Ushbu tadqiqot neft va gaz jarayonlaridan hosil bo‘ladigan chiqindi issiqlik qayta tiklanadigan issiqlik nasosidagi scroll kompressorning ish paytida duch keladigan oqim, harorat, bosim, kuchlanish va deformatsiya xatti-harakatlarini birgalikda o‘rganadi. Tadqiqotchilar dinamik to‘rga asoslangan CFD, chekli elementlar tahlili va bir yo‘nalishli termal–suyuqlik–qattiq jism bog‘lanishi yondashuvidan foydalanib, valning 0°, 90°, 180° va 270° holatlaridagi to‘rtta xarakterli ish fazasini tahlil qildilar.

Tadqiqotning asosiy xulosasi shundaki, scroll qanotlarining mexanik xatti-harakatini faqat gaz bosimi bilan tushuntirib bo‘lmaydi. Bosim yuklamasi ostida maksimal deformatsiya barcha o‘rganilgan fazalarda 0,84385 µm yoki undan kam bo‘lib qolgan bo‘lsa, faqat harorat yuklamasi ostida maksimal deformatsiya 28,605 µm ga yetgan. Xuddi shuningdek, faqat bosim yuklamasi hosil qilgan eng yuqori kuchlanish 8,418 MPa bo‘lgan, harorat yuklamasida esa 521,81 MPa qayd etilgan. Shu sababli, o‘rganilgan model va ish sharoitlarida konstruktiv javobni belgilovchi asosiy omil harorat maydoni degan xulosaga kelingan.

Bosim va harorat birgalikda qo‘llanganda konstruktiv javob ikki alohida yuk natijalarining oddiy matematik yig‘indisi bo‘lmaydi. Tadqiqotning 0° faz uchun taqqoslashida bosimdan kelib chiqqan deformatsiya 0,84385 µm, haroratdan kelib chiqqan deformatsiya 28,605 µm bo‘lgan, birlashtirilgan yuk ostida esa asosiy matnda 28,509 µm deb berilgan. Tadqiqotchilar bu farqni 0,938 µm lik nochiziqli bog‘lanish og‘ishi deb ifodalaydilar. Kuchlanish uchun ham ayni fazda bosim yuklamasi 6,72 MPa, harorat yuklamasi 521,81 MPa va birlashtirilgan yuk 521,35 MPa bo‘lib, bildirilgan og‘ish 7,18 MPa dir.

Oqim maydoni ham val burchagiga qarab sezilarli o‘zgaradi. Maksimal oqim tezligi 0°, 90°, 180° va 270° fazlarda mos ravishda 31,8563; 46,4273; 30,2823 va 43,5037 m/s deb hisoblangan. 270° da siqish kamerasi bosimi 359.069 Pa gacha ko‘tarilgan va tadqiqotchilar buni chiqarish bosimidan yuqori bo‘lgan ortiqcha siqish holati deb baholagan. Ayni fazda maksimal harorat 344,753 K bilan o‘rganilgan to‘rt faz orasidagi eng yuqori qiymatga yetgan.

Raqamli model mutlaqo tekshiruvsiz qoldirilmagan. Tadqiqotchilar 2900 rpm da beshta tajriba sharoitini yaratib, massaviy sarf, chiqish harorati va izentropik samaradorlikni raqamli natijalar bilan taqqoslagan. Eng katta massaviy sarf farqi 0,000896 kg/s, chiqish harorati farqi 2,6322 K va izentropik samaradorlik farqi %6,0873 deb bildirilgan. Biroq bu tajribalar scroll qanotlarining kuchlanishi va deformatsiyasini bevosita o‘lchamaydi; tajribaviy tekshiruv asosan kompressorning termodinamik/oqim modelini qo‘llab-quvvatlaydi.

O‘zbekiston nuqtayi nazaridan: Tadqiqot O‘zbekistondagi neft yoki tabiiy gaz konida o‘tkazilmagan va qo‘llangan scroll kompressorga oid geometrik hamda ish parametrlari aynan shu modelga xosdir. Shunga qaramay, neft-gaz obyektlarida chiqindi issiqlikni qayta tiklash, sanoat issiqlik nasoslari, sovutish kompressorlari va scroll mexanizmlarini loyihalash bilan shug‘ullanuvchi muhandislik guruhlari uchun muhim loyihaviy xabar beradi: faqat bosim kuchlariga asoslangan mexanik o‘lchamlash yuqori harorat gradientlari keltirib chiqaradigan termal deformatsiya va kuchlanishlarni e’tibordan chetda qoldirishi mumkin. Natijalarni O‘zbekistondagi boshqa kompressor geometriyalari, sovutuvchi moddalar, tezliklar va ish bosimlari uchun alohida tekshirish zarur.

Tadqiqot hal qilmoqchi bo‘lgan muammo nima?

Scroll kompressorlar bir-biriga nisbatan qo‘zg‘almas va orbital harakat qiluvchi ikki spiral profil orasida uzluksiz kichrayib boradigan yopiq hajmlar hosil qilib gazni siqadi. Ushbu tadqiqot uchun muhim jihat shundaki, ayni bir metall scroll qanoti bir vaqtning o‘zida o‘zgaruvchan gaz bosimi va bir jinsli bo‘lmagan harorat maydoniga duch keladi.

Oldingi yondashuvlarning bir qismi faqat ichki oqim maydonini, boshqa qismi esa faqat ma’lum yuklar ostidagi konstruktiv deformatsiyani ko‘rib chiqqan. Tadqiqotchilar ayniqsa uch savolni ajratishga harakat qilgan:

• Bosim maydoni o‘zi scroll tuzilmasida qancha deformatsiya va kuchlanish hosil qiladi?
• Harorat maydoni o‘zi qancha konstruktiv javob hosil qiladi?
• Bosim va haroratning birgalikdagi ta’siri shu ikki natijaning oddiy yig‘indisimi?

Shu sababli, ayni to‘rt faz uchun bosim yuklamasi, harorat yuklamasi va ikki yukning birlashgan holati alohida-alohida yechilgan.

Scroll kompressorning ish geometriyasi

Kompressorning ish kamerasi bitta qo‘zg‘almas scroll va bitta orbital scroll tomonidan hosil qilinadi. Ikki profil bir-biriga 180° faza farqi bilan qarama-qarshi joylashtirilgan. Orbital scroll o‘z o‘qi atrofida aylanmaydi; u qo‘zg‘almas scroll markazi atrofida orbital ilgarilanma harakat qiladi. Natijada tashqi chetda hosil bo‘lgan so‘rish cho‘ntaklari markazga siljib borar ekan, ularning hajmi kichrayadi va suyuqlik siqiladi.

Tadqiqotda qo‘llangan scroll profili aylana involyutasi geometriyasiga ega. Ichki profil:

\[ \begin{aligned} x_i &= r[\cos(\phi_i+\alpha)+\phi_i\sin(\phi_i+\alpha)]\\ y_i &= r[\sin(\phi_i+\alpha)-\phi_i\cos(\phi_i+\alpha)] \end{aligned} \]

va tashqi profil:

\[ \begin{aligned} x_o &= r[\cos(\phi_o-\alpha)+\phi_o\sin(\phi_o-\alpha)]\\ y_o &= r[\sin(\phi_o-\alpha)-\phi_o\cos(\phi_o-\alpha)] \end{aligned} \]

munosabatlari bilan aniqlangan.

Scroll materiali qaysi xususiyatlar bilan modellashtirilgan?

Qo‘zg‘almas va harakatlanuvchi scroll plastinalari uchun 4032 alyuminiy qotishmasi ishlatilgan.

Suyuqlik modeli qaysi fizik tenglamalarga asoslanadi?

Oqim maydonida massaning saqlanishi:

\[ \frac{\partial \rho}{\partial t} + \nabla\cdot(\rho\vec{v})=0 \]

ko‘rinishida aniqlangan. Energiya hisobida esa konveksiya, issiqlik o‘tkazish, bosim ishi va viskoz yo‘qotish hadlari birgalikda qo‘llanadi:

\[ \rho c_p \left( \frac{\partial T}{\partial t} + \vec{v}\cdot\nabla T \right) = \nabla\cdot(K_{eff}\nabla T) + \beta T\frac{Dp}{Dt} + \Phi \]

Qattiq jism sohasida makroskopik oqim bo‘lmagani sababli konveksiya hadi olib tashlangan va issiqlik uzatilishi asosan o‘tkazuvchanlik shaklida modellashtirilgan:

\[ \rho_s c\frac{\partial T}{\partial t} = \nabla\cdot(K_{eff}\nabla T)+\dot q \]

Suyuqlik–qattiq jism chegarasida esa issiqlik oqimining saqlanishi:

\[ q_s=q_f \]

sharti bilan ta’minlangan.

Nega dinamik to‘r ishlatilgan?

Orbital scroll harakatlangani sari so‘rish, siqish va chiqarish kameralarining shakli har bir vaqt qadamida o‘zgaradi. Qat’iy CFD to‘ri bu o‘zgaruvchan hajmlarni bevosita ifodalay olmagani uchun tadqiqotchilar Spring Smoothing bilan 2.5D Remeshing usullarini va harakat chegaralarini nazorat qiluvchi foydalanuvchi tomonidan aniqlangan funksiyani birgalikda qo‘llagan.

Ish kamerasida 10 ta sweep qatlami va 0,55 mm element o‘lchami; kirish va chiqish sohalarida uchta qatlam va 1,0 mm element o‘lchami ishlatilgan. Yakuniy CFD to‘ri:

• 615.828 ta hujayra,
• 359.008 ta tugun

ni o‘z ichiga oladi.

To‘r mustaqilligi hajmiy samaradorlik orqali baholangan. Ikkinchi to‘r darajasidan so‘ng hujayralar sonini oshirish hisoblangan hajmiy samaradorlikka kam ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan va 615.828 hujayra hisoblash aniqligi bilan xarajat o‘rtasidagi muvozanat sifatida tanlangan.

Asosiy CFD chegara shartlari qanday edi?

Raqamli model tajriba bilan qanday tekshirildi?

Tajribaviy tekshiruvda kompressor 2900 rpm da ishlatilgan. Geotermal tuproq bakining harorati o‘zgartirilib, so‘rish harorati va unga bog‘liq so‘rish bosimi o‘zgartirilgan; jami beshta ish holati o‘rganilgan.

Gaz sarfini bevosita o‘lchash ishonchli emasligi aytilib, simulyatsiya sarfi nazariy massaviy sarf bilan taqqoslangan:

\[ \dot m_{th}=V_s\rho_{in}n \]

Besh holatda raqamli va tajribaviy/nazariy tendensiyalar umuman mos kelgani bildirilgan. Eng katta farqlar:

• massaviy sarfda 0,000896 kg/s,
• chiqish haroratida 2,6322 K,
• izentropik samaradorlikda %6,0873

deb qayd etilgan.

Bu tekshiruvning chegarasi muhim: tajribaviy taqqoslash oqim va termodinamik model uchun bajarilgan. Scroll qanotlaridagi 500 MPa darajasidagi hisoblangan kuchlanishlar yoki mikrometr miqyosidagi termal deformatsiyalar bevosita tajribaviy deformatsiya/kuchlanish o‘lchovlari bilan tasdiqlanmagan.

Nega to‘rtta xarakterli faz tanlangan?

Val burchagi 0° so‘rish kamerasi so‘rish jarayonini tugatish arafasidagi lahza sifatida aniqlangan. So‘ng 90°, 180° va 270° fazlardan foydalanib, bir to‘liq orbital sikldagi so‘rish, siqish va chiqarish xatti-harakatlarining xarakterli holatlari taqqoslangan.

Bosim maydonida nima aniqlandi?

0° va 90° fazlarda so‘rish sohasida mahalliy manfiy bosimlar hisoblangan. Tadqiqotchilar buni tez orbital harakat va so‘rish kamerasining to‘lishidagi inertsiya ta’sirlari bilan bog‘laydi.

Eng e’tiborga molik natija 270° fazda kuzatilgan. Siqish kamerasi hajmi minimumga yaqinlashganda bosim 359.069 Pa gacha ko‘tarilib, belgilangan 300.000 Pa chiqarish bosimidan oshgan. Tadqiqotchilar bu holatni over-compression — ortiqcha siqish deb atab, bu qo‘shimcha energiya yo‘qotishi va samaradorlik pasayishiga olib kelishi mumkinligini bildiradi.

Harorat maydoni qanday o‘zgardi?

Harorat maydoni bosim maydoniga qaraganda ancha notekis tuzilma ko‘rsatgan. Markazga tomon siqish ortgani sari harorat ko‘tarilib, 270° fazda maksimal qiymat 344,753 K bo‘lgan.

Oqim maydonini faqat rangli xaritalar bilan talqin qilish yetarlimi edi?

Tadqiqotchilar uch xil X–Y kesimida to‘qqiztadan xarakterli nuqtani belgilab, jami 27 ta kuzatuv nuqtasi orqali bosim, harorat, turbulent kinetik energiya va tezlik taqsimotlarini ham alohida o‘rgangan.

Ushbu tahlil ish kamerasida bosim maydoni nisbatan silliqroq, harorat, tezlik va turbulent kinetik energiya esa ko‘proq geterogen ekanini ko‘rsatgan. Uchta o‘q bo‘ylab kesimda o‘xshash tendensiyalar topilishi tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan geometriyada ish kamerasining o‘q yo‘nalishidagi oqim xususiyatlari o‘xshashligiga ishora qiluvchi natija sifatida talqin qilingan.

Oqim maydonidagi yuklar qattiq jism modeliga qanday uzatildi?

Qattiq jism sohasi uchun yaratilgan to‘rda 655.986 ta hujayra va 1.154.667 ta tugun mavjud. 0°, 90°, 180° va 270° fazlarda hisoblangan o‘tkinchi bosim va harorat maydonlari mos scroll yuzalariga bir vaqtning o‘zida xaritalangan.

Tadqiqotdagi usul bir yo‘nalishli bog‘lanishdir:

1. CFD yechimi bajariladi.
2. Muayyan fazdagi bosim va harorat maydonlari olinadi.
3. Bu maydonlar qattiq scroll modeliga uzatiladi.
4. Bosim yuklamasi, harorat yuklamasi va birlashtirilgan yuk alohida-alohida yechiladi.
5. Qattiq jism deformatsiyasining oqim maydoniga qayta ta’siri hisoblanmaydi.

Bosim yuklamasi o‘zi qanchalik ta’sirli edi?

Bosim yuklamasida eng katta deformatsiya harakatlanuvchi va qo‘zg‘almas scroll qanotlari bir-biriga yaqinlashadigan siqish kamerasining o‘rta qismida kuzatilgan. Maksimal kuchlanish esa scroll qanotining ildiz qismida to‘plangan.

Nega harorat yuklamasi ancha kritik chiqdi?

Termal yuk ostidagi deformatsiya kattaligi bosim yuklamasiga qaraganda ancha yuqori. Tadqiqotchilar buni alyuminiy scroll tuzilmasidagi bir jinsli bo‘lmagan harorat taqsimoti keltirib chiqaradigan termal kengayish va mexanik cheklovlar bilan bog‘laydi.

Eng katta deformatsiya yana siqish kamerasining o‘rta qismida. Eng yuqori termal kuchlanish esa scroll boshlanishidan siqish kamerasiga cho‘zilgan qanot ildizi sohasida to‘plangan.

Birlashtirilgan bosim va harorat yuklamasida nima bo‘ldi?

*Manba izchilligi qaydi: 0° uchun 25-rasm va 10-jadvaldagi qiymat 28,569 µm. Ayni tadqiqotning izoh va xulosa matnida esa 28,509 µm deb yozilgan. Manbada bu ikki qiymat orasidagi farq tushuntirilmagan.

Birlashtirilgan yuk natijalarining val burchagiga qarab o‘zgarishi bosim yuklamasidan ko‘ra faqat termal yuk egri chizig‘iga ko‘proq o‘xshaydi. Bu holat tadqiqotning “termal yuk konstruktiv javobni ustun darajada belgilaydi” degan xulosasining asosiy dalilidir.

Nega birlashtirilgan ta’sir oddiy yig‘indiga teng emas?

0° faz uchun manba matnida berilgan qiymatlar:

• Bosim yuklamasi deformatsiyasi: 0,84385 µm
• Harorat yuklamasi deformatsiyasi: 28,605 µm
• Birlashtirilgan deformatsiya: asosiy matnda 28,509 µm
• Manba bildirgan chiziqli yig‘indidan og‘ish: 0,938 µm

Kuchlanish uchun:

• Bosim yuklamasi: 6,72 MPa
• Harorat yuklamasi: 521,81 MPa
• Birlashtirilgan yuk: 521,35 MPa
• Manba bildirgan og‘ish: 7,18 MPa

deb berilgan. Tadqiqotchilar bu natijani termal kengayishning bosim tomonidan mexanik jihatdan cheklanishi kabi o‘zaro ta’sirlar mavjudligi bilan bog‘laydi va ko‘p-fizikali javobni mustaqil yuk natijalarining bevosita yig‘indisi bilan ifodalab bo‘lmasligini ta’kidlaydi.

Tadqiqot nimani ko‘rsatadi?

• O‘rganilgan scroll kompressorda ichki bosim, harorat va tezlik maydonlari val burchagiga qarab vaqt va makon bo‘yicha o‘zgaradi.
• Scroll ish kamerasidagi harorat va tezlik taqsimoti bir jinsli emas.
• 270° fazda 359.069 Pa maksimal bosim bilan ortiqcha siqish holati hisoblangan.
• Bosimdan kelib chiqadigan konstruktiv deformatsiya va kuchlanish termal yuk natijalaridan ancha kichik.
• Scroll qanotlarining maksimal deformatsiyasi asosan siqish kamerasining o‘rta qismida yuz beradi.
• Maksimal kuchlanish qanot ildizi sohasida to‘planadi.
• Birlashtirilgan termal va bosim yuklari ostidagi xatti-harakat termal yuk xatti-harakatiga ko‘proq o‘xshaydi.
• Bosim va harorat yuklarining birgalikdagi ta’siri mustaqil natijalarning oddiy chiziqli yig‘indisi emas.

Tadqiqot nimani ko‘rsatmaydi?

• Hisoblangan kuchlanish va deformatsiya qiymatlari haqiqiy scroll ustida tenzodatchik yoki to‘liq maydon deformatsiya o‘lchovi bilan bevosita tasdiqlanmagan.
• Tadqiqot barcha scroll kompressor geometriyalari ayni termal kuchlanish qiymatlariga yetishini ko‘rsatmaydi.
• 4032 alyuminiy qotishmasi uchun hisoblangan kuchlanish darajalaridan bevosita charchash umri yoki sinish umri chiqarilmagan.
• Uch qismidagi yeyilish miqdori tajribaviy ravishda o‘lchanmagan.
• Bir yo‘nalishli bog‘lanish scroll deformatsiyasining sizib chiqish oqimini yoki oqim maydonini qayta qanday o‘zgartirishini hisoblamaydi.
• Tadqiqot ikki yo‘nalishli bog‘lanish natijalari bilan taqqoslash bermaydi.
• Neft-gaz konida haqiqiy ekspluatatsiya davomida energiya tejalishi yoki texnik xizmat xarajatlari kamayishi o‘lchanmagan.

Tadqiqot usuli va natijalari

Tadqiqotning tahliliy ish jarayoni

1. Haqiqiy issiqlik nasosi sinov stendidagi scroll kompressor asosida uch o‘lchamli geometriya yaratildi.
2. Scroll ish kamerasi dinamik to‘r bilan modellashtirildi.
3. R134a ning haqiqiy suyuqlik xususiyatlaridan foydalanib CFD yechimi bajarildi.
4. To‘r mustaqilligi hajmiy samaradorlik orqali tekshirildi.
5. Beshta tajriba sharoitida massaviy sarf, chiqish harorati va izentropik samaradorlik taqqoslandi.
6. 0°, 90°, 180° va 270° fazlardagi bosim va harorat maydonlari chiqarib olindi.
7. Bu yuklar qattiq scroll modeliga xaritalandi.
8. Bosim, harorat va birlashtirilgan yuklar FEA bilan alohida yechildi.
9. Deformatsiya va kuchlanishning maksimal qiymatlari hamda joylashuvlari taqqoslandi.

To‘rtta fazdagi maksimal tezlik

Eng yuqori tezlik 90° da so‘rish sohasi yaqinida hisoblangan. 180° da esa oqim yo‘li va bosim o‘zgarishi bilan maksimal tezlik yana pasayadi.

Yuk turlarining yakuniy taqqoslanishi

*Manba qaydi: Birlashtirilgan yukning maksimal deformatsiyasi 10-jadval va 25-rasmga ko‘ra 28,569 µm; xulosa matni esa 28,509 µm deb yozadi.

Mexanik jihatdan eng kritik sohalar

Har uch yuklash yondashuvida ham maksimal deformatsiya asosan siqish kamerasining o‘rta qismida yuz beradi. Bu soha ichki va tashqi scroll yuzalaridagi yuk farqlarining egilish ta’sirini kuchaytiradi.

Maksimal kuchlanish esa asosan scroll qanotining ildizida to‘planadi. Termal va birlashtirilgan yuklarda kritik soha scroll boshlanishidan siqish kamerasiga cho‘zilgan qanot ildizi atrofidir.

Nega orbital va qo‘zg‘almas scroll bir xil xatti-harakat qilmaydi?

Tadqiqotda orbital scroll va fixed scroll uchun bir xil cheklov shartlari qo‘llanmaydi. Qo‘zg‘almas scroll barcha yo‘nalishlarda mahkamlangan, orbital scrollning harakat va podshipnik yuzalari esa turli yo‘nalishlarda cheklangan. Tadqiqotchilar orbital scrolldagi kuchlanish va deformatsiyaning umuman ko‘proq namoyon bo‘lishini shu turli mexanik cheklov shartlari bilan bog‘laydi.

Bir yo‘nalishli bog‘lanishning asosiy cheklovi

Tadqiqotning eng muhim uslubiy cheklovi konstruktiv natijaning CFD maydoniga qayta uzatilmasligidir. Boshqacha aytganda:

oqim → harorat/bosim → konstruksiya

hisoblanadi, biroq:

konstruktiv deformatsiya → o‘zgargan bo‘shliq → sizib chiqish → yangi oqim maydoni

sikli yechilmaydi.

Tadqiqotchilar scroll deformatsiyasi bo‘shliqlarni o‘zgartirish, sizib chiqishni oshirish yoki tebranish hosil qilish darajasiga yetganda bu kamchilik muhim bo‘lishi mumkinligini ochiq aytadi. Kelajak ishlar sifatida ikki yo‘nalishli termal–suyuqlik–qattiq jism bog‘lanishi, sizib chiqish ta’sirini o‘rganish, scroll kuchlanishi/deformatsiyasini bevosita tajribaviyroq tekshirish va turli profil parametrlarini taqqoslash tavsiya etiladi.

Natijalarning muhandislik ma’nosi

Tadqiqotning eng kuchli loyihaviy xabari shundaki, yuqori tezlikdagi scroll kompressorlarni faqat gaz bosimiga qarab mexanik baholash yetarli bo‘lmasligi mumkin. O‘rganilgan tizimda scroll tuzilmasining kuchlanish va deformatsiya taqsimoti katta darajada harorat maydonini kuzatadi.

Shu sababli profil optimallashtirish, uch bo‘shlig‘i, qanot ildizi geometriyasi, termal kengayishni boshqarish va yeyilishni nazorat qilish kabi loyihaviy qarorlarda oqim, harorat va konstruktiv maydonlarni birgalikda baholash tadqiqot tavsiya qilgan asosiy muhandislik yondashuvidir. Biroq mavjud natijalar bir yo‘nalishli bog‘lanish va muayyan kompressor geometriyasi bilan cheklangan.

Manba va usul qaydi

To‘liq original tadqiqot nomi: Study on Thermal–Fluid–Solid Coupling Characteristics of a Scroll Compressor in an Oil–Gas Waste Heat Recovery Heat Pump System

Mualliflar: Yingju Pei; Jingxian Zeng; Lei Zeng; Li Kou; Xu Luo; Yangqi Liu.

Mualliflar tartibi: Manba tadqiqotidagi tartib aynan saqlangan. Teng birinchi muallif/teng hissa bayonoti mavjud emas.

Mas’ul muallif: Yingju Pei.

Tashkilotlar: State Key Laboratory of Oil and Gas Reservoir Geology and Exploitation, Chengdu University of Technology; Tianfu Yongxing Laboratory, Geothermal Exploration, Development and Comprehensive Utilization Research Center; College of Energy, Chengdu University of Technology; College of Mechanical and Electrical Engineering, Chengdu University of Technology.

Jurnal: Machines. Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland. Jild: 14. Maqola raqami: 569. Yil: 2026.

DOI: 10.3390/machines14050569

Rasmiy nashr qaydi: DOI va MDPI ning rasmiy maqola qaydi orqali tasdiqlangan.

Nashr jarayoni: 17 Mart 2026 da qabul qilingan, 30 Aprel 2026 da qayta ko‘rib chiqilgan, 18 May 2026 da qabul qilingan va 20 May 2026 da nashr etilgan.

Akademik muharrir: Payam Shams Ghahfarokhi.

Manba turi va taqriz holati: Machines jurnalida nashr etilgan taqrizli tadqiqot maqolasi. Tadqiqot tajribaviy termodinamik tekshiruv, dinamik to‘rli CFD tahlili, chekli elementlar tahlili va bir yo‘nalishli termal–suyuqlik–qattiq jism bog‘lanishini birgalikda qo‘llaydi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Moliyalashtirish: Tadqiqot National Natural Science Foundation of China Youth Fund No. 52304004; CDUT-PLC2025016CJRH; Sichuan Province 2024ZYD0122 va 2024ZYD0142 maxsus loyihalari; Tianfu Yongxing Laboratory 2023KJGG13; Sichuan Province Key R&D Project 2024YFNH0022 va National Science and Technology Major Project 2024ZD1406500 kabi bir nechta dasturlar tomonidan qo‘llab-quvvatlangan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Tadqiqotning original hissalari maqolada mavjud ekani, qo‘shimcha savollar mas’ul muallifga yo‘naltirilishi mumkinligi bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Muallif hissalari: Yingju Pei konseptualizatsiya, formal tahlil, moliyalashtirish, tadqiqot, loyiha boshqaruvi, nazorat va ko‘rib chiqish; Jingxian Zeng formal tahlil, tadqiqot, usul, dasturiy ta’minot, tekshiruv va dastlabki loyiha; Lei Zeng tekshiruv, vizualizatsiya va tahrir; Li Kou dasturiy ta’minot, vizualizatsiya va dastlabki loyiha; Xu Luo dasturiy ta’minot, formal tahlil va dastlabki loyiha; Yangqi Liu usul va tekshiruv vazifalarini bajargan deb ko‘rsatilgan.

Ilmiy mazmun chegarasi: Ushbu Verianla matnidagi usul, tenglamalar, geometrik parametrlar, material xususiyatlari, CFD chegara shartlari, tajriba taqqoslashlari, oqim maydoni ma’lumotlari, kuchlanish va deformatsiya natijalari faqat o‘rganilgan tadqiqotga asoslanadi. Tadqiqot tashqarisidan yangi ilmiy xulosa qo‘shilmagan.

Tajribaviy tekshiruv chegarasi: Tajribalar raqamli kompressor modelining massaviy sarf, chiqarish harorati va izentropik samaradorlik xatti-harakatlarini taqqoslaydi. Scroll qanotlaridagi hisoblangan kuchlanish va deformatsiya maydonlari bevosita tajribaviy mexanik o‘lchovlar bilan tasdiqlanmagan.

Bog‘lanish chegarasi: Qo‘llangan usul bir yo‘nalishlidir. Qattiq jism deformatsiyasi CFD maydoniga qayta uzatilmagani uchun deformatsiyaning muhrlash bo‘shlig‘i, sizib chiqish oqimi yoki keyingi bosim/harorat maydonlarini o‘zgartirishi mavjud modelda yechilmaydi.

Manba ichidagi sonli nomuvofiqlik: 0° birlashtirilgan yuk deformatsiyasi asosiy matn va xulosada 28,509 µm; 25-rasm va 10-jadvalda 28,569 µm deb berilgan. Manbada bu farq tushuntirilmagan. Manba bildirgan 0,938 µm birlashish og‘ishi 28,509 µm qiymatiga asoslanadi.

Manba ichidagi tenglama ko‘rinishi: Orbital scroll kuchlarini tushuntiruvchi bo‘limda (11)-tenglama va (12)-tenglama bosma shaklda bir xil \(F_{t,o}\) chap tomon belgisidan foydalanadi; bo‘limning matnli izohi esa tangensial va radial kuchlarni alohida ta’riflaydi. Bu belgilash farqi bu yerda yashirin tarzda tuzatilmagan.