Ushbu tadqiqot iqlim oʻzgarishi va ekstremal ob-havo hodisalarining Janubiy Afrikaning Limpopo provinsiyasidagi Lepelle Nkumpi hududida yashovchi kichik miqyosdagi oʻsimlik mahsulotlari yetishtiruvchilarining qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi va tirikchilik manbalariga taʼsirini, shuningdek fermerlar qoʻllayotgan moslashuv strategiyalarini oʻrganadigan aralash usulli koʻndalang kesimli dala tadqiqotidir. Toʻqqiz qishloqdan tabaqalashtirilgan tanlama orqali tanlangan 40 fermerdan soʻrovnoma maʼlumotlari toʻplangan, ikkita fokus-guruh muhokamasi oʻtkazilgan va dala kuzatuvlari amalga oshirilgan. Ishtirokchilar haroratning koʻtarilishi, tartibsiz yogʻingarchilik, uzoq davom etuvchi qurgʻoqchilik davrlari va suv toshqinlarini muhim iqlim bosimlari sifatida koʻrsatgan; ishlab chiqarish yoʻqotishlari, suv tanqisligi, mahsulot sifati yomonlashuvi, zararkunanda va kasalliklar bosimi, daromad yoʻqotilishi hamda oziq-ovqat xavfsizligi muammolari haqida xabar bergan. Fermerlar ekin va navlarni diversifikatsiya qilish, ekish vaqtini oʻzgartirish, sugʻorish, oʻgʻitdan foydalanishni moslashtirish, qurgʻoqchilikka chidamli navlardan foydalanish va aralash xoʻjalik yuritish kabi moslashuv amaliyotlarini qoʻllamoqda.

Tadqiqotning eng muhim natijalaridan biri ishtirokchilarning %90ʼi avvalgi ikki yillik davrda sezilarli qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish yoʻqotishlarini boshdan kechirganini bildirganidir. Sifat natijalari iqtisodiy va ishlab chiqarish taʼsirlari bilan bir qatorda umidni yoʻqotish, qoʻrquv va chorasizlik kabi hissiy taʼsirlarni ham koʻrsatadi. Biroq tadqiqot faqat 40 ishlab chiqaruvchiga asoslangan va iqlim taʼsirlari asosan fermerlarning idroki, suhbatlar hamda dala kuzatuvlari orqali baholangan. Tadqiqot muayyan mahsulot yoʻqotilishi antropogen iqlim oʻzgarishi tufayli yuz berganini meteorologik vaqt qatorlari bilan sababiy ravishda isbotlaydigan iqlim atribusiyasi tadqiqoti emas.

Tadqiqot muammosi

Kichik miqyosdagi oʻsimlik mahsulotlari yetishtiruvchilarining tirikchiligi yogʻingarchilik, harorat va suvning mavjudligi kabi iqlim sharoitlariga bevosita bogʻliq boʻlishi mumkin. Iqlimiy oʻzgaruvchanlik ishlab chiqarish hajmiga taʼsir qilganda, natija faqat daladagi mahsulot miqdori bilan cheklanmaydi; uy xoʻjaligining oziq-ovqatga kirishi, sotuv daromadi, qayta ishlab chiqarishga ajrata oladigan resurslari va fermerning kelajak haqidagi qarorlari ham taʼsirlanishi mumkin.

Manba tadqiqot bu munosabatni Lepelle Nkumpi kontekstida oʻrganadi. Tadqiqotchilar fermerlardan faqat iqlim oʻzgarishini qanday qabul qilishlarini soʻramagan, balki ishlab chiqarish va tirikchilikka taʼsirlarini hamda fermerlar ushbu taʼsirlarga qarshi qanday amaliyotlardan foydalanishini ham baholagan.

Tadqiqot hududining iqlimiy konteksti

Manbada Limpopo hududida quruq, yarim quruq va nisbatan nam iqlim mintaqalari mavjudligi qayd etiladi. Lepelle Nkumpi boʻyicha fon manbalariga tayangan holda yillik yogʻingarchilik taxminan 450–500 mm oraligʻida ekani, suv tanqisligi va takrorlanuvchi qurgʻoqchiliklar muhim muammolar tugʻdirishi keltiriladi. Maqolada foydalanilgan ikkilamchi manbalar hudud uchun yillik oʻrtacha harorat taxminan 20°C, yozgi oʻrtacha harorat taxminan 23°C va qishki oʻrtacha harorat taxminan 20°C ekanini bildiradi.

Ushbu iqlim koʻrsatkichlari mazkur tadqiqotning oʻz meteorologik oʻlchovlari emas. Ular tadqiqot hududini tavsiflash maqsadida ilgari chop etilgan ekologik va meteorologik manbalardan olingan.

Iqlim Oʻzgarishi Kichik Miqyosdagi Fermerlarning Tirikchilik Manbalariga Qanday Taʼsir Qiladi?

Tadqiqotdagi ishlab chiqaruvchilar iqlim oʻzgarishi bilan bogʻlagan tartibsiz yogʻingarchilik, haroratning oshishi va uzaygan qurgʻoqchilik davrlari hosildorlik va mahsulot sifatini pasaytirishini, sugʻorish suviga kirishni qiyinlashtirishini, zararkunanda va kasallik muammolarini kuchaytirishini hamda natijada uy xoʻjaligi daromadi va oziq-ovqat xavfsizligiga bosim oʻtkazishini bildirgan; tadqiqot bu taʼsirlarni ishlab chiqaruvchilar idroki, soʻrovnomalar, fokus-guruh muhokamalari va dala kuzatuvlari orqali koʻrsatadi.

Mahsulot sifatining yomonlashuvi

Ishtirokchilar ayniqsa pomidor, karam va ismaloq yetishtirishda sifat yoʻqotilganini bildirgan. Manba yuqori harorat va suv stressi sharoitida vegetativ oʻsish, meva tugishi va suv muvozanati kabi jarayonlar salbiy taʼsirlanishi mumkinligini adabiyotlar kontekstida muhokama qiladi.

Ushbu tadqiqotda oʻsimlik fiziologiyasi laboratoriya sharoitida oʻlchanmagan. Shu sababli sifat yoʻqotilishi haqidagi natija fermerlar tajribasi va dala konteksti bilan cheklangan; manbada bevosita fiziologik tajriba yoki nazorat qilinadigan harorat tajribasi mavjud emas.

Zararkunandalar va kasalliklar

Fermerlar yangi yoki kuchaygan zararkunanda va kasallik muammolari haqida xabar bergan. Manbada ayniqsa pomidorda tuproq orqali kelib chiqadigan verticillium soʻlishi va karamda shira hujumlari kabi misollar tilga olinadi. Ayrim ishlab chiqaruvchilar pomidordagi kasallik muammolari sababli ismaloq kabi boshqa ekinlarga oʻtgani qayd etiladi.

Maqolada issiq davrlar va tartibsiz yogʻingarchilik bu bosimlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligi muhokama qilinsa-da, tadqiqot alohida oʻsimlik patologiyasi tajribasini oʻtkazmagan. Zararkunanda va kasalliklarga oid natijalar ishlab chiqaruvchilar bayonotlari va kuzatuvga asoslangan dala kontekstiga tegishli.

Suv tanqisligi va ekish qarorlari

Fokus-guruh muhokamalarida ishlab chiqaruvchilar yogʻingarchilik kamaygani va quruq davrlar kuchayganini bildirgan. Sugʻorish uchun yetarli suv topilmasligi ayrim fermerlarning ekishni yomgʻir kutib kechiktirishiga va mavsum ilgarilagach ekish imkoniyatini butunlay boy berishiga olib kelgan.

Bu holat iqlim taʼsiri faqat hosil miqdorida namoyon boʻlmasligini koʻrsatadi. Yogʻingarchilik vaqti oʻzgarganda fermerning ekish qarorining oʻzi ham noaniqlashishi mumkin. Ekishning amalga oshmasligi yoki kechikishi ishlab chiqarish boshlanishidan oldin ham daromad va oziq-ovqatga kirishga bosim oʻtkazishi mumkin.

Oziq-ovqat xavfsizligi va ishlab chiqarish yoʻqotilishi

Ishtirokchilar fikriga koʻra, fermerlarning %90ʼi avvalgi ikki yillik davrda sezilarli qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish yoʻqotishiga duch kelganini bildirgan. Manba bu yoʻqotishlarni uy xoʻjaligining oziq-ovqat xavfsizligi nuqtai nazaridan muhim zaiflik koʻrsatkichi sifatida talqin qiladi.

Ushbu foiz ishlab chiqaruvchilarning oʻz xabarlariga asoslangan. Manba mahsulot boʻyicha oʻlchangan tonnaj yoʻqotilishi, xoʻjalik boʻyicha moliyaviy zarar taqsimoti yoki meteorologik atribusiya tahlilini taqdim etmaydi.

Hissiy va ijtimoiy taʼsirlar

Manbadagi 3-jadval iqlim bosimlarining tirikchilik manbalariga taʼsirini ikki asosiy guruhda koʻrib chiqadi. Ijtimoiy-iqtisodiy taʼsirlar qatoriga hosildorlik va daromadning pasayishi, suv tanqisligining kuchayishi hamda zararkunanda va kasallik muammolari kiradi. Hissiy taʼsirlar esa umidni yoʻqotish, qoʻrquv va chorasizlik mavzulari bilan ifodalangan.

Fermerlar Iqlim Oʻzgarishiga Qarshi Qanday Moslashuv Strategiyalaridan Foydalanadi?

Tadqiqotda fermerlar ekin va navlarni diversifikatsiya qilish, boshqa yoki qurgʻoqchilikka chidamliroq navlarga oʻtish, ekish vaqtini yogʻingarchilik sharoitiga qarab oʻzgartirish, sugʻorish va suv yigʻish amaliyotlarini koʻpaytirish, oʻgʻitdan foydalanishni moslashtirish hamda oʻsimlikchilikni chorvachilik bilan birlashtiradigan aralash xoʻjalik yuritish kabi strategiyalardan foydalanishi qayd etilgan; biroq ayrim moslashuv foizlari va bildirilgan odamlar soni matematik jihatdan bir-biriga mos kelmaydi.

Ekin va navlarni diversifikatsiya qilish

Diversifikatsiya bitta ekin yoki nav iqlim bosimiga bardosh bera olmagan taqdirda butun ishlab chiqarishning bir vaqtda yoʻqotilishi xavfini kamaytirishga qaratilgan yondashuv sifatida qoʻllangan. Fokus-guruh muhokamalari ayrim ishlab chiqaruvchilar iqlim sharoiti tufayli yangi ekinlarga oʻtishga yoki ilgari yetishtirgan ayrim ekinlardan voz kechishga majbur boʻlganini koʻrsatadi.

Manba ushbu strategiya uchun “%60, n=40” ifodasidan foydalanadi. Umumiy tanlama 40 boʻlgani sababli bu foiz va odamlar soni bir vaqtda toʻgʻri boʻlishi mumkin emas. Verianla bu qiymatni qayta hisoblamagan va manba ichidagi nomuvofiqlik sifatida saqlagan.

Manba, shuningdek, 14 ishlab chiqaruvchi, yaʼni %35ʼi muqobil navlardan foydalanganini yoki yetishtiradigan ekinini oʻzgartirganini bildiradi. Bu son va foiz 40 kishilik tanlama nuqtai nazaridan bir-biriga mos keladi.

Qurgʻoqchilikka chidamli navlar

Manba qurgʻoqchilikka chidamli navlardan foydalanish hali cheklanganini qayd etadi va ushbu strategiya uchun “n=2, %4” qiymatini beradi. 40 kishilik tanlamada ikki kishi %5 ga teng boʻlgani uchun manbada yana son-foiz nomuvofiqligi mavjud.

Ushbu ishlab chiqaruvchilar ayniqsa makkajoʻxori va soya yetishtirgani, fokus-guruh muhokamalarida esa kalta mahalliy makkajoʻxori navi hamda yovvoyi gilos pomidori qurgʻoqchilikka chidamlilik kontekstida tilga olingani qayd etiladi.

Ekish vaqtini oʻzgartirish

Fermerlar yogʻingarchilik vaqtiga oid noaniqlikni boshqarish maqsadida ekish sanasini oʻzgartirish, oʻsish davri qisqaroq ekinlarni tanlash, yogʻingarchilik boshlanishidan oldin quruq tuproqqa ekish yoki birinchi sezilarli yogʻingarchilikdan keyin darhol ekish kabi turli vaqt strategiyalaridan foydalanadi.

Manba ushbu boʻlimda “%90, n=30” ifodasini beradi. Umumiy tanlama 40 boʻlgani uchun 30 kishi %75 ga teng. Shu sababli Verianla ushbu foizlardan birini toʻgʻri deb qabul qilib, ikkinchisini oʻzgartirmagan.

Sugʻorish va suv boshqaruvi

Suv tanqisligi tadqiqot davomida eng muhim ishlab chiqarish muammolaridan biri sifatida namoyon boʻladi. Shu sababli sugʻorishni koʻpaytirish, oʻsimliklar yonidagi egatlarda suv yigʻish kabi amaliyotlar va yanada barqaror suv boshqaruvi texnologiyalari moslashuv salohiyatini kuchaytirishi mumkin boʻlgan vositalar sifatida muhokama qilingan.

Aralash xoʻjalik

Ayrim ishlab chiqaruvchilar ekin yetishtirishni qoramol va echki boqish bilan birlashtiradigan aralash xoʻjalik tizimlaridan foydalanadi. Manbada bu yondashuv makkajoʻxori, pomidor, karam va soya kabi ekinlarni chorvachilik bilan birga olib borish orqali izohlangan. Maqsad bitta ishlab chiqarish turiga haddan tashqari qaramlikni kamaytirishdir.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot miqdoriy soʻrovnoma maʼlumotlari bilan sifat fokus-guruh muhokamalari va dala kuzatuvlarini birgalikda qoʻllaydigan aralash usulli dizaynga ega. Tadqiqot koʻndalang kesimlidir; ayni fermerlar koʻp yillar davomida takroran kuzatilmagan.

Tanlama

Lepelle Nkumpi hududidagi toʻqqiz qishloqdan jami 40 kichik miqyosdagi oʻsimlik mahsulotlari yetishtiruvchisi tadqiqotga kiritilgan. Tanlash tabaqalashtirilgan usulda amalga oshirilgan; manbada qatlamlar fermerlar soni va oʻsimlikchilikda ishtirok etish darajasiga qarab shakllantirilgani qayd etiladi.

Tadqiqotda ayol va erkak ishtirokchilar soni teng: 20 ayol va 20 erkak. Biroq manbada yosh taqsimotiga oid foizlar va odamlar soni oʻrtasida nomuvofiqlik mavjud boʻlgani uchun Verianla yosh guruhlari taqsimotini qayta hisoblab eʼlon qilmaydi.

Maʼlumotlarni toʻplash

Miqdoriy maʼlumotlar tuzilgan soʻrovnomalar orqali toʻplangan. Soʻrovnoma savollari turli savodxonlik darajalarida tushunarli boʻlishi uchun texnik jargon kamaytirilgani va savolnoma pilot qoʻllash orqali oldindan sinovdan oʻtkazilgani qayd etiladi.

Sifat maʼlumotlari uchun ikkita fokus-guruh tuzilgan. Har bir guruh 20 ishtirokchidan iborat boʻlgan. Sessiyalar ishtirokchilar roziligi bilan audioyozuvga olingan, tayyorlangan kuzatuvchi qaydlar yuritgan va suhbatlar soʻzma-soʻz transkripsiya qilingan.

Manba fokus-guruh transkriptlari uchun avval “thematic analysis”, keyingi umumiy maʼlumotlar tahlili boʻlimida esa “content analysis” atamasidan foydalanadi. Ushbu ikki tahlil yondashuvi tadqiqotda qanday ajratilgani yoki birgalikda qanday qoʻllangani batafsil tushuntirilmagan.

Bundan tashqari, tadqiqotchilar fermerlarni kundalik qishloq xoʻjaligi faoliyati davomida kuzatib, foydalanilgan amaliyotlar va moslashuv xatti-harakatlari haqida dala kuzatuvlarini toʻplagan.

Miqdoriy tahlil

Tavsifiy tahlil SPSS 22-versiyasi yordamida amalga oshirilgan va oʻrtacha qiymat, moda hamda chastota kabi statistikalar hisoblangan. Manba inferensial regressiya, ishonch oraligʻi yoki eksperimental taʼsir kattaligini hisobot qilmaydi.

Yetishtiriladigan asosiy mahsulotlar

Manba 2-rasmga koʻra eng keng tarqalgan ekin pomidordir. Pomidor ishtirokchilarning %28ʼi tomonidan yetishtiriladi. Ismaloq va karam alohida-alohida %18; yashil qalampir va sariq makkajoʻxori alohida-alohida %13; soya %8 va bamya %2 sifatida qayd etilgan.

Fermerlik tajribasi

Manba 3-rasm va unga hamroh matnga koʻra ishtirokchilarning eng katta guruhi 2–5 yildan beri dehqonchilik qilayotgan ishlab chiqaruvchilardir va bu guruh %50 deb berilgan. Olti oydan bir yilgacha tajribaga ega ishlab chiqaruvchilar %25, 1–5 oylik tajribaga ega boʻlganlar %13, 6–12 yillik tajribaga ega boʻlganlar %8 va 13 yil yoki undan koʻproq vaqt davomida fermerlik qilayotganlar %5 sifatida qayd etilgan. Foizlar yaxlitlash tufayli jami %101 ni tashkil qiladi.

Asosiy iqlim bosimlari

Ushbu Tadqiqot Iqlim Oʻzgarishi Mahsulot Yoʻqotilishiga Sabab Boʻlganini Isbotlaydimi?

Yoʻq. Tadqiqot fermerlar boshdan kechirgan va iqlim oʻzgarishi bilan bogʻlagan ishlab chiqarish, daromad, suv, oziq-ovqat xavfsizligi va hissiy muammolarni koʻrsatadi; biroq koʻndalang kesimli va idrokka asoslangan dizayn muayyan mahsulot yoʻqotilishi yoki kasallik hodisasi antropogen iqlim oʻzgarishi tufayli yuz berganini sababiy ravishda isbotlaydigan meteorologik atribusiya tahlilini taqdim etmaydi.

Bu farq tadqiqot qiymatini kamaytirmaydi; tadqiqotning maqsadi fermerlar duch kelayotgan tirikchilik bosimlari va mahalliy moslashuv xatti-harakatlarini tushunishdir. Biroq natijalarni “iqlim oʻzgarishi shu xoʻjalikda shuncha mahsulot yoʻqotilishiga sabab boʻldi” shaklidagi aniq sababiy miqdorlarga aylantirib boʻlmaydi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar

Oʻrganilgan fermerlar iqlim sharoitidagi oʻzgarishlarni real va tirikchilik nuqtai nazaridan muhim muammo deb qabul qiladi. Ishtirokchilar ishlab chiqarish yoʻqotilishi, suv tanqisligi, zararkunanda va kasallik bosimi, past daromad hamda oziq-ovqat xavfsizligi muammolari haqida xabar bergan. Fermerlar ayni paytda ekinlarni diversifikatsiya qilish, ekish vaqtini oʻzgartirish, sugʻorish, yangi navlar va aralash xoʻjalik kabi faol moslashuv strategiyalaridan foydalanadi.

Tadqiqot, shuningdek, iqlimga moslashuv salohiyati faqat fermerning qaroriga bogʻliq emasligini; moliyalashtirish, qishloq xoʻjaligi resurslari, texnologiya, axborot, maslahat va ekstensiya xizmatlari hamda sugʻorish infratuzilmasiga kirish kabi qoʻllab-quvvatlovchi sharoitlar bilan ham bogʻliq ekanini taʼkidlaydi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar

Tadqiqot Janubiy Afrikadagi barcha kichik fermerlar uchun milliy tarqalish koʻrsatkichlarini bermaydi. Qirq kishilik mahalliy tanlama keng aholini ifodalovchi yirik epidemiologik yoki milliy qishloq xoʻjaligi tadqiqoti emas. Natijalar uzoq muddat davomida ayni fermerlar kohortini kuzatmaydi. Tadqiqot mustaqil meteorologik stansiya maʼlumotlarini xoʻjalik darajasidagi hosildorlik maʼlumotlari bilan sababiy atribusiya modeli doirasida moslashtirmaydi.

Manba tavsiya qilgan aralashuvlar

Tadqiqotchilar iqlimga chidamliroq va zararkunandalarga bardoshli urugʻ navlarini fermerlarga yetkazib berish, sugʻorish infratuzilmasini rivojlantirish, qishloq xoʻjaligi maslahatchilarining qishloq hududlarida muntazam iqlim boʻyicha axborot sessiyalarini oʻtkazishi, amaliy taʼlim va bilim almashuvini koʻpaytirishni tavsiya qiladi.

Xulosa boʻlimida, shuningdek, mahalliy erta ogohlantirish tizimlari, tirikchilik manbalarini diversifikatsiya qilish, iqlimga sezgir qishloq xoʻjaligi usullari va iqlim oʻzgarishi haqidagi xabardorlikni kuchaytirish tavsiya etiladi.

Manba iqlim oʻzgarishining ayol va erkak fermerlarga taʼsiri farq qilishi mumkinligini qayd etib, gender oʻlchovini kelajakdagi tadqiqotlarda batafsil oʻrganishni tavsiya qiladi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: The Impact of Climate Change on the Livelihoods of Small-Scale Crop Farmers in Lepelle Nkumpi District, Limpopo Province, South Africa

Mualliflar: L.C. Isaac; M. Zenda.

Corresponding author: PDF corresponding-author satrida “C.L. Isaac” yozilgan; mualliflar roʻyxati va rasmiy jurnal qaydida esa “L.C. Isaac” shakli ishlatilgan. Ushbu farq manba ichidagi bibliografik nomuvofiqlik sifatida saqlangan.

Tashkilot: University of the Free State, Department of Sustainable Food Systems and Development, Faculty of Natural and Agricultural Sciences, Republic of South Africa.

Muallif rollari: Manba L.C. Isaacni magistratura talabasi, M. Zendani research associate sifatida taʼriflaydi.

M. Zenda ORCID: 0000-0001-6069-8226.

Jurnal: South African Journal of Agricultural Extension (SAJAE).

Nashriyotchi: South African Society for Agricultural Extension (SASAE).

Jild / son / sahifa: 54(1), 103–127.

Nashr sanasi: 23-fevral 2026.

DOI: 10.17159/2413-3221/2026/v54n1a18959.

Manba turi: Taqrizdan oʻtgan ilmiy tadqiqot maqolasi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Tadqiqot dizayni: Aralash usulli, koʻndalang kesimli dala tadqiqoti.

Tanlama: Toʻqqiz qishloqdan tabaqalashtirilgan tanlama orqali tanlangan 40 kichik miqyosdagi oʻsimlik mahsulotlari yetishtiruvchisi.

Miqdoriy maʼlumotlar: Tuzilgan soʻrovnoma; tavsifiy tahlil; SPSS 22-versiyasi.

Sifat maʼlumotlari: Ikkita fokus-guruh muhokamasi, har birida 20 ishtirokchi; audioyozuv, transkripsiya va dala kuzatuvlari. Manba tahlil usulini turli boʻlimlarda ham thematic analysis, ham content analysis deb ataydi.

Etika: University of the Free State etik tasdigʻi olingan. Manbada protokol raqami koʻrsatilmagan. Ishtirokchilardan xabardor qilingan rozilik olingani va anonimlik hamda maʼlumotlarni xavfsiz saqlash choralariga rioya qilingani qayd etilgan.

Moliyalashtirish: Taqdim etilgan PDFda alohida moliyalashtirish bayonoti mavjud emas.

Maʼlumotlarning mavjudligi: Taqdim etilgan PDFda alohida maʼlumotlar mavjudligi bayonoti mavjud emas.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Taqdim etilgan PDFda alohida manfaatlar toʻqnashuvi bayonoti mavjud emas.

CRediT/muallif hissalari: Taqdim etilgan PDFda alohida CRediT hissalari bayonoti mavjud emas.

Manbadagi hisobot nomuvofiqliklari

Manbada muallif nomi “L.C. Isaac” boʻlsa, corresponding-author satrida “C.L. Isaac” yozilgan. Verianla bu farqni yashirincha oʻzgartirmagan.

Yosh jadvalidagi foizlar va matnda berilgan odamlar soni toʻliq mos kelmaydi va bildirilgan yosh foizlarining yigʻindisi %100ʼdan oshadi. Shu sababli yosh taqsimoti Verianla tomonidan qayta hisoblanmagan.

Xoʻjalik hajmi jadvali ishlab chiqaruvchilarning %55ʼini 0–0,5 ha, %25ʼini 0,6–1 ha va %20ʼsini 1 ha dan katta guruhda koʻrsatsa, keyingi matnda %55ʼi “kamida bir gektar”ga ega ekani aytilgan. Jadval va matn oʻrtasida aniq nomuvofiqlik mavjud.

Moslashuv strategiyalari boʻlimida “%60, n=40”, “n=2, %4” va “%90, n=30” kabi foiz-odam soni mosliklari 40 kishilik umumiy tanlama bilan matematik jihatdan mos emas. Qiymatlar tuzatilmagan.

Fokus-guruh tahlili bir boʻlimda “thematic analysis”, umumiy maʼlumotlar tahlili boʻlimida esa “content analysis” deb atalgan. Manba ikki usul qanday birgalikda yoki alohida qoʻllanganini tushuntirmaydi.

Tadqiqot hududiga oid “district”, “municipality”, Capricorn va Lepelle Nkumpi atamalari manbaning barcha joylarida bir xil maʼmuriy darajada ishlatilmagan. Shu sababli Verianla manbadan tashqari yangi maʼmuriy-geografik taʼrif qoʻshmagan.

Asosiy cheklovlar

Tanlama faqat 40 ishlab chiqaruvchidan iborat. Tadqiqot bitta hudud kontekstini oʻrganadi. Koʻndalang kesimli dizayn ayni ishlab chiqaruvchilarda uzoq muddatli oʻzgarishni kuzatmaydi. Iqlim taʼsirlari asosan oʻz-oʻzini hisobot qilish, fokus-guruh muhokamalari va dala kuzatuvlari orqali baholangan. Meteorologik vaqt qatorlari bilan xoʻjalik darajasidagi ishlab chiqarish yoʻqotishlari oʻrtasida mustaqil sababiy atribusiya tahlili oʻtkazilmagan.

Manbadagi ayrim son-foiz va usul nomlanishiga oid nomuvofiqliklar muayyan miqdoriy natijalarni aniq talqin qilishni cheklaydi. Shu sababli tadqiqotni eng avvalo mahalliy tajribalar, idrok etilgan taʼsirlar, tirikchilik bosimlari va qoʻllanayotgan moslashuv xatti-harakatlarini koʻrsatuvchi dala tadqiqoti sifatida oʻqish lozim.