Çok dilli bilim iletişimi, bilimsel bilginin birden fazla dilde ve farklı toplumsal grupların dilsel bağlamları dikkate alınarak paylaşılmasıdır. Bu çalışma, Güney Afrika'daki bilim insanlarının dil repertuvarı ile bilim iletişimi uygulamaları arasındaki ilişkiyi, Nisan-Haziran 2022 döneminde yürütülmüş çevrim içi bir anketten temizlenerek seçilen 300 katılımcının verileri üzerinden incelemektedir. Örneklemde katılımcıların %29,0'ı tek dil, %37,3'ü iki dil ve %33,6'sı ikiden fazla dil konuştuğunu bildirmiştir; böylece %71'lik bir grup en az iki dil konuşabilmektedir. Buna karşılık bilim iletişiminde English açık biçimde baskın kalmakta ve Indigenous dillerin iletişim amacıyla kullanımı, bilim insanlarının bu dilleri konuşabilme düzeylerinin altında seyretmektedir.

Araştırmanın temel bilimsel mesajı, Güney Afrika bilim sisteminde önemli bir çok dillilik kapasitesi bulunduğu fakat bu kapasitenin bilim iletişiminde tam olarak kullanılmadığıdır. İki dil bilen katılımcıların %29,4'ü bilim iletişiminde ek dil kullandığını bildirirken, ikiden fazla dil bilenlerde bu oran %47,5'tir. Konuşulan dil sayısı ile iletişim kurulan hedef kitle çeşitliliği arasında istatistiksel olarak anlamlı fakat zayıf bir ilişki raporlanmıştır: r=0,135 ve p=0,027.

Sonuçların sınırı örnekleme yapısından kaynaklanmaktadır. Anket İngilizce, çevrim içi ve gönüllü katılımla gerçekleştirilmiştir; Güney Afrika'daki bilim insanlarının toplam nüfusu bilinmediği için yanıt oranı hesaplanamamaktadır. Örneklem ayrıca bilim iletişimi ve çevrim içi profesyonel ağlarla zaten ilişkili bilim insanlarına doğru seçilim gösterebilir. Bu nedenle %71 değeri bütün Güney Afrika bilim insanlarının ulusal prevalansı olarak değil, incelenen 300 kişilik örneklemin özelliği olarak yorumlanmalıdır.

Araştırma problemi

Bilim iletişiminin amacı yalnız bilimsel bilgiyi laboratuvardan veya üniversiteden halka aktarmak değildir. Modern bilim iletişimi, farklı topluluklarla karşılıklı ilişki kurmayı, bilginin toplumsal bağlamını açıklamayı, kamusal tartışmayı desteklemeyi ve bilimsel bilginin anlamlı biçimde kullanılabilmesini sağlamayı da kapsar.

Dil bu süreçte temel bir erişim katmanıdır. Bilim yalnız baskın akademik dil üzerinden anlatıldığında, başka dillerde yaşayan ve düşünen toplulukların bilimsel tartışmaya katılımı sınırlanabilir. Güney Afrika gibi yüksek dil çeşitliliğine sahip bir toplumda bilim insanlarının hangi dilleri konuşabildiği ve bu dillerden hangilerini gerçekten bilim iletişiminde kullandığı bu nedenle ayrı sorulardır.

Çalışmanın literatür boşluğu, Güney Afrika'daki bilim insanlarının dil kullanımına ilişkin sistematik ampirik verinin sınırlı olmasıdır. Araştırmacılar bilim insanlarının sahip olduğu dil kapasitesinin bilim iletişiminde daha geniş erişim için kullanılabilecek bir kaynak olup olmadığını incelemektedir.

Bilim İnsanlarının Çok Dilli Olması Bilim İletişimi İçin Neden Önemlidir?

Çok dillilik, bilim insanına aynı bilimsel içeriği farklı dilsel ve kültürel bağlamlarda daha erişilebilir biçimde paylaşabilme potansiyeli sağlar; ancak çalışma yalnız birden fazla dil konuşmanın yeterli olmadığını, bu dil kapasitesinin gerçek bilim iletişimi uygulamasına aktarılması gerektiğini göstermektedir.

Bilim insanı hedef kitlesinin kullandığı dili anlayabiliyorsa iletişim yalnız kelimelerin çevrilmesinden ibaret kalmaz. Kavramların günlük kullanımı, kültürel anlamı, hangi örneklerin anlaşılır olduğu ve bilimsel terminolojinin nerede açıklama gerektirdiği daha iyi değerlendirilebilir.

Kaynak, çok dilli bilim iletişimini bilimsel okuryazarlığı, erişilebilirliği, katılımı ve toplum-bilim ilişkisini geliştirebilecek bir kapasite olarak ele almaktadır. Bununla birlikte çalışma bu etkilerin kendisini deneysel olarak ölçmemiştir; ölçülen ana değişkenler bilim insanlarının dil repertuvarı, iletişim davranışları, demografik özellikleri ve ulaştıkları hedef kitlelerdir.

Bilim insanı nasıl tanımlandı?

Çalışmada bilim insanı, fiziksel, doğal veya sosyal bilimlerde çalışan; bilgi, süreç veya yöntem üreten ve bilimsel anlayışın toplum yararına paylaşılmasıyla ilgilenen eğitimli profesyonel olarak ele alınmıştır.

Örneklem yalnız üniversite profesörlerinden oluşmamaktadır. Araştırmacılar, öğretim elemanları, profesörler, tıp veya mühendislik gibi profesyonel bilimsel alanlarda çalışanlar ve citizen science projelerinde bulunan kişiler de kapsama alınmıştır.

Örneklemin demografik yapısı

Katılımcıların %74,7'si araştırmacı, öğretim elemanı veya tıp/mühendislik araştırmasıyla ilişkili kategorilerde yer almıştır. Kaynak örneklemde white scientists grubunun Güney Afrika'nın genel nüfus yapısına kıyasla fazla temsil edildiğini ayrıca belirtmektedir.

Bilim iletişimi deneyimi

Katılımcıların %57,3'ü yakın dönemde bir bilim etkileşimi etkinliğine katılmış, %40,7'si önceki 24 ay içinde bilimsel çalışmalarını halka açık biçimde sunmuştur.

Bilim iletişimi deneyim süresinde en büyük grup %32,7 ile 1-5 yıl deneyime sahip katılımcılardır. %19,0'lık grup 6-10 yıl, %12,3'lük grup ise 10 yıldan fazla deneyim bildirmiştir.

Katılımcıların %67,3'ü kamusal bilim iletişimi faaliyetlerinden keyif aldığını bildirmiştir. Beş puanlık public-speaking confidence ölçeğinde %38,3 kendisine 4, %23,3 ise 5 puan vermiştir. Bunlar öz-bildirime dayalı ölçümlerdir; bağımsız performans sınavı değildir.

Güney Afrika'daki Bilim İnsanlarının Dil Profili Nasıldır?

İncelenen 300 kişilik örneklemde bilim insanlarının %29,0'ı yalnız bir dil, %37,3'ü iki dil ve %33,6'sı ikiden fazla dil konuştuğunu bildirmiştir; böylece örneklemin yaklaşık %71'i en az iki dil konuşabilmektedir.

Kaynak bazı tablolarda ikiden fazla dil grubunu %33,7 olarak raporlamaktadır. 101/300 oranının yuvarlanması bu küçük farkla uyumludur; Verianla, Şekil 2'deki %33,6 değerini değiştirmemiştir.

Hangi diller konuşuluyor?

Dil sorusu çoklu seçimli olduğu için aşağıdaki yüzdeler birbirini dışlamaz ve toplamlarının %100 olması beklenmez.

Konuşulan Dil ile Bilim İletişiminde Kullanılan Dil Arasında Fark Var mı?

Evet. Çalışmanın Şekil 4'ü bilim insanlarının konuşabildiği dillerin bilim iletişiminde aynı oranda kullanılmadığını ve özellikle English dışındaki dillerde belirgin bir kullanım açığı bulunduğunu göstermektedir.

Bu fark yalnız Indigenous dillerde görülmemektedir; English de konuşulduğunu bildirenlerin tamamı tarafından bilim iletişiminde kullanılmış değildir. Ancak English, hem konuşulma hem de bilim iletişimi kullanımı açısından açık biçimde baskın dildir.

Yazarlar bu boşluğu tarihsel dil kullanımı, kişisel tercih, erişilebilirlik ve bilimsel teknik terminolojinin English dilinde daha yerleşik olmasıyla ilişkilendirmektedir. Indigenous dillerde standartlaştırılmış bilimsel terminoloji ve kapsamlı teknik sözlüklerin eksikliği de tartışılan engeller arasındadır.

İki dilli ve çok dilli bilim insanları dillerini aynı ölçüde kullanıyor mu?

İkiden fazla dil bilen bilim insanları ek dilleri bilim iletişimine daha sık taşımaktadır. Buna rağmen grubun yaklaşık yarısı bilim iletişiminde yine tek dil kullanmaktadır. Bu sonuç, dil bilgisinin iletişim davranışına otomatik olarak dönüşmediğini göstermektedir.

Hedef kitle çeşitliliğiyle ilişki

Kaynak, konuşulan dil sayısı ile iletişim kurulan hedef kitle sayısı arasında \(r=0{,}135\), \(p=0{,}027\) ilişkisi raporlamıştır.

Katsayı sıfırdan pozitif yönde farklıdır ancak büyüklüğü düşüktür. Dolayısıyla daha fazla dil konuşanların daha çeşitli hedef kitlelerle iletişim kurma eğilimi bulunduğu söylenebilir; fakat hedef kitle çeşitliliğinin büyük bölümünün yalnız dil sayısıyla açıklandığı söylenemez.

Hangi hedef kitlelerle iletişim kuruluyor?

Kaynak 11 hedef kitle kategorisi üzerinden değerlendirme yapmıştır. En sık bildirilen gruplar diğer bilim insanları %16,9, learners %16,1, öğrenciler %15,0, eğitimciler %13,3 ve genel halk %10,8'dir.

Katılımcıların kendilerini en rahat hissettikleri hedef kitlelerde öğrenciler ve learners birlikte %33,4 ile ilk sırada, genel halk %22,1 ile ikinci sıradadır. Bunları kamu kurumları %13,2, topluluk grupları %11,1 ve policymakers %9,6 izlemiştir.

Yaş, eğitim ve population group ilişkileri

* Kaynağın sayfa 4 metni cinsiyet için \(p=0{,}045\) verirken sayfa 6 aynı \(r=0{,}116\) değeri yanında \(p=0{,}45\) yazmaktadır. Kaynak doğru değeri ayrıca açıklamamaktadır.

Bu katsayıların hiçbiri tek başına yaş, cinsiyet, eğitim veya coğrafyanın çok dilliliğe neden olduğunu göstermez. Çalışma kesitseldir ve değişkenler randomize edilmemiştir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Veri setinin kökeni

Analiz, “Assessment of the Science Communication Skills Needs of South African Scientists” adlı çalışma için oluşturulmuş mevcut bir anket veri setine dayanmaktadır.

Bu nedenle makale, 2022'de toplanmış anket verisini özellikle dil çeşitliliği, çok dillilik ve bilim iletişimi kapasitesi açısından yeniden inceleyen bir analizdir.

Anketin yürütülmesi

Anket içeriği

Kaynak, soru formunun Besley ve arkadaşlarının bilim insanlarının iletişim eğitimi ve amaçlarına ilişkin çalışmalarından etkilendiğini belirtmektedir.

İletişimle ilişkili maddeler dört ana grupta düzenlenmiştir: Internal Efficacy için 16 madde, External Efficacy için 22 madde, Social Norms için 10 madde ve Technology Usage for science engagement için 9 madde. Çevrim içi bilgilendirilmiş onam, ayrıntılı bilgi formu ve anonim demografik sorular da araştırma yapısına dahil edilmiştir.

Örnekleme nasıl gerçekleşti?

Kaynak olasılıklı rastgele bir ulusal örneklem tanımlamamaktadır. Anket bağlantısı, bilim insanlarının yoğun olarak çalıştığı 78 kurumun dijital kanalları ve haftalık duyuruları kullanılarak yaygınlaştırılmıştır.

Bu yöntem erişimi genişletmiştir ancak seçim olasılıkları bilinmemektedir. Güney Afrika'daki toplam bilim insanı sayısı da kesin bilinmediği için çalışma geçerli bir ulusal yanıt oranı hesaplayamamaktadır.

451 yanıttan 300 yanıta geçiş

Toplam 451 yanıt alınmıştır. Veri temizleme sırasında kendisini çalışmanın bilim insanı tanımına uygun biçimde tanımlayan yanıtlar ayrılmış ve nihai analiz n=300 üzerinde yürütülmüştür.

Kaynak veri temizlemenin bütün teknik dışlama kurallarını ayrıntılı bir akış diyagramı veya eksiksiz filtre listesi halinde vermemektedir. Dolayısıyla 151 yanıtın her birinin hangi spesifik gerekçeyle çıkarıldığı yeniden üretilemez.

İstatistiksel analizde ne raporlandı?

SPSS ile demografik profil, dil kullanımı, iletişim kapasitesi, deneyim ve hedef kitle örüntüleri incelenmiştir. Sonuç bölümünde çeşitli ilişkiler \(r\) katsayıları ve p-değerleriyle verilmiştir.

Bununla birlikte kaynak yöntem bölümünde korelasyon prosedürünün tam adını, tüm değişkenlerin kodlama yönünü veya güven aralıklarını ayrıntılı biçimde raporlamamaktadır. Bu nedenle Verianla, kaynakta yalnız \(r\) olarak verilen katsayıları başka bir istatistik türü olarak yeniden adlandırmamıştır.

Bu Sonuçlar Güney Afrika'daki Tüm Bilim İnsanlarını Temsil Ediyor mu?

Hayır. Bulgular, çevrim içi gönüllü ankete katılan ve temizleme sonrasında analize alınan 300 kişilik örneklemi tanımlar; olasılıklı ulusal örnekleme, bilinen bir örnekleme çerçevesi veya hesaplanabilir bir yanıt oranı bulunmadığı için oranlar bütün Güney Afrika bilim insanı nüfusuna doğrudan prevalans olarak genellenmemelidir.

Online katılım yanlılığı

Kaynak, çevrim içi anket yönteminin zaten public science communication, STEM sosyal medyası veya profesyonel çevrim içi ağlarla ilgilenen kişileri daha fazla çekmiş olabileceğini belirtmektedir.

Bu durum özellikle araştırmanın konusu bilim iletişimi olduğu için önemlidir: bilim iletişimine ilgisi olmayan veya çevrim içi ağları daha az kullanan bilim insanları örneklemde daha az temsil edilmiş olabilir.

Anketin English dilinde yürütülmesi

Çok dillilik ve Indigenous dil kullanımını araştıran bir çalışmanın veri toplama aracının yalnız English olarak uygulanması yorum açısından dikkate alınmalıdır. Kaynak bu yöntemi açıkça raporlamaktadır; ancak English yeterliliği düşük bilim insanlarının katılımına olası etkisini nicel olarak ölçmemektedir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

İncelenen örneklemde bilim insanlarının çoğu en az iki dil konuşmaktadır.

Konuşulan dil repertuvarı, bilim iletişiminde kullanılan dil repertuvarından daha geniştir.

İkiden fazla dil bilen katılımcılar, iki dil bilenlere kıyasla bilim iletişiminde ek dil kullanmayı daha sık bildirmektedir.

Dil sayısı ile hedef kitle çeşitliliği arasında istatistiksel olarak anlamlı fakat zayıf bir ilişki bulunmaktadır.

Örneklemde demografik ve coğrafi değişkenler ile çok dillilik arasında bazı istatistiksel ilişkiler raporlanmıştır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

Çalışma çok dilliliğin kamu güvenini, bilimsel okuryazarlığı veya araştırma kullanımını belirli bir yüzde artırdığını doğrudan ölçmemiştir.

Çalışma Indigenous dil kullanımının yanlış bilgi veya dezenformasyonu nedensel olarak azalttığını test etmemiştir.

Çalışma belirli bir yaş, cinsiyet veya population group özelliğinin çok dilliliğe neden olduğunu göstermez.

%71 değeri Güney Afrika'daki bütün bilim insanları için doğrulanmış ulusal oran değildir.

Bilim iletişiminde daha fazla dil kullanılması ile daha fazla hedef kitleye ulaşma arasındaki ilişki zayıftır ve başka değişkenler önemli rol oynayabilir.

Kaynak içindeki raporlama sorunları

Cinsiyet ve dil sayısı ilişkisi bir bölümde \(r=0{,}116,\ p=0{,}045\), başka bir bölümde aynı katsayıyla \(p=0{,}45\) olarak verilmiştir. Bu nedenle istatistiksel anlamlılık konusunda kaynak içinde doğrudan uyuşmazlık vardır.

Çok dillilik oranı metin ve Şekil 2'de %33,6, bazı tablolarda %33,7 olarak görünmektedir. Bu fark küçük ve yuvarlamayla uyumludur.

Tablo 3 “n=213” olarak adlandırılmış olmasına karşın satır yüzdeleri tüm örneklemin %71'ine ulaşmaktadır. Yüzdelerin hangi paydaya göre hesaplandığı tablo başlığında yeterince açık değildir.

Tablo 4'te “Sample proportion” başlıklı sütun 4, 109, 25, 31, 2 ve 42 gibi kişi sayıları vermektedir; sütun etiketiyle değer tipi tam uyumlu değildir.

Politika ve eğitim önerileri

Yazarlar, bilim insanlarının mevcut dil becerilerinin daha aktif kullanılması için bilim iletişimi kapasitesinin desteklenmesini önermektedir.

Öneriler arasında Indigenous dillerde bilimsel sözlüklerin bilim insanları ve topluluklarla birlikte geliştirilmesi, kültürlerarası bilim iletişimi eğitimi, çok dilli dijital kaynakların artırılması ve bilim iletişiminin lisans eğitiminde daha görünür hale getirilmesi bulunmaktadır.

Mentorluk ağları da bilim insanlarının iletişim deneyimi, dijital becerileri ve sosyo-kültürel farkındalığı paylaşabileceği bir öğrenme mekanizması olarak önerilmektedir.

Çalışmanın “Unlocking the 71%” olarak formüle ettiği ana uygulama fikri, yeni bir dil kapasitesi yaratmadan önce hâlihazırda iki veya daha fazla dil konuşan bilim insanlarının mevcut kapasitesini daha etkili biçimde bilim iletişimine taşımaktır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Language, learning and engagement: Science communication skills among scientists in South Africa

Yazarlar: Saahier Parker; Michael Gastrow.

Corresponding author: Saahier Parker.

Saahier Parker kurumu: Centre for Science in Society, Human Sciences Research Council, Cape Town, South Africa.

Michael Gastrow kurumları: Centre for Science in Society, Human Sciences Research Council, Cape Town, South Africa; College of Business and Economics, University of Johannesburg, Johannesburg, South Africa.

ORCID: Saahier Parker — 0000-0002-0918-4569; Michael Gastrow — 0000-0002-0134-541X.

Dergi: South African Journal of Science.

Yayıncı: Academy of Science of South Africa (ASSAf).

Cilt / sayı: 122(3/4).

Makale numarası: 18084.

Gönderim tarihi: 3 Temmuz 2024.

Revizyon tarihleri: 22 Temmuz 2025 ve 9 Ekim 2025.

Kabul tarihi: 25 Kasım 2025.

Yayın tarihi: 26 Mart 2026.

DOI: 10.17159/sajs.2026/18084.

Kaynak türü: Hakemli Research Article.

Hakemlik: South African Journal of Science'ın mevcut politikası çift-anonim değerlendirmedir.

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Çalışma tasarımı: Nisan-Haziran 2022'de toplanan çevrim içi kesitsel anket veri setinin dil ve bilim iletişimi odaklı analizi.

İlk yanıt: 451.

Nihai analiz örneklemi: 300.

İki veya daha fazla dil konuşan örneklem: 213 kişi, yaklaşık %71.

Veri toplama dili: English.

Anket uzunluğu: 64 madde; yaklaşık 15 dakika.

Duyuru ağı: 78 Güney Afrika kuruluşuyla dijital yaygınlaştırma.

Analiz yazılımı: SPSS.

Etik izin: Human Sciences Research Council; REC 6/23/02/22.

Bilgilendirilmiş onam: Çevrim içi informed consent ve ayrıntılı bilgi formu kullanılmıştır.

Finansman: South African Department of Science, Technology and Innovation (DSTI); South African Agency for Science and Technology Advancement (SAASTA); araştırma zamanı için Human Sciences Research Council (HSRC).

Ek teşekkür desteği: DSTI/NRF/Newton Fund Trilateral Chair in Transformative Innovation, the 4IR and Sustainable Development; South African National Research Foundation grant 118873.

Veri erişilebilirliği: Sonuçları destekleyen veriler corresponding author'dan talep edilebilir.

Çıkar çatışması: Yazarlar competing interest olmadığını beyan etmektedir.

AI/LLM beyanı: Yazarlar AI veya LLM kullanımı olmadığını beyan etmektedir.

Yazar katkıları: S.P. — kavramsallaştırma, metodoloji, araştırma, örneklem analizi, biçimsel analiz, ilk taslak yazımı, proje yönetimi ve proje liderliği. M.G. — biçimsel analiz, doğrulama, gözden geçirme/düzenleme, proje kalite güvencesi ve gözetim. Her iki yazar nihai makaleyi okuyup onaylamıştır.

Temel yöntemsel sınırlılıklar

Güney Afrika bilim insanlarının toplam popülasyonu bilinmediği için yanıt oranı hesaplanamamaktadır.

Katılımcılar olasılıklı ulusal örnekleme ile seçilmemiştir; dijital duyuru ve gönüllü yanıt üzerinden örnekleme oluşmuştur.

Çevrim içi yöntem, bilim iletişimine veya dijital profesyonel ağlara daha fazla ilgi gösteren katılımcılara doğru seçilim yaratmış olabilir.

Anket yalnız English olarak uygulanmıştır.

Kaynak örneklemde white scientists grubunun ülke nüfusuna göre fazla temsil edildiğini belirtmektedir.

Çalışma kesitseldir; istatistiksel ilişkiler nedensellik göstermez.

Korelasyon analizlerinin tam prosedürü, değişken kodlamasının bütün ayrıntıları ve güven aralıkları kaynakta kapsamlı biçimde raporlanmamıştır.

Cinsiyet korelasyonu için p=0,045 ve p=0,45 olmak üzere iki uyumsuz değer bulunmaktadır.

Temel yorum sınırı

Çalışma, Güney Afrika bilim sisteminde çok dilli bilim iletişimi için kullanılabilecek önemli bir insan kaynağı kapasitesi bulunduğunu göstermektedir. Buna karşılık veri, bu kapasitenin ülke genelinde tam prevalansını veya çok dilli iletişimin toplumsal etkisinin büyüklüğünü ölçmez. En güçlü ampirik sonuç, incelenen örneklemde dil kapasitesinin bilim iletişiminde fiilî dil kullanımından daha geniş olmasıdır.