Stres taḳyîmleri, şahsın stresin ne maʿnâya geldiği ve stresli akademik ṭaleblerle ne derece başa çıḳabileceği ḥaḳḳındaki idrâkî taḳyîm ve iʿtiḳādlarını ifâde eder. Bu tedḳîḳ, 226 üniversite ṭalebesinde strese dâʾir iki öz-iʿtiḳādı — başa çıḳma öz-kifâyeti (CSE) ve stres zihniyeti (SM) — ṭalebelerin akademik refâhı, motivasyon müşkilâtı, içtimâʿî-ḥissî müşkilâtı ve devre nihâyetindeki GPA ile berâber tetkîḳ etmiştir. Ayrıca metabilişsel izleme, metabilişsel uyarlama ve akademik içtimâʿî iştirâkin bu münâsebetleri îżâḥ eden kendi kendini tanzîm eden taʿallüm yolları olup olmadığı yapısal eşitlik modelleriyle taḳyîm edilmiştir.

Netîceler, gerek daha yüksek CSE’nin gerek stresi daha geliştirici/fâʾideli gören bir stres zihniyetinin daha yüksek akademik refâh ve daha az akademik müşkilât ile alâḳalı olduğunu göstermiştir. Bununla berâber iki stres öz-iʿtiḳādı da GPA’yı maʿnâlı sûretde tahmîn etmemiştir. Binâʾenaleyh tedḳîḳ, ṭalebenin strese dâʾir iʿtiḳādlarının doğrudan doğruya not ortalamasını yükselttiğini göstermemektedir.

Kendi kendini tanzîm eden taʿallüm süreçleri cihetinden en müstakarr iki mekanizma metabilişsel izleme ve akademik içtimâʿî iştirâk olmuştur. Metabilişsel izleme, stres öz-iʿtiḳādlarıyla daha düşük motivasyon müşkilâtı arasındaki münâsebetlerde; akademik içtimâʿî iştirâk ise daha yüksek akademik refâh ve daha düşük içtimâʿî-ḥissî müşkilâtla münâsebetlerde tavassuṭ göstermiştir.

Tedḳîḳin esâs ilmî mesajı, üniversite muvaffakiyetinin yalnız stresi azaltmak yâḫud yalnız GPA’yı yükseltmek üzerinden ele alınmaması lâzım geldiğidir. Müʾellifler ṭalebe muvaffakiyetini hem psiko-sosyal cihetden kendini iyi hissetme hem de akademik cihetden vazîfe görebilme şeklinde daha vâsiʿ bir yapı olarak taḳyîm etmektedirler.

Stres Üniversite Ṭalebeleri İçin Dâʾimâ Muzır mıdır?

Ḫayır. Tedḳîḳin nazarî çerçevesine göre stres kendi başına ṭabʿı îcâbı müspet yâḫud menfî değildir. Stres, mühim hedeflerin bulunduğu akademik muḥîṭlerin tabiî bir cüzʾüdür ve teʾsîri ṭalebenin vazʿiyyeti nasıl taḳyîm ettiğine, kendi başa çıḳma ḳudretine ne kadar iʿtimâd ettiğine ve akademik ṭalebleri nasıl tanzîm ettiğine bağlı olabilir.

Bu yaklaşım stres optimizasyonu çerçevesine dayanır. Ġāye stresin tamâmen izâlesi değil, kaçınılmaz ḥâd stresin baʿżı şerâʾiṭte uyarlanabilir performans, dayanıklılık ve psikolojik işlev için istiʿmâl edilebilmesidir.

Menbaʿ bu sebeple şu tefrîḳi yapmaktadır:

• stresin mevcûdiyeti,
• stresin nasıl taḳyîm edildiği,
• ṭalebenin stres karşısında hangi tanzîm edici davranışları istiʿmâl ettiği

aynı şey değildir.

Başa Çıḳma Öz-Kifâyeti Nedir?

Başa çıḳma öz-kifâyeti (Coping Self-Efficacy, CSE), ṭalebenin imtiḥân, taḳdîm, akademik tazyîḳ yâḫud üniversite taʿallümünün umûmî ṭalebleriyle karşılaştığında kendi ḥissiyât, efkâr ve mesʾele ḥalli süreçlerini müʾessir sûretde idâre edebileceğine dâʾir iʿtiḳādıdır.

Bu tedḳîḳte CSE ibtidâen 26 maddelik Coping Self-Efficacy Scale ile taḳyîm edilmiştir. Miḳyâsın aṣlî yapısında:

• râḥatsız edici ḥissiyât ve efkârı idâre etme,
• mesʾele-merkezli başa çıḳma,
• âʾile ve arkadaşlardan destek arama

olmak üzere üç alt saḥa vardır.

Lâkin bu numûnede yapılan doğrulayıcı faktör analizinden sonra destek arama alt miḳyâsı modelden çıkarılmıştır. Çapraz yükler, maḥallî model uyumsuzlukları ve madde fazlalığı sebebiyle yalnız ḥissiyât-merkezli ve mesʾele-merkezli cemʿan 15 madde tutulmuştur.

Binâʾenaleyh bu tedḳîḳteki CSE netîcesi, başa çıḳma öz-kifâyetinin tamâmını değil, esâsen şahsî ḥissiyât ve mesʾele idâresi ḳudretine duyulan iʿtimâdı temsîl etmektedir.

Stres Zihniyeti Nedir?

Stres zihniyeti (Stress Mindset), şahsın stresin netîcelerini umûmiyetle geliştirici/fâʾideli mi yâḫud zaʿîfletici/muzır mı gördüğünü ifâde eden nisbeten umûmî bir iʿtiḳād sistemidir.

“Stres geliştiricidir” cihetindeki bir zihniyet, şahsın stresi taʿallüm, performans yâḫud gelişme için istiʿmâl edilebilecek bir menbaʿ olarak taḳyîm etme meylini ifâde eder. Bunun muḳābili, stresin esâsen zarar verici ve ictinâb edilmesi gereken bir ḥâl olduğuna dâʾir iʿtiḳāddır.

Lâkin menbaʿ mühim bir ölçme mesʾelesini müzâkere etmektedir. Bir şahıs umûmiyetle “stres fâʾideli olabilir” diye düşündüğü ḥâlde kendi stres tecrübesini şahsen yıpratıcı yaşayabilir. Bu sebeple umûmî stres iʿtiḳādı ile şahsın kendi stresini tecrübe etme tarzı aynı olmayabilir.

CSE ile stres zihniyeti aynı yapı değildir

İki yapı birbiriyle müspet alâḳalı bulunmuştur; lâkin aynı mefhûm değildir.

Kendi Kendini Tanzîm Eden Taʿallüm Nedir?

Kendi kendini tanzîm eden taʿallüm (Self-Regulated Learning, SRL), ṭalebenin vazîfeyi, idrâkini, motivasyonunu, ḥissiyâtını ve davranışlarını izleyerek taʿallüm hedeflerine muvâfıḳ sûretde tanzîm ettiği tekrarlanan ve faʿâl bir süreçtir.

Bu tedḳîḳte üç tanzîm edici uygulama tetkîḳ edilmiştir:

Metabilişsel izleme niçin mühimdir?

Metabilişsel izleme, ṭalebenin yalnız “çalışıyor olması” değil, çalışmasının işe yarayıp yaramadığını fark etmesidir.

Bir ṭalebe:

• ne yapması lâzım geldiğini,
• materyali anlayıp anlamadığını,
• maʿlûmâtı ḥâtırlayıp ḥâtırlamadığını

izlediğinde akademik davranışını daha şuʿûrlu sûretde tanzîm edebilir.

Bu tedḳîḳte izleme, gerek CSE’nin gerek stres zihniyetinin daha düşük motivasyon müşkilâtıyla münâsebetini îżâḥ eden mühim tavassuṭ yollarından biri olmuştur.

Metabilişsel uyarlama niçin beklenmedik netîce verdi?

Menbaʿın en câlib-i dikkat bulgularından biri, CSE’si daha yüksek ṭalebelerin daha fazla uyarlama yapması; lâkin uyarlamanın model dâhilinde daha yüksek motivasyon müşkilâtıyla alâḳalı bulunmasıdır.

Bu netîce ilk nazarda paradoksal görünür. Stratejiyi tebdîl etmek niçin daha fazla müşkilâtla berâber olsun?

Müʾelliflerin tefsîrine göre uyarlamanın kendisi saʿy ve menâbiʿ gerektirir. Ṭalebe:

• mevcûd stratejinin işe yaramadığını fark etmeli,
• yeni bir plan tertîb etmeli,
• eski yaklaşımdan vazgeçmeli,
• yeni davranışı devâm ettirmelidir.

Bu süreç kısa vâdede idrâkî ve motivasyonel ṭalebi artırabilir.

Binâʾenaleyh “daha fazla öz-tanzîm = dâʾimâ daha az müşkilât” şeklindeki basit bir muʿâdele bu tedḳîḳle teʾyîd olunmamaktadır.

Akademik İçtimâʿî İştirâk Niçin Bu Kadar Mühim Göründü?

Akademik içtimâʿî iştirâk, tedḳîḳteki en müstakarr tavassuṭ yollarından biridir. Sınıf arkadaşlarıyla rabıṭa kurmak, başkalarına yardım etmek ve akademik içtimâʿî muḥîṭe iştirâk etmek hem daha yüksek refâhla hem de daha düşük içtimâʿî-ḥissî müşkilâtla alâḳalı bulunmuştur.

Bu bulgu, ṭalebe muvaffakiyetinin yalnız ferdî idrâkî stratejilerden ibâret olmadığını göstermektedir. Ṭalebe kendi taʿallümünü tanzîm ederken aynı zamanda içtimâʿî muḥîṭini de tanzîm etmektedir.

Menbaʿın modelinde akademik içtimâʿî iştirâk:

• CSE → akademik refâh,
• CSE → içtimâʿî-ḥissî müşkilât,
• stres zihniyeti → akademik refâh,
• stres zihniyeti → içtimâʿî-ḥissî müşkilât

münâsebetlerinde mühim bir dolaylı yol olarak görünmüştür.

Menbaʿ Şekil 1’in ilmî modeli

Strese Dâʾir Müspet İʿtiḳādlar GPA’yı Yükseltti mi?

Ḫayır. Tedḳîḳte ne başa çıḳma öz-kifâyeti ne de stres zihniyeti devre nihâyeti GPA’sını maʿnâlı sûretde tahmîn etmiştir.

Bu sebeple GPA sonraki SEM modellerinden çıkarılmıştır.

Müʾellifler GPA’nın uzak ve çok âmilli bir netîce olduğunu teʾkîd etmektedirler. Ders nevʿi, ders yükü, evvelki akademik muvaffakiyet, akademik öz-kifâyet, şahsiyet, çalışma davranışları ve daha birçok âmil GPA’ya teʾsîr edebilir.

Bu tedḳîḳ bakımından mühim nokta, stres öz-iʿtiḳādlarının ṭalebenin akademik tecrübesini îżâḥ etmesinin kendiliğinden devre nihâyeti not ortalamasını da îżâḥ ettiği maʿnâsına gelmemesidir.

Tedḳîḳin Usûlü ve Netîceleri

Tedḳîḳ muḥîṭi

Tedḳîḳ Garbî Kanada’daki orta büyüklükte bir âmme araştırma üniversitesinde icrâ olunmuştur.

İştirâkçiler, Ocak 2022’de üniversite muvaffakiyeti için taʿallüm stratejilerine odaklanan bir eğitim psikolojisi ihtiyârî dersine kayıtlı ṭalebelerdi.

Ders muhtevâsı:

• kendi kendini tanzîm eden taʿallüm,
• motivasyon,
• ḥissiyât,
• davranış,
• psikolojik ve içtimâʿî refâh

mevżûʿlarını ihtivâ ediyordu.

İştirâkçiler

Cemʿan 226 ṭalebe tedḳîḳe iştirâk için muvâfaḳat vermiştir.

Yedi araştırma suʾâli

1. Strese müteʿalliḳ öz-iʿtiḳādlar akademik refâhı tahmîn ediyor mu?
2. Strese müteʿalliḳ öz-iʿtiḳādlar motivasyon müşkilâtını tahmîn ediyor mu?
3. Strese müteʿalliḳ öz-iʿtiḳādlar içtimâʿî-ḥissî müşkilâtı tahmîn ediyor mu?
4. Strese müteʿalliḳ öz-iʿtiḳādlar GPA’yı tahmîn ediyor mu?
5. Tanzîm edici uygulamalar stres öz-iʿtiḳādları ile motivasyon müşkilâtı arasındaki münâsebete tavassuṭ ediyor mu?
6. Tanzîm edici uygulamalar stres öz-iʿtiḳādları ile içtimâʿî-ḥissî müşkilât arasındaki münâsebete tavassuṭ ediyor mu?
7. Tanzîm edici uygulamalar stres öz-iʿtiḳādları ile akademik refâh arasındaki münâsebete tavassuṭ ediyor mu?

Ölçüm zamanları

CSE ve stres zihniyeti verileri devrenin 8. haftasında cemʿ edilmiştir.

Kendi kendini tanzîm eden taʿallüm uygulamaları, akademik refâh ve akademik müşkilât ise 11. haftada taḳyîm edilmiştir.

GPA üniversitenin müʾesseseye âʾid ḳaydlarından alınmıştır.

Bununla berâber umûmî tedḳîḳ tasarımı müʾellifler tarafından kesitsel olarak tasnîf edilmekte ve bu zaman farḳı sebebî sıralama kurmaya kâfî görülmemektedir.

Başa çıḳma öz-kifâyetinin ölçümü

26 maddelik CSES akademik siyâḳa uyarlanmıştır. Aṣlî “İşler iyi gitmediğinde...” ifâdesi “Mektebde işler iyi gitmediğinde...” şekline tebdîl edilmiştir.

CFA’dan sonra yalnız ḥissiyât-merkezli ve mesʾele-merkezli 15 madde tutulmuştur.

İki faktörlü model:

χ²(89)=181,27; p<0,001; CFI=0,970; TLI=0,965; RMSEA=0,070; %90 GA [0,056–0,086]; SRMR=0,053

uyum göstermiştir.

Stres zihniyeti

Sekiz maddelik Stress Mindset Scale istiʿmâl edilmiştir. Daha yüksek vasaṭî ḳıymet, stresin geliştirici olduğu cihetindeki daha ḳuvvetli iʿtiḳādı temsîl etmektedir.

Miḳyâsın bu tedḳîḳteki Cronbach alfa ḳıymeti Cedvel 1’de 0,78 olarak verilmiştir.

Kendi kendini tanzîm eden taʿallüm uygulamaları

SRL-P vâsıtasının üç alt miḳyâsı istiʿmâl edilmiştir:

• metabilişsel izleme: 3 madde,
• metabilişsel uyarlama: 6 madde,
• akademik içtimâʿî iştirâk: 3 madde.

Akademik müşkilât

43 maddelik SRL Challenges Scale’ın yalnız:

• motivasyon müşkilâtı: 4 madde, ω=0,70,
• içtimâʿî-ḥissî müşkilât: 6 madde, ω=0,83

alt miḳyâsları istiʿmâl edilmiştir.

Akademik refâh

Akademik refâh dokuz maddelik Academic Well-Being Subscale ile taḳyîm edilmiştir.

Miḳyâs:

• ḥissî,
• psikolojik,
• içtimâʿî

refâh unsurlarını akademik siyâḳ dâhilinde taḳyîm etmektedir.

GPA

Devre GPA’sı üniversite ḳaydlarından alınmış ve 0–9 arasında değişen müʾesseseye âʾid miḳyâs istiʿmâl edilmiştir.

İḥṣâʾî taḥlîl

Taḥlîller açık menbaʿlı R muḥîṭinde icrâ edilmiştir.

İlk merḥalede:

• taʿrîfî iḥṣâʾiyât,
• korelasyonlar,
• ayrı doğrusal regresyon modelleri

istiʿmâl edilmiştir.

Regresyonlarda Bonferroni ile düzeltilmiş maʿnâlılık eşiği 0,025 olarak taʿyîn edilmiştir.

Tavassuṭ modelleri lavaan 0.6.11 istiʿmâl edilerek yapısal eşitlik modellemesiyle imtiḥân edilmiştir.

Numûne hacmi ve modelin giriftliği sebebiyle tek büyük model yerine dört ayrı SEM kurulmuştur.

Esâs korelasyonlar

Doğrusal regresyon netîceleri

Menbaʿ-içi raporlama notu: İçtimâʿî-ḥissî müşkilât için stres zihniyetine âʾid bu cedvel ḳıymetleri, îżâḥ metnindeki β=−0,23, t=−3,21 ve R²=0,13 ḳıymetleriyle tam muvâfıḳ değildir. Yukarıdaki satır Cedvel 2’deki ḳıymetleri göstermektedir.

Model 1: CSE → öz-tanzîm → akademik müşkilât

Model uyumu:

χ²(613)=844,90; CFI=0,91; TLI=0,91; RMSEA=0,04; SRMR=0,06

olarak bildirilmiştir.

CSE:

• izlemeyi B=0,35, p<0,001,
• uyarlamayı B=0,38, p<0,001,
• akademik içtimâʿî iştirâki B=0,47, p<0,001

müspet tahmîn etmiştir.

İzleme daha düşük motivasyon müşkilâtıyla (B=−0,53, p=0,01); akademik içtimâʿî iştirâk daha düşük içtimâʿî-ḥissî müşkilâtla (B=−0,34, p=0,01) alâḳalıdır.

Uyarlama ise beklenmedik sûretde daha yüksek motivasyon müşkilâtıyla alâḳalıdır: B=0,40, p=0,03.

Model motivasyon müşkilâtındaki varyansın %23’ünü, içtimâʿî-ḥissî müşkilâtın %24’ünü îżâḥ etmiştir.

Model 2: CSE → öz-tanzîm → akademik refâh

Model uyumu ḳabûl edilebilir bulunmuştur:

χ²=845,05; df=582; CFI=0,90; TLI=0,89; RMSEA=0,05; SRMR=0,07

Akademik içtimâʿî iştirâk, CSE ile akademik refâh arasındaki esâs dolaylı yol olarak ortaya çıkmıştır.

Cedvel 5’e göre:

• CSE → içtimâʿî iştirâk → refâh: B=0,44, p=0,01,
• cemʿî dolaylı teʾsîr: B=0,55, p=0,003,
• cemʿî teʾsîr: B=1,01, p<0,001.

Model akademik refâhdaki varyansın taḳrîben %70’ini îżâḥ etmiştir.

Lâkin îżâḥ metninde dolaylı ve doğrudan teʾsîrler muḫtelif ḳıymetlerle aktarılmış olduğundan, yol büyüklükleri cedvel ve metin birlikte taḳyîm edilmelidir.

Model 3: Stres zihniyeti → öz-tanzîm → akademik müşkilât

Model uyumu:

χ²=550,311; df=361; CFI=0,90; TLI=0,88; RMSEA=0,05; SRMR=0,07

olarak verilmiştir.

Stres zihniyeti:

• izlemeyi B=0,29, p=0,005,
• uyarlamayı B=0,21, p=0,03,
• akademik içtimâʿî iştirâki B=0,35, p=0,004

müspet tahmîn etmiştir.

İzleme vâsıṭasıyla motivasyon müşkilâtına dolaylı teʾsîr:

B=−0,15; p=0,046; %95 GA [−0,289, −0,003]

olarak bildirilmiştir.

Akademik içtimâʿî iştirâk vâsıṭasıyla içtimâʿî-ḥissî müşkilâta dolaylı teʾsîr:

B=−0,16; p=0,03; %95 GA [−0,303, −0,017]

olarak rapor edilmiştir.

Model motivasyon müşkilâtının %21’ini, içtimâʿî-ḥissî müşkilâtın %15’ini îżâḥ etmiştir.

Menbaʿ-içi raporlama notu: Îżâḥ metni içtimâʿî-ḥissî müşkilât için cemʿî teʾsîri B=−0,31, p=0,01 olarak aktarırken Cedvel 6’da B=−0,31, p=0,01 ḳıymeti motivasyon müşkilâtının cemʿî teʾsîri için; içtimâʿî-ḥissî cemʿî teʾsîr ise B=−0,17, p=0,16 olarak verilmiştir.

Model 4: Stres zihniyeti → öz-tanzîm → akademik refâh

Model uyumu:

χ²=491,66; df=338; CFI=0,91; TLI=0,90; RMSEA=0,05; SRMR=0,06

olarak rapor edilmiştir.

Stres zihniyeti akademik içtimâʿî iştirâki artırmış; akademik içtimâʿî iştirâk de akademik refâhla müspet alâḳalı bulunmuştur.

Dolaylı teʾsîr:

B=0,44; p=0,01; %95 GA [0,093, 0,779]

cemʿî teʾsîr ise:

B=0,78; p=0,002

olarak verilmiştir.

Model akademik refâhdaki varyansın %69’unu îżâḥ etmiştir.

Tedḳîḳin teʾyîd ettiği

• Daha yüksek CSE, daha yüksek akademik refâhla alâḳalıdır.
• Daha yüksek CSE, daha az motivasyon ve içtimâʿî-ḥissî müşkilâtla alâḳalıdır.
• Stresi daha geliştirici gören zihniyet, daha yüksek akademik refâhla alâḳalıdır.
• Stres zihniyeti daha düşük motivasyon ve içtimâʿî-ḥissî müşkilâtla alâḳalıdır.
• CSE ve stres zihniyeti metabilişsel izleme, uyarlama ve akademik içtimâʿî iştirâkle müspet alâḳalıdır.
• Metabilişsel izleme baʿżı motivasyon münâsebetlerinde tavassuṭ etmektedir.
• Akademik içtimâʿî iştirâk, akademik refâh ve içtimâʿî-ḥissî müşkilâtla münâsebetlerde bilhâssa mühim bir tavassuṭ yolu olarak ortaya çıkmaktadır.
• Ṭalebe muvaffakiyetinin yalnız GPA ile taḳyîm edilmesi psiko-sosyal akademik tecrübeyi nâḳıṣ temsîl eder.

Tedḳîḳin teʾyîd etmediği

• CSE’nin GPA’yı yükselttiği gösterilmemiştir.
• Stres zihniyetinin GPA’yı yükselttiği gösterilmemiştir.
• “Stresi müspet düşünmek notları artırır” netîcesi teʾyîd edilmemektedir.
• Stresin dâʾimâ fâʾideli olduğu gösterilmemiştir.
• Metabilişsel uyarlamanın her şerâʾiṭte akademik müşkilâtı azalttığı gösterilmemiştir.
• SEM tavassuṭ yolları zamânî yâḫud tecrübî sebebiyeti isbât etmez.
• Akademik içtimâʿî iştirâkin tek başına ruḥî sıḥḥati iyileştirdiği isbât edilmemiştir.
• Bu münâsebetlerin bütün ṭalebe zümreleri ve üniversitelerde aynı olduğu gösterilmemiştir.

Tatbîḳāt bakımından ne ifâde ediyor?

Müʾellifler üniversitelerin yalnız “ṭalebe stresini azaltma” yâḫud yalnız “akademik performansı yükseltme” hedefleriyle hareket etmemesi gerektiğini müdâfaʿa etmektedirler.

Bunun yerine tedrîs ve ṭalebe destek sistemleri:

• akademik stres ve müşkilâtın tabiî olduğunu açıkça anlatabilir,
• ṭalebelerin stresle başa çıḳabileceklerine dâʾir öz-kifâyetini geliştirebilir,
• metabilişsel izleme fırsatları ihdâs edebilir,
• ṭalebelerin işe yaramayan stratejilerini tebdîl etmelerine yardım edebilir,
• akademik içtimâʿî rabıṭayı ve akrân münâsebetini ḳuvvetlendirebilir.

Menbaʿın kendi ḥudûdu dâhilinde bunlar tecrübî olarak doğrulanmış müdâḫale netîceleri değil, mevcûd münâsebetlerden çıkarılan tatbîḳāt teklifleridir.

Taḥdîdler

Numûne 226 şahısla pek küçük değildir; lâkin SEM modellerindeki değişken ve parametre adedine nisbetle maḥdûddur. Müʾellifler daha büyük numûnelerde tekrâr lâzım geldiğini belirtmektedirler.

Derse kayıt ihtiyârî olduğundan, iştirâkçilerin motivasyon, iştirâk, ruḥî sıḥḥat yâḫud öz-tanzîm bakımından tipik üniversite ṭalebesini ne kadar temsîl ettiği maʿlûm değildir.

Tedḳîḳ kesitseldir. Bu sebeple CSE yâḫud stres zihniyetinin öz-tanzîm davranışlarına, bunların da bilâhare refâha sebep olduğu cihetinde zamânî bir silsile doğrulanamaz.

Tedḳîḳ değişken-merkezli taḥlîl istiʿmâl etmiştir. Ṭalebelerin muḫtelif stres–öz-tanzîm profilleri şahıs-merkezli usûllerle ayrıca tetkîḳ edilmelidir.

Yalnız üç tanzîm edici uygulama tetkîḳ edilmiştir. Kendi kendini tanzîm eden taʿallüm repertuvarının tamâmı taḳyîm edilmemiştir.

Stres nazarî olarak bedenleşmiş bir süreç diye taʿrîf edilmiş ise de yalnız idrâkî taḳyîmlerle ölçülmüştür. Kortizol yâḫud ḳalb sürʿati gibi fizyolojik ölçümler istiʿmâl edilmemiştir.

AWBS ve SRL-PSD gibi baʿżı vâsıtalar nisbeten yenidir; muḫtelif ve daha mütenevviʿ numûnelerde ilâve geçerlilik tedḳîḳlerine iḥtiyâc vardır.

Baʿżı alt miḳyâslar az sayıda maddeden mürekkebdir ve ayrı ayrı taḥlîl edilmiştir; bu ḥâl yapı geçerliliğine teʾsîr edebilir.

Gelecek tedḳîḳler

Müʾellifler boylamsal tedḳîḳlerle stres taḳyîmleri, öz-tanzîm uygulamaları ve muvaffakiyet netîcelerinin zaman içinde birbirini nasıl teʾsîr ettiğinin imtiḥân edilmesini teklif etmektedirler.

GPA yerine yâḫud GPA’ya ilâveten:

• akademik devâmlılık,
• iştirâk,
• ders ikmâli,
• taʿallüm stratejisi istiʿmâli,
• devre içindeki motivasyon değişimi

gibi daha yakın akademik netîcelerin tetḳîḳi teklif edilmektedir.

Ayrıca stres taḳyîmi ile öz-tanzîm taʿlîmini birlikte istiʿmâl eden müdâḫalelerin hem refâhı hem akademik işlevi ḥaḳîḳaten iyileştirip iyileştirmediğinin tecrübî sûretde imtiḥân edilmesi lâzımdır.

Menbaʿ ve Usûl Notu

Aṣlî tedḳîḳ: Investigating the Contributions of Stress Appraisals and Self-Regulated Learning Practices on Student Success

Müʾellifler: Meg Kapil; Allyson Hadwin; Ramin Rostampour.

Mesʾûl müʾellif: Meg Kapil.

Müʾessese: University of Victoria, British Columbia, Canada.

Mecmûʿa: Psychology International.

Nâşir: MDPI, Basel, Switzerland.

Cild / maḳāle: 2026, 8, 41.

DOI: 10.3390/psycholint8030041

İrsâl: 29 Mayıs 2026.

Revizyon: 23 Haziran 2026.

Ḳabûl: 25 Haziran 2026.

Neşir: 1 Temmuz 2026.

Menbaʿ nevʿi: Hakemli, kesitsel ampirik eğitim psikolojisi tedḳîḳi; doğrusal regresyon ve yapısal eşitlik modellemesini ihtivâ eder.

Ruhsat: Creative Commons Attribution (CC BY).

Numûne: 226 lisans ṭalebesi.

Vasaṭî yaş: 20 ± 1,7 yıl.

Kendini ḳadın olarak taʿrîf eden: %44.

Tedḳîḳ muḥîṭi: Garbî Kanada’da orta büyüklükte bir âmme araştırma üniversitesi; eğitim psikolojisi ihtiyârî dersi; Ocak 2022.

Esâs tahmîn ediciler: Başa çıḳma öz-kifâyeti ve stres zihniyeti.

Vâsıṭa değişkenler: Metabilişsel izleme, metabilişsel uyarlama ve akademik içtimâʿî iştirâk.

Esâs netîceler: Akademik refâh, motivasyon müşkilâtı, içtimâʿî-ḥissî müşkilât ve GPA.

Taḥlîl yazılımı: R; yapısal eşitlik modellemesi için lavaan v0.6.11.

Mâlî destek: Meg Kapil’e Social Sciences and Humanities Research Council of Canada (SSHRC) Doctoral Fellowship (#752-2022-1802) ve Allyson Hadwin’e SSHRC Insight Grant.

Aḫlâḳî tasdîḳ: University of Victoria Human Research Ethics Board; protokol 19-0038; 20 Eylül 2019.

Maʿlûmâtlı muvâfaḳat: Bütün iştirâkçilerden alınmıştır.

Veri erişilebilirliği: İnsan araştırmalarına müteʿalliḳ aḫlâḳî taḥdîdler ve iştirâkçi mahremiyeti sebebiyle veriler umûma açık değildir; tetkîḳ talepleri mesʾûl müʾellife yöneltilebilir ve müʾesseseye âʾid aḫlâḳî şartlara göre taḳyîm edilir.

Menfaʿat çatışması: Müʾellifler menfaʿat çatışması bildirmemiştir.

Müʾellif katkıları: Mefhûmlaştırma, metodoloji, yazılım, doğrulama, resmî taḥlîl, veri kürasyonu ve yazım süreçlerinin tamâmına üç müʾellif iştirâk etmiştir; nezâret ve proje idâresi Allyson Hadwin, mâlî destek temîni Meg Kapil ve Allyson Hadwin tarafından icrâ edilmiştir.

Esâs ilmî ḥudûd: Tedḳîḳ kesitseldir ve SEM tavassuṭ modelleri sebebî yâḫud zamânî mekanizma isbât etmez. CSE ve stres zihniyeti akademik refâh ve akademik müşkilâtla alâḳalı olsa da GPA’yı maʿnâlı sûretde tahmîn etmemiştir. Bulgular tek bir üniversitede muʿayyen bir eğitim psikolojisi dersine iştirâk eden ṭalebelerden elde edilmiştir.

Menbaʿ-içi raporlama notu: İçtimâʿî-ḥissî müşkilât için stres zihniyeti regresyonunda metin ile Cedvel 2 arasında β, t ve R² farḳları vardır. Model 1’de uyarlama tavassuṭ yolunun p=0,05 olmasına rağmen %95 güven aralığı sıfırı ihtivâ etmektedir. Model 2 ve Model 3’te de baʿżı doğrudan, dolaylı ve cemʿî teʾsîr ḳıymetleri îżâḥ metni ile cedveller arasında tam olarak örtüşmemektedir. Bu farḳlar tashîḥ edilmeden menbaʿa sadâḳatle muḥâfaza edilmiştir.