Консентратсияи миси ҷигар биомаркери асосист, ки миқдори миси захирашуда дар ҷигари ҳайвоноти кавшакунандаро нисбат ба моддаи хушк нишон медиҳад ва дар ин таҳқиқот барои арзёбии ҳолати ғизоии мис дар ҳайвон истифода шудааст. Таҳқиқот зиёда аз 1.000 сабти миси ҷигарро аз 14 намуди кавшакунандаи ваҳшии озодзинда дар ҷануби Африқо; натиҷаҳои University of Pretoria UP Nutrilab, муроҷиатҳои муқаррарии лабораторӣ, таҳқиқоти нашршуда, рисолаҳо ва маълумоти дастраси таҳқиқоти нашрнашударо якҷо кардааст. Муаллифон ҳамчун меъёри асосии тафсир чаҳорчӯбаи истинодиро истифода бурдаанд, ки <20 mg Cu/kg моддаи хушкро норасоии эҳтимолӣ, фосилаи 20-500 mg/kg-ро умуман ҳолати кофии мис ва қиматҳои >500 mg/kg-ро бо хатари токсикози мис алоқаманд мешуморад.

Қисми зиёди маълумот дар фосилаи 20-500 mg Cu/kg моддаи хушк қарор дорад. Ҳолати пасти мис махсусан дар баъзе намудҳое дида шудааст, ки дар floodplain ё атрофи pan мечаранд, инчунин дар southern Kruger National Park ва баъзе минтақаҳои eastern Free State ва Mpumalanga. Дар баъзе минтақаҳо консентратсияи миси ҷигари ҳайвоноти mixed feeder нисбат ба намудҳои grazer баландтар менамояд; аммо азбаски рациони интихобкардаи ҳайвонот ва манбаъҳои мис дар муҳити зист фарқ мекунанд, муқоисаҳои мустақими байни намудҳо боэътимод нестанд.

Натиҷаи муҳими таҳқиқот тафсири фосилаи 20-90 mg/kg моддаи хушк аст. Дар ҳоле ки баъзе низомҳои ташхисӣ ин фосиларо норасоии маргиналии мис мешуморанд, равиши истифодашуда дар таҳқиқот ин сатҳро дар доираи захираи кофии мис дар кавшакунандагони ваҳшии озодзинда арзёбӣ мекунад. Ин фарқи таснифот метавонад дар ҳамон як маҷмӯи маълумот паҳншавии хеле гуногуни норасоиро ба вуҷуд орад.

Таҳқиқот скрининги миллии аз пеш тарҳрезишуда ва аз ҷиҳати ҷуғрофӣ мутавозин нест. Азбаски маълумоти opportunistic-ро аз лабораторияҳо ва давраҳои гуногун муттаҳид мекунад, натиҷаҳо метавонанд тамоюлҳои минтақавиро нишон диҳанд, аммо барои ҳамаи популятсияҳои кавшакунандаи ваҳшии ҷануби Африқо паҳншавии дақиқ намедиҳанд.

Чаро мис барои кавшакунандагон муҳим аст?

Мис микроэлементи муҳимест, ки дар фаъолияти бисёр низомҳои ферментӣ иштирок мекунад. Манбаъ махсусан муҳокима мекунад, ки ҳангоми норасоии мис гумшавии пигмент метавонад яке аз нишонаҳои барвақт бошад; равшан шудани атрофи чашм, ба хокистарӣ ё қаҳваранг табдил ёфтани мӯйҳои сиёҳ ва ба рангҳои боз ҳам равшантар гузаштани мӯйҳои қаҳваранг мушоҳида шуда метавонанд.

Норасоии мис танҳо бо ранги мӯй маҳдуд намешавад. Адабиёти марбут ба кавшакунандагони хонагӣ, ки манбаъ ба он такя мекунад, норасоии пешрафта ё маргиналиро бо мушкилоти афзоиш, масуният ва самаранокии репродуктивӣ алоқаманд медонад. Аммо чен кардани ин таъсирҳои функсионалӣ ба таври мустақим ва назоратшаванда дар ҳайвоноти ваҳшии озодзинда ниҳоят душвор аст.

Консентратсияи Миси Ҷигар Дар Кавшакунандагони Ваҳшӣ Чиро Нишон Медиҳад?

Консентратсияи миси ҷигар яке аз муҳимтарин нишондиҳандаҳои захираи миси нигоҳдошташуда дар бадани кавшакунанда ва истеъмоли дарозмуддати мис аст; бо зиёд шудани миси истеъмолшуда миси ҷигар метавонад боло равад ва ҳангоми истеъмоли нокифоя, азбаски захираҳои ҷигар истифода мешаванд, миси плазма метавонад то хеле кам шудани захираҳо дар ҳудуди муқаррарӣ боқӣ монад.

Чаро ҷигар метавонад аз хун барвақттар маълумот диҳад?

Ҷигари кавшакунанда миси зиёдатии қабулшударо захира мекунад. Вақте ки дар рацион мис ба қадри кофӣ нест, ин захираҳо метавонанд барои қонеъ кардани талаботи метаболикӣ истифода шаванд. Аз ин рӯ, ҳатто агар ҳайвон ба истеъмоли рациони аз мис нокифоя шурӯъ карда бошад ҳам, миси плазма метавонад муддате дар фосилаи муқаррарӣ боқӣ монад.

Дар низоми тафсири истифодашуда дар манбаъ, миси плазма дар фосилаи 0,6-1,5 mg/L кофӣ ҳисобида мешавад ва <0,6 mg/L нишондиҳандаи норасоӣ ба шумор меравад. Аммо коҳиши захираҳои ҷигар то сатҳи <20 mg/kg моддаи хушк метавонад пеш аз пастшавии миси плазма ба вуҷуд ояд.

Чаро гузоришдиҳӣ дар асоси моддаи хушк истифода мешавад?

Миқдори оби бофтаи ҷигар метавонад байни намунаҳо фарқ кунад. Гузориш додани мис нисбат ба вазни бофтаи тар метавонад боиси таъсир гирифтани натиҷаҳо аз фарқияти миқдори об гардад. Аз ин рӯ, қисми зиёди муқоисаҳо дар таҳқиқот дар асоси моддаи хушк, яъне ҳамчун mg Cu/kg DM дода шудаанд.

Натиҷаҳое, ки дар таҳқиқоти кӯҳна дар асоси бофтаи тар гузориш шуда буданд, бо истифода аз фарзияи дорои %28 моддаи хушк будани ҷигари солими кавшакунанда ба асоси моддаи хушк табдил дода шуданд. Ин табдил ченкунӣ нест, балки фарзияест, ки таҳқиқот барои ҳамоҳангсозии маълумот истифода кардааст.

Ҳадҳои миси ҷигар, ки таҳқиқот истифода кардааст

Оё 20-90 mg/kg Миси Ҷигар Норасоӣ ё Кифоятро Нишон Медиҳад?

Тибқи низоми тафсири истифодашуда дар ин таҳқиқот, 20-90 mg Cu/kg моддаи хушк метавонад дар кавшакунандагони ваҳшӣ ҳамчун қисми захираи кофии мис арзёбӣ шавад; аммо азбаски баъзе низомҳои истинодии кавшакунандагони хонагӣ бар асоси Puls ҳамин фосиларо норасоии маргиналӣ тасниф мекунанд, натиҷаи ташхис метавонад вобаста ба чаҳорчӯбаи истинодии истифодашуда ба таври ҷиддӣ тағйир ёбад.

Таъсири фосилаи истинодӣ

Тибқи Table 3-и манбаъ, дар зермаҷмӯи маълумоти арзёбишуда %43 намунаҳо дар фосилаи 20-90 mg Cu/kg моддаи хушк қарор доранд. Агар таснифи Puls истифода шавад, ҳамаи ин ҳайвонот маргиналӣ норасо ҳисобида мешаванд. Аммо дар равиши афзалдони таҳқиқот ин фосила қисми захираи муқаррарии мис мебошад.

Ин танҳо фарқи истилоҳӣ нест. Як популятсияи ҳайвонот метавонад аз ҷониби як лаборатория ба дараҷаи баланд “маргиналӣ норасо” ва бо низоми дигари истинодӣ асосан “кофӣ” гузориш шавад. Аз ин рӯ, ҳангоми арзёбии мис дар кавшакунандагони ваҳшӣ ҳади истифодашуда бояд ҳатман равшан нишон дода шавад.

Номувофиқии рақамӣ дар Table 3-и манбаъ

Table 3-и манбаъ барои синфи <20 mg/kg моддаи хушк қимати вазндодашудаи %6,3-ро медиҳад, дар ҳоле ки матни асосии баҳс барои ҳамон синф %4,3 менависад. Ин ду таносуб ба ҳам мувофиқ нестанд.

Дар эзоҳи ҷадвал инчунин гуфта мешавад, ки бо хориҷ кардани 253 намунаи марбут ба southern KNP аз 775 намуна, 403 намуна боқӣ мондааст. Азбаски фарқи байни 775 ва 253 баробар ба 522 аст, дар эзоҳ номувофиқии арифметикии дигар низ мавҷуд аст.

Verianla ҳеҷ яке аз ин қиматҳоро аз нав ҳисоб карда, ба ҷои маълумоти манбаъ нагузоштааст. Ҳар ду номувофиқӣ ҳамчун ҳади тафсири гузориши аслӣ нигоҳ дошта шудаанд.

Чаро ифлосшавии муҳити зист бо мис муҳим аст?

Ифлосшавии таърихии ҳаво аз фаъолияти кӯҳӣ дар наздикии Phalaborwa бо ҷамъшавии назарраси мис дар ҷигари кавшакунандагони минтақа алоқаманд дониста шудааст. Дар ҳолатҳои марги чорво миёнаи миси ҷигар 1078 ± 388 mg/kg моддаи хушк гузориш шудааст.

Дар таҳқиқоти impala дар ҳамон минтақа миёнаҳои 810 ва 534 mg/kg, дар таҳқиқоти Afrika buffalo бошад 287 ва 196 mg/kg дида шудаанд. Дар ҳайвоноти қисми ифлоснашудаи ҷануби KNP бошад сатҳҳои тақрибан 90 mg/kg гузориш шудаанд.

Ин мисол дастгирӣ мекунад, ки миси ҷигарро на танҳо барои арзёбии ғизо, балки ҳамчун биомаркери таъсири муҳитии мис низ истифода бурдан мумкин аст.

Чаро намудҳо метавонанд қиматҳои гуногун нишон диҳанд?

Ҳайвоноти grazer асосан graminoid-ҳоро, намудҳои browser баргҳои дарахту буттаҳоро ва намудҳои mixed feeder ҳар ду манбаъро истифода бурда метавонанд. Дар адабиёти манбаъ гуфта мешавад, ки маводи browse дар бисёр минтақаҳо метавонад нисбат ба алафҳо миси бештар дошта бошад.

Аммо танҳо интихоби растании хӯрокӣ таъсиргузор нест. Фурӯ бурдани хок ва чанг, унсурҳое монанди оҳан ва сулфур, ки метавонанд ба антагонизми мис таъсир расонанд, метаболизми миси намуд ва шароити минтақавии муҳити зист низ метавонанд миси ҷигарро тағйир диҳанд.

Аз ин рӯ, дар як минтақа миёнаи баландтари гурӯҳи mixed feeder нисбат ба гурӯҳи grazer худ аз худ исбот намекунад, ки намуд аз ҷиҳати метаболикӣ миси бештар нигоҳ медорад.

Чаро floodplain-ҳо диққатро ҷалб мекунанд?

Дар таҳқиқот қисми муҳими ҳолатҳое, ки норасоии равшани мисро нишон медиҳанд, дар ҳайвоноте ҷамъ шудаанд, ки дар floodplain ё минтақаҳои pan мечаранд. Blesbok-ҳои Camdeboo National Park, wildebeest-ҳои Etosha Pan ва дигар намунаҳои минтақаҳои тар ба ин намуна саҳм мегузоранд.

Дар Camdeboo National Park миёнаи миси ҷигари blesbok-ҳое, ки пайваста дар хокҳои шустаи floodplain атрофи обанбор мечаранд, 16,1 mg/kg моддаи хушк ва миси плазма 0,07 mg/L гузориш шудааст.

Дар 21 намунаи wildebeest аз Etosha Pan бошад, миёна 2,9 mg/kg моддаи хушк ва фосилаи 0,8-8,7 mg/kg гузориш шудааст. Ин қиматҳо аз ҳади норасоии <20 mg/kg, ки таҳқиқот истифода кардааст, ба таври равшан пасттаранд.

Миси ҷигар дар намудҳо ва минтақаҳои интихобшуда

Ин ҷадвал набояд барои “рейтинг”-и намудҳо истифода шавад. Минтақаҳои зист, рационҳо ва таъсири мис барои ҳайвонот яксон нестанд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Манбаи маълумот

Таҳқиқот як маъракаи ягонаи намунагирӣ нест, ки аз сифр ташкил шуда бошад. Натиҷаҳои миси ҷигар аз се манбаи асосӣ муттаҳид шудаанд:

• намунаҳои ҷигари кавшакунандагони ваҳшӣ, ки ба University of Pretoria UP Nutrilab фиристода шудаанд,
• намунаҳое, ки мутахассисони ғизодиҳии ҳайвонот, байторон ва фермерон ба таври муқаррарӣ фиристодаанд,
• мақолаҳои нашршуда, рисолаҳо, ҳисоботҳои таҳқиқотӣ ва сабтҳои таҳқиқоти нашрнашуда, ки барои муаллифон дастрас буданд.

Намунаҳои аз ҳайвоноти аз ҷиҳати клиникӣ бемор гирифташуда ба маҷмӯи асосии маълумот дохил карда нашудаанд.

Таҳлили намунаҳои ҷигар

Дар намунаҳои UP Nutrilab ченкунии микроэлементҳо дар лабораторияи University of Pretoria Department of Animal Sciences анҷом дода шудааст. Консентратсияи мис пас аз раванди wet ashing бо спектрофотометрияи абсорбсияи атомӣ муайян шудааст.

Манбаъ дастгоҳро ҳамчун Varian AA Spectrophotometer 50 (1997) тавсиф мекунад.

Табдили натиҷаҳои вазни тар ба моддаи хушк

Баъзе натиҷаҳои мис дар таҳқиқоти кӯҳна нисбат ба вазни ҷигари тар гузориш шуда буданд. Барои муқоисашаванда кардани ин натиҷаҳо фарз карда шудааст, ки ҷигари солими кавшакунанда %28 моддаи хушк дорад.

Аз ин рӯ, дар қиматҳои кӯҳнае, ки ба моддаи хушк табдил дода шудаанд, ғайр аз номуайянии таҳлилии ченкунӣ, номуайянии иловагӣ аз фарзияи %28 моддаи хушк низ вуҷуд дорад.

Гетерогении таҳлилӣ

Азбаски маълумот аз манбаъҳои зиёд ва давраҳои гуногун омадааст, наметавон гуфт, ки ҳамаи намунаҳо аз як лаборатория, як дастгоҳ, як усули digestion, як муддати нигоҳдорӣ ё як қисми ҷигар гирифта шудаанд.

Манбаъ ба таври равшан мегӯяд, ки микроэлементҳо дар ҷигар яксон тақсим намешаванд ва минтақаи анатомии гирифтани намуна метавонад ба консентратсияи ченшуда таъсир расонад.

Чаро муқоисаи умумии оморӣ анҷом дода нашуд?

Муаллифон дар маҷмӯи асосӣ санҷиши нави умумии омориро байни намудҳо анҷом надодаанд. Сабаб дар он аст, ки фарқияти рационҳои ҳайвонот ва таъсири муҳитии мис ҳам дар дохили намуд ва ҳам байни намудҳо хеле калон аст.

Ин қарор махсусан муҳим аст: ҳатто агар миёнаҳои ҷадвал паҳлуи ҳам бошанд ҳам, ҳар миёна гурӯҳи мустақили табобатиро, ки дар як шароити таҷрибавӣ ба даст омадааст, ифода намекунад.

Муқоисаи муҳити муштараки Vaalbos Park

Яке аз мисолҳои нисбатан мувофиқ барои муқоисаи байни намудҳо дар манбаъ маҷмӯи маълумоти нашрнашуда аз blesbok, springbok ва impala мебошад, ки дар як мамнӯъгоҳи Vaalbos Park зиндагӣ мекарданд.

Манбаъ мегӯяд, ки фарқияти миёнаҳои ин се намуд аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуд. Аз ин рӯ, қоидаи умумии “mixed feeder дар ҳама ҳолат нисбат ба grazer миси бештар дорад” аз ҷониби ин таҳқиқот дастгирӣ намешавад.

Оё Харитаи Миси Хок Метавонад Ҳолати Миси Ҳайвоноти Ваҳширо Бевосита Пешгӯӣ Кунад?

Не. Таҳқиқот нишон медиҳад, ки миси барои растанӣ дастрас дар хок наметавонад худ ба танҳоӣ ҳолати миси ҷигари кавшакунандагони ваҳширо боэътимод пешгӯӣ кунад; чуқурии решаи растанӣ, намуди растанӣ, интихоби browse ё grass, фурӯ бурдани хок, биодастрасии химиявӣ ва унсурҳои дигари таъсиркунанда ба антагонизми мис метавонанд робитаи байни ченкунии хок ва бофтаи ҳайвонро тағйир диҳанд.

Мисоли Kalahari

Таҳқиқоти South African topsoil баъзе қисмҳои Kalahari-ро аз ҷиҳати миси барои растанӣ дастрас хеле паст нишон додаанд. Бо вуҷуди ин, дар springbok-ҳои минтақаи Mier миёнаи миси ҷигар 149 mg/kg DM ва дар gemsbok-ҳо 73 mg/kg DM гузориш шудааст.

Ин ду қимат дар низоми тафсири таҳқиқот норасоии мисро нишон намедиҳанд. Аз ин рӯ, паст будани миси қабати болоии хок маънои онро надорад, ки ҳайвони озодзинда ҳатман норасоии мис дорад.

Southern Kruger National Park

Дар таҳқиқоти Erasmus, ки ба 312 ҷигари buffalo асос ёфтааст, дар қисми ҷанубии KNP миёнаи 83 mg/kg DM, дар минтақаи марказӣ 132 ва дар шимол 147 mg/kg DM гузориш шудааст.

Дар намунаҳои ҷануби KNP паст шудани баъзе ҳайвонот то сатҳи <20 mg/kg моддаи хушк ба эҳтимоли норасоии воқеӣ ишора мекунад. Бо вуҷуди ин, саҳми ифлосшавии миси аз кӯҳкорӣ сарчашмагирандаи соли 1989 дар натиҷаҳои баъдӣ ва саҳми миси табиии хӯроку чанг пурра аз ҳам ҷудо карда нашудаанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

Қисми зиёди кавшакунандагони ваҳшии озодзиндаи таҳқиқшуда дар зерминтақаи ҷануби Африқо аз рационҳои табиии худ миқдори кофии мис мегиранд.

Консентратсияи миси ҷигар, махсусан барои арзёбии таъсири аз ҳад зиёди миси муҳити зист ва захираҳои пасти мис, биомаркери муфид аст.

Намунаҳои норасоии мис дар баъзе ҳайвоноте, ки дар floodplain ё минтақаҳои pan мечаранд, инчунин дар southern KNP, eastern Free State ва баъзе минтақаҳои Mpumalanga мутамарказ шудаанд.

“Маргиналӣ норасо” ҳисобидани фосилаи 20-90 mg/kg моддаи хушк метавонад паҳншавии норасоиро дар кавшакунандагони ваҳшӣ хеле зиёд нишон диҳад; муаллифон тарафдори онанд, ки ин фосила дар доираи захираи кофӣ арзёбӣ шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

Таҳқиқот як тадқиқоти минтақавии паҳншавӣ бо усули эҳтимолиятӣ нест, ки ҳолати мисро дар ҳамаи кавшакунандагони ваҳшии ҷануби Африқо намояндагӣ кунад.

Исбот нашудааст, ки ҳар як намуди grazer ҳатман нисбат ба mixed feeder ё browser сатҳи пасттари мис дорад.

Нишон дода нашудааст, ки миси пасти қабати болоии хок бевосита боиси норасоии мис дар ҳайвонот мешавад.

Таҳқиқот дастгирӣ намекунад, ки ҳамаи кавшакунандагони ваҳшӣ ба иловаи мунтазами мис эҳтиёҷ доранд; хулосаи умумӣ баръакс ин аст, ки барои зарурати васеи илова далели кам вуҷуд дорад.

Мавҷудияти >500 mg/kg дар ҷигар худ ба танҳоӣ ташхиси заҳролудшавии клиникии мис нест; таҳқиқот онро ҳамчун хатари токсикоз истифода мекунад.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Маълумот ба таври opportunistic ҷамъ шудааст ва намунагирии ҷуғрофӣ мутавозин нест.

Баъзе bushveld ва минтақаҳои тар дар KwaZulu-Natal, баъзе минтақаҳои дорои game зичии баланд дар Eastern Cape ва баъзе мамнӯъгоҳҳои North West нокифоя намояндагӣ шудаанд.

Миқдори маълумот барои намудҳои strict browser маҳдуд аст.

Лабораторияҳо ва тартиботи гуногуни таҳлил метавонанд тағйирпазирии ченкуниро ба вуҷуд оранд.

Азбаски мис дар ҷигар яксон тақсим намешавад, минтақаи анатомии гирифтани намуна метавонад ба натиҷа таъсир расонад.

Қисме аз натиҷаҳои вазни тар бо фарзияи %28 моддаи хушк табдил дода шудаанд.

Азбаски истеъмоли воқеии мис дар намудҳо чен нашудааст, аз натиҷаҳои ҷигар миқдори дақиқи миси рационро ба қафо ҳисоб кардан мумкин нест.

Дар гузориши худи муаллифон дар Table 3 байни таносубҳои норасоии %6,3 ва %4,3 ва дар эзоҳи шумораи намунаҳо номувофиқии дохилӣ вуҷуд дорад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Copper nutritional status of free-ranging wild ruminants in southern Africa

Муаллифон: J.B.J. van Ryssen; E.C. Webb.

Corresponding author: J.B.J. van Ryssen.

Муассисаи асосӣ: Department of Animal Science, Faculty of Natural and Agricultural Sciences, University of Pretoria, Pretoria, South Africa.

Суроғаи ҷории E.C. Webb: Department of Animal Science, College of Agriculture and Natural Resources, Tarleton State University, Texas A&M University System, Texas, USA.

J.B.J. van Ryssen ORCID: 0000-0002-9603-1869.

E.C. Webb ORCID: 0000-0001-5648-6319.

Маҷалла: South African Journal of Animal Science.

Ношир: South African Society for Animal Science.

Ҷилд / шумора / саҳифа: 56(3), 65-78.

Санаи ирсол: 2 Октябр 2025.

Санаи қабул: 20 Январ 2026.

Санаи нашр: 12 Март 2026.

DOI: 10.17159/sajas.v56i03.01.

Навъи манбаъ: Research Article-и аз арзёбии ҳамтоён гузашта; синтези маълумоти мушоҳидавии opportunistic, ки сабтҳои нашршуда ва нашрнашудаи саҳроӣ/лабораториро якҷо мекунад.

Арзёбии ҳамтоён: Сиёсати ҷории маҷалла single-blind peer review ва ҳадди ақал ду арзёбандаро пешбинӣ мекунад.

Литсензия: Creative Commons Attribution 4.0 International.

Маълумоти асосӣ: Зиёда аз 1.000 сабти миси ҷигар аз 14 намуди кавшакунандаи ваҳшӣ.

Усули асосии лабораторӣ: Спектрофотометрияи абсорбсияи атомӣ пас аз wet ashing; Varian AA Spectrophotometer 50 дар намунаҳои UP Nutrilab.

Стандартсозии маълумот: Қиматҳои кӯҳнаи ҷигар дар асоси вазни тар бо фарзияи %28 моддаи хушк доштани ҷигари солим ба асоси моддаи хушк табдил дода шудаанд.

Равиши асосии оморӣ: Дар маълумоти асосии муттаҳидшуда таҳлили нави умумии омории байни намудҳо анҷом дода нашудааст; аз сабаби гетерогении манбаъҳо, рационҳо ва таъсирҳои муҳитӣ натиҷаҳо ба таври тавсифӣ ва контекстӣ арзёбӣ шудаанд.

Ахлоқ: Барои намунаҳои ҷигар аз ҳайвоноте, ки ҳангоми game harvesting ё hunting-и муқаррарӣ аллакай кушта шуда буданд, гуфта мешавад, ки азбаски ҳайвонот барои мақсади таҳқиқот кушта нашудаанд, иҷозати ахлоқии ҷудогона гирифта нашудааст.

Маблағгузорӣ: Маблағгузории National Research Foundation ба J.B.J. van Ryssen таҳлилҳои химиявии UP Nutrilab-ро имконпазир кардааст; манбаъ рақами ҷудогонаи grant намедиҳад.

Саҳми муаллифон: J.B.J. van Ryssen баррасии адабиётро анҷом дода, тарҳи аввалро навиштааст. E.C. Webb мақоларо баррасӣ ва таҳрир кардааст. Ҳар ду муаллиф дар бисёр рисолаҳои MSc-и истинодшуда ҳамчун роҳбар ё ҳамроҳбар фаъолият кардаанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон изҳор мекунанд, ки бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Дастрасии маълумот: Дар PDF бахши ҷудогонаи дастрасии маълумот вуҷуд надорад. Майдони “Data Availability Statement” дар саҳифаи расмии мақола низ мундариҷа намедиҳад.

Номувофиқиҳои муҳими гузоришдиҳӣ дар дохили манбаъ

Table 3 таносуби вазндодашудаи <20 mg/kg моддаи хушкро %6,3 медиҳад, дар ҳоле ки матни баҳс %4,3 менависад.

Дар эзоҳи Table 3 гуфта мешавад, ки пас аз хориҷ кардани 253 намунаи марбут ба southern KNP аз 775 намуна, 403 намуна боқӣ мемонад; рақамҳои додашуда аз ҷиҳати арифметикӣ ба ҳам мувофиқ нестанд.

Пайванди DOI дар PDF аз ҷиҳати типографӣ ҳамчун “https://doi.org//10.17159/sajas.v56i03.01” бо ду хатти моил чоп шудааст; шакли каноникии DOI 10.17159/sajas.v56i03.01 мебошад.

Ҳади асосии тафсир

Ин таҳқиқот синтезест, ки маълумоти мавҷудаи миси ҷигарро, ки дар замонҳо ва минтақаҳои гуногун ва қисман дар лабораторияҳои гуногун ба даст омадааст, аз нав тафсир мекунад. Натиҷаҳо метавонанд намунаҳои минтақавӣ ва биологиро нишон диҳанд; аммо аз сабаби гетерогении истеҳсоли маълумот набояд ҳамчун як озмоиши ягона, мутавозин ва стандартшудаи миллии саҳроӣ тафсир шаванд.