Амнияти иқтисодии ИА, дар ин таҳқиқот масъалаи бисёрҷанбаи идоракунӣ мебошад, ки қобилияти Иттиҳоди Аврупоро барои коҳиш додани осебпазириҳои стратегӣ дар шароити рақобати геоиқтисодӣ, ҳифзи иқтидори назорат бар дороиҳои муҳим ва нигоҳ доштани рақобатпазирии дарозмуддат ифода мекунад. Таҳқиқот таҳлили сифатии сиёсати мафҳуммеҳварро истифода мебарад, ки Стратегияи амнияти иқтисодии Аврупо ва муқаррароти марбут ба ИА-ро ба таври низомманд меомӯзад. Хулосаи асосӣ ин нест, ки ИА дар соҳаи амнияти иқтисодӣ аз бозбудии либералӣ даст кашида, ба протексионизми классикӣ гузаштааст; балки ин аст, ки модели гибридии идоракуниро таҳия кардааст, ки бозбудии бозор, мудохилаи стратегӣ ва шарикиҳои байналмилалиро ҳамзамон истифода мебарад. Ин хулоса арзёбии миқдории самаранокии сиёсат нест; таҳқиқот механизмҳо ва меъмории идоракуниро шарҳ медиҳад.

Дар чаҳорчӯбаи таҳлилӣ се қабати тавзеҳӣ мавҷуд аст: фишорҳои низомии геоиқтисодӣ, вокунишҳои сиёсатӣ дар сатҳи ИА ва динамикаи дохилии сиёсӣ-иқтисодӣ. Таъсири мутақобилаи онҳо амнияти иқтисодиро шакл медиҳад. Устуворӣ, назорат бар дороиҳои стратегӣ ва рақобатпазирӣ се андозаи натиҷа мебошанд, ки модели ба вуҷудомадаи амнияти иқтисодӣ аз рӯйи онҳо арзёбӣ мешавад.

Меъмории Promote–Protect–Partner дар Стратегияи амнияти иқтисодии Аврупо ифодаи асосии ин тағйирот дар сатҳи сиёсат аст. Promote ба таҳкими рақобатпазирӣ ва иқтидори саноатӣ; Protect ба ҳифзи дороиҳои муҳим ва бахшҳои стратегӣ; Partner бошад ба идоракунии вобастагиҳо тавассути диверсификатсия ва шарикӣ, на ҷудошавии пурраи иқтисодӣ, равона шудааст.

Таҳқиқот муайян мекунад, ки амнияти иқтисодӣ се созиши асосӣ ва доимиро ба вуҷуд меорад: самаранокӣ ва устуворӣ, бозбудӣ ва назорат, ҳамгироӣ ва пора-порашавӣ. Далел ин нест, ки ин танишҳо комилан ҳал мешаванд, балки он аст, ки онҳо бояд дар шароити афзалиятҳои давлатҳои узв, манфиатҳои ширкатҳо ва маҳдудиятҳои институтсионалӣ пайваста идора шаванд.

Масъалаи таҳқиқот

Модели иқтисодии Иттиҳоди Аврупо муддати дароз бар бозбудии бозор, бисёрҷонибагароӣ, вобастагии мутақобилаи байналмилалии иқтисодӣ ва идоракунии танзимкунанда асос ёфта буд. Аммо рақобати геосиёсӣ, муборизаи технологӣ, осебпазирии занҷирҳои таъминот ва имкони истифодаи муносибатҳои иқтисодӣ ҳамчун воситаи фишори сиёсӣ нишон доданд, ки бозбудӣ метавонад на танҳо фоидаи иқтисодӣ, балки хавфи стратегӣ низ ба вуҷуд оварад.

Пандемияи COVID-19 осебпазирии тамаркузи аз ҳад зиёди занҷирҳои ҷаҳонии таъминотро ошкор кард; ҷанги Русия бар зидди Украина хавфҳои стратегии вобастагии энергетикиро барҷаста сохт; рақобати технологии ИМА–Чин бошад нишон дод, ки дар соҳаҳое чун нимноқилҳо, зеҳни сунъӣ ва ашёи хоми муҳим иқтисод ва амният ҳарчи бештар ба ҳам мепайванданд.

Дар чунин шароит масъалаи асосӣ ин аст, ки ИА чӣ гуна метавонад вобастагиҳои стратегиро кам кунад, бе он ки аз бартариҳои самаранокӣ ва дастрасӣ ба бозор, ки бозбудии иқтисодӣ медиҳад, комилан даст кашад.

Холигии адабиёт

Ба гуфтаи манбаъ, қисми муҳими адабиёти мавҷуда сиёсати амнияти иқтисодиро тавсиф мекунад ё баҳсҳои мафҳумиро ҷамъбаст мекунад; аммо чаҳорчӯбаҳое, ки ба таври низомманд шарҳ медиҳанд, ки чаро ва тавассути кадом механизмҳо идоракунии иқтисодии ИА тағйир меёбад, маҳдудтаранд.

Холигии дуюм ин аст, ки робитаи фишорҳои берунии геосиёсӣ бо омилҳои дохилии сиёсӣ-иқтисодӣ аксаран ба таври интуитивӣ пазируфта мешавад, вале дар як модели муттаҳиди тавзеҳӣ ба қадри кофӣ назариявӣ нашудааст.

Таҳқиқот ният дорад ин холигиҳоро бо якҷо кардани фишорҳои низомӣ, воситаҳои сиёсат ва динамикаи дохилии сиёсӣ-иқтисодӣ дар як чаҳорчӯбаи тавзеҳӣ пур кунад.

Саволи таҳқиқот

Саволи марказии таҳқиқот чунин аст: рақобати шиддатёбандаи геоиқтисодӣ тавассути болоравии амнияти иқтисодӣ идоракунии иқтисодии ИА-ро чӣ гуна аз нав шакл медиҳад ва кадом механизмҳо пайдоиши модели гибридиро, ки бозбудии бозорро бо мудохилаи стратегӣ мепайвандад, шарҳ медиҳанд?

Амнияти иқтисодии ИА дар ин таҳқиқот чӣ маъно дорад?

Дар таҳқиқот амнияти иқтисодӣ ҳамчун қобилияти низоми сиёсӣ-иқтисодӣ барои коҳиш додани осебпазириҳои стратегӣ дар шароити рақобати геоиқтисодӣ, ҳифзи иқтидори назорат бар дороиҳои муҳим ва нигоҳ доштани рақобатпазирии дарозмуддат таъриф мешавад. Аз ин рӯ, амнияти иқтисодӣ як сиёсати ягона ё танҳо мафҳуми амнияти миллӣ нест; балки масъалаи бисёрҷанбаи идоракунӣ аст, ки тавозун миёни устуворӣ, назорат, рақобатпазирӣ ва бозбудии иқтисодиро талаб мекунад.

Се андозаи натиҷаи амнияти иқтисодӣ

Ин се унсур сатҳҳои тавзеҳии таҳқиқот нестанд. Онҳо андозаҳое мебошанд, ки натиҷаҳои сиёсати ба вуҷудомадаи амнияти иқтисодӣ аз рӯйи онҳо арзёбӣ мешаванд.

Геоиқтисод чист?

Дар манбаъ геоиқтисод мантиқи рафторест, ки истифодаи воситаҳои иқтисодӣ, аз қабили савдо, сармоягузорӣ, молия ва технологияро на танҳо барои самаранокии иқтисодӣ, балки барои ҳадафҳои стратегӣ ва геосиёсӣ шарҳ медиҳад.

Назорати содирот, механизмҳои санҷиши сармоягузорӣ, таҳримҳо ва субсидияҳои саноатӣ намунаҳои ин тағйирот мебошанд. Дар чунин муҳит вобастагии мутақобилаи иқтисодӣ метавонад ҳам манбаи фоидаи муштарак ва ҳам канали осебпазирие бошад, ки барои фишори сиёсӣ истифода мешавад.

Вобастагии мутақобилаи силоҳишуда

Дар заминаи назариявии таҳқиқот “weaponized interdependence”, яъне имкони истифодаи мавқеъҳои марказӣ дар шабакаҳои иқтисодӣ барои фишори сиёсӣ ё стратегӣ, ҷойгоҳи муҳим дорад.

Мавқеи марказӣ дар низоми молиявӣ, экосистемаи технологӣ ё занҷири таъминот метавонад ба актори иқтисодӣ қудрати маҳдуд ё шартӣ кардани дастрасии тарафҳои дигарро диҳад. Аз ин рӯ, вобастагии баланди мутақобила на танҳо самаранокӣ, балки осебпазирии асимметрӣ низ ба вуҷуд оварда метавонад.

Мухторияти стратегии боз

Таҳқиқот мухторияти стратегии бозро ҳамчун худкифоии иқтисодӣ ё миллатгароии иқтисодӣ таъриф намекунад. Мафҳум маънои доштани қобилияти амали мустақили стратегӣ дар ҳолатҳои заруриро дорад, дар ҳоле ки ҳамгироӣ бо иқтисоди ҷаҳонӣ идома меёбад.

Ин сохтор гибридист: ИА аз як тараф дастгирии бисёрҷонибагароӣ, савдои озод ва бозбудии танзимкунандаро идома медиҳад, аз тарафи дигар мудохилаҳои интихобии стратегӣ, аз қабили сиёсати саноатӣ, санҷиши сармоягузорӣ ва танзими технологияро истифода мебарад.

Оё de-risking ва ҷудошавии пурраи иқтисодӣ як чизанд?

Не. Равиши de-risking, ки манбаъ истифода мебарад, коҳиш додани вобастагии аз ҳад зиёд аз таъминкунандагон, технологияҳо ё воридоти стратегиро ҳадаф мегузорад; он қатъи комили муносибатҳои иқтисодиро мақсад надорад. Равиши ИА бар идоракунии вобастагиҳои стратегӣ ҳангоми ҳифзи фоидаҳои иқтисодии ҳамгироии ҷаҳонӣ асос ёфтааст.

Чаҳорчӯбаи таҳлилии таҳқиқот

Таъсири мутақобилаи ин се қабат натиҷаи идоракунии гибридиро ба вуҷуд меорад. Аз ин рӯ, рақобати геоиқтисодӣ мустақим ва механикӣ ба як сиёсати ягонаи ИА табдил намеёбад. Фишорҳои берунӣ тавассути низоми бисёрсатҳаи институтсионалии ИА ва манфиатҳои акторҳои иқтисодӣ филтр мешаванд.

Мантиқи таҳлилии Шакли 1-и манбаъ

Шакли 1 дар саҳифаи 8-и манбаъ тамоми модели тавзеҳии таҳқиқотро дар як ҷараён нишон медиҳад. Дар сатҳи аввал рақобати геосиёсӣ, сиёсишавии вобастагии мутақобила, рақобати технологӣ, стратегӣ шудани воситаҳои сиёсати иқтисодӣ ва зарбаҳо ҷой доранд.

Дар сатҳи дуюм вокуниши амнияти иқтисодии ИА бо сохтори Promote–Protect–Partner ифода мешавад. Дар сатҳи сеюм таъсирҳои тақсимотӣ, манфиатҳои ширкатҳо, тафовутҳои давлатҳои узв ва маҳдудиятҳои институтсионалӣ ҷой доранд.

Аз таъсири мутақобилаи онҳо “модели гибридии идоракунии амнияти иқтисодии ИА” ба вуҷуд меояд, ки бозбудии бозорро бо мудохилаи интихобии стратегӣ мепайвандад. Шакл инчунин ин натиҷаро аз рӯйи устуворӣ, назорат бар дороиҳои стратегӣ ва рақобатпазирӣ арзёбӣ мекунад ва созишҳои самаранокӣ–устуворӣ, бозбудӣ–назорат ва ҳамгироӣ–пора-порашавиро дар канори модел намоён месозад.

Мантиқи таҳлилии Шакли 2-и манбаъ

Шакли 2 дар саҳифаи 9 як занҷири содатари сиёсатро месозад:

Фишорҳои геоиқтисодӣ → вокуниши стратегии сиёсат → натиҷаҳои амнияти иқтисодӣ.

Дар қуттии аввал рақобати геосиёсӣ, вобастагии мутақобилаи силоҳишуда ва рақобати технологӣ; дар қуттии дуюм Promote, Protect ва Partner; дар қуттии сеюм устуворӣ, мухторияти стратегӣ ва рақобатпазирӣ ҷой доранд.

Шакли 1 чаҳорчӯбаи васеи тавзеҳии таҳиякардаи муҳаққиқонро нишон медиҳад, Шакли 2 бошад меъмории асосии сиёсати Стратегияи амнияти иқтисодии Аврупоро.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Усули таҳқиқот таҳлили сифатии сиёсати мафҳуммеҳвар аст. Муҳаққиқон санҷиши формалии гипотеза, баҳодиҳии коэффисиентҳои эконометрӣ ё арзёбии миқдории самаранокии сиёсатро анҷом намедиҳанд.

Усул бар чор амали асосии таҳлилӣ бунёд ёфтааст:

1. Таҳлили ҳуҷҷатҳо: Омӯзиши низомманди ҳадаф, мундариҷа ва мантиқи идоракунии ҳуҷҷатҳои асосии стратегӣ ва танзимии ИА.
2. Таҳлили тафсирӣ: Шарҳи механизмҳои байни фишорҳои геоиқтисодӣ, вокунишҳои сиёсатӣ ва динамикаи сиёсӣ-иқтисодӣ.
3. Чаҳорчӯбаи таҳлилии мафҳуммеҳвар: Таснифи муттасили тамоми маводи эмпирикӣ дар сатҳҳои системавӣ, сиёсӣ ва сиёсӣ-иқтисодӣ.
4. Муқоисаи таҳлилӣ ва триангулятсия: Арзёбии ҳадафи стратегии воситаҳои гуногуни сиёсат, мантиқи иқтисодӣ, таъсирҳои тақсимотӣ ва он ки оё намудҳои гуногуни манбаъҳо якдигарро тасдиқ мекунанд.

Маҷмӯи ҳуҷҷатҳои ибтидоӣ

Ин ҳуҷҷатҳо корпуси асосии эмпирикии таҳқиқотро ташкил медиҳанд. Адабиёти академӣ бошад на барои тавлиди натиҷаҳои нави эмпирикии мустақил аз ҳуҷҷатҳо, балки барои шарҳи назариявӣ ва ҷойгир кардани тағйироти мушоҳидашудаи сиёсат дар замина истифода шудааст.

Модели Promote–Protect–Partner чӣ гуна кор мекунад?

Promote таҳкими рақобатпазирӣ, инноватсия ва иқтидори саноатиро; Protect ҳифзи дороиҳои стратегӣ, технологияҳо ва бахшҳои муҳимро аз хавфҳои берунӣ; Partner бошад идоракунии вобастагиҳоро тавассути ҳамкорӣ ва диверсификатсияи таъминот ҳадаф қарор медиҳад. Азбаски ҳар се якҷо истифода мешаванд, амнияти иқтисодии ИА танҳо аз чораҳои протексионистӣ иборат нест; он бозбудӣ ва мудохилаи стратегиро дар як сохтори идоракунӣ муттаҳид мекунад.

Promote: рақобатпазирӣ ба иқтидори стратегӣ табдил меёбад

Сутуни Promote бар инноватсия, иқтидори саноатӣ, амиқсозии Бозори ягона ва дастгирии технологияҳои стратегӣ асос ёфтааст.

Дар ин равиш рақобатпазирӣ танҳо маънои самаранокии бештари иқтисодиро надорад. Нимноқилҳо, технологияҳои пешрафта ва қобилиятҳои муҳими истеҳсолӣ ба захираҳои стратегӣ табдил меёбанд, ки дар баробари иқтидори иқтисодӣ ба фазои амали геосиёсӣ низ таъсир мерасонанд.

Хавфе, ки манбаъ таъкид мекунад, он аст, ки сиёсати саноатӣ ва дастгирии давлатӣ метавонанд рақобатро дар Бозори ягона таҳриф кунанд ё ба давлатҳои узве, ки иқтидори молиявии бештар доранд, бартарӣ диҳанд.

Protect: назорати стратегӣ ва коҳиши хавф

Сутуни Protect санҷиши FDI, назорати содирот, назорати сармоягузории берунӣ ва воситаҳои дифоӣ, монанди Anti-Coercion Instrument-ро дар бар мегирад.

Мантиқ бар фарзияе асос меёбад, ки вобастагии асимметрии иқтисодӣ метавонад аз ҷониби актори дигар ба фишори сиёсӣ табдил дода шавад. Аз ин рӯ, ИА дастрасӣ ба дороиҳои муҳим ва интиқоли технологияро дар шароити муайян фаъолтар танзим мекунад.

Аммо воситаҳои муҳофизатӣ метавонанд барои ширкатҳои аврупоӣ хароҷот эҷод кунанд, амалиёти ҷаҳониро маҳдуд созанд ва бо шарикони тиҷоратӣ таниш ба вуҷуд оваранд. Ба гуфтаи манбаъ, ҳамин аст сабаби кӯшиши ИА барои истифодаи интихобӣ ва мутаносиби ин воситаҳо.

Partner: диверсификатсияи стратегӣ ба ҷойи ҷудошавӣ

Сутуни Partner созишномаҳои тиҷоратӣ, Global Gateway, шарикиҳои стратегӣ ва созишномаҳои ашёи хоми муҳимро дар бар мегирад.

Мантиқи асосӣ ҳифзи дастрасӣ ба бозорҳои ҷаҳонӣ ҳангоми коҳиш додани вобастагии аз ҳад зиёд аз як актор аст. Аз ин рӯ, шарикӣ андозаи амнияти иқтисодист, ки на “канда шудан аз ҷаҳони беруна”, балки “аз нав сохтании вобастагии мутақобила”-ро ифода мекунад.

Аммо диверсификатсия вобастагиро комилан аз байн намебарад. Пайдоиши таъминкунандагон ва шарикони нав метавонад шаклҳои нави вобастагии стратегиро эҷод кунад.

Ҷадвали ҷамъбастии Promote–Protect–Partner

Се созиши сохторӣ

Манбаъ ин созишҳоро масъалаҳое намедонад, ки пурра ҳал мешаванд. Модели гибридӣ ин танишҳоро вобаста ба вазъ ва бахш пайваста идора мекунад.

Мантиқи бозорӣ ва мантиқи амниятӣ аз рӯйи бахш

Чаро динамикаи дохилии сиёсӣ-иқтисодӣ муҳим аст?

Ҳатто агар таҳдиди берунӣ яксон бошад ҳам, ҳамаи аъзои ИА як сиёсатро интихоб намекунанд. Сохтори иқтисодӣ, вобастагӣ аз содирот, иқтидори молиявӣ, дучоршавии геосиёсӣ ва профили саноатӣ афзалиятҳои миллиро аз ҳам фарқ мекунанд.

Манбаъ мегӯяд, ки Олмон бо сабаби сохтори пурқуввати содиротии худ метавонад дастрасӣ ба бозорҳои ҷаҳонӣ ва пешгирӣ аз пора-порашавии аз ҳад зиёдро бештар авлотар шуморад; Фаронса бошад равиши мудохилагаронатарро дар самти сиёсати саноатӣ ва мухторияти стратегӣ дастгирӣ мекунад. Иқтисодҳои хурдтари боз, ба мисли Нидерланд, байни амният ва бозбудии тиҷоратӣ тавозун меҷӯянд.

Манфиатҳои ширкатҳо ва занҷирҳои ҷаҳонии арзиш

Қисми муҳими ширкатҳои аврупоӣ ба шабакаҳои ҷаҳонии таъминкунанда, муштарӣ ва сармоягузорӣ вобастаанд. Ҳатто агар ин ширкатҳо баъзе чораҳои амнияти иқтисодиро дастгирӣ кунанд, онҳо метавонанд аз хароҷоти номуайянии танзимӣ, назорати содирот ё маҳдудиятҳои сармоягузорӣ нигарон бошанд.

Кӯшиши COSCO барои харидани саҳм дар Бандари Ҳамбург дар манбаъ ҳамчун намунаи мушаххаси ин таниш истифода мешавад. Акторҳои тиҷоратӣ фоидаи пайванди иқтисодиро таъкид карданд, дар ҳоле ки акторҳои амниятмеҳвар хавфи стратегии дастрасии хориҷӣ ба инфрасохтори муҳимро пеш гузоштанд.

Иқтидори гуногуни молиявии давлатҳои узв

Он ки ҳамаи давлатҳои узв дар сиёсати саноатӣ ва кӯмакҳои давлатӣ иқтидори якхелаи молиявӣ надоранд, таниши дигари дохилии модели гибридӣ аст. Давлатҳое, ки захираҳои зиёди молиявӣ доранд, метавонанд бахшҳои стратегии худро қавитар дастгирӣ кунанд, дар ҳоле ки аъзои дорои иқтидори маҳдуд метавонанд ақиб монанд.

Ин ҳолат дилеммаро тақвият медиҳад, ки сиёсати амнияти иқтисодӣ бояд дар баробари ҳифзи якпорчагии Бозори ягона иқтидори миллии саноатиро низ дастгирӣ кунад.

Сохтори институтсионалии ИА

ИА давлати миллӣ бо салоҳияти пурраи мутамаркази иқтисодӣ нест. Салоҳиятҳо байни Комиссияи Аврупо, давлатҳои узв ва дигар институтҳо тақсим шудаанд. Аз ин рӯ, сиёсати амнияти иқтисодӣ аксаран ба ҷойи мудохилаи фарогири марказӣ шакли воситаҳои модулӣ, танзимӣ ва ҳамоҳангсозиро мегирад.

Ин сохтор метавонад иҷрошавии сиёсиро афзоиш диҳад; аммо метавонад якпорчагии сиёсат ва суръати татбиқро маҳдуд созад.

Қудрати танзимкунанда ва “Brussels effect”

Гарчанде иқтидори мудохилаи мустақими давлатӣ маҳдуд аст, бозори бузурги дохилии ИА ва қудрати муайян кардани стандартҳо воситаи муҳими геоиқтисодӣ мебошанд. Манбаъ ин иқтидорро бо баҳси Brussels effect мепайвандад.

Ҳамин тавр ИА метавонад давлатдории иқтисодиро на танҳо тавассути субсидия ё мамнуъият, балки тавассути муайян кардани стандартҳо ва шартҳои дастрасӣ ба бозор низ амалӣ кунад.

Андозаи устуворӣ ва тақсимоти иҷтимоӣ

Манбаъ амнияти иқтисодиро танҳо амнияти ширкат ё давлат намедонад. Хароҷоти сиёсати амнияти иқтисодӣ метавонад байни бахшҳо, минтақаҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ баробар тақсим нашавад.

Дар доираи гузариши сабз ва рақамӣ дастгирии стратегии саноат метавонад дар баъзе минтақаҳо сармоягузорӣ ва шуғл ба вуҷуд оварад, дар минтақаҳои дигар бошад хароҷот, бозсохторкунӣ ё фишори рақобатӣ эҷод кунад. Аз ин рӯ, пешниҳод мешавад, ки амнияти иқтисодӣ дар якҷоягӣ бо ҳамбастагии иҷтимоӣ, наздикшавии минтақавӣ ва қонунияти демократӣ арзёбӣ шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Амнияти иқтисодии ИА на ҳамчун доктринаи ягона ва якпорча, балки ҳамчун модели гибридии идоракунӣ зуҳур мекунад.
• Модел бидуни дасткашии пурра аз бозбудии бозор мудохилаи интихобии стратегиро истифода мебарад.
• Фишорҳои системавии геоиқтисодӣ, вокунишҳои сиёсати ИА ва динамикаи дохилии сиёсӣ-иқтисодӣ якҷо натиҷаи сиёсатро шакл медиҳанд.
• Promote–Protect–Partner меъмории асосии сиёсати амнияти иқтисодӣ аст.
• Устуворӣ, назорат бар дороиҳои стратегӣ ва рақобатпазирӣ андозаҳои асосии натиҷа мебошанд.
• Танишҳои самаранокӣ–устуворӣ, бозбудӣ–назорат ва ҳамгироӣ–пора-порашавӣ хусусиятҳои сохтории модел мебошанд.
• De-risking маънои ҷудошавии пурраи иқтисодиро надорад.
• Тафовутҳои давлатҳои узв ва манфиатҳои ширкатҳо ба доира ва суръати сиёсати амнияти иқтисодӣ таъсир мерасонанд.
• Сохтори бисёрсатҳаи институтсионалии ИА ҳам чандирӣ ва ҳам мушкили ҳамоҳангсозиро ба вуҷуд меорад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Таҳқиқот таъсири миқдории ягон воситаи амнияти иқтисодиро ба ММД, шуғл ё сармоягузорӣ арзёбӣ намекунад.
• Нишон дода нашудааст, ки яке аз сутунҳои Promote, Protect ё Partner аз дигарон аз лиҳози оморӣ бартар аст.
• Андозаи фоида ё хароҷоти иқтисодии санҷиши FDI ҳисоб карда нашудааст.
• Самаранокии сиёсати Chips Act, Critical Raw Materials Act ё STEP ба таври сабабӣ чен карда нашудааст.
• Хулосае, ки ИА пурра ба протексионизми иқтисодӣ гузаштааст, дастгирӣ намешавад.
• De-risking бо кандашавии пурраи иқтисодӣ аз Чин ё дигар актор баробар дониста намешавад.
• Диверсификатсия кафолат намедиҳад, ки ҳамаи вобастагиҳои стратегӣ аз байн мераванд.
• Нишон дода нашудааст, ки меъмории кунунии амнияти иқтисодӣ модели анҷомёфта ё доимии ниҳоии ИА аст.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

Маҳдудияти аввал набудани ченаки миқдорӣ аст. Таҳқиқот натиҷаҳои иқтисодии воситаҳои сиёсатро аз лиҳози оморӣ арзёбӣ намекунад.

Маҳдудияти дуюм босуръат тағйир ёфтани соҳаи таҳқиқот аст. Рӯйдодҳои нави геосиёсӣ, танзимҳо ва воситаҳои амнияти иқтисодӣ метавонанд сохтори институтсионалии моделро тағйир диҳанд. Аз ин рӯ, таҳқиқот як марҳилаи муайяни рушдро меомӯзад.

Маҳдудияти сеюм он аст, ки барои воситаҳои ҷудогонаи сиёсат таҳқиқоти муфассали ҳолатӣ анҷом дода нашудааст. Мисолҳои Chips Act, FDI Screening Regulation ё Anti-Coercion Instrument барои шарҳи механизми васеътар истифода мешаванд; онҳо арзёбиҳои мустақили сиёсат нестанд.

Чорум, истифодаи забони “механизм” дар чаҳорчӯбаи таҳлилӣ маънои шиносоии формалии сабабиятро надорад. Пояи далелҳои таҳқиқот таҳлили ҳуҷҷатҳо, муқоиса ва триангулятсияи тафсирӣ мебошад.

Таҳқиқоти оянда

Манбаъ пешниҳод мекунад, ки барои чен кардани самаранокии воқеии сиёсати амнияти иқтисодӣ чаҳорчӯбаи сифатӣ бо нишондиҳандаҳои миқдорӣ пурра карда шавад.

Устуворӣ метавонад бо нишондиҳандаҳое чун гуногунии занҷири таъминот, тамаркузи воридот ва дучоршавӣ ба зарбаҳои берунӣ; назорат бо моликияти дороиҳои стратегӣ, вобастагии технологӣ ва иқтидори танзимӣ; рақобатпазирӣ бошад бо нишондиҳандаҳои инноватсия, иқтидори саноатӣ ва пешсафии технологӣ амалиётӣ карда шавад.

Муаллифон инчунин пешниҳод мекунанд, ки робитаҳои байни таъсирҳои минтақавӣ ва тақсимотии сиёсати амнияти иқтисодӣ ва дастгирии ҷомеа аз ҳамгироии амиқтари Аврупо дар оянда муфассалтар омӯхта шаванд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Geoeconomic Rivalry and EU Economic Security: A Hybrid Governance Model of Economic Policy Transformation.

Муаллифон: Radoslav Ivančík ва Jiří Dušek.

Муаллифи масъул: Jiří Dušek.

Муассисаҳо: Department of Philosophy and Political Science, Faculty of Arts, Constantine the Philosopher University, Nitra, Slovakia; Department of Public Administration and Management, The College of European and Regional Studies, České Budějovice, Czech Republic.

Маҷалла: Economies.

Ношир: MDPI.

Сабти библиографӣ: Economies, 2026, 14(8), 311.

DOI: 10.3390/economies14080311.

Раванди нашр: Мувофиқи PDF-и манбаъ: гирифта шуд: 3 майи 2026; бознигарӣ шуд: 16 июли 2026; қабул шуд: 20 июли 2026; нашр шуд: 5 августи 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи аслии таҳқиқотии рецензияшуда ва дастраси озод; таҳлили сифатии сиёсати мафҳуммеҳвар.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Корпуси асосии эмпирикӣ: European Economic Security Strategy, European Council Conclusions on Economic Security, FDI Screening Regulation, Anti-Coercion Instrument, European Chips Act, Critical Raw Materials Act ва STEP Regulation.

Манбаъҳои иловагӣ: Адабиёти академии рецензияшуда, гузоришҳои сиёсӣ ва таҳлилҳои коршиносӣ.

Усули асосӣ: Таҳлили низомманди ҳуҷҷатҳо; таҳлили тафсирӣ; чаҳорчӯбаи таҳлилии мафҳуммеҳвар; муқоисаи таҳлилӣ; триангулятсияи манбаъҳо.

Санҷиши формалии гипотеза: Нест.

Ченаки миқдории самаранокии сиёсат: Нест.

Чаҳорчӯбаи асосии тавзеҳӣ: Фишорҳои системавии геоиқтисодӣ → вокунишҳои сиёсати ИА → динамикаи дохилии сиёсӣ-иқтисодӣ → идоракунии гибридии амнияти иқтисодӣ.

Андозаҳои арзёбӣ: Устуворӣ, назорат бар дороиҳои стратегӣ ва рақобатпазирӣ.

Меъмории асосии сиёсат: Promote–Protect–Partner.

Созишҳои асосӣ: Самаранокӣ–устуворӣ; бозбудӣ–назорат; ҳамгироӣ–пора-порашавӣ.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот маблағгузории берунӣ нагирифтааст.

Кумитаи ахлоқ: Татбиқ намешавад.

Ризоияти огоҳона: Татбиқ намешавад.

Дастрасии маълумот: Маводе, ки натиҷаҳоро дастгирӣ мекунад, аз ҳуҷҷатҳои оммавии сиёсати ИА, гузоришҳо ва манбаъҳои оморӣ/маълумотии созмонҳои дахлдори байналмилалӣ гирифта шудааст; манбаъҳои ибтидоӣ ва дуюмдараҷаи истифодашуда дар рӯйхати адабиёти мақола нишон дода шудаанд.

Ихтилофи манфиатҳо: Муаллифон ихтилофи манфиатҳоро эълон накардаанд.

Саҳми муаллифон: R.I. ва J.D.; дар консептуализатсия, усул, таҳқиқот, таҳлили формалӣ, навиштани лоиҳаи аввал ва бозбинӣ/таҳрир саҳми баробар гузоштаанд.

Баёнияи истифодаи AI: Манбаъ хабар медиҳад, ки Gemini Flash танҳо барои беҳтар кардани сифати забонӣ ва таҳририи ифодаи англисӣ истифода шудааст; барои тавлиди ғояҳои илмӣ, натиҷаҳои таҳқиқот, хулосаҳои таҳлилӣ ё саҳми академӣ истифода нашудааст.

Маҳдудияти асосии методологӣ: Таҳқиқот механизми идоракунии амнияти иқтисодиро шарҳ медиҳад; таъсири иқтисодии сиёсатҳои мушаххасро ба таври миқдорӣ ё сабабӣ чен намекунад. Азбаски соҳаи мавриди омӯзиш ҳанӯз рушд мекунад, модел набояд ҳамчун тартиби анҷомёфта ва тағйирнопазири амнияти иқтисодии ИА тафсир шавад.

Ёддошти бозсозии визуалӣ: Сохтори се сатҳи таҳлилӣ → идоракунии гибридӣ → андозаҳои натиҷа дар Шакли 1-и манбаъ метавонад бо ҳифзи робитаҳои таҳқиқоти аслӣ ҳамчун схемаи нави Verianla бозсозӣ шавад. Ҷараёни geoeconomic pressures → Promote/Protect/Partner → economic security outcomes дар Шакли 2 низ барои визуали раванди source-derived мувофиқ аст. Ҷадвали 2 ва Ҷадвали 3 метавонанд бевосита барои инфографикаи муқоисавӣ ва сохторҳои Live Compare истифода шаванд.