Aktif Yaşam Altyapısı (Active Living Infrastructure, ALI), insanların günlük hareketlilik, boş zaman yürüyüşü ve egzersiz yapabilmesini destekleyen perakende, toplum tesisleri, kamusal yeşil alanlar, toplu taşıma ve spor tesislerini tek bir tamamlayıcı mahalle altyapı sistemi olarak ele alan kavramsal çerçevedir. Topoğrafyaya Duyarlı İki Aşamalı Yüzen Yakalama Alanı modeli (Topography-Sensitive Two-Step Floating Catchment Area, T-S2SFCA) ise tesis arzını nüfus talebiyle birlikte değerlendiren klasik 2SFCA erişilebilirlik ölçümünü, yürüme güzergâhındaki eğimin seyahat maliyetini artırmasını hesaba katacak biçimde genişleten mekânsal erişilebilirlik yöntemidir. Bu kesitsel çalışmada Güney Kore'nin Seongnam kentindeki 1.580 yerleşim grid hücresi için topoğrafyaya duyarlı ALI erişilebilirliği hesaplanmış, sonuçlar 555 yetişkinin IPAQ ile ölçülen fiziksel aktivite düzeyiyle ilişkilendirilmiştir.
Topoğrafya hesaba katıldığında erişilebilirlik özellikle eğimli kuzey yerleşim bölgelerinde belirgin biçimde azalmıştır. Table 3'e göre 2SFCA'dan T-S2SFCA'ya geçişte bileşik ALI erişilebilirliğindeki azalma <5° gridlerde %15,8, 5–10° gridlerde %20,4 ve ≥10° gridlerde %25,1'dir. T-S2SFCA bileşik erişilebilirlik indeksinde bir standart sapmalık artış, inaktif gruba kıyasla minimal aktif olma odds'u için OR=1,594 (%95 GA 1,173–2,164), Health-Enhancing Physical Activity (HEPA) için OR=2,115 (%95 GA 1,484–3,001) ile ilişkilidir. Buna karşılık çalışma kesitseldir; yüksek erişilebilirliğin fiziksel aktiviteyi nedensel olarak artırdığını kanıtlamaz.
Araştırma problemi
Mahalle çevresinin fiziksel aktiviteyi destekleme kapasitesi çoğu zaman tek tek park, mağaza, spor tesisi veya toplu taşıma durağına olan yakınlıkla değerlendirilir. Böyle bir yaklaşım iki önemli unsuru gözden kaçırabilir. Birincisi, aynı tesisi kullanabilecek nüfus arttıkça kişi başına düşen göreli erişim fırsatı azalabilir. İkincisi, harita üzerinde eşit görünen iki mesafe, eğim farkı nedeniyle yaya için aynı fiziksel yükü oluşturmayabilir.
Çalışma bu iki sorunu aynı erişilebilirlik modelinde birleştirmektedir. Klasik 2SFCA, tesis arzını o tesisin yakalama alanındaki nüfus talebine göre dengeler. T-S2SFCA ise buna ek olarak yaya güzergâhındaki eğimi mesafe maliyetine dönüştürür. Böylece “tesise kaç metre uzaktayım?” sorusu “nüfus rekabeti ve topoğrafya hesaba katıldığında bu tesise yaya olarak ne kadar erişebilirim?” sorusuna dönüşür.
Seongnam neden bu analiz için seçildi?
Seongnam yaklaşık 900.000 nüfuslu, Seoul'ün güneydoğusunda bulunan bir kenttir. Kentin kuzeyindeki eski yerleşim alanları ağırlıklı olarak eğimli arazide, güneydeki yeni yerleşim alanları ise daha düz arazide gelişmiştir. Kaynak çalışmada kuzey eski kentin grid hücrelerinde medyan eğim yaklaşık 10°, güney yeni kentte ise 2° olarak verilmektedir.
Figure 1'in ilk paneli nüfusun grid düzeyindeki dağılımını, ikinci paneli aynı gridlerin ortalama eğimini gösterir. Bu iki harita birlikte okunduğunda, önemli miktarda nüfusun topoğrafik olarak daha maliyetli yürüme koşullarında yaşadığı görülmektedir. Çalışmanın modelleme problemi tam olarak bu mekânsal uyuşmazlığı erişilebilirlik ölçüsüne taşımaktır.
T-S2SFCA Klasik 2SFCA'dan Nasıl Farklıdır?
T-S2SFCA, klasik 2SFCA'nın tesis arzı ve nüfus talebini birlikte değerlendiren iki aşamalı yapısını korur, ancak yaya ağındaki düzlemsel mesafeyi doğrudan kullanmak yerine her bağlantıyı eğime göre düzeltilmiş bir seyahat maliyetine dönüştürür; bu nedenle özellikle dik yerleşim alanlarında aynı yatay mesafenin daha düşük etkin erişilebilirlik üretmesine izin verir.
Grid, nüfus ve yaya ağı
Çalışma alanı 250 m × 250 m gridlere bölünmüştür. Başlangıçtaki 2.368 grid hücresinden yerleşim bulunmayan veya büyük yeşil alanlarda kalan 788 hücre çıkarılmış ve analiz 1.580 konut gridinde yürütülmüştür. Her gridin merkezi bir talep noktası olarak tanımlanmıştır.
2024 nüfus verileri daha ince gridlere areal-weight interpolation ile dağıtılmıştır. Yaya ağı OpenStreetMap'teki yürünebilir footway ve path bağlantılarından oluşturulmuş; yol bağlantılarının eğimi National Geographic Information Institute tarafından sağlanan 5 m çözünürlüklü sayısal yükseklik modeli üzerinden hesaplanmıştır. Bağlantılı yürüyüş yolu bulunmayan dağlık bölgeler ağ analizinde erişilemez kabul edilmiştir.
ALI'nin beş bileşeni
| Tesis türü | Kaynakta kullanılan arz | Çalışmadaki temel işlev |
|---|---|---|
| Perakende tesisi | 9.756 tesis | Günlük ihtiyaç ve amaçlı yürüme hedefleri |
| Spor tesisi | 1.796 tesis | Yapılandırılmış egzersiz ve fiziksel aktivite |
| Toplum tesisi | 1.955 tesis | Kültür, boş zaman, sosyal ve program temelli etkinlikler |
| Kamusal yeşil alan | 729 alan | Yürüme, egzersiz, boş zaman ve sosyal etkileşim |
| Toplu taşıma | 1.312 durak/istasyon | Mahalle içi hareketlilik ve yürüyüş bağlantıları |
Kamusal yeşil alan arzı diğer kategorilerden farklı olarak tesis sayısıyla değil alan büyüklüğüyle temsil edilmiştir. Bu nedenle yeşil alan erişilebilirlik indeksinin mutlak büyüklüğü perakende, spor, toplum veya toplu taşıma indeksleriyle doğrudan ölçek karşılaştırmasına uygun değildir.
Fiziksel aktivite örneklemi
Çevrim içi anket Ekim–Kasım 2024'te Seongnam sakinleri arasında yürütülmüştür. 620 katılımcıdan yanıt alınmış; yanıt tutarlılığı yetersiz olanlar ve PHQ-9 skoru ≥14 olanlar çıkarıldıktan sonra 555 kişi analize dahil edilmiştir.
| Aktivite düzeyi | N | Oran |
|---|---|---|
| İnaktif | 85 | %15,3 |
| Minimal aktif | 379 | %68,3 |
| HEPA | 91 | %16,4 |
IPAQ Short Form, önceki yedi gündeki yoğun fiziksel aktivite, orta şiddetli aktivite ve yürümenin sıklık ve süresini kullanmıştır. Yanıtlar MET-dakika/hafta değerlerine çevrilmiştir. Kaynak protokolüne göre HEPA; haftada en az üç gün yoğun aktiviteyle ≥1.500 MET-dakika/hafta veya yedi gün boyunca toplam ≥3.000 MET-dakika/hafta koşullarından biriyle tanımlanmıştır. Minimal aktif grup en az 600 MET-dakika/hafta düzeyine veya IPAQ'nın eşdeğer sıklık koşullarına ulaşan fakat HEPA eşiğini karşılamayan katılımcıları kapsar.
Eğim Yürüme Mesafesini Modelde Nasıl Değiştiriyor?
T-S2SFCA, yaya bağlantısındaki yükseklik değişimini önce eğim açısına, ardından eğimin yürüme yükünü temsil eden düzeltilmiş mesafeye dönüştürür; kaynak örneğinde yatay uzunluğu 100 m ve mutlak eğim açısı 10° olan bir bağlantı yaklaşık 119,2 m'lik eğim-düzeltilmiş mesafe olarak değerlendirilmiştir.
Denklem 1: eğim açısı
\[ \theta=\arctan\left(\frac{\Delta h}{d}\right) \]
Burada \(\Delta h=h_e-h_s\), bağlantının son ve başlangıç noktalarının yükseklik farkıdır; \(d\) yatay mesafeyi, \(\theta\) eğim açısını temsil eder. Denklem geometrik eğimi yaya ağı üzerinde kullanılabilir açısal bir değişkene dönüştürür.
Denklem 2: eğim-düzeltilmiş seyahat mesafesi
\[ l=\frac{d}{\cos\theta}(1+\sin\theta) \]
\(l\), T-S2SFCA'da kullanılan eğim-düzeltilmiş seyahat mesafesidir. Model her yaya ağı bağlantısı için bu maliyeti hesaplar ve talep ile tesis arasındaki en düşük maliyetli yaya güzergâhındaki bağlantıları toplar. Ayrı bir “çok dikse erişilemez” eğim sınırı uygulanmaz; eğim arttıkça maliyet sürekli biçimde artar.
400 m yakalama alanı
Yakalama yarıçapı \(D_r=400\) m olarak belirlenmiştir. Kaynak bunu yaklaşık beş dakikalık yürüme erişimiyle ilişkilendirmektedir. Aynı makale, 300–700 m alternatif yarıçaplarda elde edilen sonuçların sağlamlığının Supplementary Appendix B'de kontrol edildiğini belirtir; ana PDF bu duyarlılık analizinin bütün sayısal sonuçlarını vermemektedir.
Denklem 3: tesisin arz-talep oranı
\[ R_j= \frac{SV_j} {\displaystyle\sum_{i\in\{c_{ij}\leq D_r\}} P_i f(c_{ij})} \]
\(SV_j\), \(j\) tesis noktasındaki arz büyüklüğünü; \(P_i\), \(i\) talep noktasındaki nüfusu; \(c_{ij}\), talep ve tesis arasındaki eğim-düzeltilmiş seyahat mesafesini; \(f(c_{ij})\) ise mesafe azalma ağırlığını gösterir. Bu işlem, bir tesisi çevresindeki bütün nüfusa sınırsız erişilebilir kabul etmek yerine, aynı tesisi paylaşan nüfusun talebini hesaba katar.
Denklem 4: Gaussian mesafe azalma fonksiyonu
\[ f(c_{ij})= \begin{cases} \dfrac{ e^{-\frac{1}{2}\left(\frac{c_{ij}}{D_r}\right)^2} - e^{-1/2} }{ 1-e^{-1/2} }, & c_{ij}\leq D_r\\ 0, & c_{ij}>D_r \end{cases} \]
Bu fonksiyon 400 m yakalama alanı içinde daha yakın tesislerin erişilebilirlik katkısını daha yüksek, sınıra yaklaştıkça daha düşük ağırlıklandırır. \(D_r\) dışındaki tesislerin katkısı sıfırdır.
Denklem 5: tesis türü erişilebilirliği
\[ A_{ik} = \sum_{j\in\{c_{ij}\leq D_r\}} R_j f(c_{ij}) \]
\(A_{ik}\), \(i\) talep noktasında \(k\) tesis türüne erişilebilirliktir. İkinci aşamada ilgili konut noktasının 400 m'lik eğim-düzeltilmiş yakalama alanındaki tesislerin arz-talep oranları mesafe ağırlıklarıyla toplanır.
Denklem 6: bileşik ALI erişilebilirliği
\[ CA_i=\sum_{k=1}^{K}w_k A_{ik} \]
\(CA_i\), konut konumu \(i\) için bileşik ALI erişilebilirlik indeksidir. \(A_{ik}\), ilgili tesis türünün erişilebilirliğini; \(w_k\), Analytic Hierarchy Process ile belirlenen kategori ağırlığını; \(K\) ise toplam tesis türü sayısını temsil eder. Çalışmada \(K=5\)'tir.
Ağırlıklar şehir planlama alanından 40 uzmanla yapılan AHP çalışmasından türetilmiştir. Ana PDF kesin ağırlıkları listelememekte ve Supplementary Appendix Table C'ye yönlendirmektedir; bu nedenle Verianla kaynakta görünmeyen ağırlık değerlerini üretmemektedir.
Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları
Topoğrafik düzeltme erişilebilirliği ne kadar değiştirdi?
| Eğim | Nüfus payı | 2SFCA ortalama erişilebilirlik | T-S2SFCA ortalama erişilebilirlik | 2SFCA → T-S2SFCA azalışı |
|---|---|---|---|---|
| <5° | %53,6 | 0,0742 (SD 0,1344) | 0,0625 (SD 0,1179) | %15,8 |
| 5–10° | %25,5 | 0,0485 (SD 0,0964) | 0,0386 (SD 0,0749) | %20,4 |
| ≥10° | %20,8 | 0,0275 (SD 0,0657) | 0,0206 (SD 0,0454) | %25,1 |
| Toplam | %100 | 0,0579 (SD 0,1154) | 0,0476 (SD 0,0979) | %17,8 |
Eğim yükseldikçe iki model arasındaki fark büyümüştür. Kaynak metnindeki “klasik 2SFCA yaklaşık %22 daha yüksek, ≥10° gridlerde yaklaşık %33 daha yüksek tahmin verdi” ifadesi Table 3'teki %17,8 ve %25,1 azalış oranlarıyla çelişmez. Table 3, T-S2SFCA'ya geçişteki azalmayı başlangıçtaki 2SFCA değerine böler; metindeki ifade ise 2SFCA'nın T-S2SFCA'nın üzerine ne kadar çıktığını T-S2SFCA'yı payda alarak ifade eder.
Figure 2 neyi gösteriyor?
Figure 2, aynı Seongnam alanının klasik 2SFCA ve T-S2SFCA erişilebilirlik haritalarını yan yana gösterir. Düzlemsel mesafeye dayanan modelde yüksek erişilebilirlik bölgeleri topoğrafyadan daha bağımsız yayılırken, eğim maliyeti eklendiğinde özellikle kuzeydeki eğimli yerleşim alanlarında yüksek erişilebilirlik alanları daralmaktadır. Güneydeki daha düz alanlarda değişim daha sınırlıdır.
Fark hangi tesis türlerinde daha büyüktü?
| Tesis türü | <5° grid ortalaması | ≥10° grid ortalaması | Değişim |
|---|---|---|---|
| Perakende | 0,8919 | 0,3357 | −%62,4 |
| Spor | 0,0702 | 0,0130 | −%81,5 |
| Toplum tesisi | 0,0576 | 0,0421 | −%26,9 |
| Toplu taşıma | 0,0612 | 0,0253 | −%58,7 |
| Kamusal yeşil alan | 646,886 | 628,214 | −%2,9 |
Kamusal yeşil alan satırının mutlak değerleri diğer kategorilere göre çok daha büyüktür çünkü bu kategori tesis sayısı yerine alan büyüklüğüyle hesaplanmıştır. Dolayısıyla bu tablo esas olarak her tesis türünün kendi içinde eğim grupları arasındaki değişimini göstermek için kullanılmalıdır.
Regresyon modeli nasıl kuruldu?
Bağımlı değişken üç kategorili IPAQ fiziksel aktivite düzeyidir: inaktif, minimal aktif ve HEPA. İnaktif grup referans kategorisidir. Model 1 beş tesis türünü ayrı ayrı, Model 2 ise bileşik ALI indeksini kullanmıştır.
Bütün erişilebilirlik değişkenlerine log(x+1) dönüşümü uygulanmış ve ardından z-skoru standardizasyonu yapılmıştır. Bu nedenle OR değerleri erişilebilirlikte bir standart sapmalık artış başına yorumlanır. Modeller cinsiyet, yaş, aylık gelir, ikamet süresi, PHQ-9 skoru ve yaşam memnuniyetine göre ayarlanmıştır. VIF değerlerinin tamamı 10'un altında bildirilmiştir.
Bileşik ALI erişilebilirliği ile fiziksel aktivite ilişkisi
| Karşılaştırma | OR | %95 güven aralığı | Kaynak anlamlılık düzeyi |
|---|---|---|---|
| Minimal aktif vs inaktif | 1,594 | 1,173–2,164 | p<0,01 |
| HEPA vs inaktif | 2,115 | 1,484–3,001 | p<0,001 |
Bu sonuç, incelenen kovaryatlar için ayarlama sonrasında bile daha yüksek topoğrafya-düzeltilmiş bileşik erişilebilirliğin hem minimal aktivite hem de HEPA düzeyiyle pozitif ilişkili olduğunu göstermektedir.
Tesis türü bazındaki OR sonuçları
| Tesis türü | Minimal aktif vs inaktif | HEPA vs inaktif |
|---|---|---|
| Perakende | 1,550; %95 GA 1,017–2,465 | 1,741; %95 GA 1,031–2,940 |
| Toplum tesisi | 1,304; %95 GA 0,921–1,846 | 1,414; %95 GA 1,041–2,124 |
| Kamusal yeşil alan | 1,389; %95 GA 1,049–1,839 | 2,110; %95 GA 1,582–3,277 |
| Spor | 0,858; %95 GA 0,454–1,691 | 1,309; %95 GA 1,059–1,614 |
| Toplu taşıma | 0,843; %95 GA 0,578–1,229 | 0,826; %95 GA 0,532–1,271 |
Kamusal yeşil alan ve perakende erişilebilirliği her iki fiziksel aktivite düzeyiyle anlamlı ilişkiliyken, spor ve toplum tesisi erişilebilirliği yalnız HEPA ile anlamlı ilişki göstermiştir. Toplu taşıma erişilebilirliği bu modelde iki fiziksel aktivite düzeyinde de anlamlı değildir.
Kamusal yeşil alan neden öne çıktı?
HEPA için tesis türleri arasındaki en büyük OR kamusal yeşil alanda görülmüştür: OR=2,110. Kaynak yazarları yeşil alanların yürüme, egzersiz, boş zaman kullanımı ve dinlenme gibi birden fazla işlevi aynı ortamda sağlayabilmesini bu ilişkinin olası bağlamlarından biri olarak tartışmaktadır. Bu açıklama gözlemsel ilişkiden türetilen yazar yorumudur; çalışma mekanizmayı deneysel olarak test etmemiştir.
Klasik 2SFCA neden aynı ilişkiyi göstermedi?
Topoğrafi-düzeltilmemiş klasik 2SFCA ile oluşturulan bileşik erişilebilirlik indeksi minimal aktif veya HEPA düzeyleriyle anlamlı ilişki göstermemiştir. Bu modelin Nagelkerke pseudo-R² değeri 0,094 iken T-S2SFCA bileşik modelinin değeri 0,138'dir. Genel model likelihood-ratio testi klasik modelde p=0,0034, T-S2SFCA modelinde p<0,0001 olarak bildirilmiştir.
Kaynak yazarları bu farklılığı, yokuşların gerçek yürüme yükünü modele katmanın mahalle erişilebilirliği ile fiziksel aktivite arasındaki ilişkiyi daha görünür hale getirmesiyle yorumlamaktadır. Ancak daha iyi model uyumu, T-S2SFCA'nın bireylerin gerçek rotalarını eksiksiz ölçtüğü veya bütün davranışsal değişkenleri yakaladığı anlamına gelmez.
Kontrol değişkenleri
Model 2'de kadınların HEPA grubunda bulunma odds'u erkek referans grubundan daha düşüktür: OR=0,469 (%95 GA 0,234–0,941). Yaşam memnuniyeti hem minimal aktif düzeyle OR=1,217 (%95 GA 1,001–1,479) hem HEPA ile OR=1,399 (%95 GA 1,081–1,810) pozitif ilişkilidir.
İkamet süresi de bazı kategorilerde anlamlıdır. Beş yıldan kısa ikamete göre 10–15 yıllık ikamet minimal aktif grup için OR=0,464 (%95 GA 0,244–0,882), 15–20 yıllık ikamet HEPA için OR=4,388 (%95 GA 1,142–16,870), ≥20 yıllık ikamet ise HEPA için OR=5,452 (%95 GA 1,414–21,025) olarak raporlanmıştır. Geniş güven aralıkları özellikle uzun ikamet kategorilerindeki tahminlerin belirsizliğinin yüksek olduğunu göstermektedir.
Daha Yüksek ALI Erişilebilirliği Daha Fazla Fiziksel Aktiviteye Neden Olur mu?
Bu çalışma nedensellik kanıtlamaz; kesitsel tasarım yalnız aynı zaman diliminde ölçülen topoğrafya-düzeltilmiş ALI erişilebilirliği ile IPAQ fiziksel aktivite düzeylerinin ilişkisini gösterir ve konut seçimi, ters nedensellik, ölçülmemiş mahalle özellikleri veya diğer karıştırıcı etkenlerin bu ilişkiye katkısını dışlayamaz.
Özbildirim sınırlılığı
Fiziksel aktivite IPAQ Short Form ile özbildirim üzerinden ölçülmüştür. Kaynak, hatırlama yanlılığı, fazla bildirim ve genel ölçüm hatasının mümkün olduğunu belirtmektedir. Çalışma katılımcıların gerçek yürüme güzergâhlarını GPS ile sürekli izlemiş değildir.
Mekânsal veri belirsizliği
Yaya ağı OpenStreetMap'ten, topoğrafya 5 m DEM'den modellenmiştir. Kaynak, yaya rotası ve eğim tahminlerinin bu veri kaynaklarındaki belirsizlikten etkilenebileceğini kabul etmektedir.
Örnekleme sınırı
Katılımcılar çevrim içi platformlardan toplanmıştır; bu nedenle özellikle bazı yaş grupları, kaynakta örnek verilen yaşlı yetişkinler gibi nüfus kesimleri eksik temsil edilmiş olabilir. Ayrıca ağır depresif belirtileri bulunan PHQ-9 ≥14 grubu protokol gereği analizden çıkarılmıştır; bulgular bu dışlanan grup için otomatik olarak genellenmemelidir.
Tek kent ve mahalle kümelenmesi
Çalışma yalnız Seongnam'da yürütülmüştür. Farklı topoğrafyaya, yoğunluğa, ulaşım sistemine ve tesis dağılımına sahip şehirlerde aynı OR değerlerinin ortaya çıkacağı varsayılamaz. Regresyon modeli ayrıca gözlenmemiş mahalle özelliklerinden doğabilecek mahalle düzeyi kümelenme ve mekânsal bağımlılığı çok düzeyli bir yapı içinde açıkça modellememiştir.
Çalışmanın desteklediği sonuçlar
- Topoğrafya hesaba katılmadığında özellikle dik konut bölgelerinde yaya erişilebilirliği olduğundan yüksek görünebilir.
- T-S2SFCA düzeltmesinin etkisi eğim arttıkça büyümüştür.
- Eğimli gridlerde spor, perakende ve toplu taşıma erişilebilirliğinde düz gridlere göre belirgin farklar görülmüştür.
- Topoğrafya-düzeltilmiş bileşik ALI erişilebilirliği hem minimal aktif hem HEPA düzeyiyle pozitif ilişkilidir.
- Kamusal yeşil alan ve perakende erişilebilirliği iki aktivite düzeyiyle de ilişkilidir.
- Spor ve toplum tesisi erişilebilirliği yalnız HEPA ile anlamlı ilişki göstermiştir.
- Klasik 2SFCA ile oluşturulan bileşik indeks aynı fiziksel aktivite ilişkisini göstermemiştir.
Çalışmanın desteklemediği sonuçlar
- Daha yüksek ALI erişilebilirliğinin fiziksel aktiviteyi nedensel olarak artırdığı kanıtlanmamıştır.
- Bir tesisi eklemenin belirli bir yüzdeyle fiziksel aktiviteyi artıracağı hesaplanmamıştır.
- T-S2SFCA'nın bütün şehirlerde klasik 2SFCA'dan daha iyi davranacağı gösterilmemiştir.
- IPAQ kategorileri doğrudan cihazla ölçülmüş aktivite değildir.
- Toplu taşımanın fiziksel aktiviteyle hiçbir ilişkisi olmadığı sonucu çıkarılamaz; yalnız bu modelde istatistiksel olarak anlamlı ilişki gösterilmemiştir.
- OR değerleri risk oranı veya nedensel etki büyüklüğü değildir.
Planlama açısından yorum
Kaynak çalışmanın planlama yorumu, aktif yaşamı yalnız tek tek tesislerin belirli mesafede bulunmasıyla değerlendirmek yerine tesis bileşimi, yaya güzergâhı ve topoğrafyanın birlikte ele alınması gerektiğidir. Özellikle tesisler harita üzerinde yakın görünse bile dik yokuş nedeniyle etkin yaya erişiminin düşük olduğu alanlar, yaya bağlantısı iyileştirmeleri açısından öncelikli olabilir.
Bu öneri Seongnam bulgularından türetilmiştir. Farklı kentlerde aynı yaklaşım kullanılmadan önce yerel yaya ağı, topoğrafya, tesis sınıflaması, nüfus dağılımı, aktivite kültürü ve ulaşım sistemi ayrıca doğrulanmalıdır.
Kaynak ve Yöntem Notu
Özgün çalışma: A topography-sensitive 2SFCA approach to measuring accessibility to active living infrastructure and its association with health-enhancing physical activity
Yazarlar: Yesong Shin; Jeongwoo Lee.
Sorumlu yazar: Jeongwoo Lee.
Kurum: Department of Urban Design and Studies, College of Engineering, Chung-Ang University, Seoul, Republic of Korea.
Dergi: Frontiers in Public Health.
Bölüm: Public Health Policy.
Yayınevi/platform: Frontiers Media SA / Frontiers.
Cilt / makale: 14, 1923137.
DOI: 10.3389/fpubh.2026.1923137.
Makale türü: Original Research; hakemli araştırma makalesi.
Alınma: 29 Haziran 2026.
Revizyon: 17 Ağustos 2026.
Kabul: 17 Ağustos 2026.
Yayın: 4 Eylül 2026.
Düzeltme: 11 Eylül 2026; kaynak düzeltmenin bilimsel içeriği etkilemediğini belirtmektedir.
Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).
Çalışma türü: Kesitsel, gözlemsel mekânsal erişilebilirlik ve fiziksel aktivite çalışması.
Çalışma alanı: Seongnam, Republic of Korea.
Nihai bireysel örneklem: 555 yetişkin.
Başlangıç anket yanıtı: 620.
Mekânsal birim: 250 m × 250 m grid; 1.580 yerleşim grid hücresi.
Topografik veri: 5 m çözünürlüklü DEM, National Geographic Information Institute.
Yaya ağı: OpenStreetMap yürünebilir bağlantıları.
ALI kategorileri: perakende, spor, toplum tesisi, kamusal yeşil alan ve toplu taşıma.
Ana mekânsal yöntem: T-S2SFCA.
Yakalama yarıçapı: 400 m.
Fiziksel aktivite ölçümü: IPAQ Short Form; inaktif, minimal aktif ve HEPA.
Ana istatistik: Multinomial lojistik regresyon; inaktif referans kategori.
Erişilebilirlik ön işlemi: log(x+1) dönüşümü ve z-skoru standardizasyonu.
Ayarlama değişkenleri: cinsiyet, yaş, aylık gelir, ikamet süresi, PHQ-9 skoru ve yaşam memnuniyeti.
Multicollinearity: bütün VIF değerleri <10.
Bileşik indeks ağırlıkları: 40 şehir planlama uzmanıyla AHP; tek tek ağırlıklar ana PDF yerine Supplementary Appendix Table C'de verilmiştir.
Etik: Chung-Ang University Institutional Review Board, IRB No. 1041078-202110-HR-310-0.
Onam: Yazılı bilgilendirilmiş onam.
Finansman: Ministry of Education of the Republic of Korea ve National Research Foundation of Korea; NRF-2024S1A5A2A01019561.
Çıkar çatışması: Yazarlar potansiyel çıkar çatışması oluşturabilecek ticari veya finansal ilişki bildirmemiştir.
Veri erişilebilirliği: Çalışmanın özgün katkıları makale/Supplementary Material içinde sunulmakta; ek sorular corresponding author'a yönlendirilebilmektedir.
Yazar katkıları: Yesong Shin — data curation, formal analysis, investigation, methodology, visualization ve original draft. Jeongwoo Lee — conceptualization, funding acquisition, methodology, supervision, original draft ve review/editing.
Tez ilişkisi: Makale, birinci yazarın ikinci yazar danışmanlığındaki Assessing Accessibility and Spatial Equity of Health-Related Neighborhood Facilities for Older Adults Using the Slope-Adjusted 2SFCA Method başlıklı tezinin değiştirilmiş sürümüdür.
Generative AI beyanı: Yazarlar makalenin oluşturulmasında generative AI kullanılmadığını bildirmiştir. Frontiers'ın şekil alt metinlerinin AI desteğiyle üretilebileceğine ilişkin yayınevi açıklaması bundan ayrıdır.
Temel yorum sınırı: T-S2SFCA erişilebilirliği ile fiziksel aktivite düzeyi arasındaki bulgular kesitsel ilişkilerdir; konut seçimi, ters nedensellik, özbildirim hatası, mekânsal bağımlılık ve ölçülmemiş karıştırıcılar nedeniyle nedensel etki olarak yorumlanamaz.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir