Тадқиқоти академӣ, забони фаҳмо

Verianla | Тадқиқоти академӣ ва илм ба забони тоҷикӣ

19 ноябр 2026, панҷшанбе
VERİANLA Нашри мустақили илмӣ
Кушодан ё бастани меню
...
Саҳифаи асосӣ / Илмҳои амалӣ / Тадқиқоти энергетикӣ / Аз Сигналҳои Карбон то Мавҷҳои Крипто: Паҳншавиҳои Думӣ дар Гузариши Энергетикӣ
Тадқиқоти энергетикӣ

Аз Сигналҳои Карбон то Мавҷҳои Крипто: Паҳншавиҳои Думӣ дар Гузариши Энергетикӣ

Равиши пайвастагии квантил-ба-квантил (Quantile-on-Quantile Connectedness) таҳлили паҳншавӣ бар асоси квантил аст, ки на танҳо рафтори миёнаи ду бозор, балки чӣ гуна ба ҳам пайваст будани ҳолатҳои гуногуни тақсимоти даромади ҳар ду бозорро чен мекунад.

19/11/2026  Veri Anla  30 боздид
Аз Сигналҳои Карбон то Мавҷҳои Крипто: Паҳншавиҳои Думӣ дар Гузариши Энергетикӣ

Равиши пайвастагии квантил-ба-квантил (Quantile-on-Quantile Connectedness), таҳлили паҳншавӣ бар асоси квантил аст, ки на танҳо рафтори миёнаи ду бозор, балки чӣ гуна ба ҳам пайваст будани ҳолатҳои гуногуни тақсимоти даромади ҳар ду бозорро чен мекунад. Ин таҳқиқот бо истифода аз додаҳои ҳаррӯзаи давраи 2021–2024 паҳншавии шокҳои вобаста ба ҳолатро байни энергияи ифлос (dirty energy, DE), фьючерсҳои Иҷозати Партови Иттиҳоди Аврупо (European Union Allowance, EUA) ва токени энергияи барқароршаванда (renewable energy token, RET) меомӯзад. Натиҷаи асосӣ ин аст, ки пайвастагии байнибозорӣ дар ҳолатҳои муқаррарии бозор нисбатан маҳдуд мемонад, аммо дар минтақаҳои канории тақсимоти даромад ба таври назаррас қавӣ мешавад.

Дар таҳқиқот бозори карбон бо фьючерсҳои EUA ва энергияи ифлос бо S&P Commodity Producers Oil & Gas Exploration & Production Index муаррифӣ мешавад. RET ҳамчун дороии рақамии вобаста ба энергияи барқароршаванда ва инфрасохтори тақсимшудаи энергетикӣ истифода мешавад. Ҳамаи қаторҳо ба ҷойи сатҳҳои нарх ба қаторҳои даромаде табдил дода шудаанд, ки аз фарқҳои логарифмӣ гирифта шудаанд. Азбаски манбаъ token/ticker-и дақиқ ва таъминкунандаи додаҳои нархро барои RET ошкоро нишон намедиҳад, ин ҷузъиёт аз ҷониби Verianla пур карда нашудааст.

Сохтори эконометрикӣ бо Quantile Vector Autoregression (QVAR) оғоз шуда, ба намоиши Quantile Vector Moving Average (QVMA) табдил меёбад ва тавассути generalized forecast error variance decomposition (GFEVD) ченакҳои пайвастагии самтнок ҳосил мешаванд. Bayesian Information Criterion (BIC) дар ҳамаи мушаххасоти квантилӣ дарозии таъхирро 1 интихоб кардааст. Таҳлили динамикӣ аз равзанаи ҳаракаткунандаи 200-рӯза ва уфуқи пешгӯии 20-қадамӣ истифода мекунад.

Дар натиҷаҳо пайвастагии умумӣ дар ҷуфтҳои DE–EUA ва DE–RET махсусан вақте зиёд мешавад, ки ҳар ду бозор ҳамзамон дар ҳолати думи поёнӣ ё болоӣ қарор доранд. Натиҷаҳои пайвастагии соф нишон медиҳанд, ки энергияи ифлос дар бисёр ҳолатҳои квантилӣ, бахусус вақте ки нархҳои EUA ё арзёбиҳои RET дар квантилҳои баланд қарор доранд, бештар дар мавқеи қабулкунандаи шок аст, на интиқолдиҳандаи шок ба берун. Дар низоми DE–EUA таъсири нархҳои карбон махсусан дар ҳолатҳои муқобили бозор қавӣ менамояд, дар низоми DE–RET бошад, бартарии тарафҳо метавонад бо гузашти вақт тағйир ёбад.

Ин натиҷаҳо далели сабабият нестанд. Таҳқиқот пайвастагии оморӣ ва самти шокҳоро дар бозорҳо чен мекунад; он исбот намекунад, ки нархи баланди EUA худ ба танҳоӣ нархи энергияи фоссилиро муайян мекунад ё ҳаракати RET бозори ояндаи энергияро бо қатъият пешгӯӣ мекунад. Илова бар ин, азбаски намуна танҳо давраи 2021–2024-ро фаро мегирад, натиҷаҳо метавонанд аз шароити хоси давра, аз ҷумла Марҳилаи IV-и EU ETS, буҳрони энергетикии Аврупо, сахтшавии сиёсати пулӣ ва ноустувории бозори крипто таъсир гирифта бошанд.

Равиши Пайвастагии Квантил-ба-Квантил Чиро Чен Мекунад?

Равиши пайвастагии квантил-ба-квантил бо ҳисоб кардани он ки шокҳои як бозор дар квантиле муайяни даромад то чӣ андоза бо ҳаракатҳои бозори дигар дар квантиле дигар пайвастанд, ба ҷойи муносибати миёна харитаи паҳншавии вобаста ба ҳолат ва ҳассос ба думҳоро эҷод мекунад. Масалан, муносибате, ки ҳангоми дар квантиле баланди даромад будани DE ва дар квантиле паст будани EUA мушоҳида мешавад, метавонад аз ҳолате, ки ҳар ду бозор дар атрофи медиана қарор доранд, алоҳида таҳлил шавад.

Чаро танҳо ба коррелятсия нигоҳ карда намешавад?

Коррелятсияи миёна ба фарзияе наздик аст, ки муносибат дар ҳамаи ҳолатҳои бозор тақрибан яксон мемонад. Аммо дар даромадҳои молиявӣ ҳолатҳои канорӣ, аз қабили буҳрон, болоравии шадид, поинравии шадид ё тангии ликвидият метавонанд аз давраҳои миёна фарқ кунанд. Масъалаи асосии таҳқиқот маҳз ҳамин аст: оё сигналҳои нархӣ, ки дар се соҳаи гуногуни институтсионалии гузариши энергетикӣ ба вуҷуд меоянд, дар шароити муқаррарӣ ва фавқулодаи бозор ба як шакл интиқол меёбанд?

Манбаъ ду фарзия мегузорад. Фарзияи аввал пешбинӣ мекунад, ки пайвастагии байнибозорӣ байни DE, EUA ва RET дар думҳои тақсимоти даромад нисбат ба ҳолатҳои муқаррарии бозор қавитар хоҳад буд. Фарзияи дуюм пешбинӣ мекунад, ки самт ва тарзи сохторбандии паҳншавӣ байни режимҳои гуногуни институтсионалӣ тағйир меёбад.

Се дороии асосии бозорӣ дар таҳқиқот

ИхтисораШарҳи тоҷикӣНамояндагӣ дар таҳқиқотСохтори асосии таъсиррасон ба ташаккули нарх
DEЭнергияи ифлос / нишондиҳандаи энергияи фоссилӣS&P Commodity Producers Oil & Gas Exploration & Production IndexИстихроҷи нафт ва гази табиӣ, талаботу пешниҳоди физикӣ, макроиқтисод, шароити геосиёсӣ
EUAИҷозати Партови Иттиҳоди АврупоНархи фьючерсии EU ETS EUAҲадди партов, қоидаҳои тақсимот, камёбии танзимӣ, Market Stability Reserve ва интизориҳои хароҷоти ояндаи мутобиқат
RETТокени энергияи барқароршавандаДороии рақамии энергетикӣ, ки таҳқиқот онро RET меномадИнтизориҳои технологияи энергияи тоза, ликвидияти бозори крипто, таваҷҷуҳи сармоягузорон ва рӯҳияи спекулятивӣ

Ибораи DE дар ин таҳқиқот таснифи ахлоқӣ нест, балки тамғаи таҳлилие мебошад, ки барои ҷудо кардани дороиҳои бозории вобаста ба сӯзишвории фоссилӣ истифода мешавад. Дар татбиқи эмпирикӣ ба ҷойи қатори мустақими нархи нафти хом ё гази табиӣ индексе истифода мешавад, ки ширкатҳои иктишоф ва истеҳсоли нафт ва гази табииро пайгирӣ мекунад.

Нархи EUA бошад, дар бозори танзимшавандаи карбон ташаккул меёбад. Дар доираи EU ETS камёбии иҷозатҳои партов ва интизориҳои танзими оянда метавонанд дар хароҷоти интизории мутобиқати ширкатҳои партовкунандаи карбон инъикос шаванд. Аз ин рӯ, EUA метавонад сигналҳои нархиро на танҳо аз талаботи энергия, балки аз интизориҳои сиёсати иқлим низ интиқол диҳад.

RET сохтори институтсионалии дигар дорад. Тибқи баёни манбаъ, арзёбии RET метавонад интизориҳои вобаста ба рақамикунонии энергияи тозаро дар бар гирад; аммо ҳамзамон ба ликвидияти бозори умумии крипто-дороӣ, таваҷҷуҳи сармоягузорон, муомилоти левереджӣ ва рӯҳияи спекулятивӣ низ дучор аст. Аз ин рӯ, пайванди RET бо гузариши энергетикӣ аз ҷиҳати сохторӣ аз пайванди EUA, ки камёбиаш тавассути танзим муайян мешавад, фарқ мекунад.

Интиқоли шокро дар гузариши энергетикӣ чӣ гуна метавон тасаввур кард?

Таҳқиқот ба се механизм таваҷҷуҳ мекунад. Аввал, болоравии қавии нархи EUA метавонад интизориҳои ширкатҳои танзимшавандаро дар бораи хароҷоти мутобиқат ба партов тағйир дода, ба арзёбии фаъолиятҳои карбон-интенсивӣ таъсир расонад. Дуюм, ҳаракатҳои шадиди нархҳои энергия ва карбон метавонанд сармоягузоронро водор кунанд, ки хавфи гузаришро аз нав арзёбӣ намоянд ва тақсимоти портфелро байни энергияи фоссилӣ, дороиҳои вобаста ба карбон ва токенҳои энергияи тоза тағйир диҳанд. Сеюм, бозори RET ба ин низом канали ликвидият ва рӯҳияи сармоягузорро, ки аз крипто-молия сарчашма мегирад, илова мекунад.

Инҳо шарҳҳои назариявии механизмҳои таҳқиқот мебошанд. Ченаки эконометрикии пайвастагӣ ҳар яке аз ин каналҳоро алоҳида ба таври таҷрибавӣ ҷудо карда, сабабиятро тасдиқ намекунад.

Квантилҳои мустақим ва баръакс чӣ маъно доранд?

Сохтори квантилии мустақим, ҳолатҳоеро ифода мекунад, ки ду дороӣ дар минтақаҳои монанди тақсимот қарор доранд: поён-поён, миёна-миёна ё боло-боло. Сохтори квантилии баръакс бошад, ҳолатҳои поён-боло ё боло-поёнро ифода мекунад, ки дороиҳо дар минтақаҳои гуногуни тақсимот қарор доранд.

Ин фарқият ҳолатеро, ки ҳар ду бозор ҳамзамон дар як самт дар ҳолати фавқулода қарор доранд, аз ҳолате ҷудо мекунад, ки як бозор қавӣ ва дигаре заиф аст. Таҳқиқот фарқи байни пайвастагии мустақим ва баръаксро бо ΔTCI пайгирӣ мекунад. Манбаъ ин фарқро ҳамчун “фарқи байни direct ва reverse connectedness” таъриф мекунад, аммо тартиби тарҳро дар ҳамон ҷумла бо формулаи математикӣ дақиқ намекунад; аз ин рӯ Verianla ба аломати ΔTCI таърифи нави дар манбаъ набударо бор намекунад.

Вақте Индекси Умумии Пайвастагӣ (TCI) Баланд Аст, Ин Чӣ Маъно Дорад?

Индекси Умумии Пайвастагӣ (Total Connectedness Index, TCI) ченаки беандозаи пайвастагии шабакавӣ мебошад, ки ҷамъбаст мекунад, то чӣ андоза дисперсияи хатои пешгӯӣ байни қаторҳои низом аз шокҳои байнибозорӣ сарчашма мегирад; дар тафсири таҳқиқот TCI-и баландтар маънои интиқоли қавитари шок ва хавфи баланди системавии бозорро дорад. Аммо TCI даромади нарх, фоизи зиён ё эҳтимоли зарари сармоягузории муайян нест.

Манбаъ дар бахши методология мегӯяд, ки TCI-и тасҳеҳшуда дар фосилаи [0,1] қарор дорад, дар ҳоле ки дар Расми 2 қиматҳои ҳуҷайра зиёда аз 60 ва то 74.8 нишон дода шудаанд. Мақола барои ин намоиш қадами зарби 100 ё миқёсбандии фоизиро ошкоро наменависад. Аз ин рӯ, дар бозтасвири зер қиматҳои ҳуҷайраи манбаъ айнан нигоҳ дошта шудаанд ва табдили хомӯшонаи “74.8 = 0.748” анҷом дода нашудааст.

Ҷараёни кории усул

Схемаи мустақили усул, ки барои Verianla бар асоси пайдарпайии методология ва таҳлили эмпирикии таҳқиқоти манбаъ омода шудааст. Бемиқёс аст; нусхаи расми аслии ношири манбаъ нест.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Давраи додаҳо ва манбаъҳои дода

Таҳқиқот аз мушоҳидаҳои ҳаррӯзаи фарогири давраи 2021–2024 истифода мекунад. Гуфта мешавад, ки давраи оғоз бо татбиқи пурраи Марҳилаи IV-и EU ETS мувофиқат мекунад. Манбаъ рӯзи дақиқи оғоз ва анҷом ё шумораи умумии мушоҳидаҳои ҳаррӯзаро алоҳида гузориш намекунад.

ҚаторБозори муаррифишавандаМанбаи додаЁддошти муҳими дар манбаъ зикршуда
EUAБозори карбони ИАПойгоҳи додаҳои WindБа далели он ки нисбат ба спот ликвидтар аст ва сахтгирии сиёсатро беҳтар инъикос мекунад, нархи фьючерсӣ истифода шудааст.
DEЭнергияи фоссилии вобаста ба нафт ва гази табиӣS&P Commodity Producers Oil & Gas Exploration & Production Index; дастрасӣ тавассути Investing.com зикр шудааст.Индекс ширкатҳои истихроҷи нафт ва гази табииро пайгирӣ мекунад.
RETДороии рақамии вобаста ба энергияи барқароршавандаМанбаъ таъминкунандаи дақиқи додаҳои нархро ошкоро нишон намедиҳад.Манбаъ RET-ро ба категорияи токени инфрасохтори энергетикӣ/ҳамоҳангсозии низоми нерӯ наздик ҷой медиҳад; ticker-и дақиқ муайян нашудааст.

Ҳамаи тағйирёбандаҳо ба ҷойи сатҳҳои нарх ба қаторҳои даромаде табдил дода шудаанд, ки аз фарқҳои логарифмӣ сохта шудаанд. Ин амал муқоисаи дороиҳои дорои миқёсҳои гуногуни нархро осон мекунад ва таъсири миқёси қаторҳои сатҳиро кам мекунад. Манбаъ барои ин табдил муодилаи рақамгузоришудаи алоҳида намедиҳад.

Омори тавсифӣ

ОморDEEUARET
Миёна0.0010.0010.001
Дисперсия0.0000.0010.006
Каҷӣ−0.354−0.443−0.038
Kurtosis1.6164.8259.449
Jarque–Bera (JB)136.815 ***1057.842 ***3925.378 ***
ERS0.0000.0000.000
Q(20)28.011 ***14.24413.578
Q²(20)111.825 ***172.796 ***64.272 ***

Аломати *** дар манбаъ сатҳи аҳамиятнокии %1-ро нишон медиҳад. Миёнаи даромади ҳар се қатор дар ҷадвали гирдкардашуда 0.001 аст. Дисперсияи RET бо 0.006 аз ду қатори дигар баландтар аст. Дисперсияи 0.000 чопшуда барои DE маънои воқеан сифр будани тағйирёбии қаторро надорад; ин гирдкунӣ ба дақиқии ҷадвал аст, зеро ҳам графики манбаъ ва ҳам оморҳои дигар тағйир ёфтани даромади DE-ро равшан нишон медиҳанд.

Каҷии ҳар се қатор манфӣ аст. Қимати kurtosis-и RET дар ҷадвал 9.449 буда, баландтарин аст ва манбаъ онро бо рафтори намоёни думӣ мепайвандад. Бо вуҷуди ин, ҷадвал аз тамғаи “Kurtosis” истифода мекунад ва алоҳида шарҳ намедиҳад, ки ин kurtosis-и классикӣ аст ё excess kurtosis; бинобар ин Verianla ба ин сутун таърифи нави математикии дар манбаъ набударо зам намекунад.

Натиҷаҳои Jarque–Bera нишон медиҳанд, ки фарзияи сифрии тақсимоти нормалӣ барои ҳар се қатор дар сатҳи %1 рад мешавад. Манбаъ натиҷаи решаи воҳиди ERS-ро ҳамчун дастгирии статсионарии ҳамаи қаторҳои даромад тафсир мекунад. Q(20) танҳо барои DE дар сатҳи %1 аҳамиятнок аст; Q²(20) бошад барои ҳар се қатор дар сатҳи %1 аҳамиятнок аст ва манбаъ онро бо гурӯҳбандии ноустуворӣ мепайвандад.

Муодилаи (1): Модели квантилии VAR

\[ \mathbf{x}_t = \boldsymbol{\mu}(\tau) + \sum_{j=1}^{p}\mathbf{B}_j(\tau)\mathbf{x}_{t-j} + \mathbf{u}_t(\tau) \tag{1} \]

Муодилаи (1) ба ҷойи баҳодиҳии коэффисиентҳои авторегрессияи стандартии векторӣ бо як қимат барои тамоми тақсимот, онҳоро ба ҳолатҳои муайяни квантилӣ вобаста мекунад. \(\mathbf{x}_t\) ва \(\mathbf{x}_{t-j}\) векторҳои тағйирёбандаҳои эндогении \(K\times1\)-ченака мебошанд. \(\tau\) ҳолатҳои квантилӣ дар фосилаи [0,1]-ро; \(p\) дарозии таъхирро; \(\boldsymbol{\mu}(\tau)\) вектори миёна/мавқеи шартии вобаста ба квантил бо андозаи \(K\times1\)-ро; \(\mathbf{B}_j(\tau)\) матритсаи коэффисиентҳои \(K\times K\)-ро; \(\mathbf{u}_t(\tau)\) бошад вектори хаторо нишон медиҳад.

Матритсаи дисперсия-ковариатсияи вектори хато дар манбаъ бо \(\mathbf{D}(\tau)\) нишон дода мешавад. Дар татбиқи эмпирикӣ BIC қимати \(p=1\)-ро барои ҳамаи мушаххасоти квантилӣ интихоб кардааст.

Муодилаи (2): Гузариш аз QVAR ба намоиши QVMA

\[ \mathbf{x}_t = \boldsymbol{\mu}(\tau) + \sum_{j=1}^{p}\mathbf{B}_j(\tau)\mathbf{x}_{t-j} + \mathbf{u}_t(\tau) = \boldsymbol{\mu}(\tau) + \sum_{i=0}^{\infty}\mathbf{A}_i(\tau)\mathbf{u}_{t-i}(\tau) \tag{2} \]

Ин табдил намоиши QVAR-ро, ки бар асоси қиматҳои гузаштаи тағйирёбандаҳо сохта шудааст, ба намоиши Quantile Vector Moving Average (QVMA) мегузаронад, ки тавассути таъсири шокҳои гузашта ифода мешавад. Матритсаҳои \(\mathbf{A}_i(\tau)\) нишон медиҳанд, ки ҷузъҳои хато/шоки гузашта дар режими муайяни квантилӣ ба вектори имрӯзаи тағйирёбандаҳо чӣ гуна интиқол меёбанд.

Нақши илмии ин табдил имконпазир кардани ҳисоби GFEVD мебошад. Ба ибораи дигар, муҳаққиқон низомро ба шакли шок-вокуниш аз нав ифода мекунанд, то чен кунанд, ки чӣ қадар номуайянии пешгӯӣ дар як қатор аз шоки худ ва чӣ қадар аз шоки қатори дигар сарчашма мегирад.

Муодилаи (3): Ҷудокунии умумии дисперсияи хатои пешгӯӣ

\[ \phi^{g}_{i\leftarrow j,\tau}(H) = \frac{ \displaystyle\sum_{f=0}^{H-1} \left( \mathbf{e}_i' \mathbf{A}_f(\tau) \mathbf{D}(\tau) \mathbf{e}_j \right)^2 }{ \displaystyle H_k(\tau) \sum_{f=0}^{H-1} \left( \mathbf{e}_i' \mathbf{A}_f(\tau) \mathbf{D}(\tau) \mathbf{A}_f(\tau)' \mathbf{e}_i \right) } \tag{3} \]

\(\phi^{g}_{i\leftarrow j,\tau}(H)\) ҷудокунии умумие мебошад, ки барои чен кардани саҳми шокҳои аз қатори \(j\) омада дар дисперсияи хатои пешгӯии қатори \(i\) дар \(H\) қадам пеш истифода мешавад. \(\mathbf{e}_i\) вектори интихоби \(K\times1\) мебошад, ки танҳо унсури \(i\)-уми он 1 ва дигар унсурҳо 0 мебошанд. \(\mathbf{A}_f(\tau)\) коэффисиентҳои паҳншавии шок дар ҳолати квантилӣ ва \(\mathbf{D}(\tau)\) матритсаи дисперсия-ковариатсияи хаторо нишон медиҳад.

Ёддошт оид ба навишти манбаъ: Дар PDF дар махраҷи Муодилаи (3) ҳади \(H_k(\tau)\) чоп шудааст; аммо дар шарҳи атрофии усул ин рамз алоҳида муайян намешавад. Verianla ин ҳадро хомӯшона бо нотатсияи дигари стандартии GFEVD иваз намекунад.

Муодилаи (4): Миқёсбандии GFEVD

Манбаъ мегӯяд, ки азбаски ҷамъҳои сатрҳои GFEVD, ки аз Муодилаи (3) гирифта шудаанд, ба як баробар нестанд, бар асоси равиши Diebold–Yılmaz ҳар саҳм ба ҷамъи сатри дахлдор тақсим мешавад ва ба ин тартиб GFEVD-и миқёсбандишуда, яъне ченаки \(gSOT\), ба даст меояд.

Дар PDF нотатсияи намоёни Муодилаи (4) шаклҳои \(F\), \(F'\) ва \(\tau/r\)-ро дар уфуқ ва индексҳо комилан пайгирона истифода намекунад. Аз ин рӯ, ба ҷойи маҷбур кардани рамзҳо ба дақиқие, ки манбаъ надодааст, амали математикӣ ошкоро нигоҳ дошта мешавад:

\[ gSOT_{i\leftarrow j} = \frac{\text{seri }j\text{ şokunun seri }i\text{ için GFEVD katkısı}} {\text{seri }i\text{ satırındaki bütün GFEVD katkılarının toplamı}} \tag{4, işlem anlamı} \]

Ҳадафи ин нормализатсия табдил додани саҳмҳои аз қаторҳои гуногун омада ба сохторе мебошад, ки дар дохили як сатр қобили муқоиса ва ҷамъаш нормализатсияшуда аст. Ифодаи боло маънои илмии амали Муодилаи (4)-и манбаъро шарҳ медиҳад; индексҳои номувофиқи PDF-ро ба формулаи дақиқи аз нав сохташудаи LaTeX табдил намедиҳад.

Муодилаи (5): Пайвастагии самтноки TO

\[ S^{gen,to}_{i\rightarrow\bullet,\tau} = \sum_{\substack{k=1\\k\neq i}}^{K} gSOT_{k\leftarrow i,\tau} \tag{5} \]

Ченаки TO саҳми умумии шокро, ки аз қатори \(i\) ба дигар қаторҳо меравад, чен мекунад. Вақте қимат боло меравад, қатори \(i\) манбаи шокест, ки ба номуайянии пешгӯии дигар дороиҳои низом саҳми бештар мегузорад.

Муодилаи (6): Пайвастагии самтноки FROM

\[ S^{gen,from}_{i\leftarrow\bullet,\tau} = \sum_{\substack{k=1\\k\neq i}}^{K} gSOT_{i\leftarrow k,\tau} \tag{6} \]

Ченаки FROM саҳми умумии шокро, ки қатори \(i\) аз дигар қаторҳо мегирад, чен мекунад. TO таъсири шоки ба берун фиристодашуда ва FROM таъсири шоки аз берун гирифташударо ифода мекунад.

Муодилаи (7): Пайвастагии самтноки NET

\[ S^{gen,net}_{i,\tau} = S^{gen,to}_{i\rightarrow\bullet,\tau} - S^{gen,from}_{i\leftarrow\bullet,\tau} \tag{7} \]

Вақте қимати NET мусбат аст, қатори \(i\) интиқолдиҳандаи софи шок мебошад, ки ба дигар қаторҳо бештар аз таъсири гирифтааш интиқол медиҳад; вақте манфӣ аст, он қабулкунандаи софи шок мебошад, ки аз шоки фиристодааш бештар шок мегирад.

Муодилаи (8): Индекси тасҳеҳшудаи умумии пайвастагӣ

\[ TCI_{\tau}(H) = \frac{K}{K-1} \sum_{k=1}^{K} S^{gen,from}_{k\leftarrow\bullet,\tau} \equiv \frac{K}{K-1} \sum_{k=1}^{K} S^{gen,to}_{k\rightarrow\bullet,\tau} \tag{8} \]

TCI ба ҷойи таъсири самтноки як қатор дараҷаи умумии пайвастагии низомро ҷамъбаст мекунад. Манбаъ TCI-и баландтарро бо пайвастагии баландтари шабакавӣ ва хавфи бозор мепайвандад. Ченак беандоза аст; воҳиди пул, воҳиди энергия ё фоизи даромад нест.

Танзимоти пешгӯии динамикӣ

ПараметрҚимати дар манбаъ додашудаНақши илмӣ
Басомади додаҳоҲаррӯзаТағйири даромади бозорро дар тӯли вақт пайгирӣ мекунад.
Давраи намуна2021–2024Марҳилаи IV-и EU ETS ва давраҳои ноустувории баланди бозори энергия/крипторо дар бар мегирад.
Дарозии таъхир1Бо BIC дар ҳамаи мушаххасоти квантилӣ интихоб шудааст.
Равзанаи ҳаракаткунанда200 мушоҳидаи ҳаррӯзаИмкон медиҳад, ки пайвастагӣ бо гузашти вақт тағйир ёбад.
Уфуқи пешгӯӣ20 қадамУфуқест, ки дар он саҳмҳои шоки оянда барои GFEVD ҳисоб карда мешаванд.
Санҷишҳои устуворӣНишондиҳандаи алтернативии DE ва дарозиҳои алтернативии равзанаи ҳаракаткунандаМанбаъ мегӯяд, ки натиҷаҳо аз ҷиҳати сифат монанданд; натиҷаҳои муфассалро метавон аз муаллифон дархост кард.

Чаро Паҳншавӣ Дар Ҳолатҳои Думӣ Аз Ҳолатҳои Марказӣ Қавитар Менамояд?

Дар арзёбиҳои таҳқиқот пайвастагии DE–EUA ва DE–RET дар ҳолатҳое, ки ҳар ду дороӣ дар минтақаҳои канории тақсимоти даромад қарор доранд, нисбат ба квантилҳои марказӣ ба таври назаррас баланд мешавад; муаллифон инро бо фишори бозор, номуайянии сиёсат, фишори амнияти энергетикӣ, бозмувозинатии сармоягузорон ва қавитар шудани каналҳои ликвидият/рӯҳияи хоси бозори крипто дар ҳолатҳои канорӣ мепайванданд. Ин механизмҳо шарҳҳои назариявӣ мебошанд; таҷрибае, ки ҳар як сабаби пайвастагии думиро бо санҷишҳои алоҳидаи сабабӣ ҷудо кунад, анҷом дода нашудааст.

Расми 2-и манбаъ: Пайвастагии умумии квантил-ба-квантил

Аз қиматҳои намоёни 5×5 ҳуҷайраи Расми 2-и манбаъ барои Verianla аз нав тасвир шудааст. Рақамҳои ҳуҷайраҳо ҳамон тавре, ки дар манбаъ дида мешаванд, нигоҳ дошта шудаанд. Гарчанде матни методологияи манбаъ TCI-ро дар фосилаи [0,1] муайян мекунад, расм қиматҳоеро ба мисли 60–74.8 нишон медиҳад; азбаски мақола табдили миқёсро ошкоро нишон намедиҳад, қиматҳо хомӯшона ба 100 тақсим нашудаанд.

Хусусияти барҷастаи харитаҳои гармӣ он аст, ки ҳуҷайраҳои марказӣ паст ва минтақаҳои кунҷӣ ва думӣ баланданд. Барои DE–EUA яке аз баландтарин ҳуҷайраҳои дар манбаъ дидашуда 74.4 ва барои DE–RET 74.8 аст. Дар минтақаи миёна қиматҳои DE–EUA тақрибан дар атрофи 4–6 ва дар минтақаи марказии DE–RET тақрибан дар атрофи 7–10 қарор доранд.

Матни шарҳи Расми 2-и манбаъ барои квантилҳои мустақиман ҳамоҳангшуда мисолҳои 5% ва 95%-ро истифода мекунад, дар ҳоле ки дар меҳварҳои намоёни график аломатҳои tick-и 0.0, 0.3, 0.6 ва 0.9 мавҷуданд. Азбаски шабакаи пурраи панҷгонаи квантилӣ дар бахши усул ҳамчун рӯйхати алоҳида дода нашудааст, дар бозтасвир ҳуҷайраҳо бо самти “аз паст ба баланд” нишон дода шудаанд ва сатҳҳои квантилии миёна сохта нашудаанд.

Оё Энергияи Ифлос Дар Ин Таҳқиқот Интиқолдиҳандаи Софи Шок Аст Ё Қабулкунандаи Софи Шок?

Тибқи натиҷаҳои пайвастагии соф, энергияи ифлос (DE) дар қисми назарраси шабакаи квантилӣ, бахусус дар ҳолатҳои EUA-и баланд ё RET-и баланд, қабулкунандаи софи шок аст; яъне дар ин минтақаҳо саҳми дисперсияи хатои пешгӯие, ки аз бозори карбон ё бозори токени энергияи барқароршаванда ба DE меояд, аз саҳме, ки аз DE ба бозори муқобил меравад, бузургтар аст. Ин натиҷа маънои онро надорад, ки DE дар ҳамаи квантилҳо ва дар ҳамаи вақтҳо қабулкунанда аст.

Расми 3-и манбаъ: Пайвастагии софи квантил-ба-квантил

Аз қиматҳои намоёни ҳуҷайраи Расми 3-и манбаъ барои Verianla мустақилона аз нав тасвир шудааст. Тафсири самти қиматҳои мусбат ва манфӣ тибқи Муодилаи (7)-и манбаъ ва матни натиҷаҳо дода шудааст.

Дар тарафи DE–EUA, махсусан дар баъзе ҳолатҳои миёнаи DE, ки ба квантилҳои баланди EUA мувофиқат мекунанд, қиматҳои соф ба минтақаи манфӣ мефароянд. Манбаъ нархҳои баланди EUA-ро ҳамчун сигнали ба оянда нигарони хароҷоти баландтари интизории мутобиқат ва танзими сахттари карбон дар оянда тафсир мекунад. Дар чунин ҳолат таъсири иттилоотие, ки аз бозори карбон ба дороиҳои энергияи фоссилӣ меравад, метавонад аз таъсири самти баръакс қавитар бошад.

Дар панели DE–RET минтақаи манфӣ васеътар аст. Манбаъ инро бо он мепайвандад, ки нархҳои RET метавонанд на танҳо аз асосҳои энергияи тоза, балки аз омилҳое ба мисли парокандагии ликвидият, рафтори сармоягузорони чакана, левередж, импулси бозори крипто ва рӯҳияи спекулятивӣ низ ҳаракат кунанд. Ин тафсир маънои онро надорад, ки RET бозори физикии энергияро мустақиман идора мекунад; аз ҷиҳати эконометрикӣ нишон медиҳад, ки саҳми шоки аз RET сарчашмагирифта дар баъзе ҳолатҳои бозор бузургтар аст.

Расми 4: Рафтори пайвастагии мустақим ва баръакс дар тӯли вақт

Расми 4-и манбаъ тағйири пайвастагии мустақим ва баръакси квантилӣ барои ҷуфтҳои DE–EUA ва DE–RET-ро дар тӯли вақт нишон медиҳад. Азбаски нуқтаҳои хоми ҳаррӯза/rolling-window-и график дар мақола ба шакли ҷадвал дода нашудаанд, Verianla қатори дақиқи вақтро аз нав тавлид намекунад.

Ҷуфти бозорМуносибати динамикии дар манбаъ гузоришшудаТафсир
DE–EUAПайвастагии баръакс дар қисми зиёди давраи намуна аз пайвастагии мустақим баландтар аст.Вақте бозорҳои карбон ва энергияи фоссилӣ дар минтақаҳои гуногуни тақсимот қарор доранд, сигнали нархи карбон/хароҷоти сиёсат метавонад қавитар шавад.
DE–RETБартарии сохторҳои мустақим ва баръакс бо гузашти вақт тағйир меёбад.Дар баробари интизориҳои энергияи тоза, дучор будани RET ба рӯҳияи бозори крипто бо сохтори тағйирёбандаи интиқол алоқаманд дониста мешавад.

Дар ин ҷо як нуқтаи манбаъӣ вуҷуд дорад, ки диққат мехоҳад. Шарҳи Расми 2 мегӯяд, ки мувофиқатҳои квантилии ҳамсамт нисбат ба мувофиқатҳои думии муқобил пайвастагии баландтар ба вуҷуд меоранд, дар ҳоле ки Расми 4 ва бахши натиҷаҳо хабар медиҳанд, ки барои DE–EUA пайвастагии баръакс дар тӯли вақт бартарӣ дорад. Ин ду натиҷа ба шаклҳои гуногуни ҷамъбаст тааллуқ доранд: яке сохтори ҳуҷайраҳоро дар шабакаи дученакаи квантилӣ ва дигаре қаторҳои пайвастагии мустақим/баръаксро, ки дар тӯли rolling-window сохта шудаанд, муқоиса мекунад. Бо вуҷуди ин, азбаски манбаъ мувофиқати агрегатсионии байни ин ду ҷамъбастро бо қадамҳои миёнаи муфассали математикӣ шарҳ намедиҳад, натиҷаҳо набояд ҳамчун эквиваленти оддии якдигар тафсир шаванд.

Тафсири таҳқиқот аз назари сармоягузорон

Муаллифон бар онанд, ки коррелятсияи миёна барои сармоягузороне, ки энергияи фоссилӣ ва дороиҳои карбон ё энергияи тозаи рақамиро дар як портфел нигоҳ медоранд, метавонад нокифоя бошад. Зеро пайвастагиҳои қавитарин на дар ҳолатҳои миёнаи бозор, балки дар ҳолатҳои думӣ пайдо мешаванд. Аз ин рӯ пешниҳод мешавад, ки истифодаи ченакҳои ҳассос ба дум ва вобаста ба ҳолат дар арзёбии хавфи гузариш метавонад иттилооти бештар диҳад.

Азбаски энергияи ифлос дар бисёр ҳолатҳо қабулкунандаи софи шок аст, муаллифон пешниҳод мекунанд, ки бозорҳои EUA ва RET метавонанд дар бораи сахтшавии танзим ё интизориҳои технологияи энергияи тоза иттилооти ба оянда нигарон дошта бошанд. Ин пешниҳод маънои онро надорад, ки стратегияи мустақими муомилотии фоидаовар санҷида шудааст; дар таҳқиқот даромади портфели out-of-sample ё самаранокии воқеии hedge ҳисоб карда нашудааст.

Тафсири таҳқиқот аз назари сиёсатгузорон

Манбаъ қавитар шудани пайвастагӣ дар шароити канории бозорро аз ҷиҳати якҷо баррасӣ кардани назорати бозори карбон ва дороиҳои рақамӣ муҳим мешуморад. Пешниҳод мешавад, ки муоширати равшани қоидаҳои тақсимоти EUA, ҳадди партов ва ҷадвали мутобиқат метавонад ба коҳиш додани ноустувории аз номуайянии сиёсат сарчашмагирифта кумак кунад.

Дар бозори RET бошад, шаффофтар кардани тарҳи токен, расмиёти тасдиқ ва сохторҳои идоракунӣ тавсия дода мешавад. Манбаъ инчунин бар он аст, ки ҳамоҳангсозии бештар байни танзимгарони бозори карбон ва низомҳои назорати дороиҳои рақамӣ метавонад ба ҳамоҳангии сигналҳои нархии вобаста ба гузариши энергетикӣ мусоидат кунад.

Санҷишҳои устуворӣ

Манбаъ мегӯяд, ки санҷишҳои устуворӣ бо нишондиҳандаи алтернативии DE ва дарозиҳои гуногуни rolling-window аз ҷиҳати сифат натиҷаҳои монанд додаанд. Аммо ҷадвалҳои ин санҷишҳо, қиматҳои алтернативии равзана ва коэффисиентҳои муфассал дар мақола дода нашудаанд; муаллифон мегӯянд, ки онҳоро метавон бо дархост пешниҳод кард.

Нуқтаҳои боз аз назари бозтавлидпазирӣ

УнвонҲолати манбаъРавиши Verianla
Ticker/шахсияти дақиқи дороии RETБа таври равшан нишон дода нашудааст.Сохта нашудааст.
Таъминкунандаи додаҳои нархи RETДар бахши додаҳо ошкоро нишон дода нашудааст.Манбаи дигари дода фарз карда нашудааст.
Рӯзи дақиқи оғоз/анҷоми намунаТанҳо давраи 2021–2024 дода шудааст.Шумораи рӯзҳо ҳисоб карда нашудааст.
Шабакаи пурраи квантилӣРасм ва матн мисолҳои думиро медиҳанд; рӯйхати пурра ошкоро навишта нашудааст.Сатҳҳои норасидаи квантилӣ сохта нашудаанд.
Муодилаи (3) \(H_k(\tau)\)Рамз алоҳида муайян нашудааст.Аз адабиёти стандартӣ ҷойгузини хомӯшона анҷом дода нашудааст.
Намоиши Муодилаи (4)Дар намоиши F/F′ ва индексҳо номувофиқӣ мавҷуд аст.Маънои амал шарҳ дода шудааст, LaTeX-и сохтаи дорои дақиқии қалбакӣ тавлид нашудааст.
Миқёси TCIМатн [0,1] мегӯяд, аммо дар Расми 2 фосилаи 60–74.8 дида мешавад.Тақсим ба 100 фарз карда нашудааст.
Натиҷаҳои алтернативии устуворӣДар мақола муфассал дода нашудаанд; гуфта мешавад, ки онҳоро бо дархост аз муаллифон гирифтан мумкин аст.Ҷадвал ё рақами нав тавлид нашудааст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад ва дастгирӣ намекунад

Таҳқиқот дастгирӣ мекунадТаҳқиқот дастгирӣ намекунад
Пайвастагии DE–EUA ва DE–RET вобаста ба ҳолати бозор ва квантил тағйир меёбад.Ҳамаи бозорҳои энергия ва крипто як хел рафтор мекунанд.
Пайвастагӣ дар ҳолатҳои думӣ аз ҳолатҳои марказии бозор қавитар аст.Дар ҳар давраи буҳрон ҳатман пайвастагии ҳамон андоза ба вуҷуд меояд.
DE дар бисёр ҳолатҳои квантилӣ қабулкунандаи софи шок аст.Нархҳои энергияи фоссилӣ танҳо аз ҷониби EUA ё RET муайян мешаванд.
Дар низоми DE–EUA пайвастагии баръакс метавонад дар тӯли вақт бартарӣ дошта бошад.Ҳаракатҳои EUA нисбат ба DE сабабияти яксамтаи исботшуда эҷод мекунанд.
Роҳбарии паҳншавии DE–RET метавонад бо гузашти вақт тағйир ёбад.RET воситаи боэътимоди пешгӯии бозор ё hedge-и кафолатдодашуда аст.
Коррелятсияи миёна метавонад хавфҳои думиро нопурра ифода кунад.Модели Q-on-Q дар ҳамаи қарорҳои сармоягузорӣ аз дигар усулҳо қатъиян бартар аст.
Натиҷаҳо дар шароити бозории давраи 2021–2024 ба даст омадаанд.Ҳамин сохторҳо дар дарозмуддат ва дар режимҳои гуногуни танзимӣ бетағйир мемонанд.

Маҳдудияти асосии таҳқиқот

Маҳдудияти асосие, ки муаллифон ошкоро зикр мекунанд, нисбатан кӯтоҳ будани давраи намуна аст. Азбаски давраи баъд аз 2021 шароити ғайриоддиро ба мисли Марҳилаи IV-и EU ETS, буҳрони энергетикии Аврупо, сахтшавии пулӣ ва ноустувории бозори крипто дар бар мегирад, қисми намунаҳои пайвастагии арзёбишуда метавонад хоси ҳамин давра бошад. Намунаҳои дарозтар барои санҷидани он лозиманд, ки сохтори паҳншавӣ дар режимҳои гуногуни бозор устувор мемонад ё не.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: From Carbon Signals to Crypto Waves: Tail Spillovers in the Energy Transition

Муаллифон: Lidong Pang; Jianqiang Qi.

Тартиби муаллифон: Lidong Pang муаллифи аввал ва Jianqiang Qi муаллифи дуюм аст.

Муаллифи масъул: Lidong Pang.

Муассисаҳо: Lidong Pang — School of Economics and Management, Wuhan University, Wuhan 430072, China. Jianqiang Qi — School of Economics, Liaoning University, Liaoning 110036, China.

Маҷалла: Energy Economics and Sustainable Finance.

Ношир: Scilight Press.

Навъи нашр: Article / мақолаи таҳқиқоти эмпирикӣ.

Ҷилд / шумора / мақола: 2026, 1(1), 4.

Ирсол: 28 майи 2026.

Бознигарӣ: 11 июли 2026.

Қабул: 28 июли 2026.

Нашр: 3 августи 2026.

DOI: 10.53941/eesf.2026.100004

Пайванди расмӣ: https://doi.org/10.53941/eesf.2026.100004

Тақриз: Energy Economics and Sustainable Finance маҷаллаи академии тақризшаванда мебошад. Дар маълумоти раванде, ки маҷалла нашр кардааст, арзёбии яктарафа-кӯр ва барои ҳар мақола ҳадди ақал ду гузориши мустақили тақризчӣ зикр шудааст.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Манбаъ дастрасии кушода дорад. Бо вуҷуди ин, визуалҳои Verianla ба ҷойи нусхабардории тарҳи аслии графикии ношир дар сатҳи пиксел, додаҳои манбаъро бо композитсияи мустақили визуалӣ аз нав ифода мекунанд.

Навъи илмии таҳқиқот: Таҳлили динамикии пайвастагии бар асоси квантил, ки ба қаторҳои ҳаррӯзаи даромади молиявӣ дар заминаи иқтисоди энергия, бозори карбон ва молияи устувор татбиқ шудааст.

Усули асосӣ: Quantile-on-Quantile Connectedness; QVAR → QVMA → GFEVD → scaled GFEVD → TO/FROM/NET → занҷири adjusted TCI.

Давраи додаҳо: Мушоҳидаҳои ҳаррӯзаи 2021–2024.

Танзимоти асосии модел: Дарозии таъхир 1 бо BIC; равзанаи ҳаракаткунандаи 200-рӯза; уфуқи пешгӯии 20-қадамӣ.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст.

Кумитаи ахлоқ: Татбиқ намешавад.

Розигии огоҳона: Татбиқ намешавад.

Дастрасии додаҳо: Манбаъ мегӯяд, ки додаҳо бо дархост дастрас хоҳанд буд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон изҳор кардаанд, ки бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Саҳмҳои муаллифон: Lidong Pang — консептуализатсия, методология, нармафзор, навиштани тарҳи аввал, бознигарӣ ва таҳрир. Jianqiang Qi — куратсияи додаҳо, визуализатсия ва таҳқиқот. Ҳар ду муаллиф версияи нашршударо хонда ва тасдиқ кардаанд.

Изҳорот оид ба истифодаи зеҳни сунъӣ: Муаллифон хабар медиҳанд, ки ҳангоми омода кардани мақола ChatGPT-ро барои такмили забонии матн истифода карда, баъдан мазмунро бознигарӣ ва таҳрир кардаанд ва барои мундариҷаи нашршуда масъулияти пурра мегиранд.

Ёддоштҳои асосии дохилии манбаъ оид ба намоиш: \(H_k(\tau)\) дар Муодилаи (3) алоҳида муайян нашудааст. Дар Муодилаи (4) нотатсияи уфуқ/индекс комилан пайгирона нест. Матн TCI-ро дар фосилаи [0,1] муайян мекунад, дар ҳоле ки ҳуҷайраҳои Расми 2 дар сатҳи 60–74.8 намоёнанд. Матни Расми 2 квантилҳои 5%/95%-ро мисол меорад, аммо tick-ҳои намоёни меҳвар ба шакли дигар нишон дода шудаанд. Ин фарқиятҳо аз ҷониби Verianla хомӯшона ислоҳ нашудаанд.

Камбудиҳои муҳим аз назари бозтавлидпазирӣ: Token/ticker-и дақиқи RET ва таъминкунандаи додаҳои нарх равшан нест; санаҳои дақиқи намуна ва ҳамаи сатҳҳои шабакаи квантилӣ рӯйхат нашудаанд; натиҷаҳои муфассали санҷишҳои алтернативии устуворӣ дар дохили мақола нестанд ва барои гирифтани онҳо аз муаллифон бо дархост гузошта шудаанд.

Ҳудуди асосии тафсир: Таҳқиқот пайвастагии омории шокро чен мекунад; пайвастагии ченшуда сабабият, кафолати даромади сармоягузорӣ, ҷараёни физикии энергия ё таҷрибаи назоратшуда дар бораи таъсири сиёсати муайяни танзимӣ нест.


Мубодила:

Шарҳҳо пас аз баррасӣ нашр мешаванд. Шарҳи шумо ба раванди тасдиқ фиристода шуда, пас аз пазируфта шудан намоён мегардад.

Шарҳ гузоред

Нишонии почтаи электронии шумо нашр намешавад. Майдонҳои ҳатмӣ бо * нишон дода шудаанд