Bu tadqiqot moliyaviy texnologiya (FinTech) bilan kichik va oʻrta korxonalar (KOBIlar; small and medium-sized enterprises, SMEs) oʻrtasidagi akademik izlanishlar qanday rivojlanganini oʻrganuvchi ilmmetrik va bibliometrik tadqiqotdir. Tadqiqotchilar Scopus maʼlumotlar bazasidan 2007–2023 davriga oid 365 ta ingliz tilidagi va yakuniy nashr qilingan tadqiqot maqolasini tanlab, Biblioshiny 4.3.1 yordamida iqtibos, bibliografik bogʻlanish, birgalikdagi-soʻz, trend mavzu va tematik evolyutsiya tahlillarini amalga oshirdilar. Korpusning yillik nashr oʻsish surʼati %33,68 deb xabar qilindi; moliyaviy inklyuziya, FinTech, KOBIlar, blockchain, raqamli moliya, mikromoliya va tadbirkorlik tadqiqot sohasining markazidagi mavzular sifatida ajralib chiqdi. Tadqiqot shuningdek Xitoyning FinTech tadqiqotlaridagi sezilarli mavqeiga va 2019 yildan keyin raqamli moliya, blockchain va moliyaviy inklyuziya mavzularida ortib borayotgan akademik zichlikka eʼtibor qaratadi. Biroq bu tadqiqot kompaniya samaradorligini bevosita oʻlchaydigan yangi eksperiment yoki firma darajasidagi sababiylik tahlili emas; uning natijalari oʻrganilgan Scopus adabiyotining tuzilishi va yoʻnalishlarini koʻrsatadi.

Tadqiqot ochib bergan umumiy manzara shundan iboratki, FinTech–KOBI izlanishlari yagona moliya mavzusi boʻlib qolmay, moliyaviy inklyuziya, blockchain, muqobil moliyalashtirish, crowdfunding, tengdoshdan tengdoshga kredit, barqarorlik, raqamli transformatsiya va sunʼiy intellekt kabi sohalar bilan qoʻshilgan fanlararo tadqiqot ekotizimiga aylangan. Tadqiqotchilar ayniqsa KOBIlarning moliyalashtirishga kirishi va moliyaviy inklyuziya adabiyotda markaziy oʻrin egallaganini bildiradilar.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

FinTech bilan KOBIlar oʻrtasidagi munosabat turli mamlakatlar, texnologiyalar va moliyalashtirish usullari orqali koʻplab tadqiqotlarda koʻrib chiqilgan boʻlsa-da, adabiyotning muhim qismi parchalanib qolgan. Tadqiqotlar bir tomondan blockchain, mobil banking, raqamli kredit, crowdfunding va moliyaviy inklyuziya kabi texnologik va moliyaviy mavzularga; boshqa tomondan KOBI oʻsishi, innovatsionlik, chidamlilik va moliyalashtirishga kirish kabi biznes natijalariga eʼtibor qaratadi.

Tadqiqotchilarning asosiy maqsadi bu parchalanib ketgan bilim sohasini miqdoriy ilmiy xaritalash orqali birlashtirish va FinTech–KOBI adabiyotining asosiy tadqiqot yoʻnalishlarini aniqlashdir.

Tadqiqot qaysi savollarga javob izlaydi?

• FinTech va KOBI tadqiqotlaridagi asosiy tadqiqot sohalari nimalardan iborat?
• Qaysi muassasalar, mamlakatlar, nashrlar va tadqiqotchilar sohaning yetakchi aktorlaridir?
• Qaysi maqolalar va mavzular koʻproq akademik taʼsir yaratgan?
• FinTech–KOBI adabiyotini tashkil qiladigan asosiy tadqiqot oqimlari qaysilar?
• Kelajakda qaysi mavzular koʻproq tadqiq qilinishi kerak?

Bu yerda FinTech nimalarni qamrab oladi?

Tadqiqotda FinTech faqat mobil toʻlov yoki raqamli banking bilan cheklanmaydi. Qidiruv strategiyasiga blockchain texnologiyasi, kriptovalyuta, P2P kredit, mobil toʻlov, ochiq banking, neobanklar, RegTech, InsurTech, moliya sohasida sunʼiy intellekt va mashinali oʻrganish, katta maʼlumotlar, moliyaviy inklyuziya, kiberxavfsizlik, tokenizatsiya, raqamli identifikatsiya, aqlli shartnomalar, moliyaviy APIlar, crowdfunding va muqobil kredit kabi koʻplab tushunchalar kiritilgan.

Bu keng qamrov FinTech–KOBI adabiyoti nima uchun faqat moliya bilan emas, balki texnologiya, tadbirkorlik, boshqaruv va iqtisodiy taraqqiyot bilan ham bogʻliq ekanini tushuntiradi.

Adabiyotda qaysi munosabatlar ajralib turadi?

Tadqiqotning adabiyot sharhida Xitoy, Pokiston, Bangladesh, Indoneziya, Nigeriya, Gana, Iordaniya, Kamerun va ASEAN mamlakatlari kabi turli kontekstlarda olib borilgan izlanishlar taqqoslanadi. Koʻrib chiqilgan tadqiqotlarning muhim qismi FinTechni KOBIlarning moliyalashtirishga kirishi, innovatsiya salohiyati, moliyaviy samaradorligi yoki chidamliligi bilan bogʻlaydi.

Shu bilan birga, bir yoqlama natija yoʻq. Masalan, ayrim tadqiqotlar FinTechdan foydalanish KOBI samaradorligi va moliyalashtirishga kirish bilan ijobiy bogʻliqligini bildirsa, boshqa izlanishlarda moliyaviy savodxonlik, moliyaviy inklyuziya, texnologiyaning idrok etilgan foydasi va institutsional muhit kabi oraliq yoki kontekstual omillar muhim ekani koʻrinadi. Shu sababli manba maqola FinTechni barcha korxonalar uchun avtomatik muvaffaqiyat keltiruvchi yakka oʻzgaruvchi sifatida talqin qilmaydi.

Soha qanchalik tez oʻsmoqda?

Bibliometrik maʼlumotlar toʻplamida 2007–2023 davrini qamrab olgan 365 maqola va 236 turli manba bor. Tadqiqotda yillik nashr oʻsish surʼati %33,68 deb hisoblangan. Maqolalarning oʻrtacha yoshi 2,1 yil, hujjat boshiga oʻrtacha iqtibos soni esa 11,2 deb xabar qilingan.

Bu qiymatlar soha ayniqsa soʻnggi yillarda tez kengayganini koʻrsatadi. Shu bilan birga, yangi maqolalarning iqtibos yigʻish uchun kamroq vaqtga ega boʻlishi sababli nashr soni bilan iqtibos soni bir xil tezlikda harakat qilmaydi.

Nashr va iqtibos egri chizigʻi nimani anlatadi?

Tadqiqotning 2-rasmida 2007–2023 oraligʻidagi nashr va iqtibos tendensiyalari birgalikda koʻrsatilgan. Dastlabki yillarda nashr ishlab chiqarish juda past boʻlgan, 2011 yildan keyin esa sezilarli koʻtarilish kuzatilgan va nashrlar soni ayniqsa 2019 yildan keyin tezlashgan. 2022 va 2023 yillari nashr hajmi eng yuqori boʻlgan davrlar qatoriga kiradi.

Mualliflar 2019–2022 davridagi koʻtarilishni raqamli moliyaviy xizmatlarning kengayishi, internet va smartfonlardan foydalanishning ortishi, raqamli moliyani qoʻllab-quvvatlovchi tartibga solishlar hamda COVID-19 davrida korxonalarning raqamli toʻlov va onlayn moliyalashtirishga yoʻnalishi bilan bogʻlaydilar. Bu izoh manba tadqiqotning talqinidir; bibliometrik grafikning oʻzi bu omillar nashr oʻsishiga sabab boʻlganini isbotlamaydi.

Eng koʻp iqtibos olgan tadqiqotlar qaysilar?

Tadqiqotning hujjat iqtibos tahlilida quyidagi nashrlar korpus ichidagi eng yuqori jami iqtiboslar qatorida turadi:

Jami iqtibos bilan yil boshiga iqtibos bir xil oʻlchov emas. Eskiroq nashr uzoqroq davrda jami iqtibos toʻplashi mumkin, yangiroq tadqiqot esa qisqa vaqt ichida yuqori yillik iqtibos nisbatiga erishishi mumkin. Tadqiqotning oʻz cheklovlar boʻlimida ham iqtibos soni tadqiqot sifati bilan ayni maʼno emasligi ochiq taʼkidlanadi.

Bibliografik bogʻlanish qaysi tadqiqot klasterlarini ochib berdi?

3-rasmdagi bibliografik bogʻlanish tahlili umumiy manbalarga tayangan tadqiqotlarni toʻrt asosiy tematik sohada jamlaydi.

1. FinTech, moliyaviy inklyuziya va Xitoy: Moliyaviy texnologiyaning moliyalashtirishga kirishni kengaytirishi va Xitoyning FinTech adabiyotidagi kuchli mavqei.
2. FinTech, blockchain va KOBI dinamikasi: Blockchainning KOBI moliyalashtirishi va raqamli moliya tizimlaridagi roli.
3. Moliyaviy inklyuziya va FinTechni qabul qilish: Mobil pul, raqamli banking, tadbirkorlik va rivojlanayotgan iqtisodiyotlar.
4. Moliyalashtirish cheklovlari va raqamli moliya: Axborot asimmetriyasi, SME moliyalashtirishi, mobil banking va moliyalashtirishga kirish muammolari.

Birgalikdagi-soʻz tarmogʻi qaysi tushunchalar markazda ekanini koʻrsatadi?

4-rasm FinTech–KOBI adabiyotining konseptual tuzilishini ancha aniq koʻrsatadi. Tarmoqning eng katta va markaziy tugunlari orasida FinTech, financial inclusion va SMEs bor. Ularga blockchain, digital finance, microfinance, entrepreneurship, crowdfunding, P2P lending, financial literacy, artificial intelligence, credit scoring va financing constraints kabi tushunchalar ulanadi.

Manba tadqiqot birgalikdagi-soʻz tarmogʻini bir nechta tematik klaster sifatida talqin qiladi. Blockchain, kriptovalyuta, taʼminot zanjiri moliyalashtirishi, raqamlashtirish va barqarorlik bir klasterda; FinTechni qabul qilish va rivojlanayotgan iqtisodiyotlar boshqa klasterda; tadbirkorlik, mikromoliya va moliyaviy texnologiyalar esa alohida, lekin zich bogʻlangan tadqiqot chizigʻida joylashadi.

Moliyaviy inklyuziya nega bunchalik markaziy?

Trend tahlili moliyaviy inklyuziya tadqiqot davrining eng barqaror mavzularidan biri ekanini koʻrsatadi. Ayniqsa 2019–2022 davrida moliyaviy inklyuziya mavzusining intensivligi oshadi. SME moliyalashtirishi, mikromoliya, raqamli moliya, blockchain, P2P lending va crowdfunding kabi sarlavhalar ham ayni umumiy savol bilan bogʻlangan koʻrinadi: Anʼanaviy moliyalashtirish kanallariga kirishda qiyinchilikka duch keladigan kichik korxonalar raqamli vositalardan qanday foydalanishi mumkin?

Bu bibliometrik markaziylik moliyaviy inklyuziya real dunyoda avtomatik tarzda yuz berishini koʻrsatmaydi; u faqat akademik adabiyotda zich oʻrganilayotgan asosiy muammolardan biri ekanini koʻrsatadi.

Tematik xaritada qaysi mavzular ajralib turadi?

6-rasmdagi tematik xarita tadqiqot mavzularini markaziylik va rivojlanganlik darajalariga koʻra toʻrt sohaga ajratadi: niche mavzular, motor mavzular, asosiy mavzular va rivojlanayotgan yoki chekinayotgan mavzular.

Motor mavzular boʻlimida raqamli moliyaviy inklyuziya, tartibga solish, sunʼiy intellekt, mikromoliya, blockchain, crowdfunding va P2P lending kabi yuqori bogʻlangan tadqiqot sarlavhalari koʻrinadi. Asosiy mavzular boʻlimida FinTech, moliyaviy inklyuziya va KOBI tushunchalari joylashadi. Niche mavzularda bilim iqtisodiyoti, FinTech innovatsiyasi, yashil innovatsiya, moliyaviy rivojlanish, daromad tengsizligi, kredit skoringi va mashinali oʻrganish kabi ixtisoslashganroq sohalar bor.

Mavzular vaqt oʻtishi bilan qanday oʻzgargan?

7-rasmda 2007–2015, 2016–2021 va 2022–2023 boʻlib uch davr oʻrtasidagi tematik evolyutsiya koʻrsatiladi. Dastlabki davrda mikromoliya, moliyaviy inklyuziya va KOBIlar ajralib turgan boʻlsa, 2016–2021 davrida blockchain, COVID-19, innovatsiya, sunʼiy intellekt, crowdfunding, tadbirkorlik, taʼminot zanjiri moliyalashtirishi va iqtisodiy oʻsish kabi ancha keng mavzu tarmogʻi yuzaga chiqadi.

2022–2023 davrida FinTech va KOBI oʻqi mavjudligini saqlagan holda blockchain, blockchain texnologiyasi, mikromoliya, moliyaviy inklyuziya va raqamli moliyaviy inklyuziya muhim tadqiqot yoʻnalishlari sifatida davom etadi. Bu oʻzgarish sohaning anʼanaviy mikromoliya munozaralaridan koʻp texnologiyali raqamli moliya ekotizimiga tomon kengayganini koʻrsatadi.

Tadqiqot nima deydi?

• FinTech–KOBI tadqiqotlari 2007–2023 davrida tez oʻsgan.
• Moliyaviy inklyuziya, FinTech va KOBI tushunchalari sohaning asosiy tadqiqot markazlarini tashkil qiladi.
• Blockchain, raqamli moliya, mikromoliya, crowdfunding va P2P lending adabiyotda muhim bogʻlangan mavzulardir.
• Xitoy oʻrganilgan FinTech tadqiqotlarida kuchli va koʻrinadigan geografik markazdir.
• COVID-19 davri va undan keyin raqamli moliya va onlayn moliyalashtirish mavzulariga akademik qiziqish sezilarli oshgan.
• FinTech tadqiqotlari tobora koʻproq fanlararo va tematik jihatdan xilma-xil koʻrinmoqda.

Tadqiqot nimalarni aytmaydi?

• 365 maqoladagi natijalarni yangi firma maʼlumotlar toʻplamida qayta test qilmaydi.
• FinTechdan foydalanish barcha KOBIlarda oʻsishga sabab boʻlishini isbotlamaydi.
• Blockchain yoki sunʼiy intellekt barcha KOBI moliyalashtirish muammolarini hal qilishini koʻrsatmaydi.
• Iqtibos soni yuqori boʻlgan maqola metodologik jihatdan albatta sifatliroq ekanini koʻrsatmaydi.
• Scopusdan tashqarida qolgan nashrlar ahamiyatsiz ekanini aytmaydi.
• Ingliz tilidan tashqaridagi adabiyot ayni tadqiqot tuzilishiga ega ekanini isbotlamaydi.
• 2007–2023 oraligʻidagi global adabiyotdan bevosita Turkiyadagi KOBIlar uchun moliyalashtirish natijasi chiqarishga ruxsat bermaydi.

Turkiya nuqtayi nazaridan qanday oʻqilishi kerak?

Tadqiqot Turkiyaga xos KOBI maʼlumotlar toʻplami yoki Turkiya markazli quyi tahlil taqdim etmaydi. Shuning uchun tadqiqot Xitoy, Janubi-Sharqiy Osiyo, Afrika yoki boshqa rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun keltirgan natijalar Turkiyaga bevosita koʻchirilmaydi.

Turkiya nuqtayi nazaridan tadqiqotning eng foydali tomoni qaysi savollar mahalliy tarzda alohida test qilinishi kerakligini koʻrsatishidir. FinTechning KOBI moliyalashtirishiga kirish, raqamli moliyaviy inklyuziya, moliyaviy savodxonlik, blockchain asosidagi moliyalashtirish, muqobil kredit kanallari, kiberxavfsizlik va meʼyoriy tartibga solish bilan aloqasi Turkiyaga oid firma va muassasa maʼlumotlari bilan mustaqil oʻrganilishi kerak.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Maʼlumot manbai va tadqiqot davri

Tadqiqotning bibliometrik maʼlumot manbai faqat Scopus maʼlumotlar bazasidir. Koʻrib chiqish davri 2007–2023 deb belgilangan. Tadqiqotchilar iqtisodiyot, moliya, biznes, boshqaruv, buxgalteriya, kompyuter fanlari va ijtimoiy fanlar bilan bogʻliq predmet sohalariga eʼtibor qaratgan.

Qidiruvda KOBIlarni ifodalovchi turli inglizcha iboralar bilan FinTech, financial technology, digital finance, robo-advisors, cryptocurrency, blockchain, P2P lending, mobile payments, open banking, RegTech, InsurTech, AI in finance, machine learning in finance, financial inclusion va crowdfunding kabi keng FinTech terminlari toʻplami ishlatilgan.

Hujjatlarni tanlash jarayoni

Dastlabki qidiruvda 758 hujjat olingan. Predmet sohasi filtri qoʻllangandan soʻng 688, hujjat turi maqola bilan cheklangandan soʻng 429, ingliz tili filtri qoʻllangandan soʻng taxminan 417 va faqat “final” nashr bosqichidagi maqolalar qoldirilishi natijasida 365 maqola qolgan.

Manba shuningdek boshlangʻich 758 hujjat sarlavha va annotatsiya darajasida qoʻlda tekshirilganini va tadqiqot maqsadlariga mos 365 maqola tanlanganini bildiradi. Biroq avtomatik filtrlash zanjiri bilan qoʻlda tekshirish bir-biriga aynan qaysi tartibda va qanchalik darajada bogʻlangani metodologiya bayonida batafsil ajratilmagan.

Tahlil qaysi vositalar bilan bajarildi?

Bibliometrik tahlil uchun RStudio muhitida ochiq manbali Biblioshiny 4.3.1 ishlatilgan. Tadqiqotda iqtibos tahlili, bibliografik bogʻlanish, birgalikdagi-soʻz tarmogʻi, tematik xaritalash, trend mavzu tahlili va tematik evolyutsiya baholashlari amalga oshirilgan.

Grafik taqdimotlarni tayyorlashda manbada Canva v3.120.0, Datawrapper 2026-05 va Microsoft Excel ishlatilgani bildirilgan.

Nima uchun uch alohida davr ishlatilgan?

Tematik evolyutsiya tahlili quyidagi uch quyi davrga ajratilgan:

• 2007–2015
• 2016–2021
• 2022–2023

Mualliflar bu ajratishni ayniqsa COVID-19 davrining taʼsirlarini va smartfonlarning keng tarqalishi bilan yuzaga kelgan tadqiqot oʻzgarishini aniqroq kuzatish maqsadida qilganliklarini tushuntiradilar.

Asosiy miqdoriy topilmalar

Tadqiqot boʻshliqlari

Manba tadqiqot toʻrt muhim kamchilikni alohida taʼkidlaydi.

Geografik nomutanosiblik: Xitoy, AQSh va Yevropa tadqiqotlarda kuchli ifodalangan boʻlsa, Sub-Sahro Afrikasi, Janubi-Sharqiy Osiyo va Lotin Amerikasi tez FinTech transformatsiyasiga qaramay kamroq oʻrganilgani aytiladi.

KOBIlarga xos amaliyot muammolari: Tartibga muvofiqlik, eski axborot tizimlari bilan integratsiya va kiberxavfsizlik kabi amaliy muammolar batafsilroq oʻrganilishi kerakligi ilgari suriladi.

Uzunlamasına tadqiqot yetishmasligi: Adabiyotning muhim qismi kesitsel tadqiqotlardan tashkil topgani uchun FinTechdan foydalanishning korxonalar ustidagi uzoq muddatli oʻzgarishini kuzatadigan tadqiqotlarga ehtiyoj borligi bildiriladi.

Moliyaviy inklyuziyaning turli guruhlardagi taʼsiri: Yosh, jins va noqulay ahvoldagi guruhlar nuqtayi nazaridan FinTechning kirish imkoniyati va xarajat taʼsirlarini tizimliroq oʻrganish kerakligi taʼkidlanadi.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Yagona maʼlumotlar bazasi: Tahlil Scopus bilan cheklangan. Boshqa maʼlumotlar bazalaridagi tadqiqotlar korpusga kiritilmagan boʻlishi mumkin.

Ingliz tilidagi nashr filtri: Ingliz tilida boʻlmagan tadqiqotlar tadqiqot qamrovidan chiqarilgan. Bu holat ayrim mamlakatlar yoki mahalliy FinTech ekotizimlarining yetarlicha ifodalanmasligiga olib kelishi mumkin.

Iqtibos tarafkashligi: Iqtibos soni ilmiy sifatni bevosita oʻlchamaydi. Turli fanlar va nashr yillarining iqtibos xulqi turlicha boʻlishi mumkin.

Vaqt qamrovi: Koʻrib chiqish 2007 yildan boshlangan; undan oldingi va soha poydevorini tashkil qilishi mumkin boʻlgan ayrim tadqiqotlar qamrovdan tashqarida qolishi mumkin.

Kalit soʻz va klasterlash chegarasi: Oʻxshash tadqiqot savollari turli soʻzlar bilan ifodalanishi mumkin. Shu sababli bibliometrik klasterlar sohaning barcha konseptual tafsilotlarini ifodalay olmasligi mumkin.

Yangi eksperimental maʼlumot yoʻq: Bu tadqiqot ilmiy adabiyot xaritasidir. FinTechdan foydalanadigan va foydalanmaydigan kompaniyalarni bevosita taqqoslaydigan yangi korxona maʼlumotini ishlab chiqarmaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Toʻliq asl tadqiqot nomi: Mapping Global Research Trends in FinTech Innovations and SME Dynamics: A Scientometric Analysis

Mualliflar: Mohammad Ammar Ahsan; Faiz Ur Rehman; Bilal Asghar; Ali Saleh Alshebami; Abu Elnasr E. Sobaih; Mamaod Alrawad.

Mualliflar tartibi: Yuqoridagi tartib asl nashrdagi tartibdir.

Teng hissa/teng birinchi muallif: Manbada teng hissa bayonoti yoʻq.

Masʼul mualliflar: Mohammad Ammar Ahsan va Ali Saleh Alshebami.

Muassasalar: Department of Commerce, Aligarh Muslim University, Hindistan; Department of Business, Al Fayha College, Suudi Arabistan; Applied College, King Faisal University, Suudi Arabistan; Management Department, College of Business Administration, King Faisal University, Suudi Arabistan; Department of Quantitative Method, College of Business Administration, King Faisal University, Suudi Arabistan.

Jurnal: Administrative Sciences.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Jild / son / maqola: 16(6), 244.

DOI: 10.3390/admsci16060244

Yuborilgan sana: 18 Aprel 2026.

Tahrir sanasi: 13 May 2026.

Qabul sanasi: 19 May 2026.

Nashr sanasi: 22 May 2026.

Manba turi: Ilmmetrik/bibliometrik sharh va ilmiy xaritalash tadqiqoti.

Hakamlik holati: Hakamli Administrative Sciences jurnalida nashr qilingan.

Rasmiy nashr havolasi:Rasmiy DOI sahifasi

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Moliyalashtirish: Deanship of Scientific Research, Vice Presidency for Graduate Studies and Scientific Research, King Faisal University; loyiha/grant raqami KFU262101.

Etika qoʻmitasi: Manbada “Not applicable” deb koʻrsatilgan.

Maʼlumotli rozilik: Manbada “Not applicable” deb koʻrsatilgan.

Maʼlumotlarga kirish: Maʼlumotlar maxsus talab asosida olinishi mumkinligi bildirilgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini bildirgan.

Sunʼiy intellektdan foydalanish bayonoti: Mualliflar maqolani tayyorlash jarayonida mazmunni yaxshilash maqsadida ChatGPT Plusdan foydalanganliklarini, hosil qilingan natijalarni koʻrib chiqib tahrir qilganliklarini va nashr mazmuni uchun javobgarlikni oʻz zimmalariga olganliklarini ochiq bayon qiladilar.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish F.U.R. va M.A.A.; usul F.U.R. va M.A.A.; dasturiy taʼminot F.U.R.; tekshirish B.A., A.S.A., A.E.E.S. va M.A.; formal tahlil F.U.R.; tadqiqot F.U.R. va M.A.A.; manbalar va maʼlumot kuratsiyasi M.A.A.; birinchi qoralama M.A.A.; koʻrib chiqish va tahrir A.E.E.S., M.A., A.S.A. va B.A.; vizuallashtirish M.A.A.; maslahat A.S.A. va A.E.E.S.; loyiha boshqaruvi A.E.E.S. va M.A.; moliyalashtirishni olish A.S.A. tomonidan bajarilgan.

Ushbu Verianla maqolasidagi ilmiy maʼlumotlar, usul maʼlumotlari, tematik natijalar va sonli qiymatlar yuklangan asl tadqiqotga asoslanadi. Bibliografik tashqi nazorat faqat nashr identifikatsiyasini tasdiqlash maqsadida ishlatilgan; asosiy ilmiy mazmunga tashqi manbadan yangi FinTech natijasi yoki korxona maʼlumoti qoʻshilmagan.

Manbaning asosiy metodologik cheklovi faqat Scopusda indekslangan, ingliz tilidagi, “Article” turidagi va “Final” bosqichidagi 2007–2023 nashrlarini baholashidir. Shu sababli yuzaga kelgan ilmiy xarita butun dunyo FinTech–KOBI adabiyotining toʻliq vakili sifatida koʻrilmasligi kerak.

Bundan tashqari, manbaning ayrim bibliometrik izohlarida sonlarning taqdimoti jihatidan noaniqlik mavjud. Ayniqsa yakka muallifli hujjatlar va hammualliflik bilan bogʻliq matnli izoh 1-rasmdagi yorliqlar bilan toʻliq mos tushmaydi. Bu noaniqlik Verianla tomonidan jimgina tuzatilmagan.

Eng muhim talqin chegarasi shudir: bibliometrik jihatdan FinTech, moliyaviy inklyuziya yoki blockchainning markaziy tadqiqot mavzusi boʻlishi bu texnologiyalar har bir KOBIda iqtisodiy muvaffaqiyat yoki moliyalashtirishga kirish ortishini yaratishini bevosita isbotlamaydi. Tadqiqot tadqiqot adabiyotining tuzilishini oʻlchaydi; korxona darajasida yangi sababiylik testi oʻtkazmaydi.