Иттин жыргалчылыгын кабылдоо — ветеринардык студенттер ар түрдүү физикалык, жүрүм-турумдук, айлана-чөйрөлүк жана этикалык жыргалчылык көйгөйлөрүнө канчалык маанилүү деп баа берерин көрсөткөн баалоо түзүмү. Бул изилдөө Universidad de Las Palmas de Gran Canaria университетинде тогузунчу семестрде окуган Ветеринардык медицина студенттеринен турган алты өзүнчө академиялык когортто жалпы 157 студенттин иттердин жыргалчылыгына байланышкан 12 кеңири таралган көйгөйдү 0–4 аралыгында баалоосун изилдеген. Изилдөө ачык жана күчтүү азап жараткан көйгөйлөргө—өзгөчө активдүү кыянаттык/ырайымсыздыкка, азапты алдын алуу үчүн дарылоонун берилбешине жана жетишсиз тамактанууга—жогорку артыкчылык берилгенин; ал эми породага байланышкан ден соолук көйгөйлөрү жана айрым азыраак көрүнгөн же татаал жыргалчылык көйгөйлөрү салыштырмалуу төмөн бааланганын көрсөткөн.

Он эки пункт беш кең аналитикалык өлчөмгө бириктирилген: физикалык жыргалчылык, психикалык жыргалчылык, айлана-чөйрөлүк-түзүмдүк жыргалчылык, коомдо нормалдашкан көйгөйлөр жана кесиптик практика/кароосуз калтыруу көйгөйлөрү. Академиялык жылдардын ортосунда 12 пункттун жетөөсүндө жана беш өлчөмдүн бардыгында статистикалык айырмачылыктар табылган. Бирок бул айырмачылыктар туруктуу жана сызыктуу убакыт тенденциясын түзгөн эмес. Изилдөө бир эле студенттерди алты жыл бою көзөмөлдөбөгөндүктөн, бул натыйжалар жеке студенттердин окуу мезгилинде кандай өзгөргөнүн көрсөтпөйт; ар башка жылдардагы ар башка студенттик когорттордун жооптору салыштырылган.

Демографиялык талдоолордо жаш курак жана студенттин шаардык/айылдык жашоо чөйрөсү жалпысынан маанилүү айырма көрсөткөн эмес. Жыныс боюнча аял студенттер айлана-чөйрөлүк-түзүмдүк жыргалчылык өлчөмүндө гана жогорураак балл беришкен. Студенттердин келип чыгышы болсо айрым пункттар жана өлчөмдөр менен байланышкан; өзгөчө каттоолордо толук келип чыгыш маалыматы жок жана негизинен алмашуу студенттерин камтыган “Other” тобунда айрым орточо маанилер жогору болгон. Бирок бул топ кичине жана гетерогендик болгондуктан, натыйжаларды маданий же географиялык себептүүлүк катары чечмелөө туура эмес.

Изилдөөнүн билим берүү жагынан негизги билдирүүсү — келечектеги ветеринарлар ачык жана курч азапты оңой тааныса да, азыраак көрүнгөн, өнөкөт же коомдук жактан нормалдашкан жыргалчылык көйгөйлөрүн окууда өзүнчө көрүнүктүү кылуу керек болушу мүмкүн. Натыйжалар бир мекеме, өзүн-өзү билдирүү, өзгөрмө жооп берүү көрсөткүчтөрү, көптөгөн салыштырууларга түзөтүүнүн жоктугу жана кичине топтор себебинен этият чечмеленүүгө тийиш.

Ветеринардык медицинада жыргалчылык эмне үчүн оорунун бар же жок болушу менен гана чектелбейт?

Изилдөөнүн теориялык баштапкы пункту — жаныбардын жыргалчылыгын оорунун же физикалык жаракаттын жоктугу менен гана аныктоого болбойт. Азыркы жыргалчылык мамилеси физикалык ден соолук менен катар жаныбардын психикалык абалын, жүрүм-турумун, социалдык мамилелерин жана жашаган айлана-чөйрөлүк шарттарын да эске алат. Ошондуктан итте клиникалык жактан ачык оору белгилери жок болушу анын бардык жыргалчылык муктаждыктары канааттандырылганын билдирбейт.

Курч оору, ачкачылык же түздөн-түз физикалык кыянаттык сыяктуу көйгөйлөр көрүнүктүү жана түшүнүү салыштырмалуу оңой. Тескерисинче, өнөкөт стресс, жетишсиз психикалык стимул, социалдык обочолонуу, жетишсиз кыймыл же белгилүү порода өзгөчөлүктөрүнө байланышкан өнөкөт ден соолук көйгөйлөрү азыраак драмалуу көрүнгөнү менен узак мөөнөттүү жыргалчылык жоготуусуна алып келиши мүмкүн. Изилдөөнүн негизги суроолорунун бири — ветеринардык билим берүүнүн акыркы баскычындагы студенттер бул ар түрдүү жыргалчылык көйгөйлөрүн бирдей салмакта көрөбү деген суроо.

Бул Изилдөөдө Иттин Жыргалчылыгын Кабылдоо Кантип Өлчөндү?

Иттин жыргалчылыгын кабылдоо студенттердин 12 конкреттүү жыргалчылык көйгөйүнө 0 “маанилүү эмес” менен 4 “абдан маанилүү” аралыгында берген Likert баллдары менен өлчөнгөн; андан кийин пункттар чечмелөөнү жеңилдетүү үчүн беш теориялык жыргалчылык өлчөмүнө бириктирилген. Бул өлчөмдөр психометрикалык жактан тастыкталган жаңы шкалалар эмес, концептуалдык жактан байланышкан пункттарды бириктирген аналитикалык жыйынтыктар.

Сурамжылоо Yeates жана Mainдин 2011-жылдагы изилдөөсүнөн ылайыкташтырылып, буга чейин Luño жана кесиптештери испан тилинде колдонгон түзүлүшкө негизделген. Изилдөөнүн максаты жаңы жыргалчылык шкаласын иштеп чыгуу эмес, мурда колдонулган белгилүү көйгөйлөр аркылуу ар башка студенттик когорттордун кабылдоо артыкчылыктарын салыштыруу.

Беш жыргалчылык өлчөмү кантип түзүлдү?

Бул беш өлчөм фактордук талдоо аркылуу табылган жашыруун психологиялык түзүлүштөр эмес. Авторлор пункттарды концептуалдык жакындыгына жараша теориялык түрдө топтошкон. Ошондуктан Cronbach alpha сыяктуу ички ырааттуулук коэффициенттери эсептелген эмес жана өлчөмдөрдү психометрикалык шкала катары чечмелебөө керектиги өзгөчө белгиленген.

Кайталанган Кесилиштик Дизайн Эмнени Көрсөтөт жана Эмнени Көрсөтпөйт?

Кайталанган кесилиштик дизайн ар башка академиялык жылдарда окуган ар башка студент топторун бирдей же окшош өлчөө куралы менен салыштырууга мүмкүндүк берет; бирок бир эле адамдар кайра-кайра өлчөнбөгөндүктөн, байкалган жылдык айырмачылыктарды жеке өнүгүү же билим берүүнүн убакыт ичиндеги себептик таасири катары чечмелөөгө болбойт. Бул изилдөөдө 2019/2020 менен 2025/2026 аралыгындагы алты когорт салыштырылып, 2020/2021 пандемия себебинен изилдөөгө киргизилген эмес.

Бул айырмачылык өзгөчө маанилүү. Мисалы, жаңы когорттун психикалык жыргалчылыкка жогору балл бериши ветеринардык программа ошол эле студентти убакыт өтүшү менен сөзсүз сезимтал кылганын далилдебейт. Жаңы когорттун жыныс бөлүштүрүлүшү, географиялык келип чыгышы, мурдагы тажрыйбасы же башка өзгөчөлүктөрү башкача болушу мүмкүн. Булак изилдөө когорттордун демографиялык курамындагы өзгөрүүлөрдү жылдар аралык салыштырууда статистикалык жактан көзөмөлдөгөн эмес.

Студенттик топ кимдерден турган?

Изилдөөгө тогузунчу семестрде Deontology and Veterinary Legal сабагына катталган жалпы 157 студент катышкан. Алардын 119у аял (%75,8), 38и эркек (%24,2), орточо жашы 24,6 ± 3,1 жыл болгон. Катышуучулардын көбү Gran Canariaдан чыккан. Академиялык жылдар боюнча сурамжылоого жооп берүү көрсөткүчүнүн %18,5тен %66,1ге чейин өзгөрүшү когорттор аралык салыштырууда эске алынуучу маанилүү тандоо жаңылыштыгынын булагы.

Эмне үчүн кыянаттык эң жогору, породага байланышкан көйгөйлөр эң төмөн балл алган?

Бүт үлгүдө эң жогорку бааланган көйгөй активдүү кыянаттык же ырайымсыздык болгон; булак орточо баллды шкаланын жогорку чегине жакын деп билдирет. Породага байланышкан шарттар болсо 2,5 ± 0,9 менен 12 пункттун ичинен эң төмөн орточо мааниге ээ. Изилдөөнүн чечмелөөсү боюнча ачык жана түздөн-түз азап жараткан жагдайларды келечектеги ветеринарлар оңой тааныйт, ал эми өнөкөт, татаал же коомдо жарым-жартылай нормалдашкан көйгөйлөр салыштырмалуу төмөн артыкчылыкка ээ болушу мүмкүн.

Бул натыйжа “студенттер породага байланышкан ден соолук көйгөйлөрүн маанисиз деп эсептейт” дегенди билдирбейт. Шкала 0–4 аралыгында жана 2,5 орточо мааниси нөлгө жакын эмес. Натыйжалар салыштырмалуу артыкчылык айырмасын көрсөтөт: ошол эле сурамжылоодо ачык зомбулук, жетишсиз тамактануу же азапты дарылоонун жоктугу сыяктуу көйгөйлөргө жогору балл берилген.

Академиялык жылдардын ортосунда кайсы пункттар өзгөргөн?

Он эки жыргалчылык пунктунун жетөөсүндө когорттор арасында маанилүү айырма билдирилген. Алар: өнөкөт оору же кыймылдуулук көйгөйү, жүрүм-турум көйгөйлөрү, азапты алдын ала турган дарылоонун берилбеши, жетиштүү көнүгүү же мейкиндиктин жоктугу, психикалык стимулдун жетишсиздиги, кадимки алдын алуучу ветеринардык кароонун жетишсиздиги жана баш калкалоочу жайдын жетишсиздиги.

1-сүрөттөгү үлгүнүн маанилүү өзгөчөлүгү — анын сызыктуу эместиги. Мисалы, өнөкөт оору же начар кыймылдуулук баллы 2019/2020да 3,7 болсо, 2021/2022де 2,9га түшүп, кийинки когорттордо кайра жогорулап, 2024/2025те 3,9га жеткен. Бул өзгөрүү “ар бир академиялык жылда жыргалчылык сезимталдыгы туруктуу түрдө жогорулаган” деген түшүндүрмөнү колдобойт.

Беш жыргалчылык өлчөмүнүн бардыгында когорт айырмасы табылган

Психикалык жыргалчылык өлчөмүнүн орточо мааниси 2021/2022де 8,6/12 менен эң төмөн болуп, 2023/2024тө 10,1/12 жана 2025/2026да 10,0/12 деп билдирилген. Социалдык жактан нормалдашкан көйгөйлөр өлчөмү 2025/2026да 6,5/8 менен эң жогорку орточо мааниге жеткен. Ал эми malpractice өлчөмү бардык мезгилдерде жогорку чекке жакын бойдон калган.

Жалпы жыргалчылык баллы да жылдар арасында маанилүү айырма көрсөткөн (p<0,001). 2023/2024, 2024/2025 жана 2025/2026 когортторунда жалпы орточо көрсөткүчтөр 48дин ичинен 40тан жогору болгон. Бирок бул айырмачылыктар жеке студенттердин баллдары убакыт өтүшү менен жогорулаганын билдирбейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө Universidad de Las Palmas de Gran Canaria университетинде Ветеринардык медицина программасынын тогузунчу семестриндеги Deontology and Veterinary Legal сабагынын алкагында жүргүзүлгөн. Алты академиялык жыл бааланган: 2019/2020, 2021/2022, 2022/2023, 2023/2024, 2024/2025 жана 2025/2026. 2020/2021 мезгилинде глобалдык коомдук саламаттык өзгөчө кырдаалына байланыштуу сабактын өтүлүшүндөгү өзгөрүүлөрдөн улам маалымат чогултулган эмес.

Катышуу ыктыярдуу болгону менен иш-чара сабактын үзгүлтүксүз баалоо компонентинин курамына кирген. Жооптор анонимдештирилген. Жаш, жыныс жана келип чыгыш маалыматтары университеттин административдик каттоолорунан алынган. Алмашуу студенттеринин толук келип чыгыш маалыматы жок болгондуктан, алар келип чыгыш өзгөрмөсүндө “Other” тобуна киргизилген.

Шаардык жана айылдык классификация

Канар аралдарындагы борбор шаарлардын биринде жашаган студенттер “urban”, башка конуштар “rural” деп классификацияланган. Алмашуу студенттери үчүн тиешелүү маалымат айрым учурларда жок. Ошондуктан “home setting” өзгөрмөсү келип чыгыш өзгөрмөсү менен бирдей маалымат түзүмүнө ээ эмес.

Статистикалык талдоо

Булак Likert жоопторун категориялык өзгөрмөлөр катары караганын жана жооп категорияларынын ортосунда бирдей аралык божомолунан качууну максат кылганын билдирет. Ошого карабастан сүрөттөөчү берилиште орточо, стандарттык четтөө жана медиана эсептелген.

Бир нече топту салыштырууда Kruskal–Wallis тести, ылайыктуу экилик салыштырууларда Mann–Whitney U тести колдонулган. Жаш сыяктуу үзгүлтүксүз өзгөрмөлөр менен жыргалчылык баллдарынын байланышы Spearman рангдык корреляция коэффициенти аркылуу бааланган. Маанилүүлүк чеги α=0,05 деп белгиленип, талдоолор PASW Statistics 19.0 менен жүргүзүлгөн.

Пункт деңгээлиндеги жалпы жыйынтыктар

Бардык 12 пункт орто-жогорку маанилүүлүк баллдарын алган. Эң жогорку артыкчылык активдүү кыянаттык/ырайымсыздыкка берилген. Породага байланышкан шарттар 2,5 ± 0,9 менен эң төмөн орточо көрсөткүчкө ээ; болгону 24 катышуучу (%15,3) бул пунктту эң жогорку маанилүүлүк категориясында баалаганы билдирилген.

Булак бардык пункттардын ортосунда оң байланыштарды билдирет. Эң күчтүү байланыш семирүү менен породага байланышкан шарттардын ортосунда Pearson r=0,448 (p<0,001), эң алсыз байланыш өнөкөт оору/начар кыймылдуулук менен жетишсиз тамактануунун ортосунда r=0,164 (p=0,040) деп берилген. Бирок ыкма бөлүмү Likert пункттары үчүн категориялык/non-parametric мамилени баса белгилегендиктен, Pearson корреляцияларын тандоого кошумча негиздеме булакта берилген эмес.

Жыныс менен байланышкан жыйынтыктар

Пункт деңгээлинде жыныс боюнча статистикалык маанилүү айырма табылган эмес. Беш топтолгон өлчөмдүн ичинен айлана-чөйрөлүк-түзүмдүк жыргалчылыкта гана маанилүү айырма аныкталган: аял студенттер 7,2 ± 1,1, эркек студенттер 6,8 ± 1,1 балл беришкен (p=0,037).

Жылдар боюнча бөлүнгөн талдоолордо 2021/2022 жана 2024/2025 когортторунда айрым кошумча жыныс айырмачылыктары байкалган. 2024/2025те, мисалы, психикалык жыргалчылык баллы аялдарда 10,0 ± 1,3, эркектерде 8,9 ± 0,8 деп билдирилген (p=0,021); жалпы балл тиешелүүлүгүнө жараша 42,4 ± 3,6 жана 39,4 ± 3,4 болгон (p=0,019). Бирок бул кичи топ талдоолорунда студенттердин саны азайгандыктан жалпылоо жасалбашы керек.

Келип чыгыш менен байланышкан жыйынтыктар

Келип чыгыш өзгөрмөсүндө Gran Canaria, Tenerife жана “Other” категориялары салыштырылган. “Other” категориясы өлкө же аймак боюнча толук маалыматы жок алмашуу студенттерин да камтыгандыктан, бир тектүү географиялык топ эмес.

Өлчөм деңгээлинде “Other” тобунда психикалык жыргалчылык 10,6 ± 1,3, Gran Canariaда 9,3 ± 1,7 жана Tenerifeде 9,1 ± 2,4 болгон (p=0,005). Айлана-чөйрөлүк-түзүмдүк жыргалчылык тиешелүүлүгүнө жараша 7,7 ± 0,6, 6,9 ± 1,1 жана 7,3 ± 1,5 болгон (p=0,002). Жалпы балл “Other” тобунда 44,0 ± 2,9, Gran Canariaда 41,0 ± 4,3 жана Tenerifeде 40,1 ± 8,2 деп билдирилген (p=0,008).

Бул жыйынтыктар белгилүү бир өлкө же маданият иттин жыргалчылыгына “көбүрөөк сезимтал” экенин далилдебейт. “Other” тобу болгону 24 адамдан турат жана толук келип чыгыш маалыматы жок. Ошондуктан жыйынтык ушул маалымат топтомунда топтордун ортосунда балл айырмачылыктары бар деген деңгээлде гана кармалышы керек.

Жаш жана жашоо чөйрөсү

Жаш жана шаардык/айылдык жашоо чөйрөсү менен беш жыргалчылык өлчөмүнүн ортосунда статистикалык маанилүү байланыш табылган эмес. Бул натыйжа бул өзгөрмөлөр иттин жыргалчылыгын кабылдоо менен эч кандай шартта байланышсыз дегенди билдирбейт; болгону ушул үлгүдө жана ушул талдоодо маанилүү байланыш көрсөтүлгөн эмес.

Академиялык жыл боюнча кичи топ жыйынтыктары

Жылдык бөлүнгөн талдоолордо айрым жыныс жана келип чыгыш айырмачылыктары аныкталган. 2022/2023тө келип чыгыш топтору физикалык жыргалчылык (p=0,018), психикалык жыргалчылык (p=0,009) жана жалпы балл (p=0,035) боюнча айырмаланган. 2023/2024тө социалдык жактан нормалдашкан көйгөйлөрдө келип чыгыш айырмасы p=0,005 болгон. 2025/2026да ошол эле өлчөм үчүн p=0,031 табылып, бул жолу эң жогорку балл Tenerife тобунда болгон.

Бул өзгөрмөлүү үлгү демографиялык таасирлер академиялык жылдар арасында туруктуу жана бир багыттуу эмес экенин көрсөтөт. Айрым кичи топтор болгону төрт же беш студенттен турушу жыйынтыктардын бекемдигин чектейт.

Булак Table 1деги сандык көңүл буруу пункту

Table 1де жетишсиз тамактануу пункту үчүн аялдарда 3,9 ± 0,4 жана эркектерде 3,2 ± 0,2 маанилери жазылган; ошого карабастан ошол эле салыштыруунун p мааниси 0,652 деп билдирилген жана текстте пункт деңгээлинде жыныс айырмасы жок экени айтылган. Булак бул көрүнгөн сандык дал келбестикти түшүндүрбөгөндүктөн, Verianla тексти маанини оңдобойт же альтернативдүү сан түзбөйт.

Изилдөөнүн билим берүүчү чечмелөөсү

Авторлор ачык кыянаттык, азаптын дарыланбашы жана жетишсиз тамактануу сыяктуу көрүнгөн көйгөйлөрдүн ветеринардык студенттер тарабынан күчтүү артыкчылыкталышын оң билим берүү белгиси катары чечмелешет. Ал эми породага байланышкан бузулуулар жана татаалыраак жүрүм-турумдук же психикалык жыргалчылык көйгөйлөрүндөгү салыштырмалуу төмөн баллдар кейске негизделген окутуу, этикалык талкуу жана клиникалык тажрыйба бул тармактарда пайдалуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Изилдөө ошондой эле “hidden curriculum” түшүнүгүн талкуулайт. Бул түшүнүк студенттер этикалык артыкчылыктарды расмий сабак мазмунунан гана эмес, клиникалык чөйрөдө байкаган жүрүм-турумдардан, институционалдык маданияттан, кесиптик нормалардан жана улук адистердин чечим үлгүлөрүнөн да үйрөнүшү мүмкүн деген ойду билдирет. Бирок hidden curriculum бул изилдөөдө түз өлчөнгөн өзгөрмө эмес; талкууда жыйынтыктарды чечмелөө үчүн берилген теориялык алкак.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Бир мекемеде алты ар башка академиялык когортту бирдей негизги өлчөө түзүмү менен салыштыруу.
• Мурда жарыяланган жана окшош ветеринардык контексттерде колдонулган суроо топтомуна негизделиши.
• Жыныс, жаш, келип чыгыш жана жашоо чөйрөсү сыяктуу бир нече демографиялык өзгөрмөнү баалоо.
• Жеке жыргалчылык пункттары менен катар кеңири аналитикалык өлчөмдөрдү да салыштыруу.
• Ачык жыргалчылык көйгөйлөрү менен азыраак көрүнгөн же социалдык жактан нормалдашкан көйгөйлөрдү бир эле алкакта изилдөө.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

• Өзүн-өзү билдирүү баллдары чыныгы клиникалык компетенттүүлүктү же студенттин чыныгы чечим жүрүм-турумун түз өлчөбөйт.
• Академиялык чөйрө социалдык жактырылуу жаңылыштыгын жаратышы мүмкүн.
• Катышуу ыктыярдуу болгонуна карабастан, иш-чара сабак баалоосуна байланышкандыктан өзүн-өзү тандоо жаңылыштыгы мүмкүн.
• Ар бир академиялык жыл үчүн үлгү көлөмү чектелүү.
• Жооп көрсөткүчтөрү %18,5тен %66,1ге чейин өзгөрөт.
• Когорттордун демографиялык курамы жылдар аралык талдоодо көзөмөлдөнгөн эмес.
• Көп сандагы статистикалык салыштыруулар жүргүзүлүп, formal multiple-testing түзөтүүсү колдонулган эмес.
• “Other” келип чыгыш тобу кичине жана гетерогендик.
• Изилдөө бир университет менен чектелет; башка билим берүү же маданий контексттерге түз жалпылоого болбойт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

Бул изилдөө каралган алты ветеринардык студенттик когортто ачык жана курч ит жыргалчылыгы көйгөйлөрү жалпысынан жогорку артыкчылыкка ээ болгонун; породага байланышкан көйгөйлөр сыяктуу азыраак көрүнгөн же социалдык жактан нормалдашкан айрым темалар салыштырмалуу төмөн бааланганын колдойт. Ошондой эле айрым жыргалчылык пункттары жана өлчөмдөрү академиялык когорт жана келип чыгыш өзгөрмөсүнө жараша айырмаланышы мүмкүн экенин көрсөтөт.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

Изилдөө ветеринардык билим берүү ошол эле студенттерде алты жыл бою жыргалчылыкка сезимталдыкты жогорулатканын далилдебейт, анткени дизайн узунунан эмес. Жыныс же маданий келип чыгыш жыргалчылыкты кабылдоого себеп болот деп да көрсөтпөйт. Сурамжылоо баллдары чыныгы клиникалык чечимди, жаныбар менен өз ара аракеттенүүнү, диагноз коюу жөндөмүн же жаныбарлардын жыргалчылыгындагы чыныгы натыйжаларды өлчөбөйт. Натыйжаларды башка университеттерге, өлкөлөргө же бардык ветеринардык студенттерге автоматтык түрдө жалпылоого болбойт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталыш: Perception of Dog Welfare in Veterinary Students: A Six-Year Study of Ethical Priorities, Cohort Variation, and Influencing Factors

Авторлор: Luis Alberto Henríquez-Hernández; Beatriz Martín-Cruz; Octavio P. Luzardo; Manuel Zumbado.

Жооптуу автор: Luis Alberto Henríquez-Hernández.

Мекеме: Legal Veterinary and Deontology, Clinical Sciences Department, Universidad de Las Palmas de Gran Canaria, Las Palmas de Gran Canaria, Spain.

Журнал: Animals.

Басма: MDPI.

Библиографиялык жазуу: Animals 2026, 16(9), 1385.

DOI: 10.3390/ani16091385.

Келип түшкөн дата: 27 март 2026. Ревизия: 24 апрель 2026. Кабыл алуу: 30 апрель 2026. Жарыялоо: 1 май 2026.

Булак түрү:Рецензияланган изилдөө макаласы; кайталанган кесилиштик сурамжылоо изилдөөсү.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Үлгү:Алты академиялык жылдан 157 тогузунчу семестр Ветеринардык медицина студенти. 2020/2021 академиялык жылында маалымат чогултулган эмес.

Сурамжылоо:Мурда жарыяланган изилдөөлөрдүн негизинде ылайыкташтырылган 12 пункттуу 0–4 Likert баалоосу.

Статистика: Kruskal–Wallis, Mann–Whitney U жана корреляциялык талдоолор; α=0,05; PASW Statistics 19.0.

Этика:Булак изилдөө күнүмдүк университет сабагынын алкагындагы билим берүү иш-чарасы болуп, эксперименттик кийлигишүүнү камтыбагандыктан formal этика комитетинин кароосу/макулдугу зарыл деп эсептелбегенин билдирет. Маалыматтар талдоодон мурда анонимдештирилген.

Макулдук:Катышуу ыктыярдуу. Студенттерге жооптор академиялык жана изилдөө максаттарында колдонулушу мүмкүн экени билдирилген; анонимдештирүүгө байланыштуу formal жазуу жүзүндөгү макулдук талап кылынбаганы көрсөтүлгөн.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү:Маалыматтарды негиздүү суроо боюнча жооптуу автордон алууга болот.

Каржылоо:Тышкы каржылоо алынган эмес.

Кызыкчылыктардын кагылышы:Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Авторлордун салымы:Концептуалдаштыруу L.A.H.-H. жана M.Z.; ыкма B.M.-C. жана M.Z.; formal талдоо L.A.H.-H.; изилдөө L.A.H.-H., B.M.-C., O.P.L. жана M.Z.; маалымат курациясы M.Z. жана B.M.-C.; алгачкы долбоор L.A.H.-H.; карап чыгуу/редакциялоо B.M.-C., O.P.L. жана M.Z.; визуалдаштыруу O.P.L.; көзөмөл M.Z.

Негизги чечмелөө чеги:Изилдөө бир эле студенттердин убакыт ичиндеги өзгөрүшүн өлчөбөйт. Академиялык жылдардын ортосундагы жыйынтыктар ар башка когорттордун кесилиштик салыштыруулары.

Негизги жалпылоого жарамдуулук чеги:Үлгү бир гана Испания университетинен алынган; айрым кичи топтор чакан жана академиялык жылдардагы демографиялык курам айырмачылыктары көзөмөлдөнгөн эмес.

Көп тест боюнча эскертүү:Көптөгөн пункт, өлчөм жана демографиялык салыштыруулар жүргүзүлгөнүнө карабастан formal multiple-testing түзөтүүсү колдонулган эмес; ошондуктан айрым маанилүү p маанилери кокустук болушу мүмкүн.

Булак ичиндеги маалымат эскертүүсү:Table 1де жетишсиз тамактануу боюнча аял/эркек орточо маанилери менен билдирилген p маанисинин ортосунда көрүнгөн дал келбестик бар. Булакта түзөтүү же түшүндүрмө берилбегендиктен, бул маанилер кайра эсептелген эмес.