AB emniyet-i iḳtiṣâdiyyesi, bu tedḳîḳde Avrupa İttiḥâdı’nın geoeconomic rekâbet şerâʾiṭinde zaʿfiyyât-ı stratejiyyesini taḳlîl etme, emvâl-i ḥayâtiyye üzerindeki ḳudret-i murâḳabesini muḥâfaẓa ve uzun devreli ḳābiliyyet-i rekâbetini idâme ettirme ḳabiliyyetini ifâde eden müteʿaddid buʿudlu bir idâre mesʾelesidir. Tedḳîḳ, European Economic Security Strategy ile alâḳadar AB nizâmâtını muntazaman tetḳîḳ eden mefhûm-esâslı keyfî politika taḥlîlini kullanmaktadır. Netîce-i esâsiyye, AB’nin emniyet-i iḳtiṣâdiyye sahasında liberal açıklığı terk ederek klasik himâyeciliğe geçtiği değil; piyasa açıklığı, müdâḫale-i stratejiyye ve beynelmilel şerâketleri birlikte kullanan hibrit bir idâre modeli geliştirdiğidir. Bu netîce, politika müessiriyyetinin kemmî bir taḳdîri değildir; çalışma mekanizmaları ve miʿmârî-i idâreyi îżâḥ etmektedir.

Çerçeve-i taḥlîliyyede üç tabaka-i îżâḥiyye vardır: sistemik geoeconomic tażyiḳler, AB seviyesindeki politika cevâbları ve dâḫilî siyâsî-iḳtiṣâdî dinamikler. Bunların teʾsîr-i mütekābili emniyet-i iḳtiṣâdiyyeyi teşkîl eder. Mukāvemet, emvâl-i stratejiyye üzerindeki murâḳabe ve ḳābiliyyet-i rekâbet ise zuhûr eden emniyet-i iḳtiṣâdiyye modelinin taḳdîr edildiği üç buʿud-ı netîcedir.

European Economic Security Strategy’nin Promote–Protect–Partner miʿmârîsi bu tebeddülün politika seviyesindeki başlıca ifâdesidir. Promote, ḳābiliyyet-i rekâbet ile kudret-i sanâʿiyyeyi takviyeye; Protect, emvâl-i ḥayâtiyye ile stratejik sektörleri muhâfazaya; Partner ise bağımlılıkları tam iḳtiṣâdî ayrışma yerine tenevvüʿ ve şerâket vâsıtasıyla idâreye müteveccihdir.

Çalışma emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin üç esâsî ve dâʾimî mübâdele-i menfaʿat husûle getirdiğini tesbît etmektedir: semerelilik ile mukāvemet, açıklık ile murâḳabe ve entegrasyon ile parçalanma. Bu gerilimlerin kâmilen hallolunabileceği değil, aʿżâ devletlerin tercîhleri, şirket menâfiʿi ve ḳuyûd-ı müʾessesât altında dâʾimâ idâre edilmesi lâzım geldiği müdâfaʿa olunmaktadır.

Mesʾele-i tedḳîḳ

Avrupa İttiḥâdı’nın iḳtiṣâdî modeli uzun müddet piyasa açıklığı, çok taraflılık, beynelmilel iḳtiṣâdî teʿallüḳ-ı mütekābil ve nizâmî idâre üzerine binâ edilmiştir. Lâkin jeopolitik rekâbet, teknolojik mücâdele, zaʿfiyyât-ı silsile-i tedârik ve münâsebât-ı iḳtiṣâdiyyenin vâsıta-i tażyiḳ-ı siyâsî olarak kullanılabilmesi, açıklığın yalnız iḳtiṣâdî menfaʿat değil, aynı zamanda ḫaṭar-ı stratejik de tevlîd edebileceğini görünür kılmıştır.

COVID-19 pandemisi, küresel tedârik silsilelerinin ifrâṭ-ı temerküzündeki zaʿfiyyâtı görünür kılmış; Rusya’nın Ukrayna’ya karşı harbi enerji bağımlılıklarının stratejik ḫaṭarlarını öne çıkarmış; ABD–Çin teknolojik rekâbeti ise yarı iletkenler, yapay zekâ ve kritik hammaddeler gibi sahalarda iḳtiṣâd ile emniyetin gitgide iç içe geçtiğini göstermiştir.

Bu şerâʾiṭte esâs mesʾele, AB’nin iḳtiṣâdî açıklığın getirdiği semerelilik ve piyasa erişimi faʾidelerini tamamen terk etmeksizin stratejik bağımlılıkları nasıl azaltabileceğidir.

Boşluḳ-ı literatür

Menbaʿa göre mevcûd literatürün mühim bir kısmı emniyet-i iḳtiṣâdiyye politikalarını tavṣîf etmekte veya mefhûmî münâkaşaları terkîb etmektedir; lâkin AB iḳtiṣâdî idâresinin niçin ve hangi mekanizmalar vâsıtasıyla değiştiğini muntazaman îżâḥ eden çerçeveler daha mahdûddur.

İkinci boşluḳ, hâricî jeopolitik tażyiḳler ile dâḫilî siyâsî-iḳtiṣâdî âmiller arasındaki münâsebetin ekseriyâ sezgî suretinde ḳabûl edilmesi, fakat mütteḥid bir îżâḥ modeli içinde kifâyetle nazariyeleştirilmemesidir.

Çalışma bu boşluḳları sistemik tażyiḳler, politika vâsıtaları ve dâḫilî siyâsî-iḳtiṣâdî dinamikleri bir çerçeve-i îżâḥiyye içinde cemʿ ederek doldurmayı ḳaṣd etmektedir.

Suʾâl-i tedḳîḳ

Çalışmanın merkezî suʾâli şudur: Şiddetlenen geoeconomic rekâbet, emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin yükselişi vâsıtasıyla AB iḳtiṣâdî idâresini nasıl yeniden şekillendirmektedir ve piyasa açıklığı ile müdâḫale-i stratejiyyeyi birleştiren hibrit modelin zuhûrunu hangi mekanizmalar îżâḥ etmektedir?

AB emniyet-i iḳtiṣâdiyyesi bu çalışmada ne maʿnâya gelmektedir?

Çalışmada emniyet-i iḳtiṣâdiyye, siyâsî-iḳtiṣâdî sistemin geoeconomic rekâbet altında zaʿfiyyât-ı stratejiyyeyi azaltabilmesi, emvâl-i ḥayâtiyye üzerindeki ḳudret-i murâḳabesini muḥâfaẓa edebilmesi ve uzun devreli ḳābiliyyet-i rekâbetini idâme ettirebilmesi olarak taʿrîf edilmektedir. Binâʾenaleyh emniyet-i iḳtiṣâdiyye tek bir politika veya yalnız emniyet-i milliyye mefhûmu değil; mukāvemet, murâḳabe, ḳābiliyyet-i rekâbet ve iḳtiṣâdî açıklık arasında muvâzene kurulmasını îcâb ettiren müteʿaddid buʿudlu bir idâre mesʾelesidir.

Emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin üç buʿud-ı netîcesi

Bu üç unsur çalışmanın seviyeleri-i îżâḥiyyesi değildir. Bunlar, zuhûr eden emniyet-i iḳtiṣâdiyye siyâsetinin netîcelerinin taḳdîr edildiği buʿudlardır.

Geoeconomics nedir?

Menbaʿda geoeconomics; ticâret, yatırım, mâliye ve teknoloji gibi iḳtiṣâdî vâsıtaların yalnız semerelilik-i iḳtiṣâdiyye için değil, makāṣıd-ı stratejiyye ve jeopolitik için kullanılmasını îżâḥ eden bir mantıḳ-ı davranıştır.

İhrâcât murâḳabeleri, yatırım tarama mekanizmaları, müeyyideler ve sanâyi sübvansiyonları bu tebeddülün misâlleridir. Böyle bir muhîṭte teʿallüḳ-ı iḳtiṣâdî-i mütekābil hem müşterek menfaʿat menbaʿı hem de tażyiḳ-ı siyâsî için kullanılabilecek bir ḳanâl-i zaʿfiyyet hâline gelebilir.

Silâḥlandırılmış teʿallüḳ-ı mütekābil

Çalışmanın ḫalef-i nazariyyesinde “weaponized interdependence”, yaʿnî şebekât-ı iḳtiṣâdiyyedeki mevâḳıʿ-ı merkeziyyenin tażyiḳ-ı siyâsî veya stratejik için kullanılabilmesi mühim bir mevkiʿ tutar.

Sistem-i mâlîde, ekosistem-i teknolojide veya tedârik silsilesindeki mevkiʿ-i merkezî, bir fâʿil-i iḳtiṣâdîye diğer tarafların erişimini tahdîd veya şartlandırma ḳudreti verebilir. Binâʾenaleyh yüksek teʿallüḳ-ı mütekābil yalnız semerelilik değil, aynı zamanda asimetrik zaʿfiyyet de tevlîd edebilir.

Açık stratejik otonomi

Çalışma açık stratejik otonomiyi iḳtiṣâdî kendi kendine kifâyet veya iḳtiṣâdî milliyetçilik olarak taʿrîf etmemektedir. Mefhûm, küresel iḳtiṣâd ile entegrasyon devam ederken gerektiğinde müstaḳil stratejik hareket ḳabiliyyetine mâlik olmayı ifâde eder.

Bu yapı hibritdir: AB bir taraftan çok taraflılığı, serbest ticâreti ve nizâmî açıklığı desteklemeye devam ederken diğer taraftan sanâyi politikası, yatırım taraması ve teknoloji tanzîmi gibi seçici müdâḫalât-ı stratejiyyeyi kullanmaktadır.

De-risking ile tam iḳtiṣâdî ayrışma aynı şey midir?

Hayır. Menbaʿın kullandığı de-risking yaklaşımı muʿayyen tedârikçiler, teknolojiler veya girdiler-i stratejiyye üzerindeki ifrâṭ-ı bağımlılığı azaltmayı ḳaṣd eder; münâsebât-ı iḳtiṣâdiyyeyi tamamen nihâyete erdirmeyi hedeflemez. AB’nin yaklaşımı, küresel entegrasyonun faʾidelerini muḥâfaẓa ederken stratejik bağımlılıkların idâresine dayanmaktadır.

Çerçeve-i taḥlîliyye-i çalışma

Bu üç tabakanın teʾsîr-i mütekābili hibrit idâre netîcesini tevlîd etmektedir. Binâʾenaleyh geoeconomic rekâbet doğrudan ve mekanik surette tek bir AB siyâsetine tahavvül etmez. Hâricî tażyiḳler AB’nin çok seviyeli bünyesi-i müʾessesâtı ve fâʿiller-i iḳtiṣâdiyyenin menâfiʿi üzerinden süzülür.

Menbaʿ Şekil 1’in mantıḳ-ı taḥlîlîsi

Menbaʿın 8. ṣaḥîfesindeki Şekil 1, tedḳîḳin bütün model-i îżâḥîsini bir cereyân içinde göstermektedir. İlk seviyede jeopolitik rekâbet, teʿallüḳ-ı mütekābilin siyasallaşması, teknolojik rekâbet, iḳtiṣâd siyâsetinin vâsıta-i stratejiyyeye tahavvülü ve şoklar vardır.

İkinci seviyede AB’nin emniyet-i iḳtiṣâdiyye cevâbı Promote–Protect–Partner yapısı ile temsil edilmektedir. Üçüncü seviyede tevzîʿî teʾsîrler, şirket menâfiʿi, aʿżâ devlet ihtilâfları ve ḳuyûd-ı müʾessesât vardır.

Bunların teʾsîr-i mütekābilinden piyasa açıklığı ile seçici müdâḫale-i stratejiyyeyi birleştiren “AB emniyet-i iḳtiṣâdiyyesi hibrit idâre modeli” zuhûr etmektedir. Şekil ayrıca bu netîceyi mukāvemet, emvâl-i stratejiyye murâḳabesi ve ḳābiliyyet-i rekâbet üzerinden taḳdîr etmekte; semerelilik–mukāvemet, açıklık–murâḳabe ve entegrasyon–parçalanma mübâdelelerini modelin yanında görünür kılmaktadır.

Menbaʿ Şekil 2’nin mantıḳ-ı taḥlîlîsi

9. ṣaḥîfedeki Şekil 2 daha sâde bir silsile-i politika kurmaktadır:

Geoeconomic tażyiḳler → cevâb-ı politika-i stratejiyye → netâʾic-i emniyet-i iḳtiṣâdiyye.

İlk kutuda jeopolitik rekâbet, silâḥlandırılmış teʿallüḳ-ı mütekābil ve teknolojik rekâbet; ikinci kutuda Promote, Protect ve Partner; üçüncü kutuda ise mukāvemet, stratejik otonomi ve ḳābiliyyet-i rekâbet vardır.

Şekil 1 müelliflerin geliştirdiği geniş çerçeve-i îżâḥiyyeyi, Şekil 2 ise European Economic Security Strategy’nin esâs miʿmârî-i siyâsetini göstermektedir.

Çalışmanın Usûlü ve Netîceleri

Taṣmîm-i tedḳîḳ

Çalışmanın usûlü mefhûm-esâslı keyfî politika taḥlîlidir. Müellifler formal hipotez imtihânı, ekonometrik katsayı taḳdîri veya politika müessiriyyetinin kemmî taḳdîrini yapmamaktadır.

Usûl dört esâs ameliyye-i taḥlîliyye üzerine binâ edilmiştir:

1. Taḥlîl-i vesâʾiḳ: Esâs AB strateji ve nizâmât vesîkalarının makṣad, muhtevâ ve mantıḳ-ı idâresinin muntazam tetḳîḳi.
2. Taḥlîl-i tefsîrî: Geoeconomic tażyiḳler, politika cevâbları ve siyâsî-iḳtiṣâdî dinamikler arasındaki mekanizmaların îżâḥı.
3. Mefhûm-esâslı çerçeve-i taḥlîliyye: Bütün mâdde-i tecrübiyyenin sistemik, politika ve siyâsî-iḳtiṣâdî seviyelerde tutarlı surette tasnîfi.
4. Muḳâyese-i taḥlîliyye ve triangulation: Muḫtelif politika vâsıtalarının makṣad-ı stratejîsi, mantıḳ-ı iḳtiṣâdîsi, teʾsîrât-ı tevzîʿiyyesi ve muḫtelif nevʿ-i menâbiʿin birbirini tasdîk edip etmediğinin taḳdîri.

Mecmûʿa-i vesâʾiḳ-i ibtidâʾiyye

Bu vesâʾiḳ, çalışmanın corpus-ı tecrübî-i ibtidâʾîsini teşkîl eder. Literatür-i akademik ise vesâʾiḳden müstaḳil yeni netâʾic-i tecrübiyye tevlîd etmek için değil, müşâhede olunan tebeddül-i politikanın nazarî surette îżâḥı ve siyâḳa yerleştirilmesi için kullanılmıştır.

Promote–Protect–Partner modeli nasıl işler?

Promote ḳābiliyyet-i rekâbeti, inovasyonu ve kudret-i sanâʿiyyeyi takviyeyi; Protect emvâl-i stratejiyyeyi, teknolojileri ve kritik sektörleri hâricî ḫaṭarlardan muhâfazayı; Partner ise bağımlılıkları taʿâvün ve tedârik tenevvüʿü vâsıtasıyla idâreyi ḳaṣd eder. Üçü birlikte kullanıldığı için AB emniyet-i iḳtiṣâdiyyesi yalnız tedâbîr-i himâyeden ibâret değildir; açıklık ile müdâḫale-i stratejiyyeyi aynı idâre yapısı içinde birleştirir.

Promote: ḳābiliyyet-i rekâbet stratejik bir ḳudrete tahavvül eder

Promote sütunu inovasyon, kudret-i sanâʿiyye, Tek Pazar’ın taʿmîḳi ve teknolojiyât-ı stratejiyyenin desteklenmesi üzerine mebnîdir.

Bu yaklaşımda ḳābiliyyet-i rekâbet yalnız daha yüksek semerelilik-i iḳtiṣâdiyye maʿnâsına gelmez. Yarı iletkenler, ileri teknoloji ve kritik üretim ḳabiliyyetleri, ḳudret-i iḳtiṣâdiyyenin yanı sıra sâḥa-i hareket-i jeopolitikîyi de teʾsîr eden menâbiʿ-i stratejiyyeye tahavvül eder.

Menbaʿın vurġuladığı ḫaṭar, sanâyi politikasının ve devlet desteğinin Tek Pazar içinde rekâbeti bozabilmesi veya mâlî ḳudreti daha yüksek aʿżâ devletleri mümtâz hâle getirebilmesidir.

Protect: murâḳabe-i stratejiyye ve taḳlîl-i ḫaṭar

Protect sütunu FDI taraması, ihrâcât murâḳabeleri, ḫâricî yatırım murâḳabeleri ve Anti-Coercion Instrument gibi müdâfaa vâsıtalarını şâmildir.

Mantıḳ, asimetrik iḳtiṣâdî bağımlılığın başka bir fâʿil tarafından tażyiḳ-ı siyâsîye tahvîl edilebileceği farżına dayanır. AB bu sebeble emvâl-i ḥayâtiyyeye erişimi ve teknoloji naklini muʿayyen şerâʾiṭte daha faʿâl surette tanzîm eder.

Lâkin muhâfaza vâsıtaları Avrupa şirketlerine maliyet getirebilir, küresel muʿâmelâtı tahdîd edebilir ve şürekâ-yı ticâret ile gerilim tevlîd edebilir. Menbaʿa göre AB’nin bu vâsıtaları seçici ve mütenâsib surette kullanmaya çalışmasının sebebi budur.

Partner: ayrışma yerine stratejik tenevvüʿ

Partner sütunu ticâret muʿâhedeleri, Global Gateway, şerâket-i stratejiyye ve kritik hammadde muʿâhedeleri gibi vâsıtaları şâmildir.

Mantıḳ-ı esâsî, tek bir fâʿile ifrâṭ-ı bağımlılığı azaltırken küresel piyasalara erişimi muhâfaẓa etmektir. Bu sebeble şerâket, emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin “hâricî dünyadan kopma” değil, “teʿallüḳ-ı mütekābili yeniden tertîb etme” buʿududur.

Lâkin tenevvüʿ bağımlılığı tamamen izâle etmez. Yeni tedârikçi ve şerîklerin zuhûru yeni şekiller-i bağımlılık-ı stratejiyye tevlîd edebilir.

Promote–Protect–Partner hülâṣa cedveli

Üç mübâdele-i bünyâdî

Menbaʿ bu mübâdelelerin tamamen hallolunacak mesʾeleler olmadığını müdâfaʿa etmektedir. Hibrit model bu gerilimleri vazʿiyyet ve sektöre göre dâʾimâ idâre eder.

Sektörlere göre mantıḳ-ı piyasa ve mantıḳ-ı emniyet

Dâḫilî siyâsî-iḳtiṣâdî dinamikler niçin mühimdir?

Hâricî tehdit aynı olsa bile bütün AB aʿżâsı aynı politikayı tercih etmez. Bünye-i iḳtiṣâdiyye, ihrâcâta bağımlılık, mâlî ḳudret, jeopolitik mâruziyyet ve sanâyi profili tercihât-ı milliyyeyi farklılaştırır.

Menbaʿ, Almanya’nın kuvvetli ihrâcât bünyesi sebebiyle küresel piyasalara erişimi ve ifrâṭ-ı parçalanmadan ictinâbı daha ziyâde ehemmiyetli görebildiğini; Fransa’nın ise sanâyi politikası ve stratejik otonomi cihetinde daha müdâḫil bir yaklaşımı desteklediğini belirtmektedir. Hollanda gibi daha küçük açık iḳtiṣâdlar emniyet ile ticârî açıklık arasında muvâzene arar.

Menâfiʿ-i şirket ve küresel değer silsileleri

Avrupa şirketlerinin mühim bir kısmı küresel tedârikçi, müşteri ve yatırım şebekelerine merbûtdur. Bu şirketler baʿzı tedâbîr-i emniyet-i iḳtiṣâdiyyeyi destekleseler bile nizâmî belirsizlik, ihrâcât murâḳabeleri veya yatırım tahdîdâtının maliyetlerinden endîşe edebilir.

Hamburg Limanı’nda COSCO’nun hisse iktisâbı teşebbüsü menbaʿda bu gerilimin müşahhaṣ misâli olarak kullanılmaktadır. Ticârî fâʿiller rabıṭa-i iḳtiṣâdiyyenin menfaʿatini vurġularken emniyet merkezli fâʿiller kritik altyapıya ecnebî erişimin ḫaṭar-ı stratejîsini öne çıkarmıştır.

Aʿżâ devletlerin muḫtelif mâlî ḳudreti

Sanâyi politikası ve devlet yardımlarında bütün aʿżâ devletlerin aynı mâlî ḳudrete mâlik olmaması hibrit modelin diğer bir dâḫilî gerilimidir. Büyük menâbiʿ-i mâliyeye mâlik devletler sektör-i stratejiyyelerini daha kuvvetli destekleyebilirken daha mahdûd ḳudrete mâlik aʿżâ geride kalabilir.

Bu hâl, emniyet-i iḳtiṣâdiyye siyâsetinin Tek Pazar’ın bütünlüğünü muhâfaza ederken millî kudret-i sanâʿiyyeyi desteklemesi gerektiği ikilemini takviye eder.

AB’nin bünyesi-i müʾessesâtı

AB tam merkezî ḳudret-i iḳtiṣâdiyyeye mâlik bir devlet-i milliyye değildir. Salâḥiyyetler Avrupa Komisyonu, aʿżâ devletler ve diğer müʾessesât arasında münḳasemdir. Bu sebeble emniyet-i iḳtiṣâdiyye politikaları ekseriyâ şümûllü merkezî müdâḫale yerine modüler, nizâmî ve koordinasyon-esâslı vâsıtalar şeklini almaktadır.

Bu yapı siyâsî ḳābiliyyet-i tatbîḳi artırabilir; lâkin politika bütünlüğünü ve sürʿat-i tatbîḳi tahdîd edebilir.

Ḳudret-i nizâmiyye ve “Brussels effect”

Doğrudan devlet müdâḫalesi ḳudreti mahdûd olsa da AB’nin büyük dâḫilî piyasası ve standard taʿyîn etme ḳudreti mühim bir geoeconomic vâsıtadır. Menbaʿ bu ḳudreti Brussels effect münâkaşasıyla ilişkilendirmektedir.

Böylece AB iḳtiṣâdî devlet idâresini yalnız sübvansiyon veya menʿler üzerinden değil, standard taʿyîni ve piyasa erişim şerâʾiṭi üzerinden de tatbîḳ edebilmektedir.

Devâm ve tevzîʿ-i ictimâʿî buʿudu

Menbaʿ emniyet-i iḳtiṣâdiyyeyi yalnız şirket veya devlet emniyeti olarak görmemektedir. Politikaların emniyet-i iḳtiṣâdiyye maliyetleri muḫtelif sektörler, mıntıḳalar ve zümreler-i ictimâʿiyye arasında müsâvî dağılmayabilir.

Yeşil ve dijital tahavvül dâhilinde stratejik sanâyi desteği baʿzı mıntıḳalarda yatırım ve istihdâm tevlîd ederken, diğerlerinde maliyet, yeniden yapılanma veya tażyiḳ-ı rekâbet tevlîd edebilir. Bu sebeble emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin aheng-i ictimâʿî, teḳārüb-i mıntıḳavî ve meşrûʿiyyet-i demokratikiyye buʿudlarıyla birlikte taḳdîri tavsiye edilmektedir.

Çalışmanın desteklediği netîceler

• AB emniyet-i iḳtiṣâdiyyesi tek ve bütün bir doktrin olarak değil, hibrit bir idâre modeli olarak zuhûr etmektedir.
• Model piyasa açıklığını tamamen terk etmeksizin seçici müdâḫale-i stratejiyye kullanmaktadır.
• Sistemik geoeconomic tażyiḳler, AB politika cevâbları ve dâḫilî siyâsî-iḳtiṣâdî dinamikler birlikte netîce-i politikayı şekillendirmektedir.
• Promote–Protect–Partner emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin esâs miʿmârî-i siyâsetidir.
• Mukāvemet, emvâl-i stratejiyye üzerinde murâḳabe ve ḳābiliyyet-i rekâbet esâs buʿud-ı netîcelerdir.
• Semerelilik–mukāvemet, açıklık–murâḳabe ve entegrasyon–parçalanma gerilimleri modelin ḫavâṣṣ-ı bünyâdiyyesidir.
• De-risking tam iḳtiṣâdî ayrışma maʿnâsına gelmemektedir.
• Aʿżâ devlet ihtilâfları ve şirket menâfiʿi emniyet-i iḳtiṣâdiyye politikalarının şümûl ve sürʿatine teʾsîr eder.
• AB’nin çok seviyeli bünyesi-i müʾessesâtı hem esneklik hem koordinasyon mesʾelesi tevlîd etmektedir.

Çalışmanın desteklemediği netîceler

• Çalışma herhangi bir emniyet-i iḳtiṣâdiyye vâsıtasının GSYH, istihdâm veya yatırım üzerindeki kemmî teʾsîrini taḳdîr etmemektedir.
• Promote, Protect veya Partner sütunlarından birinin diğerlerinden istatistikî surette üstün olduğu gösterilmemiştir.
• FDI taramasının iḳtiṣâdî menfaʿat veya maliyet miḳdârı ḥisâb edilmemiştir.
• Chips Act, Critical Raw Materials Act veya STEP’in politika müessiriyyeti illî surette ölçülmemiştir.
• AB’nin tamamen iḳtiṣâdî himâyeciliğe geçtiği netîcesi desteklenmemektedir.
• De-risking ile Çin’den veya başka bir fâʿilden tam iḳtiṣâdî kopuş müsâvî tutulmamaktadır.
• Tenevvüʿ bütün stratejik bağımlılıkların izâle olunacağını żamân etmez.
• Mevcûd emniyet-i iḳtiṣâdiyye miʿmârîsinin tamamlanmış veya dâʾimî nihâʾî AB modeli olduğu gösterilmemiştir.

Taḥdîdât-ı çalışma

Birinci tahdîd, ḳıyâs-ı kemmînin yoḳluğudur. Tedḳîḳ politika vâsıtalarının netâʾic-i iḳtiṣâdiyyesini istatistikî surette taḳdîr etmemektedir.

İkinci tahdîd, sâḥa-i tedḳîḳin sürʿatle değişmesidir. Yeni hâdisât-ı jeopolitikiyye, nizâmât ve emniyet-i iḳtiṣâdiyye vâsıtaları modelin bünyesi-i müʾessesâtını değiştirebilir. Bu sebeble çalışma muʿayyen bir merḥale-i tekâmülü tetḳîḳ etmektedir.

Üçüncü tahdîd, münferid politika vâsıtaları hakkında tafṣîlâtlı vâḳıʿa tetḳîḳleri yapılmamasıdır. Chips Act, FDI Screening Regulation veya Anti-Coercion Instrument misâlleri daha geniş mekanizmayı îżâḥ etmek için kullanılmaktadır; müstaḳil politika taḳdîrleri değildir.

Dördüncü olarak, çerçeve-i taḥlîliyyede “mekanizma” lisânının kullanılması formal illiyyet taʿyîni maʿnâsına gelmez. Çalışmanın esâs-ı delîli taḥlîl-i vesâʾiḳ, muḳâyese ve triangulation-ı tefsîrîdir.

Tedḳîḳāt-ı âtiyye

Menbaʿ, emniyet-i iḳtiṣâdiyye politikalarının hakīkī müessiriyyetini ölçmek için çerçeve-i keyfiyyenin göstergeler-i kemmiyye ile itmâmını tavsiye etmektedir.

Mukāvemet; tedârik silsilesi tenevvüʿü, ithâlât temerküzü ve hâricî şoklara mâruziyyet gibi göstergelerle; murâḳabe, emvâl-i stratejiyye mülkiyyeti, teknolojik bağımlılık ve ḳudret-i nizâmiyye ile; ḳābiliyyet-i rekâbet ise inovasyon, kudret-i sanâʿiyye ve liderlik-i teknolojikiyye göstergeleriyle amelîleştirilebilir.

Müellifler ayrıca emniyet-i iḳtiṣâdiyye politikalarının mıntıḳavî ve tevzîʿî teʾsîrleri ile efkâr-ı ʿumûmiyyenin daha derin Avrupa entegrasyonuna desteği arasındaki münâsebâtın âtiyede daha tafṣîlâtlı tetḳîḳini tavsiye etmektedir.

Menbaʿ ve Usûl Notu

Çalışma-i aṣlî: Geoeconomic Rivalry and EU Economic Security: A Hybrid Governance Model of Economic Policy Transformation.

Müellifler: Radoslav Ivančík ve Jiří Dušek.

Müellif-i mesʾûl: Jiří Dušek.

Müʾessesât: Department of Philosophy and Political Science, Faculty of Arts, Constantine the Philosopher University, Nitra, Slovakia; Department of Public Administration and Management, The College of European and Regional Studies, České Budějovice, Czech Republic.

Mecmûʿa: Economies.

Nâşir: MDPI.

Kayd-ı bibliyografî: Economies, 2026, 14(8), 311.

DOI: 10.3390/economies14080311.

Neşr süreci: Menbaʿ PDF’ye göre alındı: 3 Mayıs 2026; taṣḥîḥ edildi: 16 Temmuz 2026; ḳabûl edildi: 20 Temmuz 2026; neşredildi: 5 Ağustos 2026.

Nevʿ-i menbaʿ: Hakemli, açık erişimli aṣlî tedḳîḳ maḳālesi; mefhûm-esâslı keyfî politika taḥlîli.

Lisâns: Creative Commons Attribution (CC BY).

Corpus-ı tecrübî-i esâsî: European Economic Security Strategy, European Council Conclusions on Economic Security, FDI Screening Regulation, Anti-Coercion Instrument, European Chips Act, Critical Raw Materials Act ve STEP Regulation.

Menâbiʿ-i mütemmime: Hakemli literatür-i akademik, politika raporları ve uzman taḥlîlleri.

Usûl-i esâsî: Muntazam taḥlîl-i vesâʾiḳ; taḥlîl-i tefsîrî; mefhûm-esâslı çerçeve-i taḥlîliyye; muḳâyese-i taḥlîliyye; triangulation-ı menâbiʿ.

Formal hipotez imtihânı: Yok.

Ḳıyâs-ı kemmî-i müessiriyyet-i politika: Yok.

Çerçeve-i îżâḥiyye-i esâsiyye: Sistemik geoeconomic tażyiḳler → AB politika cevâbları → dâḫilî siyâsî-iḳtiṣâdî dinamikler → hibrit emniyet-i iḳtiṣâdiyye idâresi.

Buʿudât-ı taḳdîr: Mukāvemet, emvâl-i stratejiyye üzerinde murâḳabe ve ḳābiliyyet-i rekâbet.

Miʿmârî-i politika-i esâsiyye: Promote–Protect–Partner.

Mübâdelât-ı esâsiyye: Semerelilik–mukāvemet; açıklık–murâḳabe; entegrasyon–parçalanma.

Temvîl: Çalışma ḫâricî temvîl almamıştır.

Heyʾet-i aḫlâḳ: Tatbîḳ olunamaz.

Rıżâ-yı münevver: Tatbîḳ olunamaz.

İmkân-ı erişim-i veri: Netîceleri destekleyen mâdde, umûma açık AB politika vesâʾiḳi, raporlar ve alâḳadar beynelmilel teşkîlâtın istatistik/veri menâbiʿinden müştakdır; kullanılan menâbiʿ-i ibtidâʾiyye ve sânaviyye maḳālenin bibliyografyasında gösterilmiştir.

Teʿâruz-ı menâfiʿ: Müellifler teʿâruz-ı menâfiʿ beyân etmemiştir.

Hisseler-i müellifîn: R.I. ve J.D.; mefhûmlaştırma, usûl, tedḳîḳ, taḥlîl-i resmî, müsvedde-i evvel ve gözden geçirme/taḥrîr çalışmalarına müsâvî hissede iştirâk etmişlerdir.

AI kullanım beyânı: Menbaʿ, Gemini Flash’ın yalnız İngilizce ifâdenin lisânî ve editoryal keyfiyyetini iyileştirmek için kullanıldığını; efkâr-ı ʿilmiyyenin, netâʾic-i tedḳîḳin, netâʾic-i taḥlîliyyenin veya katkı-yı akademikînin tevlîdinde kullanılmadığını bildirmektedir.

Taḥdîd-i usûlî-i esâsî: Çalışma emniyet-i iḳtiṣâdiyyenin mekanizma-i idâresini îżâḥ etmektedir; muʿayyen politikaların teʾsîr-i iḳtiṣâdîsini kemmî veya illî surette ölçmemektedir. Sâḥa-i tetḳîḳ hâlâ tekâmül etmekte olduğundan model tamamlanmış ve değişmez bir nizâm-ı emniyet-i iḳtiṣâdiyye-i AB olarak tefsîr olunmamalıdır.

Not-ı yeniden teşkîl-i görsel: Menbaʿ Şekil 1’in üç seviye-i taḥlîliyye → hibrit idâre → buʿudât-ı netîce yapısı, münâsebât-ı menbaʿ çalışma muhâfaẓa olunarak Verianla için özgün bir şema şeklinde yeniden çizilebilir. Şekil 2’nin geoeconomic pressures → Promote/Protect/Partner → economic security outcomes cereyânı da source-derived süreç görseli için münâsibdir. Cedvel 2 ve Cedvel 3, muḳāyeseli infografik ve Live Compare yapıları için doğrudan kullanılabilir.