Индекси Имконияти Рақамӣ (Digital Opportunity Index, DOI) нишондиҳандаи таркибии имконияти рақамӣ мебошад, ки шароити дастрасӣ ва истифодаи технологияҳои рақамиро тавассути се категорияи асосӣ — Opportunity, Infrastructure ва Utilisation — муттаҳид мекунад. Таҳқиқоти Sartika Lestari тағйиротро дар атрофи давраи татбиқи барномаи E-Commerce Road Map-и Индонезия барои 34 вилоят ба таври миқдорӣ ва тавсифӣ-муқоисавӣ меомӯзад; холҳои DOI-и сатҳи вилоятӣ ва суръатҳои афзоиши се категорияро муқоиса мекунад. Тибқи маълумоти хулоса, натиҷа ва Замимаи 1-и манбаъ, дар ҳоле ки арзиши миллии DOI дар 0.74 бетағйир мондааст, DOI-и 21 вилоят афзуда, DOI-и 12 вилоят кам шуда ва арзиши 1 вилоят тағйир наёфтааст. Мушкилоти муштараки аз ҳама равшан дар категорияи Infrastructure аст; дар муқобил, категорияҳои Opportunity ва махсусан Utilisation дар маҷмӯъ афзоиш ёфтаанд. Аммо таҳқиқот арзёбии таҷрибавӣ ё сабабӣ нест ва нишон намедиҳад, ки тағйироти мушоҳидашуда танҳо аз барномаи E-Commerce Road Map сар задаанд.

E-Commerce Road Map дар манбаъ ҳамчун барномаи танзимие баррасӣ мешавад, ки ҳукумати Индонезия барои рушди экосистемаи тиҷорати электронӣ дар солҳои 2017–2019 амалӣ кардааст. Саволи асосии таҳқиқот ин аст, ки пас аз давраи татбиқи ин барнома имкониятҳои рақамӣ байни 34 вилояти Индонезия то чӣ андоза баробар тақсим шудаанд. Муҳаққиқ кӯшиш мекунад ба ин савол на тавассути пурсиши мустақими ширкатҳо ё таҷриба, балки бо муттаҳид кардани нишондиҳандаҳои дуюмдараҷаи нашркардаи International Telecommunication Union (ITU) ва BPS-Statistics Indonesia дар доираи DOI посух диҳад.

Дар маълумоти Замимаи 1-и манбаъ баландтарин афзоиши мусбати DOI-и умумӣ дар North Maluku %25.58 ва бузургтарин афзоиши манфӣ дар East Kalimantan −%14.13 мебошад. Дар сатҳи миллӣ категорияи Opportunity аз 0.80 ба 0.81 боло рафта %1.25, категорияи Utilisation аз 0.48 ба 0.62 боло рафта %29.17 афзоиш ёфтааст, дар ҳоле ки категорияи Infrastructure аз 1.00 ба 0.79 поён рафта −%21.00 афзоиш нишон додааст.

Маҳдудияти муҳимтарини методологии натиҷаҳо норасоии маълумот аст. Чаҳорчӯбаи аслии DOI 11 нишондиҳандаро дар бар мегирад, аммо қисми онҳо дар сатҳи вилоятии Индонезия дастрас нест. Азбаски муҳаққиқ бар он буд, ки таъин кардани миёнаи миллӣ ба вилоятҳо ба таври сунъӣ метавонад ғараз ба вуҷуд оварад, нишондиҳандаҳои вилоятии мавҷуднабударо хориҷ кардааст. Ин қарор истифодаи маълумоти сохтаро пешгирӣ мекунад; аммо ҳамзамон муқоисапазирии пурраи DOI-и мутобиқшудаи вилоятиро бо шкалаи аслии байналмилалии DOI маҳдуд мекунад.

Мушкилоти асосии таҳқиқот

Тиҷорати электронӣ танҳо канали фурӯши онлайн нест. Барои он ки корхонаҳои хурду миёна ба бозорҳои рақамӣ ҳамроҳ шаванд, онҳо бояд ба пайвастшавӣ, дастгоҳҳо, хизматрасониҳои алоқаи дастрас ва иқтидори рақамӣ барои истифодаи ин технологияҳо дастрасӣ дошта бошанд. Вақте ки ин унсурҳо байни вилоятҳо баробар тақсим намешаванд, баъзе корхонаҳо метавонанд аз имкониятҳои даромад ва бозори тиҷорати электронӣ истифода баранд, дар ҳоле ки дигарон ба ҳамон имконият дастрасӣ наёбанд.

Манбаъ ин нобаробариро бо мафҳуми тафовути рақамӣ мепайвандад. Тафовути рақамӣ фарқи имконияти дастрасӣ ба технология ва истифодаи он байни афрод, хонаводаҳо, корхонаҳо ё минтақаҳои ҷуғрофӣ мебошад. Таҳқиқот махсусан ба фарқиятҳои сатҳи вилоятӣ аз ҷиҳати иқтидори иштироки корхонаҳои хурду миёна дар тиҷорати электронӣ таваҷҷуҳ мекунад.

Нақши барномаи E-Commerce Road Map

Тибқи манбаъ, ҳукумати Индонезия соли 2017 барномаи E-Commerce Road Map-ро бо Presidential Regulation Number 74/2017 оғоз кардааст. Давраи ҳадафии барнома 2017–2019 буда, ҳадафи он таъмини роҳнамоии стратегӣ барои ҷонибҳои марбут бо мақсади ташкили экосистемаи ҳамгирое мебошад, ки рушди тиҷорати электрониро суръат мебахшад.

Таҳқиқот нишондиҳандаҳои имконияти рақамиро пеш ва пас аз татбиқи ин танзим муқоиса мекунад. Аммо муқоисаи “пеш-пас” худ аз худ нишон намедиҳад, ки барнома сабаби тағйирот шудааст. Дар ҳамон давра барномаҳои дигари инфрасохтори рақамӣ ва омилҳои бузурги беруна, аз ҷумла пандемияи COVID-19 низ вуҷуд доштанд.

Саволи таҳқиқот

Манбаъ саволи таҳқиқотро дар асл чунин мегузорад: пас аз давраи татбиқи барномаи E-Commerce Road Map имкониятҳои рақамӣ дар 34 вилояти Индонезия то чӣ андоза баробар ба назар мерасанд?

Таҳқиқот ба ин савол тавассути баррасии ҳам холи умумии DOI ва ҳам се категорияи сохтории он наздик мешавад. Ҳамин тавр, на танҳо саволи “оё рақамисозӣ афзуд?” балки инчунин он ки афзоиш дар кадоме аз ҷузъҳои дастрасӣ, инфрасохтор ва истифода ба амал омадааст, арзёбӣ мешавад.

Индекси Имконияти Рақамӣ (DOI) чист?

Индекси Имконияти Рақамӣ (Digital Opportunity Index, DOI) индекси таркибиест, ки нишондиҳандаҳои марбут ба дастрасӣ ва истифодаи рақамиро дар зери се категорияи Opportunity, Infrastructure ва Utilisation муттаҳид карда, сатҳи имконияти рақамиро ифода мекунад; дар ин таҳқиқот он барои муқоисаи сатҳи имкониятҳои рақамӣ ва тағйири онҳо дар тӯли вақт дар 34 вилояти Индонезия истифода шудааст.

Се категорияи асосии DOI

Муодилаи 1: DOI чӣ гуна ҳисоб мешавад?

Муодилаи асосии DOI дар манбаъ чунин оварда шудааст:

\[ DOI = \frac{Opportunity + Infrastructure + Utilisation}{3} \]

Формула чӣ чизро ҳисоб мекунад? Муодила миёнаи арифметикии холҳои се категорияи асосиро гирифта, як холи умумии DOI ҳосил мекунад.

Opportunity холи категорияи марбут ба имконияти дастрасии рақамӣ ва қобилияти пардохт мебошад.

Infrastructure холи категорияи марбут ба инфрасохтори дастгоҳҳо ва пайвастшавӣ мебошад.

Utilisation холи категорияи марбут ба истифодаи технологияи рақамӣ мебошад.

Рақами 3 нишон медиҳад, ки DOI аз се категорияи асосӣ иборат аст. Дар муодила ин се категория бо вазни баробар миёна гирифта мешаванд.

DOI воҳиди ҷисмонӣ надорад; он индекси беандоза мебошад. Манбаъ дар ҳолати идеалӣ арзиши ҳадди ақалро 0 ва ҳадди аксарро 1.0 муайян карда, арзишҳои ба 1 наздикро бо имконияти рақамӣ ва пайвастшавии бештар мепайвандад.

Аммо татбиқи DOI дар сатҳи вилоятӣ дар ин таҳқиқот бинобар норасоии маълумот наметавонад аз тамоми маҷмӯи нишондиҳандаҳои аслӣ истифода кунад. Аз ин рӯ, дида мешавад, ки баъзе арзишҳои категория ва DOI аз ҳадди назариявии 1.0 боло мераванд. Манбаъ ин ҳолатро бо инҳирофе, ки мутобиқсозии методологӣ ба вуҷуд овардааст, мепайвандад ва таъкид мекунад, ки махсусан арзишҳои хеле баланд бояд бо эҳтиёт тафсир шаванд.

Суръати афзоиши DOI чӣ гуна ҳисоб мешавад?

Суръати афзоиши DOI дар манбаъ бо роҳи тақсим кардани фарқи байни арзиши ибтидоии DOI бо нишони 2019 ва арзиши баъдии DOI бо нишони 2021 ба арзиши ибтидоӣ ва зарб кардан ба 100 ҳисоб мешавад; натиҷаи мусбат афзоиш, натиҷаи манфӣ коҳиш ва натиҷаи сифр бетағйириро нишон медиҳад.

Манбаъ Муодилаи 2-ро чунин медиҳад:

\[ DOI\ Growth\ (\%) = \frac{DOI_{2021}-DOI_{2019}}{DOI_{2019}} \times 100 \]

\(DOI_{2019}\) нишоне мебошад, ки дар график ва Замимаи 1-и манбаъ барои арзиши ибтидоӣ истифода шудааст.

\(DOI_{2021}\) нишоне мебошад, ки дар график ва Замимаи 1-и манбаъ барои арзиши баъдӣ истифода шудааст.

Фарқи дар сурат тағйироти мутлақи DOI-ро байни ду давра медиҳад.

Тақсим ба арзиши ибтидоӣ тағйиротро нисбат ба бузургии ибтидоӣ меъёрбандӣ мекунад.

Зарб ба 100 натиҷаро ба суръати афзоиш бо фоиз табдил медиҳад.

Намунаи формула бо South Sumatra

Манбаъ дар Замимаи 1 арзишҳои DOI барои South Sumatra-ро 0.62 ва 0.64 медиҳад. Агар муодила мустақиман татбиқ шавад:

\[ \frac{0.64-0.62}{0.62}\times100 \approx 3.23\% \]

Ин арзиш бо афзоиши %3.23, ки дар Замимаи 1 гузориш шудааст, мувофиқ мебошад. Ин ҳисоб натиҷаи нави таҳқиқот нест, балки нишон додани омӯзишии Муодилаи 2-и манбаъ бо истифода аз арзишҳои худи манбаъ аст.

Нишонаҳои 2019 ва 2021 воқеан кадом давраро ифода мекунанд?

Дар ин ҷо фарқи муҳимми замонӣ дар дохили манбаъ мавҷуд аст. Муҳаққиқ мехост идеалӣ маълумоти пеш аз барнома — 2016 — ва баъд аз барнома — 2020 —ро муқоиса кунад. Аммо азбаски маълумоти вилоятии 2016 мавҷуд набуд, маълумоти 2018, ки аввалин маълумоти дастрас буд, ҳамчун ибтидо гирифта шуд ва ин маълумот аз нашри BPS-и соли 2019 гирифта шудааст. Маълумоти ниҳоӣ ба соли 2020 тааллуқ дорад ва дар гузориши BPS-и соли 2021 мавҷуд аст.

Бо вуҷуди ин, манбаъ дар Муодилаи 2, унвонҳои график ва сутунҳои Замимаи 1 арзишҳоро мустақиман “2019” ва “2021” меномад. Аз ин рӯ, дар матни Verianla ҳангоми интиқоли ҷадвали манбаъ нишонаҳои 2019/2021 нигоҳ дошта мешаванд; дар тавсифи метод бошад, давраи воқеии маълумоти истифодашуда 2018/2020 буданаш алоҳида зикр мешавад.

Чаро DOI-и аслӣ мустақиман татбиқ карда нашуд?

Чаҳорчӯбаи DOI-и ITU ва UNCTAD дар маҷмӯъ 11 нишондиҳандаро дар бар мегирад. Аммо азбаски ҳамаи нишондиҳандаҳо дар сатҳи вилоятӣ дастрас нестанд, таҳқиқот баъзе нишондиҳандаҳоро муттаҳид ва баъзеи дигарро пурра хориҷ кардааст.

Манбаъ варианти пур кардани арзишҳои вилоятии мавҷуднабударо бо миёнаи миллӣ баррасӣ кардааст. Аммо азбаски истифодаи як миёнаи миллӣ барои ҳамаи вилоятҳо метавонад барои баъзе вилоятҳо холҳои сунъии аз арзиши воқеӣ паст ва барои дигарон баланд ба вуҷуд оварад, ин усул истифода нашудааст. Ба ҷои он нишондиҳандаҳои дар сатҳи вилоятӣ мавҷуднабуда аз ҳисоб хориҷ шудаанд.

Дар сатҳи миллӣ бошад, манбаъ мавҷуд будани ҳамаи 11 нишондиҳандаро зикр мекунад. Ин маънои онро дорад, ки таркиби маълумоти DOI-и миллӣ ва DOI-и мутобиқшудаи вилоятӣ комилан яксон нест ва махсусан ҳангоми муқоисаи холҳои мутлақ эҳтиёт талаб мекунад.

Аз 1 боло рафтани DOI ё холи категория чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Ҳарчанд манбаъ ҳадди идеалии болоии DOI-ро 1.0 муайян мекунад, нишондиҳандаҳои нопурраи сатҳи вилоятӣ ва мутобиқсозии ҳисоб баъзе холҳоро аз 1 боло бурдаанд; таҳқиқот талаб мекунад, ки ин арзишҳо на ҳамчун ченакҳои комили шкалаи аслии DOI, балки ҳамчун нишондиҳандаҳои муқоисавии мутобиқшуда дар шароити маҳдудияти маълумот тафсир шаванд.

Масалан, дар Замимаи 1 категорияи Infrastructure-и Jakarta зери нишони 2019 3.83, Yogyakarta 1.94 ва Bali 1.52 гузориш шудааст. Инҳо аз ҳадди назариявии 1.0 боло мебошанд. Манбаъ ошкоро мепазирад, ки ин инҳироф метавонад бо мутобиқсозии маълумот дар ҳисоб алоқаманд бошад.

Манбаъ дар баҳси саҳифаи 9 арзишҳои 1.00, 1.01, 1.08, 1.25, 1.32, 1.39, 1.52, 1.94 ва 3.83-ро дар як нуқта “DOI scores” меномад. Аммо баррасии Замимаи 1 нишон медиҳад, ки онҳо DOI-и умумӣ не, балки холҳои категорияи Infrastructure барои соли 2019 мебошанд. Verianla ин арзишҳоро ҳамчун DOI-и умумӣ аз нав номгузорӣ накардааст.

Илова бар ин, арзишҳои миллии 2019 ҳамчун Opportunity = 0.80, Infrastructure = 1.00 ва Utilisation = 0.48 дода шудаанд. Агар ин се арзиши намоён мустақиман дар Муодилаи 1 миёна гирифта шаванд, 0.76 ҳосил мешавад, дар ҳоле ки манбаъ DOI-и умумии миллиро 0.74 гузориш мекунад:

\[ \frac{0.80+1.00+0.48}{3}=0.76 \]

Манбаъ сабаби ҳисобии ин фарқи 0.02-холаро шарҳ намедиҳад. Истифодаи ҳамаи 11 нишондиҳанда дар сатҳи миллӣ метавонад ба ин сохтори ҳисоб таъсир расонад; аммо чун манбаъ муодилаи муфассали бозтавлидро намедиҳад, гуфтан мумкин нест, ки маҳз ҳамин сабаб аст. Аз ин рӯ, арзиши миллии 0.74 бояд ҳамчун натиҷаи нашршудаи манбаъ нигоҳ дошта шавад ва ҳамчун арзиши аз Муодилаи 1 аз нав ҳисобшуда нишон дода нашавад.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Таҳқиқот quantitative descriptive-comparative, яъне таҳқиқоти миқдории тавсифӣ-муқоисавӣ мебошад. Муҳаққиқ маълумоти нави пурсишӣ ҷамъ накардааст, таҷриба нагузаронидааст ва бо регрессия таъсири сабабии барномаро ҳисоб накардааст. Таҳлил ба ҳисоб кардани маълумоти дуюмдараҷа дар доираи DOI ва муқоисаи он байни давраҳо/вилоятҳо асос ёфтааст.

Таҳқиқот аз июни 2022 то сентябри 2022 гузаронида шудааст.

Манбаъҳои маълумот

• International Telecommunication Union (ITU),
• нашрияҳои BPS-Statistics Indonesia Statistical Yearbook 2019 ва 2021,
• нашрияҳои BPS-Statistics Indonesia Telecommunication Statistics 2019 ва 2021,
• BPS E-Commerce Statistics 2019,
• маълумоти кишварии ICT-и ITU 2022.

Доираи таҳлил

Таҳлили сатҳи вилоятӣ ҳамаи 34 вилояти Индонезияро фаро мегирад. DOI ҳам дар сатҳи вилоятӣ ва ҳам миллӣ ҳисоб шудааст; сипас DOI-и умумӣ ва афзоиши даврии категорияҳои Opportunity, Infrastructure ва Utilisation муқоиса шудааст.

Натиҷаи асосӣ дар сатҳи миллӣ

Бетағйир мондани DOI-и умумии миллӣ дар 0.74 маънои онро надорад, ки ҳамаи ҷузъҳои рақамӣ бетағйир мондаанд. Opportunity каме афзоиш ва Utilisation афзоиши қавӣ нишон додаанд, дар ҳоле ки Infrastructure ба таври назаррас коҳиш ёфтааст. Ин се ҳаракати муқобил дар натиҷаи умумӣ қисман якдигарро ҷуброн кардаанд.

Самти афзоиш дар 34 вилоят

Натиҷаҳои вилоятҳо аз рӯи DOI-и умумӣ

Тибқи маълумоти Замимаи 1-и манбаъ, дар нишони манбаи 2019 DOI аз 0.40 то 1.81 тағйир меёбад. Арзиши пасттарин дар Papua 0.40 ва баландтарин дар Jakarta 1.81 мебошад. Дар нишони 2021 диапазон 0.38–1.72 аст; пасттарин боз Papua ва баландтарин боз Jakarta мебошад.

DOI-и миллӣ дар ҳар ду давра 0.74 аст. Манбаъ мегӯяд, ки дар нишони 2019 танҳо ҳашт вилоят аз арзиши миллии 0.74 боло буданд, дар ҳоле ки дар нишони 2021 ин шумора ба ҳафт коҳиш ёфт.

Категорияи Opportunity

Дар манбаъ холҳои категорияи Opportunity бо нишони 2019 аз 0.67 то 0.87 тағйир меёбанд. Арзиши пасттарин дар Papua 0.67 ва баландтарин дар Jakarta 0.87 мебошад. Холи миллӣ 0.80 аст.

Дар нишони 2021 Papua дар 0.67 мондааст, Jakarta ба 0.89 расида ва холи миллӣ 0.81 шудааст. Афзоиши миллӣ %1.25 мебошад.

Тибқи Замимаи 1, 26 вилоят дар категорияи Opportunity афзоиши мусбат ва 8 вилоят афзоиши сифр нишон додаанд. Вилояти дорои афзоиши манфӣ вуҷуд надорад.

Ҳашт вилояти дорои афзоиши сифр тибқи Замимаи 1 инҳоянд: Bangka Belitung Islands, Central Java, East Java, Central Kalimantan, South Kalimantan, North Kalimantan, West Papua ва Papua. Гарчанде манбаи асосӣ мегӯяд “ҳашт вилоят”, танҳо чор узви ин рӯйхат ҳамчун намуна оварда шудаанд; Замимаи 1 ҳамаи ҳашт вилоятро нишон медиҳад.

Категорияи Infrastructure

Infrastructure мушкилтарин категорияи таҳқиқот мебошад. Арзиши миллӣ дар нишони 2019 1.00 буда, дар 2021 ба 0.79 поён рафта ва афзоиши миллӣ −%21.00 шудааст.

Танҳо дар шаш аз 34 вилоят афзоиши мусбати инфрасохтор мушоҳида шудааст: Lampung, North Sulawesi, Gorontalo, West Sulawesi, Maluku ва North Maluku. East Nusa Tenggara бо %0.00 бетағйир мондааст, 27 вилояти боқимонда афзоиши манфӣ нишон додаанд.

Афзоиши мусбати инфрасохтор аз %2.70 дар Gorontalo то %72.00 дар North Maluku мерасад. Дар афзоиши манфӣ West Kalimantan бо −%5.26 ва East Kalimantan бо −%43.18 арзишҳои канориро ташкил медиҳанд.

Манбаъ тамоми коҳиши Infrastructure-ро ҳамчун талафоти воқеии инфрасохтор тафсир намекунад. Нишондиҳандаҳои истифодашуда дар сатҳи вилоятӣ унсурҳое чун телефони собит, компютер ва интернети хонагиро дар бар мегиранд, дар ҳоле ки нишондиҳандаҳои муштарии мобилии ҳуҷайравӣ ва интернети мобилӣ мавҷуд нестанд. Муҳаққиқ баррасӣ мекунад, ки гузариши корбарон аз компютер ва пайвасти собит ба интернети мобилӣ метавонад холи ченшудаи Infrastructure-ро паст карда бошад. Ин шарҳи манбаъ аст; механизми мустақиман санҷидашуда нест.

Категорияи Utilisation

Utilisation категорияест, ки дар он васеътарин тағйироти мусбат дида мешавад. Арзиши миллӣ аз 0.48 ба 0.62 боло рафта ва афзоиши %29.17 сабт шудааст.

Дар 33 аз 34 вилоят афзоиши мусбат вуҷуд дорад. Танҳо Jambi бо −%13.85 афзоиши манфӣ нишон медиҳад.

Афзоиши мусбат аз %17.81 дар Jakarta то %65.38 дар East Nusa Tenggara мерасад. West Sulawesi бо %58.06, South Sumatera ва Lampung бо %50.00 дигар мисолҳои афзоиши баланд мебошанд.

Ин категория дар сатҳи вилоятӣ асосан бо ҳиссаи афроде, ки аз интернет истифода мебаранд, ифода мешавад. Азбаски ду нишондиҳандаи фарохмаҷрои категорияи аслии Utilisation дар сатҳи вилоятӣ мавҷуд набуданд, онҳо ба ҳисоб ворид карда нашудаанд.

Чаро мисоли South Sumatra омӯзанда аст?

Арзиши умумии DOI-и South Sumatra аз 0.62 ба 0.64 боло рафта ва %3.23 афзоиш ёфтааст. Дар ҳамон вилоят Opportunity %2.56 ва Utilisation %50.00 афзоиш ёфтаанд, дар ҳоле ки Infrastructure −%21.13 коҳиш ёфтааст.

Ин мисол нишон медиҳад, ки категорияҳои зери як суръати умумии афзоиши DOI ҳатман дар як самт ҳаракат намекунанд. Дар як вилоят истифодаи рақамӣ метавонад хеле тез афзоиш ёбад, дар ҳоле ки нишондиҳандаҳои инфрасохтор коҳиш меёбанд; DOI-и умумӣ маҷмӯи ин ҳаракатҳои муқобил мебошад.

Чаро Jakarta танҳо худ нишондиҳандаи рушди миллӣ нест?

Jakarta дар манбаъ ҳамчун вилояте бо сатҳҳои баланди бисёр нишондиҳандаҳои ибтидоӣ дида мешавад. Аммо сатҳи баланди ибтидоӣ худкор маънои афзоиши баландро надорад. DOI-и умумӣ дар Jakarta аз 1.81 ба 1.72 поён рафта, афзоиши −%4.97 нишон додааст.

Манбаъ тавассути ин вазъ ба баҳси “Jakarta-centrism” ишора мекунад ва мегӯяд, ки баҳогузории нишондиҳандаҳои рақамии Индонезия танҳо бо иқтидори баланди мавҷудаи Jakarta метавонад потенсиали афзоиш дар дигар вилоятҳоро ноаён созад.

Масалан, DOI-и ибтидоии North Maluku ҳамагӣ 0.43 аст, аммо афзоишаш %25.58. West Sulawesi %20.83 ва Maluku %23.53 афзоиш нишон додаанд. Ин суръатҳои афзоиш аз Jakarta, ки сатҳи ибтидоии баландтар дорад, хеле баландтаранд.

Оё таъсири барномаи E-Commerce Road Map исбот шудааст?

Не. Таҳқиқот тағйиротро дар атрофи давраи барнома нишон медиҳад, аммо таъсири сабабиро ҳисоб намекунад. Регрессия, гурӯҳи назоратӣ, тарҳи фарқияти фарқиятҳо, рандомизатсия ё стратегияи монанди муайянсозии сабабӣ истифода нашудааст.

Худи манбаъ ду омили муҳими омехтакунандаро ошкоро баррасӣ мекунад.

Palapa Ring Project: Ин лоиҳаи инфрасохтори фарохмаҷро, ки аз ҷиҳати вақт бо E-Commerce Road Map ҳампӯш мешавад, дар охири 2019 анҷом ёфтааст. Аз ин рӯ, таҳқиқот наметавонад ҷудо кунад, ки махсусан кадом қисми тағйироти категорияи Infrastructure ба кадом барнома вобаста аст.

Пандемияи COVID-19: Пандемияе, ки дар охири 2019 ва соли 2020 оғоз шуд, ҳамкории ҷисмониро маҳдуд ва ниёз ба истифодаи рақамиро тезонид. Ин метавонад махсусан ба афзоиши категорияи Utilisation таъсир расонад.

Аз ин рӯ, ифодаи дурусти таҳқиқот бояд чунин бошад: “дар давра ва баъд аз E-Commerce Road Map ин тағйирот мушоҳида шуданд”; гуфтан мумкин нест, ки “E-Commerce Road Map сабаби ин афзоиш шуд”.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• DOI-и умумии миллӣ дар манбаъ аз 0.74 ба 0.74 бетағйир мондааст.
• Замимаи 1, хулоса ва натиҷа нишон медиҳанд, ки DOI-и 21 вилоят афзуда, 12-тояш кам ва 1-тояш бетағйир мондааст.
• Дар категорияи Opportunity 26 вилоят афзоиши мусбат ва 8 вилоят афзоиши сифр нишон додаанд.
• Дар категорияи Infrastructure танҳо 6 вилоят мусбат, 27 вилоят манфӣ ва 1 вилоят сифр афзоиш нишон додаанд.
• Дар категорияи Utilisation 33 вилоят мусбат ва танҳо Jambi афзоиши манфӣ нишон додааст.
• Афзоиши миллии Infrastructure −%21.00 ва афзоиши Utilisation +%29.17 мебошад.
• Сатҳи имконияти рақамӣ ва суръатҳои афзоиш байни вилоятҳо ба таври назаррас гуногунанд.
• Нишондиҳандаҳои нопурраи сатҳи вилоятӣ мутобиқ кардани сохтори аслии DOI-ро талаб кардаанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода нашудааст, ки E-Commerce Road Map танҳо худаш сабаби тағйироти DOI шудааст.
• Гуфтан мумкин нест, ки паст шудани холи Infrastructure далел медиҳад, ки инфрасохтори воқеии ҷисмонӣ ба ҳамон нисбат кам шудааст.
• Санҷида нашудааст, ки пастшавии Infrastructure ҳатман аз гузариш ба интернети мобилӣ сар задааст; ин шарҳи эҳтимолии муаллифи манбаъ аст.
• Нишон дода нашудааст, ки арзишҳои DOI дар ҳамаи вилоятҳо бо сохтори аслии 11-нишондиҳандаи ITU/UNCTAD комилан муқоисапазиранд.
• Холҳои мутобиқшудаи аз 1 боло набояд дар шкалаи аслии DOI мустақиман ҳамчун “аз 1 беҳтар” тафсир шаванд.
• Таҳқиқот афзоиши сабабии фурӯш, даромад, фоида ё шуғли КХМ-ҳоро, ки аз барнома ба вуҷуд омадааст, чен накардааст.
• Таҳқиқот муваффақияти қабули тиҷорати электрониро дар сатҳи фирма мустақиман чен намекунад.

Номувофиқати рақамӣ ва гузоришӣ дар манбаъ

Фарқи 21 вилоят / 22 вилоят: Хулоса, натиҷа ва Замимаи 1 барои DOI-и умумӣ 21 афзоиши мусбат, 12 афзоиши манфӣ ва 1 афзоиши сифр нишон медиҳанд, аммо дар тавсифи натиҷаҳои миёна гуфта мешавад, ки 22 вилоят афзудааст. Маълумоти Замимаи 1 тақсимоти 21/12/1-ро тасдиқ мекунад.

Арзиши афзоиши Bengkulu: Тавсифи миёна мегӯяд афзоиши мусбат аз %0.68 дар Bengkulu оғоз мешавад, аммо Замимаи 1 барои Bengkulu %1.61 нишон медиҳад. Қисми натиҷа диапазони афзоиши мусбати DOI-ро %1.52–%25.58 медиҳад; дар Замимаи 1 пасттарин арзиши мусбат барои Bangka Belitung Islands %1.52 аст.

Фарқи 2019/2021 ва 2018/2020: Метод давраи воқеии мушоҳидаҳоро 2018 ва 2020 шарҳ медиҳад, аммо формула ва ҷадвалҳо аз нишонаҳои солҳои гузориш/нашр — 2019 ва 2021 — истифода мекунанд.

Нишони “DOI” ва “Infrastructure”: Дар як қисми баҳс арзишҳои 1.00, 1.01, 1.08, 1.25, 1.32, 1.39, 1.52, 1.94 ва 3.83 ҳамчун холҳои умумии DOI зикр мешаванд; Замимаи 1 нишон медиҳад, ки онҳо холҳои категорияи Infrastructure барои соли 2019 мебошанд.

Номувофиқати Муодилаи 1-и миллӣ: Миёнаи баробари арзишҳои намоёни категорияҳои миллии 2019 0.76 медиҳад, дар ҳоле ки манбаъ DOI-и умумиро 0.74 гузориш мекунад. Манбаъ ин фарқи ҳисобро бо ҷузъиёти бозтавлидшаванда шарҳ намедиҳад.

Маҳдудиятҳои асосии таҳқиқот

Танҳо маълумоти дуюмдараҷа: Муҳаққиқ назорати мустақим бар раванди тавлиди маълумот, назорати сифат ва мутобиқати тағйирёбандаҳо дар ҳамаи вилоятҳо надорад.

Нишондиҳандаҳои нопурраи вилоятӣ: Ҳамаи 11 нишондиҳандаи аслии DOI дар сатҳи вилоятӣ дастрас нестанд. Чор нишондиҳанда пурра хориҷ шудаанд ва ду нишондиҳандаи тарифӣ дар Opportunity на алоҳида, балки бо нишондиҳандаи муттаҳидаи хароҷоти ICT ифода шудаанд.

Шкалаи мутобиқшудаи DOI: Аз 1 боло рафтани баъзе арзишҳо нишон медиҳад, ки тафсири аслии 0–1 дар сатҳи вилоятӣ пурра нигоҳ дошта нашудааст.

Муқоисапазирии миллӣ-вилоятӣ: Манбаъ мегӯяд, ки дар сатҳи миллӣ ҳамаи 11 нишондиҳанда, дар сатҳи вилоятӣ бошад маҷмӯи камшудаи нишондиҳандаҳо истифода шудааст.

Маҳдудияти сабабият: Тарҳи тавсифӣ-муқоисавӣ таъсири барномаро аз тағйироти дигари ҳамзамон ҷудо намекунад.

Ҳампӯшии Palapa Ring: Барномаи дигари инфрасохтори давлатӣ метавонад дар ҳамон фосилаи вақт ба пайвастшавии рақамӣ таъсир расонад.

Таъсири COVID-19: Пандемия метавонад талабот ба истифодаи рақамиро ғайриоддӣ зиёд карда бошад.

Бозтавлидшавӣ: Манбаъ ду муодилаи асосии DOI-ро медиҳад, аммо ҳамаи қадамҳои меъёрбандӣ, вазндиҳӣ ё ҳисобҳои миёнаеро, ки дар холҳои мутобиқшудаи категория истифода шудаанд, ба таври муфассал ва бозтавлидшаванда гузориш намедиҳад. Нармафзори таҳлилӣ низ зикр нашудааст.

Тафсири сиёсатии манбаъ

Таҳқиқот тавсия медиҳад, ки барои рушди пайвастаи имконияти рақамӣ, махсусан дар сатҳи вилоятӣ, инфрасохтори рақамии дастрас ва қобили пардохт дастгирӣ шавад. Гуфта мешавад, ки афзоиш дар Opportunity ва Utilisation метавонад ба густариши тиҷорати электронӣ мусоидат кунад, аммо то бартараф шудани нобаробарӣ дар Infrastructure баробарии имконияти рақамӣ маҳдуд мемонад.

Манбаъ инчунин махсусан барои соҳибкорони КХМ барномаҳои саводнокии рақамиро тавсия медиҳад. Ин тавсия хулосаи сиёсатии таҳқиқот аст; таҳқиқот дахолати саводнокии рақамиро таҷрибавӣ санҷидааст.

Таҳқиқоти оянда

Манбаъ тавсия медиҳад, ки таҳқиқоти оянда аз тарҳҳои омехтаи усул истифода баранд, ки нишондиҳандаҳои миқдориро бо маълумоти сифатӣ муттаҳид мекунанд. Ҳамин тавр, на танҳо тағйири хол, балки механизме, ки барномаҳо тавассути он таъсирбахш мешаванд, беҳтар омӯхта мешавад.

Инчунин таҳлилҳои алоҳида барои сатҳҳои зервилоятӣ, андозаҳои гуногуни фирмаҳо ва гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоӣ-иқтисодӣ тавсия мешаванд. Маълумоти муфассалтар ва мунтазами вилоятӣ метавонад дар оянда ҳисоб кардани DOI-ро бо мутобиқсозии камтар ва ба сохтори аслии нишондиҳандаҳо наздиктар имконпазир созад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Таҳқиқоти аслӣ: E-Commerce Road Map and Equal Digital Opportunity in Indonesia.

Муаллиф: Sartika Lestari.

Тартиби муаллиф: Таҳқиқоти якмуаллифа мебошад.

Саҳми баробар: Азбаски таҳқиқот якмуаллифа аст, ҳолати ҳаммуаллифи аввал/саҳми баробар татбиқ намешавад; изҳороти алоҳидаи саҳми баробар низ вуҷуд надорад.

Муаллифи масъул: Sartika Lestari.

Муассиса: Master of Science in International Development, The University of Manchester, United Kingdom.

Маҷалла: Economics Development Analysis Journal.

Ҷилд / шумора: Vol. 14, No. 4.

Соли шумора: 2025.

Саҳифаҳо: 507–521.

Article ID: 22559.

DOI: 10.15294/edaj.v14i4.22559.

Таърихи мақола: Дар PDF-и манбаъ Received October 2025; Accepted January 2026; Published February 2026.

Фарқи метадодаи нашри расмӣ: Сабти расмии мақола дар маҷалла санаи нашри онлайнро 23 январи 2026 нишон медиҳад. Байни ин сабт ва February 2026 дар PDF фарқ вуҷуд дорад ва ин фарқ хомӯшона ислоҳ нашудааст.

Сохтори нашр: Economics Development Analysis Journal дар сохтори нашрии Department of Economic Development, Faculty of Economics, Universitas Negeri Semarang ва Asosiasi Pendidikan Ekonomi LPTK нашр мешавад.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии миқдорӣ, тавсифӣ-муқоисавӣ ва бар асоси маълумоти дуюмдараҷа.

Баррасии ҳамтоён: Саҳифаи расмии сиёсати маҷалла раванди double-blind peer review-ро зикр мекунад.

Ҳолати preprint: Дар PDF-и манбаъ версияи алоҳидаи preprint нишон дода нашудааст.

Литсензия: Сиёсати бойгонии ҳуқуқи муаллифи маҷалла литсензияи Creative Commons Attribution 3.0-ро нишон медиҳад; аммо дар PDF-и боршудаи мақола сатри равшани Creative Commons-и махсус ба мақола дида намешавад. Аз ин рӯ, маълумоти литсензия бояд дар сатҳи сиёсати маҷалла арзёбӣ шавад.

Маблағгузорӣ: Дар PDF-и манбаъ изҳороти алоҳидаи маблағгузорӣ вуҷуд надорад.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар PDF-и манбаъ изҳороти алоҳидаи бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Дастрасии маълумот: Бахши алоҳидаи Data Availability вуҷуд надорад. Метод манбаъҳои маълумоти дуюмдараҷаро ҳамчун нашрияҳои ITU ва BPS-Statistics Indonesia равшан нишон медиҳад.

CRediT / саҳми муаллиф: Дар PDF-и манбаъ бахши алоҳидаи CRediT ё саҳми муаллиф вуҷуд надорад.

Кумитаи ахлоқ: Дар манбаъ изҳороти алоҳидаи кумитаи ахлоқ вуҷуд надорад. Таҳқиқот аз иштирокчиёни инсонӣ мустақиман маълумот ҷамъ накарда, омори дуюмдараҷаи нашршударо истифода кардааст.

Давраи гузаронидани таҳқиқот: Июн 2022 – Сентябр 2022.

Давраи барнома: E-Commerce Road Map 2017–2019.

Нақшаи идеалии муқоиса: 2016 оғоз ва 2020 анҷом.

Давраи воқеии маълумоти истифодашуда: Тибқи тавсифи методии манбаъ, бинобар мавҷуд набудани маълумоти 2016, маълумоти ибтидоии 2018 истифода шуда, анҷом 2020 нигоҳ дошта шудааст. Маҷмӯи ибтидоии маълумот аз нашри BPS-и 2019 ва маҷмӯи ниҳоӣ аз нашри BPS-и 2021 гирифта шудааст.

Нишонаҳои ҷадвал/формулаи манбаъ: Муодилаи 2, графикҳо ва Замимаи 1 ин ду давраро DOI2019 ва DOI2021 меноманд. Фарқи ин нишонаҳо бо тавсифи 2018/2020 дар метод нигоҳ дошта шудааст.

Доираи ҷуғрофӣ: 34 вилояти Индонезия ва маҷмӯи миллӣ.

Чаҳорчӯбаи асосии ченкунӣ: Digital Opportunity Index.

Категорияҳои асосии DOI: Opportunity, Infrastructure, Utilisation.

Шумораи аслии нишондиҳандаҳо: 11.

Маҳдудияти маълумоти сатҳи вилоятӣ: Муштарии мобилии ҳуҷайравӣ/100 нафар, муштарии интернети мобилӣ/100 нафар, таносуби муштариёни фарохмаҷрои собит ба ҳамаи муштариёни интернет ва таносуби муштариёни фарохмаҷрои мобилӣ ба ҳамаи муштариёни мобилӣ аз сабаби мавҷуд набудан дар сатҳи вилоятӣ хориҷ шудаанд. Нишондиҳандаҳои тарофаи интернет ва мобилӣ низ бинобар набудани маълумоти ҷудогона бо нишондиҳандаи муттаҳидаи хароҷоти ICT ифода шудаанд.

Муодилаи 1: \(DOI=(Opportunity+Infrastructure+Utilisation)/3\).

Муодилаи 2: \(DOI\ Growth(\%)=((DOI_{2021}-DOI_{2019})/DOI_{2019})\times100\).

Натиҷаи асосии миллӣ: DOI-и умумӣ 0.74 → 0.74; афзоиш %0.00.

Opportunity: 0.80 → 0.81; афзоиши миллӣ %1.25; 26 вилоят мусбат, 8 вилоят афзоиши сифр.

Infrastructure: 1.00 → 0.79; афзоиши миллӣ −%21.00; 6 вилоят мусбат, 27 вилоят манфӣ, 1 вилоят афзоиши сифр.

Utilisation: 0.48 → 0.62; афзоиши миллӣ %29.17; 33 вилоят мусбат, 1 вилоят афзоиши манфӣ.

Тақсимоти вилоятии DOI-и умумӣ: Тибқи хулоса, натиҷа ва Замимаи 1, 21 вилоят афзоиши мусбат, 12 вилоят афзоиши манфӣ ва 1 вилоят афзоиши сифр нишон додааст.

Номувофиқати 21/22 дар манбаъ: Дар тавсифи натиҷаҳои миёна дар як ҷой гуфта мешавад, ки 22 вилоят афзудааст; Замимаи 1, хулоса ва натиҷа 21 вилоятро дастгирӣ мекунанд.

Номувофиқати Bengkulu дар манбаъ: Тавсифи миёна мегӯяд афзоиши мусбат аз %0.68 дар Bengkulu оғоз мешавад, аммо Замимаи 1 барои Bengkulu %1.61 медиҳад. Дар Замимаи 1 пасттарин афзоиши мусбати DOI-и умумӣ барои Bangka Belitung Islands %1.52 аст.

Ёддошти нишони категория дар манбаъ: Баъзе арзишҳои 1.00–3.83, ки дар як қисми баҳс ҳамчун DOI-и умумӣ зикр мешаванд, тибқи Замимаи 1 холҳои категорияи Infrastructure мебошанд.

Ёддошти бозтавлидшавии формулаи миллӣ: Холҳои намоёни категорияҳои миллии 2019 ҳангоми татбиқи мустақим ба Муодилаи 1 0.76 медиҳанд, аммо манбаъ DOI-и умумиро 0.74 гузориш мекунад. Сабаби муфассали ин фарқ шарҳ дода нашудааст.

Маҳдудияти сабабият: Таҳқиқоти тавсифӣ-муқоисавӣ таъсири сабабии барномаро ҷудо намекунад. Palapa Ring Project ва COVID-19 омилҳои ошкори омехтакунанда мебошанд, ки метавонанд ба натиҷаҳои ҳамон давра таъсир расонанд.

Нармафзор / бастаи таҳлил: Манбаъ нармафзори ҳисоб ё омории истифодашударо гузориш намедиҳад.

Хулосабарории оморӣ: Таҳқиқот p-value, фосилаи эътимод ё таъсири сабабии ба регрессия асосёфтаро гузориш намедиҳад; таҳлили асосӣ муқоисаи холҳо ва фоизи афзоиш мебошад.