 saat açıq bazaların sayının məhdud olması,
• Gecə uçuş imkanının yetərsizliyi,
• Əlverişsiz hava şəraitində uçuşların məhdud olması,
• ECMO və küvəz transportunun həyata keçirilə bilməməsi,
• Planlı transfer funksiyasının olmaması.

Müəllif hazırkı aşağı istifadə nisbəti ilə hədəf donanma layihələndirməyin sistemin çatışmazlıqlarını gələcəyə daşımaq mənasına gələcəyini müdafiə edir.

ECMO Tələbi Necə Qiymətləndirildi?

Tədqiqat milli ECMO tələbatını təxminən 1–10 xəstə/milyon/il aralığına əsaslandırır.

Polşa əhalisi üçün yuxarı qiymətləndirmə ildə təxminən 380 ECMO namizədidir.

Bu xəstələrin hamısının hava yolu ilə daşınması tələb olunmur.

Hava nəqli üçün uyğun alt qrup:

• Referans mərkəzdən uzaqda olan,
• Quru yolu ilə transferi çox uzun çəkəcək,
• Təcili mərkəz dəyişikliyi tələb edən,
• Yerində kanulyasiyadan sonra üst mərkəzə köçürülməsi lazım olan

xəstələrdən ibarət ola bilər.

İldə 25 hava ECMO transportu həddi ümumi təxmini namizədlərin yalnız kiçik bir hissəsidir.

H1 Hipotezi

Tədqiqatın açıq şəkildə sınaqdan keçirilə bilən hipotezi belədir:

Dörd AW101 ağır MEDEVAC helikopterinin istifadəyə verilməsindən sonrakı üçüncü ildə illik hava ECMO daşınmalarının sayı ən azı 25 olacaq.

Bu proqnoz 2028–2031 əməliyyat məlumatları ilə sınaqdan keçirilmək üçün hazırlanıb.

Müəllif hədd dəyərini yüksək və asan təsdiqlənəcək təqdimat hədəfi kimi deyil, yerinə yetirilməməsi də mümkün olan ehtiyatlı və yanlışlana bilən aşağı sərhəd kimi təqdim edir.

ECMO Missiyalarının Sayı AW101 Sayını Müəyyən Edirmi?

Xeyr.

Tədqiqat dörd ağır helikopterin ayda yalnız bir neçə ECMO missiyası yerinə yetirə biləcəyini qəbul edir.

Bu hava vasitələrinin mövcudluq səbəbi aşağıdakı missiyaların birləşməsidir:

• ECMO və reanimasiya transferi,
• Əlverişsiz hava şəraitində uçuş,
• Çoxsaylı yaralıların təxliyəsi,
• Dağda və su üzərində bucurqadla xilasetmə,
• Fəlakət və milli böhrana hazırlıq,
• Mülki-hərbi dəstək potensialı.

Buna görə AW101 sayı missiya başına iqtisadi səmərəlilikdən daha çox milli hazır imkan məntiqi ilə müəyyən edilib.

Niyə AW139 və ya H175 Deyil?

Tədqiqatda daha yüngül ağır sinif variantlarının şüurlu şəkildə rədd edildiyi bildirilir.

AW101 lehinə təqdim edilən əsaslandırmalar:

• Daha yüksək yükdaşıma qabiliyyəti,
• Daha geniş kabin,
• Bucurqadda daha uzun müddət asılı qalma imkanı,
• Havada daha sabit asılı qalma davranışı,
• Reanimasiya modulunu daşıya bilmə,
• Polşa Hərbi Dəniz Qüvvələrində eyni tipdən istifadə olunması,
• Ortaq təlim və texniki xidmət imkanı,
• Böhran zamanı mülki və hərbi hava vasitələrinin bir-birini əvəz edə bilməsi,
• PZL-Świdnik vasitəsilə yerli texniki xidmət və istehsalçı dəstəyi.

Lakin bu əsaslandırmaların maliyyə nəticələri tədqiqatda hesablanmayıb.

Yeddi Regional Mərkəzdən Necə İstifadə Olunacaq?

Donanmanın əsas bazaları 7 Regional Mərkəzdir.

Bu mərkəzlərdə:

• Təsdiqlənmiş texniki xidmət təşkilatı,
• Anqar,
• 24 saatlıq heyət imkanı,
• Gecə hazır vəziyyətdə olma,
• Sektor idarəetməsi

nəzərdə tutulur.

Hava vasitələri gündüz missiya sahələrinə irəli yerləşdiriləcək, gecə isə əsas mərkəzlərinə qayıdacaq.

Beləliklə, mövcud altı gecə bazasının əvəzinə hər sektorda bir olmaqla yeddi gecə hazır mərkəzi yaradılacaq.

Xəritə və Baza Şəbəkəsi

Tədqiqatın şəkil izahına görə təklif olunan şəbəkədə:

• Mavi dairələr əsas HEMS bazalarını,
• Dairələrin içindəki rəqəmlər H145 sayını,
• Kvadratlar ECMO imkanlı AW101 bazalarını,
• Romb işarələri Cessna Grand Caravan EX bazalarını,
• Üçbucaqlar H135 yüngül transport bazalarını göstərir.

Ümumi planlaşdırılan hava xilasetmə şəbəkəsi 28 məntəqədən ibarətdir. Bunların 21-i H145 donanma hesablamasına daxil edilən əsas HEMS bazalarıdır.

Rzeszów-Jasionka transfer məqsədlidir və əsas xilasetmə helikopteri hesabına daxil edilməyib.

Ehtiyat Donanma Niyə Lazımdır?

Bir donanmada operativ hava vasitələrinin sayı ilə ümumilikdə sahib olunmalı hava vasitələrinin sayı eyni deyil.

Helikopterlər:

• Planlı texniki xidmətə,
• Nasazlığın təmirinə,
• Mühərrik və hissə dəyişiminə,
• Mövsümi əlavə missiyaya

cəlb oluna bilər.

Buna görə 44 operativ hava vasitəsinə əlavə olaraq:

• 3 H145,
• 2 H135

milli ehtiyatda saxlanılır.

Bir H145 yay aylarında sahil bölgəsindəki mövsümi bazanı dəstəkləyə bilər.

Bundan əlavə, 2 EC135 fəlakət və ya milli böhran üçün strateji ehtiyat kimi saxlanılır.

Personal Quruluşu

Tədqiqat ətraflı personal planını əhatə dairəsindən kənarda saxlamasına baxmayaraq, çoxtipli donanmanın pilot səriştələrini üç kateqoriyaya ayırır:

• Kateqoriya A: Bir helikopter və sabit qanadlı təyyarə,
• Kateqoriya B: İki helikopter tipi,
• Kateqoriya C: AW101 daxil olmaqla üç helikopter tipi.

AW101 ağır və mürəkkəb hava vasitəsi olduğundan pilot səriştəsini yalnız nadir çağırışlarla qorumaq mümkün deyil.

Kateqoriya C pilotlarının gündəlik H135 və H145 missiyalarında aktiv qalması, AW101 çağırışlarının isə simulyator təlimləri ilə dəstəklənməsi tövsiyə olunur.

Müəllif ayda 2–3 AW101 missiyasının təkbaşına səriştəni qorumaq üçün yetərli olmayacağını qəbul edir.

Tətbiq Mərhələləri

Donanmanın çevrilməsinin bir dəfəyə həyata keçirilməsi tövsiyə edilmir.

İlk mərhələdə mövcud EC135 hava vasitələrinin bir hissəsi H135 yüngül daşıma sinfinə çevrilərək müvəqqəti imkan yaradılacaq.

Daha sonra H145 donanması böyüdükcə sistemin istifadə nisbəti:

• Mövcud Polşa səviyyəsindən,
• DRF keçid səviyyəsinə,
• Uzunmüddətli perspektivdə ADAC səviyyəsinə

yaxınlaşa bilər.

Tələb artdıqca ehtiyat donanma istifadəyə verilə və hava vasitələri zamana yayılan proqramla yenilənə bilər.

Tədqiqatın Güclü Tərəfləri

• Donanma sayını yalnız baza sayına görə deyil, əhali və missiya tələbinə görə hesablayır.
• Voronoi və WorldPop məlumatları ilə təkrarlana bilən coğrafi üsuldan istifadə edir.
• Missiya nisbəti və hava vasitəsi tutumu üçün həssaslıq analizi təqdim edir.
• Müxtəlif tibbi missiyaları fərqli hava vasitəsi sinifləri ilə uyğunlaşdırır.
• ECMO transportu üçün açıq və yanlışlana bilən tətbiq hədəfi müəyyənləşdirir.
• Helikopter və sabit qanadlı təyyarələrin uçuş məsafəsi üstünlüklərini birlikdə qiymətləndirir.
• Texniki xidmət və strateji ehtiyat ehtiyacını donanma hesablamasına daxil edir.
• Əlverişsiz hava, gecə uçuşu və ağır tibbi transport kimi mövcud sistem boşluqlarını görünən edir.

Tədqiqatın Məhdudiyyətləri

1. Hakim rəyindən keçməyib

Tədqiqat SSRN-də yayımlanan müəllif versiyasıdır və müstəqil hakim rəyindən keçməyib.

2. Operativ modeldir

Real tətbiqdən sonrakı xəstə nəticələri, uçuş performansı və ya sistem xərci ölçülməyib.

3. Xarici missiya nisbətlərinə əsaslanır

DRF və ADAC istifadə nisbətlərinin Polşaya birbaşa uyğun gələcəyi dəqiq deyil.

4. Voronoi üsulu yalnız ən yaxın bazadan istifadə edir

Dağlıq relyef, hava məkanı məhdudiyyətləri, uçuş müddəti, meteorologiya və missiya prioriteti modelə tam şəkildə əlavə edilməyib.

5. Sabit qanadlı bazalar optimallaşdırılmayıb

Real xəstəxanalararası başlanğıc-təyinat məlumatları olmadığından Cessna bazaları operativ mülahizə ilə seçilib.

6. Xərc hesablaması yoxdur

30 təyyarədən 51 hava vasitəsinə qədər böyümənin satınalma, texniki xidmət, yanacaq, anqar və personal xərcləri təhlil edilməyib.

7. Ağır sinfin xərc-effektivliyi məlum deyil

AW101-in nadir missiyalarda istifadəsinin iqtisadi qarşılığı qiymətləndirilməyib.

8. Personal tələbi əhatə dairəsindən kənardadır

Pilot, texnik, həkim, paramedik, perfuzionist və missiya mərkəzi personalının sayı hesablanmayıb.

9. H1 proqnozu hələ sınaqdan keçirilməyib

İllik 25 ECMO hava transportu yalnız tətbiqdən sonrakı məlumatlarla təsdiqlənə bilər.

10. ECMO namizədlərinin sayı transport sayına bərabər deyil

İldə təxminən 380 namizədin yalnız kiçik bir hissəsinin hava transferinə ehtiyacı ola bilər.

11. Ağır helikopterin xəstəxanaya çıxışı məhduddur

AW101 bir çox dam meydançasına enə bilmədiyi üçün quru-hava-quru zənciri tələb olunur.

12. Klinik nəticələr modelləşdirilməyib

Donanmanın böyüdülməsinin ölüm, ağırlaşma, reanimasiya müddəti və ya xəstə təhlükəsizliyi üzərindəki təsiri hesablanmayıb.

Tədqiqat Nə Demir?

Tədqiqat təklif olunan donanmanın qəti şəkildə xərc-effektiv olduğunu göstərmir.

AW101-in hər ECMO xəstəsi üçün ən sürətli və ya ən uyğun seçim olduğunu da sübut etmir.

28 H145-in dəyişməz və dəqiq ehtiyac olduğunu demir. Həssaslıq analizində dəyər 24 ilə 35 arasında dəyişir.

Tədqiqatın əsas iddiası daha məhduddur:

Yalnız bir tip yüngül helikopter donanması milli hava tibbi yardım sisteminin bütün missiyalarını qarşılaya bilməz; missiya profilinə görə təbəqələndirilmiş donanma daha funksional sistem arxitekturası təqdim edə bilər.

Gələcəkdə Hansı Tədqiqatlar Aparılmalıdır?

• Donanmanın genişləndirilməsinin satınalma və həyat dövrü xərcləri hesablanmalıdır.
• AW101 ağır MEDEVAC sinfi üçün xərc-effektivlik analizi aparılmalıdır.
• Real xəstəxanalararası transferlərin başlanğıc-təyinat məlumatları toplanmalıdır.
• Sabit qanadlı bazalar yerləşmə-marşrutlaşdırma modelləri ilə optimallaşdırılmalıdır.
• Personal və növbə planlaşdırılması ayrıca modellə qiymətləndirilməlidir.
• Uçuş müddəti, meteorologiya və hava məkanı məhdudiyyətləri coğrafi modelə əlavə edilməlidir.
• ECMO transportlarının klinik nəticələri izlənilməlidir.
• Tətbiqdən sonra missiya nisbətlərinin həqiqətən DRF və ya ADAC səviyyəsinə yaxınlaşıb-yaxınlaşmadığı ölçülməlidir.
• H1 hipotezi 2028–2031 məlumatları ilə sınaqdan keçirilməlidir.
• Mülki-hərbi ortaq texniki xidmət və donanma dəyişdirilməsi üçün ayrıca əməliyyat analizi aparılmalıdır.

Ümumi Nəticə

Bu preprint tədqiqat Polşanın milli helikopter təcili tibbi yardım sistemi üçün missiya əsaslı və çoxtəbəqəli donanma modeli təklif edir.

Mövcud yüngül helikopter şəbəkəsi gündəlik HEMS missiyalarında istifadə oluna bilsə də, ECMO daşınması, ağır reanimasiya, əlverişsiz hava əməliyyatı, çoxsaylı xərək təxliyəsi və uzun məsafəli planlı transferlər üçün yetərli deyil.

Təklif olunan arxitekturda 28 H145 gündəlik xilasetmə missiyalarını, 9 H135 planlı yüngül transferləri, 4 AW101 ağır MEDEVAC və ECMO missiyalarını, 3 Cessna Grand Caravan EX isə uzun məsafəli sabit qanadlı transferləri yerinə yetirir.

44 operativ hava vasitəsinə texniki xidmət və böhran ehtiyatları əlavə edildikdə ümumi donanma 51-ə çatır.

H145 sayı 21 əsas bazanın WorldPop əhali məlumatları üzərində Voronoi üsulu ilə hesablanan missiya yüklərinə əsasən müəyyən edilib. Əsas ssenaridə 28 helikopter tələb olunduğu halda, həssaslıq analizində ehtiyac 24 ilə 35 arasında dəyişir.

Dörd AW101-in istifadəyə verilməsi ilə illik ECMO hava daşınmalarının üçüncü ildə ən azı 25-ə çatacağı proqnozlaşdırılır. Lakin bu hədəf hələ yalnız tətbiq hipotezidir.

Tədqiqatın ən mühüm mesajı milli hava ambulansı imkanının yalnız neçə helikopterin olması ilə deyil, hər missiyanın düzgün hava vasitəsi ilə uyğunlaşdırılması ilə qiymətləndirilməli olmasıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat ictimaiyyətə açıq aqreqasiya olunmuş məlumatlardan istifadə edən operativ modelləşdirmə işidir. Xəstə səviyyəsində məlumatdan istifadə edilməyib.

21 əsas HEMS bazasının xidmət əraziləri WorldPop 2020 əhali rasteri üzərində Voronoi bölünməsi ilə hesablanıb. Hər kvadratkilometr ən yaxın bazaya aid edilib və hüceyrələrin əhalisi toplanıb.

Xidmət ərazisinin əhalisi üç fərqli illik missiya nisbətinə çevrilib:

• Mövcud Polşa nisbəti: təxminən 34,4/100.000/il,
• DRF keçid hədəfi: təxminən 43,2/100.000/il,
• ADAC yetkin sistem hədəfi: təxminən 59,1/100.000/il.

Bir helikopterin əsas ssenaridəki tutumu gündə 2,74 missiya kimi qəbul edilib.

Model Python, geopandas, matplotlib və pyproj istifadə edilməklə yaradılıb. Coğrafi analiz PUWG 1992, EPSG:2180 proyeksiyasında aparılıb.

Mənbə və Metod Qeydi

Bu məqalə Maciej M. Kasperek tərəfindən hazırlanmış “Matching aircraft to mission: a multilayer fleet for a national helicopter emergency medical service, with a forecast for air ECMO transport” başlıqlı tədqiqata əsaslanır.

Müəllif Polşanın Opole şəhərində müstəqil tədqiqatçı kimi göstərilib.

Sənəd SSRN-ə yüklənmiş preprint və müəllif versiyasıdır. Hakim rəyindən keçmiş elmi məqalə kimi qiymətləndirilməməlidir.

Tədqiqat xəstə səviyyəsində məlumatdan istifadə etməyib; WorldPop əhali rasterindən, ictimaiyyətə açıq baza koordinatlarından, milli missiya statistikasından və xarici operator nisbətlərindən yararlanıb.

Tədqiqatda heç bir xəstə müdaxiləsi və ya klinik sınaq aparılmayıb. Təklif olunan donanma və ECMO transport hədəfi real tətbiqdən sonra təsdiqlənməyib.

Müəllif analiz və vizuallaşdırma kodunun hazırlanmasında Claude Opus 4.8-dən kömək aldığını, nəticələri mənbə məlumatlarla yoxladığını və heç bir məlumatın süni intellekt tərəfindən yaradılmadığını və ya dəyişdirilmədiyini bildirib.

Müəllif həmçinin Claude-dan mətnin polyak dilindən ingilis dilinə tərcüməsi və dil redaktəsi üçün istifadə etdiyini açıqlayıb.

Tədqiqatın mühüm mənbə və hesabat məhdudiyyətlərindən biri bəzi əlaqəli preprint mənbələrinin SSRN identifikatorlarının hələ boş saxlanmasıdır. Ədəbiyyat siyahısında “abstract ID” və “identifier to be added” şəklində tamamlanmamış qeydlər var.

Bu məzmuna tədqiqatın təqdim etmədiyi xərc-effektivlik, qəti həyat qurtarma nisbəti, qəti əməliyyat uğuru və ya təsdiqlənmiş ECMO istifadəsi artımı barədə iddialar əlavə edilməyib. Bütün donanma sayları və hədəflər operativ model qiymətləndirmələri kimi verilib.