Протезге негизделген 3B хирургиялык багыттоочу, бейтаптын учурдагы толук протезинин геометриясын имплант хирургиясында колдонулуучу физикалык багыттоочу аспапка айландырган санариптик ыкма. Бул пилоттук изилдөө мурда бир имплант үчүн иштелип чыккан системаны толук тишсиз жогорку жаакта төрт же беш имплантты flapless ыкма менен жайгаштырууга ыңгайлаштырууга болор-болбосун клиникалык жактан баалаган.

Система 3B басылган протез көчүрмөсүнүн ичине орнотулган кайра жайгаштырылуучу PEEK рельстерин жана 0°, 12° жана 24° алмаштырылуучу бурч түзөтүүчү гильзаларды колдонот. Бул түзүлүш имплант гильзасынын букко-палаталдык ордун же багытын майда өзгөртүүлөр менен жөнгө салууга жана керек болсо бүт хирургиялык багыттоочуну кайра жасабастан траекторияны өзгөртүүгө мүмкүндүк берет.

Он беш бейтапка жалпысынан 61 имплант жайгаштырылган. Хирургия учурунда синуска же мурун көңдөйүнө өтүп кетүү, же лабиалдык сөөктүн перфорациясы сыяктуу татаалдашуулар кабарланган эмес. Үч имплант жүктөөдөн мурда оссеоинтеграциянын жетишсиздигинен ийгиликсиз болуп, бир имплант болжол менен 26. айда кеч мезгилде жоголгон.

Протез жүктөлгөн учурдан 12. айга чейин бааланган 53 имплантта маргиналдык сөөк деңгээлинин медианасы 0,38 mmден 0,78 mmге жогорулаган. Сегиз бейтаптык split-mouth беттик салыштырууда толук орой беттүү импланттар гибрид импланттарга караганда эрте сөөк өзгөрүүсүн азыраак көрсөткөн. Бирок изилдөө чакан, тең салмаксыз жана рандомизацияланбаган пилот болгондуктан, бул беттик жыйынтык клиникалык артыкчылыктын так далили эмес, келечекте текшерилиши керек болгон гипотеза.

Бейтап билдирген OHIP-14 баллдары бир жылда дээрлик нөлгө түшүп, ооз ден соолугуна байланышкан жашоо сапатынын олуттуу жакшырышына шайкеш көрүнүш көрсөткөн. Бирок операциядан кийинки CBCT колдонулбагандыктан, багыттоочунун пландалган жана чыныгы имплант орундарын ортосундагы тактыгы бул изилдөөдө сандык түрдө өлчөнгөн эмес.

Тишсиз жогорку жаакка имплант жайгаштыруу эмне үчүн кыйын болушу мүмкүн?

Толугу менен тишсиз жогорку жаактагы имплант дарылоосу төмөнкү жаакка салыштырмалуу башка анатомиялык жана биомеханикалык кыйынчылыктарды камтыйт. Жогорку жаак сөөгүндөгү төмөн сөөк тыгыздыгы, жука кортикалдык пластинкалар, жогорку жаак синусу жана мурун көңдөйү сыяктуу анатомиялык түзүлүштөрдүн жакындыгы импланттын ордун жана бурчун кылдат пландаштырууну талап кылат.

Импланттарды жөн гана сөөктүн ичине жайгаштыруу жетишсиз. Акыркы туруктуу протездин бурама каналдары, жүктү бөлүштүрүү жана эстетикалык орду ылайыктуу болушу үчүн импланттар протезге багытталган траектория менен жайгаштырылышы керек.

Компьютер колдогон хирургиялык багыттоочулар бул виртуалдык планды ооз ичиндеги хирургиялык орунга өткөрүүгө жардам берет. Бирок коммерциялык системалар атайын программалык камсыздоону, лабораториялык инфраструктураны, өндүрүш процесстерин жана кошумча чыгымды талап кылышы мүмкүн.

Протезге Негизделген 3B Багыттоочу Система Кантип Иштейт?

Бул системада хирургиялык багыттоочу нөлдөн өз алдынча аппарат катары долбоорлонбойт. Бейтаптын учурдагы жогорку толук протези баштапкы геометрия катары колдонулуп, протездин санарип көчүрмөсү түзүлүп 3B басылат жана имплантты багыттоочу компоненттер ушул көчүрмөгө интеграцияланат.

1. CBCT менен протезге багытталган пландаштыруу

Бейтапка адегенде cone-beam computed tomography (CBCT) жүргүзүлөт. Сөөк көлөмү, анатомиялык чек аралар жана пландалган протездин орду бирге бааланып, импланттардын виртуалдык траекториялары аныкталат.

Бул жердеги максат мүмкүн болгон сөөк аймагын гана табуу эмес, импланттын ордун акыркы туруктуу реставрацияга шайкеш келтирүү.

2. Учурдагы протезди көчүрүү

Бейтаптын учурдагы жогорку жаактагы толук протези санарип түрүндө көчүрүлөт жана бул көчүрмө 3B принтер менен хирургиялык багыттоочу катары жасалат.

Ошентип багыттоочунун ооз ичиндеги отуруу бетти бейтап буга чейин колдонуп жүргөн протездин былжыр чел анатомиясын кайталайт.

3. PEEK рельстери

Багыттоочунун ичине төрт polyether-ether-ketone (PEEK) рельси орнотулган.

Ар бир рельстин ичинде жылдырылуучу PEEK гильзасы бар. Бул гильза:

• букко-палаталдык багытта кайра жайгаштырылышы мүмкүн,
• пландалган остеотомия огун багыттайт,
• план менен клиниканын майда дал келбестигинде бүт багыттоочуну кайра жасоо зарылдыгын азайтат.

4. Алмаштырылуучу бурч гильзалары

Системада үч бурч варианты бар:

• 0°
• 12°
• 24°

Бул алмаштырылуучу бөлүктөр бир негизги багыттоочунун ичинде имплант траекториясынын бурчун өзгөртүүгө мүмкүндүк берет.

Эмне үчүн PEEK?

Авторлор PEEKти бир нече себеп менен тандашкан:

• остеотомияны багыттоо үчүн жетиштүү механикалык катуулук,
• биологиялык шайкештик,
• CBCT сүрөтүндө радиолюценттик жүрүм-турум,
• ыңгайлуураак баа жана иштетүүгө жарамдуулук,
• мекеменин ичинде өндүрүүгө ыңгайлуураак түзүлүш.

Металл гильзалар да бааланган, бирок өзүнчө камсыздоо зарылдыгы, баа жана сүрөт артефакттары себептүү бул инфраструктурасы азайтылган ыкмага азыраак ылайыктуу деп табылган.

Хирургиялык Колдонуу Кантип Жүргүзүлдү?

Бардык импланттар жергиликтүү анестезия астында, flap көтөрүлбөстөн жана былжыр челге таянган хирургиялык багыттоочу колдонулуп жайгаштырылган.

Хирургиялык жүрүш:

1. Багыттоочу оозго жайгаштырылып, толук отурушу текшерилет.
2. PEEK гильзасы аркылуу остеотомия даярдалат.
3. Пландалган бурч жана тереңдик сакталуу менен имплант жайгаштырылат.
4. Баштапкы туруктуулук клиникалык текшерилет.
5. Багыттоочу алынат жана healing abutment орнотулат.

Стандарттуу түрдө ар бир бейтапка төрт имплант жайгаштырылган. Бир бейтапта анатомиялык жана протездик муктаждыкка байланыштуу бешинчи имплант колдонулган.

Flap көтөрүлбөгөндүктөн тигиш талап кылынган эмес.

Толук Орой жана Гибрид Импланттын Айырмасы Эмне?

Изилдөөдө имплант бетинин эки башка дизайны салыштырылган.

Толук орой имплант

IBT, IBNT жана IBR импланттарында орточо орой бет импланттын бүт узундугу боюнча уланат.

Гибрид имплант

MSC-IBT жана MSC-IBNT импланттарында:

• апикалдык үчтөн бири орой,
• ортоңку үчтөн бири орой,
• короналдык моюн аймагы иштетилген жана тегизирээк

бетке ээ.

Гибрид дизайнды теориялык негиздөө — апикалдык аймакта оссеоинтеграция үчүн орой бетти сактап, короналдык аймакта азыраак орой бет колдонуу менен такта кармалышын жана эрте кристалдык сөөк кайра түзүлүшүн азайтуу.

Бул изилдөө так ушул гипотезанын кыска мөөнөттүү сөөк жүрүм-турумуна шайкеш келер-келбесин да изилдеген.

Split-Mouth Дизайны Эмне Үчүн Колдонулду?

Split-mouth дизайнында бир бейтаптын бир тарабы бир имплант бетин, экинчи тарабы башка бетти алат.

Ошентип жаш, жалпы ден соолук, сөөк биологиясы, ооз гигиенасы жана протез колдонуу сыяктуу бейтаптар аралык өзгөрмөлөрдүн бир бөлүгү табигый түрдө көзөмөлдөнөт.

Бирок бул изилдөөдөгү split-mouth түзүлүшү идеалдуу рандомизацияланган дизайн эмес.

Гибрид тарап:

• кокус сан түзүү менен эмес, бейтаптарды каттоо тизмесинде кезектешкен тартип менен дайындалган,
• allocation concealment колдонулган эмес,
• үч бейтап протездик себептерден улам толук орой импланттарды гана алган,
• бир бейтапта пландалган 2/2 ордуна 1/3 бет бөлүштүрүүсү пайда болгон.

Ошондуктан изилдөөнүн беттик салыштыруусу рандомизацияланган көзөмөлдүү split-mouth эксперимент деңгээлинде кабыл алынбайт.

Импланттар Качан Жүктөлдү?

Изилдөөдө кечиктирилген жүктөө протоколу колдонулган.

Импланттардын болжол менен алты ай бою оссеоинтеграциясы күтүлгөн. Андан соң healing abutmentтер compact conical abutmentтерге алмаштырылып, үч жумадан кийин акыркы протездик процедуралар башталган.

Ар бир бейтапка төрт имплант колдогон, бурама менен бекитилген циркония туруктуу көпүрө жасалган.

Протез берилерден мурда:

• пассивдүү шайкештик,
• окклюзия,
• фонетика,
• эстетика

текшерилген.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Бейтаптар тобу

Хирургиялык коопсуздук байкоолору

Изилдөөдө операция учурундагы татаалдашуу же операциядан кийинки инфекция кабарланган эмес.

Мындан тышкары:

• синус пенетрациясы,
• мурун көңдөйүнүн бузулушу,
• лабиалдык сөөк пластинкасынын перфорациясы

кабарланган эмес.

Бул жыйынтыктар системанын клиникалык колдонулушун колдойт; бирок операциядан кийинки CBCT болбогондуктан импланттардын виртуалдык пландан канча четтегенин өлчөбөйт.

Имплант ийгиликсиздиктери

Жалпысынан төрт имплант үч бейтапта алынып, жаңылары коюлган.

Үч эрте ийгиликсиздик:

• жүктөөгө чейин болгон,
• оссеоинтеграция жетишсиздиги менен байланышкан,
• инфекция, ашыкча жүктөө же хирургиялык травманын белгилери кабарланган эмес.

Бир кеч ийгиликсиздик болжол менен 26. айда прогрессивдүү маргиналдык сөөк жоготуусу менен пайда болгон.

Эрте ийгиликсиздик:

3 / 61 имплант = %4,9

Бейтап деңгээлинде:

3 / 15 бейтап = %20

деп билдирилген.

Эрте ийгиликсиздиктердин баары эки тамеки чеккен бейтапта болгон; бирок бул чакан пилоттук изилдөө тамекинин көз карандысыз таасирин сандык түрдө текшерүүгө жетиштүү күчкө ээ эмес.

Бир жылдык маргиналдык сөөк жыйынтыктары

Paired baseline жана 12 айлык рентгенографиялык маалыматтар 14 бейтаптагы 53 имплант үчүн жеткиликтүү.

Баштапкы деңгээл менен 12 айдын ортосундагы айырма:

p < 0,001

деп табылган.

Эки имплантта 12 айлык сөөк жоготуусу 4 mmден ашкан. Бул импланттар клиникалык жактан туруктуу жана симптомсуз болсо да, авторлор аларды узак мөөнөттүү рентгенографиялык көзөмөлдөө керектигин белгилешет.

Өлчөө ишенимдүүлүгү

Маргиналдык сөөк өлчөөлөрү эки көз карандысыз изилдөөчү тарабынан жүргүзүлгөн.

Intra-rater жана inter-rater ишенимдүүлүгү:

ICC = 0,85

деп билдирилип, жакшы шайкештик катары бааланган.

Гибрид Импланттар Сөөк Жоготуусун Азыраак Кылдыбы?

Бул пилоттук изилдөөдө жок. Изилдөөнүн баштапкы күтүүсүнө карама-каршы, толук орой импланттарда 12 айлык сөөк өзгөрүүсү гибрид импланттарга караганда төмөн болгон.

Имплант деңгээлиндеги сүрөттөмө жыйынтыктар

Бейтап деңгээлиндеги чыныгы split-mouth салыштыруусу

Эки бет боюнча тең жарактуу жупташтырылган маалыматы бар сегиз бейтап гана анализге киргизилген.

Бул сегиз бейтаптын баарында толук орой тараптагы орточо сөөк өзгөрүүсү гибрид тарапка караганда төмөн болгон.

Медианалык жупташкан айырма:

−0,49 mm

Hodges–Lehmann pseudo-медиана:

−0,55 mm

Wilcoxon тести:

p = 0,012

деп билдирилген.

Эмне үчүн “толук орой имплант жакшыраак” деп айтууга болбойт?

Анткени беттик салыштыруу сегиз бейтапка гана негизделет жана бир нече маанилүү аралаштыруучу өзгөрмө бар:

• тараптарды бөлүштүрүү рандомизацияланган эмес,
• allocation concealment жок,
• имплант саны ар бир бейтапта эки тарапта тең салмактуу эмес,
• протездик жүк бөлүштүрүү тараптардын ортосунда айырмаланышы мүмкүн,
• жумшак ткандын биотиби айырмаланышы мүмкүн,
• имплант жайгаштыруу тереңдиги көзөмөлдөнбөгөн фактор.

Авторлор ошондой эле көзөмөлү күчтүүрөөк жана байкоо мөөнөтү узагыраак изилдөөлөрдө гибрид жана толук орой беттердин ортосунда окшош жыйынтыктар табылганын белгилешет.

Ошондуктан учурдагы табылга гипотеза жаратуучу сигнал катары бааланышы керек.

Бейтаптын Канааттануусу Кантип Өзгөрдү?

Бейтап билдирген жыйынтыктар Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14) менен бааланган.

Дарылоодон мурда учурдагы толук протез менен:

• функциялык чектелүү,
• физикалык ыңгайсыздык,
• психологиялык ыңгайсыздык,
• социалдык таасирленүү

жогорку деңгээлде билдирилген.

Бир жылдан кийин 14 бейтаптын баллдары көпчүлүк тармакта нөлгө же нөлгө абдан жакын маанилерге түшкөн.

Көзөмөлдүн орточо маанилери 0–0,87 аралыгында өзгөргөн.

Floor effect эмнени билдирет?

Баллдардын көбүнүн нөлгө түшүшү күчтүү жакшырууга шайкеш; бирок ошол эле учурда өлчөө куралынын “абдан жакшы” жыйынтыктардын ортосун айырмалоосун кыйындатат.

Ошондуктан OHIP-14 маалыматтарына инференциялык тест колдонулган эмес жана жыйынтыктар сүрөттөмө түрүндө гана берилген.

Бул Система Коммерциялык Санарип Багыттоочулардан Такпы?

Бул изилдөө муну көрсөткөн эмес.

Операциядан кийинки CBCT алынбагандыктан:

• имплант кирүү чекитинин четтөөсү,
• апикалдык четтөө,
• бурчтук четтөө,
• тереңдик катасы

сандык түрдө өлчөнгөн эмес.

Ошондуктан системанын “ушунча mm тактыгы бар” же башка багыттоочулардан такыраак экени бул изилдөөдөн чыгарылбайт.

Изилдөө колдогон жыйынтык кыйла чектелүү:

Система бул чакан клиникалык серияда тишсиз жогорку жаакта flapless көп имплант жайгаштырууга колдонууга мүмкүн көрүнгөн.

Сөөк Жоготуусу Эмне Үчүн Имплант Жайгаштырылган Учурдан Баштап Өлчөнгөн Эмес?

Рентгенографиялык baseline имплант хирургиясы эмес, болжол менен алты айдан кийинки акыркы протез жүктөөсү катары белгиленген.

Ошондуктан импланттын алгачкы жайгаштырылышы менен протез жүктөлүшүнүн ортосунда болгон:

• эрте кристалдык ремоделдөө,
• айыгуу мезгилиндеги сөөк өзгөрүүлөрү

изилдөөнүн 12 айлык өзгөрүү эсебине киргизилген эмес.

Демек билдирилген 0,28 mm медианалык өзгөрүү имплант жайгаштырылгандан кийинки жалпы сөөк жоготуусу эмес.

Изилдөөнүн Негизги Чектөөлөрү Кайсылар?

• Болгону 15 бейтап бар.
• Алдын ала жасалган үлгү көлөмү эсептөөсү жок.
• Беттик салыштырууга сегиз бейтап гана салым кошкон.
• Тараптарды дайындоо формалдуу рандомизацияланган эмес.
• Allocation concealment жасалган эмес.
• Үч бейтап толук орой импланттарды гана алган.
• Рентгенографиялык baseline имплант жайгаштыруу эмес, протез жүктөө убактысы.
• Айыгуу мезгилиндеги эрте сөөк ремоделдөөсү өлчөнгөн эмес.
• Операциядан кийинки CBCT болбогондуктан багыттоочунун тактыгы өлчөнгөн эмес.
• Узак мөөнөттүү имплант жашап калуусун баалоо үчүн байкоо мөөнөтү чектелүү.
• OHIP-14тө айкын floor effect пайда болгон.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Бул Verianla мазмуну Marco Tudts, Tashia Moodley, Rani D’haese жана Stefan Vandeweghe тарабынан даярдалган Prosthesis-Based 3D Guide System for Maxillary Implant Placement: A Feasibility Study Using a Split-Mouth Evaluation аттуу академиялык изилдөөгө таянып өз алдынча даярдалган.

Макала Dentistry Journal журналында 2026-жылы, 14-том, 395-макала катары жарыяланган. DOI: 10.3390/dj14070395. Жарыяланган күнү 1-июль 2026-жыл. Изилдөө MDPI тарабынан Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы менен ачык жеткиликтүү жарыяланган.

Изилдөө проспективдүү feasibility пилоту. Мурда бир имплант үчүн иштелип чыккан протезге негизделген 3B багыттоочу система тишсиз жогорку жаактагы flapless көп импланттык реабилитацияга ыңгайлаштырылган. Система кайра жайгаштырылуучу PEEK рельстерин жана 0°, 12° жана 24° алмаштырылуучу бурч түзөтүүчү гильзаларды колдонот.

Изилдөөгө 15 бейтап киргизилип, 61 имплант жайгаштырылган. Үч имплант жүктөөгө чейин, бир имплант кийинчерээк ийгиликсиз болгон. 53 имплант үчүн протез жүктөө башталышы менен 12 айлык жупташтырылган рентгенографиялык маалыматтар бар.

Маргиналдык сөөк өзгөрүүсү протез жүктөлгөн күндөн тартып өлчөнгөн; имплант хирургиясы менен протез жүктөлүшүнүн ортосундагы болжол менен алты айлык айыгуу мезгили өлчөөлөргө киргизилген эмес.

Split-mouth беттик салыштырууда сегиз бейтап гана эки имплант бетине тең жарактуу жупташтырылган маалымат берген. Толук орой импланттарда 12 айлык сөөк өзгөрүүсү төмөн болгон менен, тараптарды дайындоо формалдуу рандомизацияланган эмес жана үлгү чакан. Ошондуктан жыйынтык имплант беттеринин ортосундагы так артыкчылыктын далили катары эмес, кийинки изилдөөлөр үчүн гипотеза жаратуучу табылга катары бааланышы керек.

Операциядан кийинки CBCT жүргүзүлбөгөндүктөн хирургиялык багыттоочунун сызыктуу же бурчтук тактыгы сандык түрдө бааланган эмес. Изилдөөнүн клиникалык колдонулушту көрсөтүшү геометриялык тактык далилденген дегенди билдирбейт.

Изилдөө Ghent University Этика комитети тарабынан жактырылып, Helsinki Декларациясы жана Good Clinical Practice принциптерине ылайык жүргүзүлгөн жана бардык катышуучулардан жазуу жүзүндө маалыматтуу макулдук алынган. Тышкы каржылоо билдирилген эмес жана авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин белгилешкен.