Bu çalışma, iklim değişikliği ve aşırı hava olaylarının Güney Afrika’nın Limpopo eyaletindeki Lepelle Nkumpi bölgesinde yaşayan küçük ölçekli bitkisel üreticilerin tarımsal üretimi ve geçim kaynakları üzerindeki etkilerini, ayrıca çiftçilerin kullandığı uyum stratejilerini inceleyen karma yöntemli kesitsel bir saha araştırmasıdır. Dokuz köyden tabakalı örneklemeyle seçilen 40 çiftçiden anket verisi toplanmış, iki odak grup görüşmesi yapılmış ve saha gözlemleri gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar yükselen sıcaklıkları, düzensiz yağışı, uzun kurak dönemleri ve sel olaylarını önemli iklim baskıları olarak tanımlamış; üretim kayıpları, su kıtlığı, ürün kalitesinde bozulma, zararlı ve hastalık baskısı, gelir kaybı ve gıda güvensizliği bildirmiştir. Çiftçiler ürün çeşitlendirme, ekim zamanını değiştirme, sulama, gübre kullanımını ayarlama, kuraklığa dayanıklı çeşitlerden yararlanma ve karma tarım gibi uyum uygulamalarına başvurmaktadır.

Çalışmanın en belirgin bulgularından biri, katılımcıların %90’ının önceki iki yıllık dönemde önemli tarımsal üretim kayıpları yaşadığını bildirmesidir. Nitel bulgular ekonomik ve üretimsel etkilerin yanında umut kaybı, korku ve çaresizlik gibi duygusal etkileri de göstermektedir. Bununla birlikte araştırma yalnız 40 üreticiye dayanmaktadır ve iklim etkileri büyük ölçüde çiftçi algıları, görüşmeleri ve saha gözlemleri üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışma belirli bir ürün kaybının antropojenik iklim değişikliğinden kaynaklandığını meteorolojik zaman serileriyle nedensel olarak kanıtlayan bir iklim-atıf çalışması değildir.

Araştırma problemi

Küçük ölçekli bitkisel üreticilerin geçimi, yağış, sıcaklık ve su bulunabilirliği gibi iklim koşullarına doğrudan bağlı olabilir. İklimsel oynaklık üretim miktarını etkilediğinde sonuç yalnız tarladaki ürün miktarıyla sınırlı kalmaz; hanenin gıda erişimi, satış geliri, yeniden üretim için ayırabileceği kaynak ve çiftçinin geleceğe ilişkin kararları da etkilenebilir.

Kaynak çalışma bu ilişkiyi Lepelle Nkumpi bağlamında incelemektedir. Araştırmacılar yalnız çiftçilerin iklim değişikliğini nasıl algıladığını sormamış, aynı zamanda üretim ve geçim üzerindeki etkileri ile çiftçilerin bu etkilere karşı hangi uygulamaları kullandığını değerlendirmiştir.

Çalışma alanının iklimsel bağlamı

Kaynak, Limpopo içinde kurak, yarı kurak ve daha nemli iklim bölgelerinin bulunduğunu belirtmektedir. Lepelle Nkumpi için arka plan kaynaklarına dayanarak yıllık yağışın yaklaşık 450–500 mm aralığında olduğu, su kıtlığı ve tekrarlayan kuraklıkların önemli sorunlar oluşturduğu aktarılmaktadır. Makalede kullanılan ikincil kaynaklar bölge için yaklaşık 20°C yıllık ortalama sıcaklık, yaklaşık 23°C yaz ve yaklaşık 20°C kış ortalaması bildirmektedir.

Bu iklim değerleri mevcut araştırmanın kendi meteorolojik ölçümleri değildir. Çalışma alanını tanımlamak amacıyla daha önce yayımlanmış çevresel ve meteorolojik kaynaklardan aktarılmıştır.

İklim Değişikliği Küçük Ölçekli Çiftçilerin Geçim Kaynaklarını Nasıl Etkiliyor?

Çalışmadaki üreticiler iklim değişikliğiyle ilişkilendirdikleri düzensiz yağış, artan sıcaklık ve uzayan kurak dönemlerin ürün verimini ve kalitesini azalttığını, sulama suyuna erişimi zorlaştırdığını, zararlı ve hastalık sorunlarını artırdığını ve bunun sonucunda hane geliri ile gıda güvenliğini baskıladığını bildirmiştir; çalışma bu etkileri üretici algıları, anketler, odak grup görüşmeleri ve saha gözlemleri üzerinden ortaya koymaktadır.

Ürün kalitesinde bozulma

Katılımcılar özellikle domates, lahana ve ıspanak üretiminde kalite kaybı yaşadıklarını ifade etmiştir. Kaynak, yüksek sıcaklık ve su stresi altında vegetatif büyüme, meyve tutumu ve su dengesi gibi süreçlerin olumsuz etkilenebileceğini literatür bağlamında tartışmaktadır.

Bu çalışmada bitki fizyolojisi laboratuvar ortamında ölçülmemiştir. Dolayısıyla kalite kaybı bulgusu çiftçi deneyimleri ve saha bağlamıyla sınırlıdır; kaynakta doğrudan fizyolojik deney veya kontrollü sıcaklık deneyi bulunmamaktadır.

Zararlılar ve hastalıklar

Çiftçiler yeni veya artan zararlı ve hastalık sorunları bildirmiştir. Kaynak özellikle domateste toprak kökenli verticillium solgunluğu ve lahanada yaprak biti saldırıları gibi örneklerden söz etmektedir. Bazı üreticilerin domatesteki hastalık problemleri nedeniyle ıspanak gibi başka ürünlere yöneldiği belirtilmektedir.

Makalede sıcak dönemlerin ve düzensiz yağışın bu baskılarla ilişkili olabileceği tartışılmakla birlikte, çalışma ayrı bir bitki patolojisi deneyi yürütmemiştir. Zararlı ve hastalık bulguları üretici beyanı ve gözlemsel saha bağlamındadır.

Su kıtlığı ve ekim kararları

Odak grup görüşmelerinde üreticiler daha az yağış aldıklarını ve kuru dönemlerin yoğunlaştığını belirtmiştir. Sulama için yeterli su bulunamaması, bazı çiftçilerin ekimi yağmur beklentisiyle ertelemesine ve sezon ilerlediğinde ekim fırsatını tamamen kaybetmesine yol açmıştır.

Bu durum, iklim etkisinin yalnız hasat miktarında görülmediğini gösterir. Yağışın zamanlaması değiştiğinde çiftçinin ekim kararının kendisi de belirsizleşebilir. Ekim yapılamaması veya gecikmesi, üretim gerçekleşmeden önce dahi gelir ve gıda erişimi üzerinde baskı oluşturabilir.

Gıda güvenliği ve üretim kaybı

Katılımcı geri bildirimlerine göre çiftçilerin %90’ı önceki iki yıllık dönemde önemli tarımsal üretim kaybı yaşadığını bildirmiştir. Kaynak, bu kayıpları hanenin gıda güvenliği açısından önemli bir kırılganlık göstergesi olarak yorumlamaktadır.

Bu yüzde, üreticilerin kendi bildirimlerine dayalıdır. Kaynak ürün bazında ölçülmüş tonaj kaybı, çiftlik bazında finansal zarar dağılımı veya meteorolojik atıf analizi sunmamaktadır.

Duygusal ve sosyal etkiler

Kaynak Tablo 3, iklim baskılarının geçim kaynakları üzerindeki etkisini iki ana grupta ele almaktadır. Sosyoekonomik etkiler arasında düşen ürün verimi ve gelir, artan su kıtlığı ile zararlı ve hastalık sorunları bulunur. Duygusal etkiler ise umut kaybı, korku ve çaresizlik temalarıyla ifade edilmiştir.

Çiftçiler İklim Değişikliğine Karşı Hangi Uyum Stratejilerini Kullanıyor?

Çalışmada çiftçilerin ürün ve çeşit çeşitlendirmesi, farklı veya kuraklığa daha dayanıklı çeşitlere geçiş, ekim zamanını yağış koşullarına göre değiştirme, sulama ve su toplama uygulamalarını artırma, gübre kullanımını ayarlama ve bitkisel üretimi hayvancılıkla birleştiren karma tarım gibi stratejiler kullandığı bildirilmektedir; ancak bazı uyum yüzdeleri ile raporlanan kişi sayıları birbiriyle matematiksel olarak uyumlu değildir.

Ürün ve çeşit çeşitlendirmesi

Çeşitlendirme, tek bir ürün veya çeşidin iklim baskısına karşı başarısız olması durumunda tüm üretimin aynı anda kaybedilmesi riskini azaltmaya yönelik bir yaklaşım olarak kullanılmıştır. Odak grup görüşmeleri, bazı üreticilerin iklim koşulları nedeniyle yeni ürünlere geçmek veya daha önce yetiştirdikleri bazı ürünleri bırakmak zorunda kaldığını göstermektedir.

Kaynak bu strateji için “%60, n=40” ifadesini kullanmaktadır. Toplam örneklem 40 olduğundan bu yüzde ile kişi sayısı aynı anda doğru olamaz. Verianla bu değeri yeniden hesaplamamış ve kaynak içi tutarsızlık olarak korumuştur.

Kaynak ayrıca 14 üreticinin, yani %35’in, alternatif çeşitler kullandığını veya yetiştirdiği ürünü değiştirdiğini bildirmektedir. Bu sayı ile yüzde 40 kişilik örneklem açısından birbiriyle uyumludur.

Kuraklığa dayanıklı çeşitler

Kaynak, kuraklığa dayanıklı çeşitlerin kullanımının henüz sınırlı olduğunu belirtir ve bu strateji için “n=2, %4” değerini verir. 40 kişilik örneklemde iki kişi %5’e karşılık geleceğinden kaynakta yine bir sayı-yüzde uyuşmazlığı bulunmaktadır.

Bu üreticilerin özellikle mısır ve soya fasulyesi yetiştirdiği, odak grup görüşmelerinde kısa yerli mısır çeşidi ile yabani kiraz domatesinin kuraklık toleransı bağlamında anıldığı belirtilmektedir.

Ekim zamanının değiştirilmesi

Çiftçiler yağış zamanlamasındaki belirsizliği yönetmek amacıyla ekim tarihini değiştirme, daha kısa yetişme dönemine sahip ürünler seçme, yağış başlamadan kuru toprağa ekim yapma veya ilk önemli yağıştan hemen sonra ekim yapma gibi farklı zamanlama stratejileri kullanmaktadır.

Kaynak bu bölümde “%90, n=30” ifadesini vermektedir. Toplam örneklem 40 olduğundan 30 kişi %75’e karşılık gelir. Bu nedenle Verianla bu yüzdelerden birini doğru kabul ederek diğerini değiştirmemiştir.

Sulama ve su yönetimi

Su kıtlığı, çalışma boyunca en önemli üretim sorunlarından biri olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle sulamanın artırılması, bitkilerin yanındaki karıklarda su toplama gibi uygulamalar ve daha sürdürülebilir su yönetimi teknolojileri uyum kapasitesini güçlendirebilecek araçlar olarak tartışılmıştır.

Karma tarım

Bazı üreticiler mahsul üretimini sığır ve keçi yetiştiriciliğiyle birleştiren karma tarım sistemleri kullanmaktadır. Kaynakta bu yaklaşım mısır, domates, lahana ve soya fasulyesi gibi bitkilerin hayvancılıkla bir arada yürütülmesi üzerinden açıklanmaktadır. Amaç tek bir üretim biçimine aşırı bağımlılığı azaltmaktır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma tasarımı

Çalışma, nicel anket verileri ile nitel odak grup görüşmeleri ve saha gözlemlerini birlikte kullanan karma yöntemli bir tasarıma sahiptir. Araştırma kesitseldir; aynı çiftçiler uzun yıllar boyunca tekrarlı biçimde izlenmemiştir.

Örneklem

Lepelle Nkumpi bölgesindeki dokuz köyden toplam 40 küçük ölçekli bitkisel üretici çalışmaya alınmıştır. Örnekleme tabakalı yöntemle yapılmış; kaynak, tabakaların çiftçi sayısı ve bitkisel üretime katılım düzeyi üzerinden oluşturulduğunu belirtmektedir.

Çalışmada kadın ve erkek katılımcı sayısı eşittir: 20 kadın ve 20 erkek. Ancak kaynakta yaş dağılımına ait yüzde ve kişi sayıları arasında tutarsızlık bulunduğu için Verianla yaş grubu dağılımlarını yeniden hesaplayarak yayınlamamaktadır.

Veri toplama

Nicel veriler yapılandırılmış anketlerle toplanmıştır. Anket sorularının farklı okuryazarlık düzeylerinde anlaşılabilir olması için teknik jargonun azaltıldığı ve soru formunun pilot uygulamayla önceden test edildiği belirtilmektedir.

Nitel veri için iki odak grup oluşturulmuştur. Her grup 20 katılımcıdan oluşmuştur. Oturumlar katılımcı onayıyla ses kaydına alınmış, eğitimli bir gözlemci not tutmuş ve görüşmeler kelimesi kelimesine yazıya aktarılmıştır.

Kaynak, odak grup transkriptleri için önce “thematic analysis”, daha sonraki genel veri analizi bölümünde ise “content analysis” terimini kullanmaktadır. Bu iki analiz yaklaşımının çalışmada nasıl ayrıldığı veya birlikte nasıl uygulandığı ayrıntılı biçimde açıklanmamıştır.

Ayrıca araştırmacılar çiftçileri günlük tarımsal faaliyetleri sırasında gözlemleyerek kullanılan uygulamalar ve uyum davranışları hakkında saha gözlemleri toplamıştır.

Nicel analiz

Betimsel analiz SPSS sürüm 22 ile gerçekleştirilmiş ve ortalama, mod ve frekans gibi istatistikler hesaplanmıştır. Kaynak inferansiyel regresyon, güven aralığı veya deneysel etki büyüklüğü raporlamamaktadır.

Üretilen başlıca ürünler

Kaynak Şekil 2’ye göre en yaygın ürün domatestir. Domates katılımcıların %28’i tarafından üretilmektedir. Ispanak ve lahana ayrı ayrı %18; yeşil biber ve sarı mısır ayrı ayrı %13; soya fasulyesi %8 ve bamya %2 olarak raporlanmıştır.

Çiftçilik deneyimi

Kaynak Şekil 3 ve eşlik eden metne göre katılımcıların en büyük grubu 2–5 yıldır çiftçilik yapan üreticilerdir ve bu grup %50 olarak verilmiştir. Altı ay ile bir yıl arası deneyime sahip üreticiler %25, 1–5 aylık deneyime sahip üreticiler %13, 6–12 yıllık deneyime sahip üreticiler %8 ve 13 yıl veya daha uzun süredir çiftçilik yapanlar %5 olarak raporlanmıştır. Yüzdeler yuvarlama nedeniyle toplamda %101 etmektedir.

Başlıca iklim baskıları

Bu Çalışma İklim Değişikliğinin Ürün Kayıplarına Neden Olduğunu Kanıtlıyor mu?

Hayır. Çalışma, çiftçilerin yaşadığı ve iklim değişikliğiyle ilişkilendirdiği üretim, gelir, su, gıda güvenliği ve duygusal sorunları ortaya koymaktadır; ancak kesitsel ve algı-temelli tasarım belirli bir ürün kaybının veya hastalık olayının antropojenik iklim değişikliğinden kaynaklandığını nedensel olarak kanıtlayan meteorolojik atıf analizi sağlamaz.

Bu ayrım çalışmanın değerini azaltmaz; araştırmanın amacı çiftçilerin karşı karşıya kaldığı geçim baskılarını ve yerel uyum davranışlarını anlamaktır. Ancak sonuçlar “iklim değişikliği şu çiftlikte şu kadar ürün kaybına neden oldu” şeklinde kesin nedensel niceliklere dönüştürülemez.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

İncelenen çiftçiler iklim koşullarındaki değişimleri gerçek ve geçim açısından önemli bir sorun olarak algılamaktadır. Katılımcılar üretim kaybı, su kıtlığı, zararlı ve hastalık baskısı, düşük gelir ve gıda güvenliği sorunları bildirmiştir. Çiftçiler aynı zamanda ürün çeşitlendirmesi, ekim zamanının değiştirilmesi, sulama, yeni çeşitler ve karma tarım gibi aktif uyum stratejileri kullanmaktadır.

Çalışma ayrıca iklim uyum kapasitesinin yalnız çiftçinin kararına bağlı olmadığını; finansman, tarımsal girdi, teknoloji, bilgi, yayım hizmeti ve sulama altyapısına erişim gibi destek koşullarıyla da ilişkili olduğunu vurgulamaktadır.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

Çalışma bütün Güney Afrika’daki küçük çiftçiler için ulusal yaygınlık oranları üretmez. Kırk kişilik yerel örneklem geniş nüfusu temsil eden büyük ölçekli epidemiyolojik veya ulusal tarım araştırması değildir. Bulgular uzun dönemli aynı çiftçi kohortunu izlemez. Çalışma bağımsız meteorolojik istasyon verisi ile çiftlik bazlı ürün verisini nedensel atıf modeli içinde eşleştirmez.

Kaynağın önerdiği müdahaleler

Araştırmacılar iklime daha dayanıklı ve zararlılara dirençli tohum çeşitlerinin çiftçilere ulaştırılmasını, sulama altyapısının geliştirilmesini, tarımsal danışmanların kırsal alanlarda düzenli iklim bilgilendirme oturumları düzenlemesini, uygulamalı eğitim ve bilgi paylaşımının artırılmasını önermektedir.

Özet bölümünde ayrıca yerel erken uyarı sistemleri, geçim kaynaklarının çeşitlendirilmesi, iklime duyarlı tarım teknikleri ve iklim değişikliği farkındalığının güçlendirilmesi önerilmektedir.

Kaynak, iklim değişikliğinin kadın ve erkek çiftçiler üzerindeki etkilerinin farklı olabileceğini belirterek toplumsal cinsiyet boyutunun gelecekteki çalışmalarla ayrıntılı olarak incelenmesini önermektedir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: The Impact of Climate Change on the Livelihoods of Small-Scale Crop Farmers in Lepelle Nkumpi District, Limpopo Province, South Africa

Yazarlar: L.C. Isaac; M. Zenda.

Corresponding author: PDF corresponding-author satırında “C.L. Isaac” yazmaktadır; yazar listesi ve resmî dergi kaydı “L.C. Isaac” biçimini kullanmaktadır. Bu fark kaynak içi bibliyografik tutarsızlık olarak korunmuştur.

Kurum: University of the Free State, Department of Sustainable Food Systems and Development, Faculty of Natural and Agricultural Sciences, Republic of South Africa.

Yazar rolleri: Kaynak L.C. Isaac’ı yüksek lisans öğrencisi, M. Zenda’yı research associate olarak tanımlar.

M. Zenda ORCID: 0000-0001-6069-8226.

Dergi: South African Journal of Agricultural Extension (SAJAE).

Yayıncı: South African Society for Agricultural Extension (SASAE).

Cilt / sayı / sayfa: 54(1), 103–127.

Yayın tarihi: 23 Şubat 2026.

DOI: 10.17159/2413-3221/2026/v54n1a18959.

Kaynak türü: Hakemli bilimsel araştırma makalesi.

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Araştırma tasarımı: Karma yöntemli, kesitsel saha araştırması.

Örneklem: Dokuz köyden tabakalı örneklemeyle seçilmiş 40 küçük ölçekli bitkisel üretici.

Nicel veri: Yapılandırılmış anket; betimsel analiz; SPSS sürüm 22.

Nitel veri: İki odak grup görüşmesi, her biri 20 katılımcı; ses kaydı, transkripsiyon ve saha gözlemleri. Kaynak analiz yöntemini farklı bölümlerde hem thematic analysis hem content analysis olarak adlandırmaktadır.

Etik: University of the Free State etik onayı alınmıştır. Kaynak protokol numarası bildirmemektedir. Katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmış ve anonimlik ile güvenli veri saklama önlemleri uygulandığı belirtilmiştir.

Finansman: Sağlanan PDF’de ayrı finansman beyanı bulunmamaktadır.

Veri erişilebilirliği: Sağlanan PDF’de ayrı veri erişilebilirliği beyanı bulunmamaktadır.

Çıkar çatışması: Sağlanan PDF’de ayrı çıkar çatışması beyanı bulunmamaktadır.

CRediT/yazar katkıları: Sağlanan PDF’de ayrı CRediT katkı beyanı bulunmamaktadır.

Kaynak içindeki raporlama tutarsızlıkları

Kaynakta yazar adı “L.C. Isaac” iken corresponding-author satırında “C.L. Isaac” yazmaktadır. Verianla bu farkı sessizce değiştirmemiştir.

Yaş tablosundaki yüzdeler ile anlatıda verilen kişi sayıları tam olarak uyuşmamaktadır ve raporlanan yaş yüzdelerinin toplamı %100’ü aşmaktadır. Bu nedenle yaş dağılımı Verianla tarafından yeniden hesaplanmamıştır.

Çiftlik büyüklüğü tablosu üreticilerin %55’ini 0–0,5 ha, %25’ini 0,6–1 ha ve %20’sini 1 ha üzeri grupta gösterirken, sonraki anlatıda %55’in “en az bir hektara” sahip olduğu ifade edilmektedir. Tablo ve anlatı arasında açık uyumsuzluk vardır.

Uyum stratejileri bölümünde “%60, n=40”, “n=2, %4” ve “%90, n=30” gibi yüzde-kişi sayısı eşleşmeleri 40 kişilik toplam örneklemle matematiksel olarak uyumlu değildir. Değerler düzeltilmemiştir.

Odak grup çözümlemesi bir bölümde “thematic analysis”, genel veri analizi bölümünde ise “content analysis” olarak adlandırılmıştır. Kaynak iki yöntemin nasıl birlikte veya ayrı uygulandığını açıklamamaktadır.

Çalışma alanına ilişkin “district”, “municipality”, Capricorn ve Lepelle Nkumpi adlandırmaları kaynak içinde her yerde aynı idari düzeyde kullanılmamaktadır. Bu nedenle Verianla, kaynak dışından yeni bir idari coğrafya tanımı eklememiştir.

Temel sınırlılıklar

Örneklem yalnız 40 üreticiden oluşmaktadır. Çalışma tek bir bölgenin bağlamını inceler. Kesitsel tasarım uzun dönem değişimini aynı üreticiler üzerinde izlemez. İklim etkileri büyük ölçüde öz-bildirim, odak grup görüşmesi ve saha gözlemi üzerinden değerlendirilmiştir. Meteorolojik zaman serileri ile çiftlik düzeyindeki üretim kayıpları arasında bağımsız nedensel atıf analizi yapılmamıştır.

Kaynak içindeki bazı sayı-yüzde ve yöntem adlandırma tutarsızlıkları, belirli nicel bulguların hassas yorumlanmasını sınırlar. Bu nedenle çalışma en güçlü biçimde yerel deneyimleri, algılanan etkileri, geçim baskılarını ve kullanılan uyum davranışlarını gösteren bir saha araştırması olarak okunmalıdır.