Травмага байланыштуу психологиялык кыйналуу бул изилдөөдө терс же потенциалдуу травмалык жашоо тажрыйбалары менен кошо кездешиши мүмкүн болгон тынчсыздануу, депрессиялык белгилер жана травмадан кийинки стресс белгилери түзгөн кеңири психологиялык жооп чөйрөсүн билдирет. Изилдөө эмчек, жатын моюнчасы, энелик без же эндометрий рагы диагнозу коюлган 135 аялда бул белгилердин үлгүлөрүн чоңдордогу байлануу типтери жана өмүр бою топтолгон стресстик/травмалык окуялардын жүгү менен бирге караган көзөмөлсүз, байкоочу жана кесилиштик клиникалык изилдөө болуп саналат. HAM-A, HAM-D, PCL жана Adult Attachment Scale колдонулган; топтолгон стресс болсо Lazarus негизинде түзүмдөлгөн, бирок формалдуу түрдө стандартташтырылбаган жашоо окуялары checklist'i менен бааланган.

Үлгүдөгү орточо HAM-A упайы 18.6 ± 6.9, HAM-D 17.2 ± 6.1 жана PCL 36.8 ± 11.4 болгон. Байлануу үлгүлөрүндө тынчсызданган %37.8, качкан %30.4, аралаш тынчсызданган–качкан %8.1 жана коопсуз байлануу %23.7 деңгээлинде билдирилген. Катышуучулардын %41.5'и 2–3, %34.1'и болсо кеминде төрт стресстик же потенциалдуу травмалык жашоо окуясын билдирген. PCL менен HAM-A ортосундагы изилдөөчү байланыштын Spearman коэффициенти болжол менен ρ=0.45 болгон.

Жыйынтыктар травмага байланыштуу белгилер, эмоциялык кыйналуу, коопсуз эмес байлануу жана топтолгон стресс жүгү бул клиникалык үлгүдө бирге топтоло аларын көрсөтөт. Бирок изилдөө травма ракты баштайт же күчөтөт деп көрсөтпөйт. Дизайн кесилиштик, көзөмөл тобу жок, биологиялык стресс/иммунитет белгилери өлчөнгөн эмес жана формалдуу инференция изилдөөнүн негизги максаты эмес. Макалада талкууланган HPA огу, сезгенүү, иммундук жөнгө салуу жана травма–рак–кайра травматизация жолдору бул үлгүдө түздөн-түз текшерилген биологиялык механизмдер эмес, байкоо жыйынтыктарын чечмелөө үчүн колдонулган концептуалдык алкактар.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Рак диагнозу жана дарылоо биологиялык оору процесси гана эмес; олуттуу белгисиздик, физикалык жүк, өмүрүн жоготуу коркунучу, мамилелердеги өзгөрүүлөр жана дарылоого байланыштуу стресс сыяктуу психологиялык тажрыйбаларды да жаратышы мүмкүн. Ошол эле учурда бейтаптардын рак диагнозуна берген психологиялык жооптору бири-бирине окшош болбойт. Айрым адамдар салыштырмалуу ылайыкташкан күрөшүү жолун көрсөтсө, башкаларда тынчсыздануу, депрессия, травмага байланыштуу белгилер жана мамиледеги коопсуздук көйгөйлөрү айкыныраак болушу мүмкүн.

Булак изилдөөдөгү изилдөө боштугу психоонкология адабиятында тынчсыздануу, депрессия же стресс сыяктуу өзгөрмөлөр көп учурда өз-өзүнчө каралышына байланыштуу. Изилдөөчүлөр мунун ордуна травма тарыхын, топтолгон стрессти жана чоңдордогу байлануу үлгүлөрүн бир клиникалык психологиялык профилдин ичинде баалоону максат кылышкан.

Травмага Байланыштуу Психологиялык Кыйналуу Бул Изилдөөдө Эмнени Билдирет?

Травмага байланыштуу психологиялык кыйналуу бул изилдөөдө терс же потенциалдуу травмалык тажрыйбалар менен кошо кездешиши мүмкүн болгон тынчсыздануу, депрессиялык белгилер жана травмадан кийинки стресс белгилерин камтыган кеңири психологиялык жооп чөйрөсү; изилдөөчүлөр муну өзүнчө PTSD диагнозу катары эмес, бир нече психометриялык өлчөмдөр менен аныкталган изилдөөчү психологиялык аялуулук профили катары карашкан.

PCL упайы менен PTSD диагнозунун айырмасы

PCL травмадан кийинки стресс белгилерин өзүн-өзү билдирүү жолу менен сандык баалаган өлчөөчү курал. PCL боюнча жогорку упай клиникалык жактан маанилүү травмага байланыштуу белгилердин жүгүн көрсөтүшү мүмкүн; бирок ал өзүнчө түзүмдөлгөн клиникалык маек аркылуу коюлган PTSD диагнозуна тең эмес.

Булак изилдөөдө орточо PCL упайы 36.8 ± 11.4 болгон жана авторлор муну клиникалык жактан маанилүү, босогодон төмөн деңгээл менен орточо деңгээлдин ортосундагы травмадан кийинки стресс белгилеринин жүгү катары чечмелешет. Бул маани үлгүнүн орточо көрсөткүчү; бардык катышуучулардын белгилеринин оордугу бирдей болгонун билдирбейт.

HAM-A жана HAM-D эмнени баалады?

Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) психологиялык жана соматикалык тынчсыздануу белгилеринин оордугун баалаган, клиницист колдонгон шкала. Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D) болсо депрессиялык белгилердин аффективдүү, когнитивдик жана денелик өлчөмдөрүн баалаган, клиницист колдонгон шкала.

Байлануу үлгүсү эмне үчүн бааланды?

Чоңдордун байлануу теориясы адамдын жакын мамилелерде ишеним, жакындык, таштап кетүүдөн тынчсыздануу жана эмоциялык аралык сыяктуу мамилени жөнгө салуу үлгүлөрүн түшүнүүгө багытталган алкак. Булак изилдөө оор оору мезгилинде социалдык колдоо суроо, эмоцияларды жөнгө салуу жана коркунучту кабыл алуу менен байланыштуу болушу мүмкүн болгон бул өлчөмдөрдүн травмага байланыштуу психологиялык жүк менен бирге топтолуп-топтолбогонун изилдеген.

Булак үлгүнүн төрттөн үчтөн көбүндө коопсуз эмес байлануу өзгөчөлүктөрү болгонун жана байлануу тынчсыздануусу менен качуу жогорку психологиялык кыйналуу менен бир багытта өзгөргөнүн билдирет. Бирок байлануу өлчөмдөрү үчүн толук регрессия коэффициенттери же бардык жуптук байланыштардын p маанилери берилген эмес.

Топтолгон Стресс Бул Изилдөөдө Кантип Өлчөндү?

Топтолгон стресс бул изилдөөдө өмүр бою билдирилген алдын ала аныкталган стресстик же потенциалдуу травмалык окуялардын бар/жок түрүндө коддолуп, алардын суммасы алынган Trauma Event Count аркылуу бааланган; колдонулган Lazarus негизиндеги checklist формалдуу түрдө стандартташтырылган же валидизацияланган өз алдынча психометриялык шкала эмес.

Checklist кайсы жашоо окуяларын камтыган?

• Өлүм жана аза күтүү
• Ажырашуу же бөлүнүү
• Өнөкөт нике/өнөктөш чыр-чатагы
• Ата-эне чыр-чатагы
• Балалыктагы зомбулук же кароосуз калтыруу
• Сексуалдык травма
• Физикалык зомбулук
• Эмоциялык зомбулук
• Четке кагылуу же таштап кетүү
• Оор финансылык стресс
• Кам көрүү стресси
• Башка чоң жашоо стрессорлору

Ар бир окуя 0=жок жана 1=ооба деп коддолуп, белгиленген окуялардын суммасы топтолгон жүктүн көрсөткүчү катары колдонулган. Бул ыкма стрессорлордун санын көрсөтөт; бирок окуялардын узактыгын, адамдын окуяга берген субъективдүү маанисин, окуянын оордугун же кайсы өнүгүү мезгилинде болгонун бирдей тактыкта өлчөбөйт.

Катышуучулардын болжол менен төрттөн үчү орточо же жогорку топтолгон дуушар болуу тобунда. Булак бул бөлүштүрүүнү маанилүү психологиялык жүктүн көрсөткүчү катары чечмелейт; бирок көзөмөл тобу жок болгондуктан, ошол эле жашоо окуяларынын бөлүштүрүлүшү жашы жана социодемографиялык түзүмү окшош, рак диагнозу жок аялдардан канчалык айырмаланары аныкталбайт.

ACE шкаласы колдонулдубу?

Жок. Adverse Childhood Experiences (ACE) үчүн стандартташтырылган атайын инвентарь колдонулган эмес. Изилдөөчүлөр кеңири өмүр жолу боюнча чоңдордогу мамилелик жана контексттик стрессорлорду да камтууну каалашкандыктан, өздөрүнүн Lazarus негизиндеги клиникалык checklist ыкмасын колдонушкан.

Бул тандоо камтууну кеңейткени менен, стандартташтыруу жана изилдөөлөр аралык салыштыруу мүмкүнчүлүгү жагынан чектөө жаратат. Булак келечекте стандартташтырылган ACE өлчөөсүн кеңири өмүр-жолу стресс баалоосу менен бирге колдонууну сунуштайт.

“Чечилбеген травма” түз өлчөндүбү?

Жок. Изилдөө травмалык же стресстик жашоо окуяларынын бар-жогун жана психологиялык белгилердин деңгээлин өлчөгөн, бирок травмалык тажрыйба психологиялык жактан канчалык иштелгенин, интеграцияланганын же чечилгенин өзүнчө шкала менен баалаган эмес.

Ошондуктан макаладагы “чечилбеген травма” деген сөз айкаштары түз өлчөнгөн өзгөрмө эмес, авторлордун психодинамикалык жана травма-маалыматтуу концептуалдык түшүндүрмөсүнүн бир бөлүгү.

Үлгүнүн онкологиялык түзүмү

Энелик без рагы тобундагы 17 бейтаптын 12си IV баскычта болсо, эмчек рагы тобундагы 82 бейтаптын 40ы I–II баскычта болгон. Рак түрлөрүнүн ортосунда баскычтардын бөлүштүрүлүшүнүн айырмаланышы психологиялык subgroup жыйынтыктарын жалгыз рак түрүнө таандык кылууну кыйындаткан маанилүү клиникалык гетерогендүүлүк булагы.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө жүрүп жаткан доктордук долбоордун алкагында жүргүзүлгөн байкоочу жана кесилиштик изилдөө. Катышуучулар активдүү дарылоо же клиникалык көзөмөл учурунда онкологиялык клиникалардан алынган. Көзөмөл тобу жок.

Киргизүү критерийлери аял болуу, кеминде 18 жашта болуу, тастыкталган эмчек/жатын моюнчасы/энелик без/эндометрий рагы диагнозуна ээ болуу жана психологиялык баалоо куралдарын түшүнүп, толтура алуу. Оор когнитивдик бузулуу, активдүү психотикалык бузулуу же жарактуу катышууга тоскоол болгон медициналык/психиатриялык абалдар чыгаруу критерийлери болуп саналат.

Психологиялык баалоо куралдары

Шкалалар румын тилинде колдонулган. Булак клиникалык практикада колдонулган версиялар пайдаланылганын, бирок бардык куралдар формалдуу түрдө жарыяланган жана валидизацияланган румынча адаптацияларга дал келбегенин билдирет.

Статистикалык ыкма

Статистикалык анализ негизинен сүрөттөмөлүү. Үзгүлтүксүз өзгөрмөлөр орточо ± стандарттык четтөө; категориялык өзгөрмөлөр сан жана пайыз түрүндө берилген. Изилдөөчүлөр тынчсыздануу, депрессия, травмага байланыштуу белгилер жана байлануу өлчөмдөрүнүн ортосунда клиникалык жактан маанилүү болушу мүмкүн болгон үлгүлөрдү изилдөөчү түрдө баалашкан.

Формалдуу инференция тесттери изилдөөнүн негизги максаты эмес. Ошондуктан көптөгөн subgroup жыйынтыктары p мааниси же ишеним аралыгы менен тастыкталган салыштыруулар эмес, багыттык/сүрөттөмөлүү байкоолор.

PCL менен тынчсыздануунун ортосундагы байланыш

Булак Figure 2де PCL травмага байланыштуу белгилердин упайы менен HAM-A тынчсыздануу упайынын ортосунда болжол менен Spearman ρ=0.45 деп билдирет. Оң коэффициент PCL упайы жогору катышуучулар жалпысынан жогорку HAM-A упайларын көрсөтүүгө ыктаарын билдирет.

Коэффициент орточо чоңдуктагы монотондуу байланышты көрсөтөт; бирок корреляция өзүнчө травма тынчсызданууга себеп болот же тынчсыздануу травма белгилерин жаратат деп көрсөтпөйт. Булак бул коэффициент үчүн ошол эле жыйынтык көрсөтүлүшүндө p маанисин же ишеним аралыгын бербейт.

Оорунун баскычына жараша психологиялык упайлар

Үч орточо көрсөткүч тең өнүккөн баскычтагы топто жогору. Бирок булак бул таблицаны сүрөттөмөлүү салыштыруу катары берет жана айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү деген жыйынтык чыгарбайт.

Дарылоо тобуна жараша психологиялык упайлар

Булак “non-multimodal” тобуна хирургия + химиотерапия, жалгыз химиотерапия жана радиотерапия ± химиотерапия категорияларын киргизет; “multimodal (all)” өзүнчө 24 кишилик категория. Бул аталыш булакта ушундай колдонулгандыктан, Verianla дарылоо класстарын кайра аныктаган эмес.

Жатын моюнчасынын рагы subgroup боюнча байкоо

Авторлор жатын моюнчасынын рагы бар катышуучуларда топтолгон травма/стресс таасири айрым башка топторго караганда сүрөттөмөлүү түрдө жогору көрүнгөнүн талкуулашат. Бул байкоо өнөкөт стресс–иммундук жөнгө салуу–HPV туруктуулугу боюнча адабият менен концептуалдык жактан байланышкан.

Бирок жатын моюнчасынын рагы subgroup болгону 28 адамдан турат жана изилдөө бул салыштыруу үчүн жетиштүү статистикалык күчкө ээ эмес. Ошондуктан жыйынтыкты “травма HPVни туруктуу кылат” же “травма жатын моюнчасынын рагына себеп болот” деп чечмелөөгө болбойт.

Травма–Рак–Кайра Травматизация Цикли Эмнени Билдирет?

Травма–рак–кайра травматизация цикли авторлор мурдагы травмалык тажрыйбалар жана өнөкөт стресс психологиялык аялуулук жаратышы мүмкүн экенин, рак диагнозу жана дарылоо кийин жаңы олуттуу стрессор катары бар болгон травмага байланыштуу белгилерди кайра активдештириши мүмкүн экенин түшүндүрүү үчүн сунуштаган концептуалдык модель; модель бул изилдөөдө биологиялык же убакыттык жактан түз сыналган себептик жол эмес.

Моделдин концептуалдык агымы

1. Мурдагы травмалык тажрыйбалар, жоготуулар же узакка созулган мамилелик стресс психологиялык аялуулук менен бирге болушу мүмкүн.
2. Улануучу стресс жана жетишсиз эмоциялык жөнгө салуу аллостатикалык жүк түшүнүгү менен байланыштуу болушу мүмкүн.
3. Адабият деңгээлинде HPA огу, кортизол, сезгенүү жана иммундук жөнгө салуу мүмкүн болгон биологиялык ортомчулар катары талкууланат.
4. Рак диагнозу, хирургия, химиотерапия, радиотерапия жана кайталануу коркунучу жаңы күчтүү стрессорлорго айланышы мүмкүн.
5. Жаңы оору тажрыйбасы мурдагы коркунуч, жоготуу же көзөмөлсүздүк үлгүлөрүн кайра активдештириши мүмкүн.
6. Ошентип, психологиялык кыйналуу жана ылайыкташуу кыйынчылыгы убакыттын өтүшү менен бири-бирин күчөтүүчү цикл катары концептуалдаштырылышы мүмкүн.

Бул чынжырдын 2. жана 3. кадамдарындагы биологиялык процесстер учурдагы үлгүдө өлчөнгөн эмес. Изилдөөдө кортизол, цитокиндер, natural killer cell активдүүлүгү, HPA огу тести, геномдук/эпигенетикалык маркер же шишик микрочөйрөсүн өлчөө жок.

Бул Изилдөө Травма Рактын Себеби Экенин Көрсөтөбү?

Жок. Изилдөө буга чейин рак диагнозу коюлган 135 аялдын психологиялык өзгөчөлүктөрүн бир убакыт чекитинде баалагандыктан, рак диагнозу жок көзөмөл тобун же рактын өнүгүшүн алдын ала көзөмөлдөгөн проспективдүү дизайнды камтыбагандыктан, травма ракты баштайт, күчөтөт же дарылоонун натыйжасын түз өзгөртөт деп көрсөтө албайт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Бул клиникалык үлгүдө тынчсыздануу, депрессиялык белгилер жана травмага байланыштуу белгилер олуттуу психологиялык жүк түзөт.
• Коопсуз эмес байлануу үлгүлөрү коопсуз байланууга караганда көбүрөөк билдирилген.
• Катышуучулардын болжол менен төрттөн үчү эки же андан көп стресстик/потенциалдуу травмалык жашоо окуясын билдирген.
• PCL менен HAM-A ортосунда болжол менен ρ=0.45 деңгээлинде оң изилдөөчү байланыш байкалган.
• Жогорку топтолгон окуялар жүгү жана коопсуз эмес байлануу өзгөчөлүктөрү жогорку психологиялык кыйналуу менен бир багытта көрүнөт.
• Өнүккөн баскычтагы рак тобунда HAM-A, HAM-D жана PCL орточо көрсөткүчтөрү эрте баскычтагы топтон сүрөттөмөлүү түрдө жогору.
• Булактын “multimodal (all)” тобунда да үч психологиялык өлчөмдүн орточо көрсөткүчү салыштыруу тобунан жогору.
• Бул үлгүлөр травма-маалыматтуу психоонкологиялык баалоо үчүн гипотеза жаратуучу клиникалык негиз берет.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Психологиялык травма эмчек же гинекологиялык ракка себеп болору көрсөтүлгөн эмес.
• Коопсуз эмес байлануу рак тобокелдигин жогорулатары көрсөтүлгөн эмес.
• Топтолгон стресс шишиктин баскычын же рактын прогрессиясын аныктай турганы көрсөтүлгөн эмес.
• PCL упайы клиникалык PTSD диагнозуна тең эмес.
• “Чечилбеген травма” өзүнчө жана валидизацияланган өзгөрмө катары өлчөнгөн эмес.
• HPA огу, сезгенүү, кортизол же иммундук система механизмдери бул үлгүдө өлчөнгөн эмес.
• Травма-маалыматтуу психологиялык кийлигишүү жашап калууну, шишиктин жообун же кайталанууну жакшыртат деп бул изилдөөдө текшерилген эмес.
• Оорунун өнүккөн баскычы психологиялык кыйналууга себеп болору формалдуу инференция менен көрсөтүлгөн эмес.
• Жатын моюнчасынын рагы subgroupдагы стресс тенденциясы HPV туруктуулугу боюнча себептик жыйынтык бербейт.
• Жыйынтыктар ошол эле түрдө эркек рак бейтаптарына, башка өлкөлөргө же рак диагнозу жок жалпы калкка жалпыланбайт.

Негизги чектөөлөр

Кесилиштик дизайн: Психологиялык өлчөөлөр бир убакыт чекитинде жүргүзүлгөндүктөн, өзгөрмөлөрдүн убакыттык ирети аныкталбайт.

Көзөмөл тобу жок: Рак диагнозу жок окшош аялдарда ошол эле травма, байлануу жана кыйналуу бөлүштүрүлүшү кандай болору белгисиз.

Формалдуу инференция чектелүү: Изилдөөнүн негизги ыкмасы сүрөттөмөлүү жана гипотеза жаратуучу; subgroup айырмачылыктарынын олуттуу бөлүгү формалдуу статистикалык тесттер менен тастыкталган эмес.

Кичине subgroupтар: Айрыкча энелик без жана эндометрий рагы subgroupтары күчтүү subgroup салыштыруулары үчүн кичине.

Рактын гетерогендүүлүгү: Төрт башка рак түрү, оорунун ар кандай баскычтары жана дарылоонун ар кандай жүктөрү бир үлгүдө камтылган.

Стандарттуу өмүр бою травма маеги жок: Травма тарыхы атайын түзүмдөлгөн lifetime trauma interview менен бааланган эмес.

Lazarus негизиндеги checklist валидизацияланган эмес: Топтолгон окуялардын саны клиникалык жактан түзүмдөлгөнү менен, формалдуу стандартташтырылган психометриялык шкала эмес.

Румынча шкала версиялары: Колдонулган куралдардын баары формалдуу жарыяланган жана валидизацияланган румынча адаптацияларга дал келбейт.

Эске түшүрүү жана социалдык жактырылуу biasы: Өмүр бою болгон окуялар артка карай өзүн-өзү билдирүүгө негизделгендиктен, ашыкча же жетишсиз билдирүү мүмкүн.

“Чечилбеген травма” түз өлчөнгөн эмес: Травма окуяларынын психологиялык интеграция/чечилүү деңгээли өзүнчө курал менен бааланган эмес.

Биологиялык маркер жок: Психонейроиммунологиялык механизмдер түздөн-түз текшерилген эмес.

Психотроптук дарылар: Антидепрессант же анксиолитик сыяктуу дарылардын мүмкүн болгон таасири системалуу түрдө бааланган эмес.

Клиникалык мааниси кантип чектелиши керек?

Булак травмага байланыштуу белгилер, депрессиялык белгилердин жүгү, топтолгон стресс жана байлануу аялуулугу күнүмдүк онкологиялык жардамда көз жаздымда калбашы керек деп сунуштайт. Бул сунуш психологиялык баалоону рактын биологиялык диагнозунун же дарылоосунун ордуна койбойт; максат психоонкологиялык колдоого муктаждыгы жогору болушу мүмкүн болгон адамдарды эртерээк аныктоо.

Trauma-informed care ыкмасы өзгөчө психологиялык коопсуздук, мурдагы травманын кайра активдешүүсүн азайтуу, бейтаптын көзөмөл жана тандоо сезимин колдоо, баарлашууну жекелештирүү жана зарыл болгондо адистешкен психоонкологиялык колдоого жөнөтүү жагынан клиникалык баалуулукка ээ болушу мүмкүн. Учурдагы изилдөө бул ыкманын онкологиялык жашап калууга тийгизген таасирин текшерген эмес.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Trauma-Related Distress, Attachment Patterns and Cumulative Stress in Women with Breast and Gynecological Cancers: An Exploratory Clinical Study

Авторлор: Mădălina Daniela Meoded; Mariana Tănase; Mihai Covaci; Claudia Mehedințu; Aida Petca; Ciprian Cirimbei.

Жооптуу авторлор: Mariana Tănase жана Ciprian Cirimbei.

Мекемелер: Doctoral School, “Carol Davila” University of Medicine and Pharmacy; Outpatient Psychology Department, Bucharest Institute of Oncology “Prof. Dr. Al. Trestioreanu”; Faculty of Psychology and Educational Sciences, “Hyperion” University; Department of Obstetrics and Gynaecology, “Carol Davila” University of Medicine and Pharmacy; “Filantropia” Clinical Hospital; Elias University Emergency Hospital; Department of Surgery, “Carol Davila” University of Medicine and Pharmacy; Bucharest Institute of Oncology “Prof. Dr. Al. Trestioreanu”, Bucharest, Romania.

Журнал: Women.

Басма: MDPI, Basel, Switzerland.

Библиографиялык жазуу: Women, 2026, 6(2), 32.

DOI: 10.3390/women6020032

Жарыя тарыхы: Алынган 2 апрель 2026; ревизия 26 апрель 2026; кабыл алынган 28 апрель 2026; жарыяланган 6 май 2026.

Булак түрү: Көзөмөл тобу жок, байкоочу, кесилиштик, изилдөөчү клиникалык психоонкологиялык изилдөө.

Рецензиялоо статусу: Жарыяланган version of record.

Үлгү: N=135 чоң аял; эмчек рагы n=82, жатын моюнчасы n=28, энелик без n=17, эндометрий n=8.

Жаш: 49.8 ± 11.2 жыл; булак аралыгы 23–72 жыл.

Оорунун баскычы: Баскыч I–II n=54; Баскыч III n=49; Баскыч IV n=32.

Негизги психологиялык куралдар: Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A), Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), PTSD Checklist (PCL) жана Adult Attachment Scale (AAS).

Топтолгон стресс ыкмасы: Lazarus stress and coping model жана multimodal өмүр тарыхы ыкмасынан шыктанган, жашоо окуялары бар/жок түрүндө коддолгон түзүмдөлгөн клиникалык checklist жана Trauma Event Count.

Checklist стандартташтырылышы: Булак Lazarus негизиндеги жашоо окуялары тизмеси формалдуу стандартташтырылган же валидизацияланган шкала эмес экенин ачык билдирет.

ACE өлчөөсү: Стандартташтырылган Adverse Childhood Experiences questionnaire колдонулган эмес.

Статистикалык ыкма: Биринчи кезекте сүрөттөмөлүү анализ; үзгүлтүксүз өзгөрмөлөр орточо ± SD, категориялык өзгөрмөлөр сан жана пайыз. Изилдөөчү байланыштар жана клиникалык үлгүлөр каралган, формалдуу инференция негизги максат болгон эмес.

Сандык корреляция: PCL–HAM-A үчүн булак Figure 2де Spearman ρ≈0.45 билдирген; ошол эле көрсөтүүдө p мааниси же ишеним аралыгы берилген эмес.

Негизги психологиялык орточо көрсөткүчтөр: HAM-A 18.6 ± 6.9; HAM-D 17.2 ± 6.1; PCL 36.8 ± 11.4.

Байлануу бөлүштүрүлүшү: Тынчсызданган %37.8; качкан %30.4; аралаш тынчсызданган–качкан %8.1; коопсуз %23.7.

Топтолгон окуялар жүгү: 0–1 окуя %24.4; 2–3 окуя %41.5; ≥4 окуя %34.1.

Концептуалдык модель: Булак Figure 4 “trauma–cancer–retraumatization cycle” моделин сунуштайт. Модель концептуалдык жана учурдагы үлгүдө биологиялык ортомчулар түз өлчөнгөн эмес.

“Чечилбеген травма” эскертүүсү: Макала бул сөз айкашын талкууда жана жыйынтыкта колдонгону менен, травманын психологиялык чечилүү/интеграция деңгээлин түз өлчөгөн эмес; авторлор муну концептуалдык чечмелөө экенин өзүнчө белгилешет.

Румынча адаптация эскертүүсү: Психологиялык куралдар румын тилинде колдонулган; булак бардык версиялар формалдуу жарыяланган жана валидизацияланган румынча адаптациялар эмес экенин билдирет.

Статистикалык программа: Булак жарыяланган метод текстинде колдонулган статистикалык программаны көрсөтпөйт.

Маалымат топтоо мезгили: Булак жарыяланган метод текстинде катышуучулардын маалыматы топтолгон даталар аралыгын ачык көрсөтпөйт.

Этика: Institutional Ethics Committee of Bucharest Oncological Institute “Prof. Dr. Alexandru Trestioreanu”; Approval No. 8; 2 апрель 2026.

Маалымдалган макулдук: Бардык катышуучулардан жазуу жүзүндөгү макулдук алынган.

Каржылоо: Тышкы каржылоо алынган эмес.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Жеке маалымат жана купуялуулук себептеринен маалымат топтому коомчулукка ачык эмес; жооптуу авторго суроо-талап менен жетүү мүмкүн экени көрсөтүлгөн.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Автордук салымдар: Концептуалдаштыруу Mădălina Daniela Meoded жана Ciprian Cirimbei; ыкма Ciprian Cirimbei; изилдөө Mădălina Daniela Meoded, Mariana Tănase жана Mihai Covaci; маалымат курирлөө Mariana Tănase жана Mihai Covaci; алгачкы долбоор Mădălina Daniela Meoded, Ciprian Cirimbei, Mihai Covaci жана Mariana Tănase; карап чыгуу/редакциялоо Mădălina Daniela Meoded, Mariana Tănase, Mihai Covaci, Aida Petca жана Claudia Mehedințu тарабынан жүргүзүлгөн.

Негизги чечмелөө чеги: Изилдөө эмчек жана гинекологиялык рак диагнозу коюлган аялдарда травмага байланыштуу белгилер, эмоциялык кыйналуу, байлануу коопсуздугунун бузулушу жана топтолгон стресс бирге кездешиши мүмкүн экенин көрсөткөн изилдөөчү психологиялык маалыматтарды сунуштайт. Травма ракка себеп болорун, белгилүү биологиялык механизмдерди жаратарын же психологиялык кийлигишүү шишиктин жыйынтыгын жана жашап калууну өзгөртөрүн көрсөтпөйт.