Protez-temelli 3B cerrahi kılavuz, hastanın mevcut tam protezinin geometrisini implant cerrahisi için kullanılan fiziksel yönlendirme aracına dönüştüren dijital bir yaklaşımdır. Bu pilot çalışma, daha önce tek implant için geliştirilmiş bir sistemin tamamen dişsiz üst çenede dört veya beş implantın flapless yerleştirilmesine uyarlanıp uyarlanamayacağını klinik olarak değerlendirmiştir.

Sistem, 3B yazdırılmış protez kopyasının içine yerleştirilen yeniden konumlandırılabilir PEEK raylar ve 0°, 12° ve 24° değiştirilebilir açı düzeltme kovanları kullanmaktadır. Bu yapı, implant kovanının bukko-palatal konumunun veya yönünün küçük değişikliklerle ayarlanmasına ve gerektiğinde bütün cerrahi kılavuz yeniden üretilmeden yörüngenin modifiye edilmesine izin verir.

On beş hastaya toplam 61 implant yerleştirilmiştir. Cerrahi sırasında sinus veya nazal boşluk penetrasyonu ya da labial kemik perforasyonu gibi komplikasyon bildirilmemiştir. Üç implant yükleme öncesinde osseointegrasyon yetersizliği nedeniyle başarısız olmuş, bir implant yaklaşık 26. ayda geç dönemde kaybedilmiştir.

Protez yükleme zamanından 12. aya kadar değerlendirilen 53 implantta medyan marjinal kemik seviyesi 0,38 mm’den 0,78 mm’ye yükselmiştir. Sekiz hastalık split-mouth yüzey karşılaştırmasında tam pürüzlü implantlar, hibrit implantlardan daha az erken kemik değişimi göstermiştir. Ancak çalışma küçük, dengesiz ve randomize olmayan bir pilot olduğu için bu yüzey sonucu kesin klinik üstünlük kanıtı değil, gelecekte test edilmesi gereken bir hipotezdir.

Hasta bildirimli OHIP-14 skorları bir yılda neredeyse sıfıra inerek oral sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinde belirgin iyileşmeyle uyumlu bir tablo göstermiştir. Bununla birlikte postoperatif CBCT kullanılmadığından kılavuzun planlanan ve gerçek implant konumları arasındaki hassasiyeti bu çalışma tarafından nicel olarak ölçülmemiştir.

Dişsiz maksillada implant yerleştirmek neden zor olabilir?

Tamamen dişsiz üst çenede implant tedavisi, alt çeneye göre farklı anatomik ve biyomekanik güçlükler içerir. Maksiller kemikte düşük kemik yoğunluğu, ince kortikal plaklar, maksiller sinüs ve nazal boşluk gibi anatomik yapıların yakınlığı implant pozisyonunun ve açısının dikkatli planlanmasını gerektirir.

İmplantların yalnız kemiğin içine yerleşmesi yeterli değildir. Nihai sabit protezin vida kanallarının, yük dağılımının ve estetik konumunun uygun olması için implantların protez odaklı bir yörüngeyle yerleştirilmesi gerekir.

Bilgisayar destekli cerrahi kılavuzlar bu sanal planı ağız içindeki cerrahi konuma aktarmaya yardımcı olur. Ancak ticari sistemler özel yazılım, laboratuvar altyapısı, üretim süreçleri ve ek maliyet gerektirebilir.

Protez-Temelli 3B Kılavuz Sistemi Nasıl Çalışıyor?

Bu sistemde cerrahi kılavuz sıfırdan bağımsız bir aparat olarak tasarlanmamaktadır. Hastanın mevcut üst tam protezi başlangıç geometrisi olarak kullanılmakta, protezin dijital kopyası oluşturulup 3B yazdırılmakta ve implant yönlendirme bileşenleri bu kopyaya entegre edilmektedir.

1. CBCT ile protez odaklı planlama

Hastaya önce cone-beam computed tomography (CBCT) çekilir. Kemik hacmi, anatomik sınırlar ve planlanan protezin konumu birlikte değerlendirilerek implantların sanal yörüngeleri belirlenir.

Buradaki amaç yalnız mümkün olan kemik bölgesini bulmak değil, implant konumunu nihai sabit restorasyonla uyumlu hale getirmektir.

2. Mevcut protezin kopyalanması

Hastanın mevcut maksiller tam protezi dijital olarak çoğaltılır ve bu kopya 3B yazıcı ile cerrahi kılavuz olarak üretilir.

Böylece kılavuzun ağız içindeki oturma yüzeyi, hastanın zaten kullandığı protezin mukozal anatomisini takip eder.

3. PEEK raylar

Kılavuzun içine dört adet polyether-ether-ketone (PEEK) ray yerleştirilmiştir.

Her rayın içinde hareket ettirilebilen bir PEEK kovan bulunur. Bu kovan:

• bukko-palatal yönde yeniden konumlandırılabilir,
• planlanan osteotomi eksenini yönlendirir,
• küçük plan-klinik uyumsuzluklarında bütün kılavuzu yeniden üretme ihtiyacını azaltır.

4. Değiştirilebilir açı kovanları

Sistemde üç açı seçeneği bulunmaktadır:

• 0°
• 12°
• 24°

Bu değiştirilebilir parçalar, tek bir ana kılavuz içinde implant yörüngesinin açısal olarak modifiye edilmesine imkân verir.

Neden PEEK?

Yazarlar PEEK’i birkaç nedenle seçmiştir:

• osteotomi yönlendirmesi için yeterli mekanik rijitlik,
• biyouyumluluk,
• CBCT görüntüsünde radyolusent davranış,
• daha uygun maliyet ve işlenebilirlik,
• kurum içinde üretime daha elverişli yapı.

Metal kovanlar değerlendirilmiş ancak ayrı tedarik gereksinimi, maliyet ve görüntü artefaktları nedeniyle bu azaltılmış-altyapı yaklaşımına daha az uygun görülmüştür.

Cerrahi Uygulama Nasıl Yapıldı?

Tüm implantlar lokal anestezi altında, flap kaldırılmadan ve mukozadan desteklenen cerrahi kılavuz kullanılarak yerleştirilmiştir.

Cerrahi akış:

1. Kılavuz ağıza yerleştirilir ve tam oturması kontrol edilir.
2. PEEK kovan üzerinden osteotomi hazırlanır.
3. Planlanan açı ve derinlik korunarak implant yerleştirilir.
4. Primer stabilite klinik olarak kontrol edilir.
5. Kılavuz çıkarılır ve healing abutment takılır.

Standart olarak her hastaya dört implant yerleştirilmiştir. Bir hastada anatomik ve protetik ihtiyaç nedeniyle beşinci implant kullanılmıştır.

Flap kaldırılmadığı için sütür gerekmemiştir.

Tam Pürüzlü ve Hibrit İmplant Arasındaki Fark Nedir?

Çalışmada iki farklı implant yüzey tasarımı karşılaştırılmıştır.

Tam pürüzlü implant

IBT, IBNT ve IBR implantlarda orta derecede pürüzlü yüzey implantın bütün uzunluğu boyunca devam etmektedir.

Hibrit implant

MSC-IBT ve MSC-IBNT implantlarda:

• apikal üçlü pürüzlü,
• orta üçlü pürüzlü,
• koronal boyun bölgesi ise işlenmiş ve daha düzgün

yüzeye sahiptir.

Hibrit tasarımın teorik gerekçesi, apikal bölgede osseointegrasyon için pürüzlü yüzeyi korurken koronal bölgede daha az pürüzlü yüzey kullanarak plak tutulumu ve erken krestal kemik yeniden şekillenmesini azaltmaktır.

Bu çalışma tam olarak bu hipotezin kısa dönem kemik davranışıyla uyumlu olup olmadığını da araştırmıştır.

Split-Mouth Tasarım Neden Kullanıldı?

Split-mouth tasarımda aynı hastanın bir tarafı bir implant yüzeyini, diğer tarafı diğer yüzeyi alır.

Böylece yaş, genel sağlık, kemik biyolojisi, ağız hijyeni ve protez kullanımı gibi hastalar arası değişkenlerin bir bölümü doğal olarak kontrol edilmiş olur.

Ancak bu çalışmadaki split-mouth düzeni ideal randomize tasarım değildir.

Hibrit taraf:

• random sayı üretimiyle değil, hasta kayıt listesinde dönüşümlü sıra ile atanmıştır,
• allocation concealment uygulanmamıştır,
• üç hasta protetik nedenlerle yalnız tam pürüzlü implant almıştır,
• bir hastada planlanan 2/2 yerine 1/3 yüzey dağılımı oluşmuştur.

Bu nedenle çalışmanın yüzey karşılaştırması randomize kontrollü split-mouth deney düzeyinde kabul edilemez.

İmplantlar Ne Zaman Yüklendi?

Çalışmada gecikmiş yükleme protokolü uygulanmıştır.

İmplantların yaklaşık altı ay boyunca osseointegrasyonu beklenmiştir. Ardından healing abutment’lar compact conical abutment’larla değiştirilmiş ve üç hafta sonra kesin protetik işlemlere başlanmıştır.

Her hastaya dört implant destekli, vidalı zirkonya sabit köprü yapılmıştır.

Protez tesliminden önce:

• pasif uyum,
• oklüzyon,
• fonetik,
• estetik

kontrol edilmiştir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Hasta grubu

Cerrahi güvenlik gözlemleri

Çalışmada intraoperatif komplikasyon veya postoperatif enfeksiyon bildirilmemiştir.

Ayrıca:

• sinüs penetrasyonu,
• nazal boşluk ihlali,
• labial kemik plak perforasyonu

bildirilmemiştir.

Bu sonuçlar sistemin klinik uygulanabilirliğini destekler; ancak postoperatif CBCT olmadığı için implantların sanal plandan ne kadar saptığını ölçmez.

İmplant başarısızlıkları

Toplam dört implant üç hastada çıkarılmış ve yenilenmiştir.

Üç erken başarısızlık:

• yükleme öncesi gerçekleşmiştir,
• osseointegrasyon eksikliğiyle ilişkilendirilmiştir,
• enfeksiyon, aşırı yükleme veya cerrahi travma bulgusu bildirilmemiştir.

Bir geç başarısızlık ise yaklaşık 26. ayda progresif marjinal kemik kaybıyla ortaya çıkmıştır.

Erken başarısızlık:

3 / 61 implant = %4,9

Hasta düzeyinde:

3 / 15 hasta = %20

olarak raporlanmıştır.

Erken başarısızlıkların tamamı iki sigara içicisinde görülmüştür; ancak bu küçük pilot çalışma sigaranın bağımsız etkisini nicel olarak test edecek güçte değildir.

Bir yıllık marjinal kemik sonuçları

Paired baseline ve 12 aylık radyografik veriler 14 hastadaki 53 implant için mevcuttur.

Başlangıç ile 12 ay arasındaki fark:

p < 0,001

olarak bulunmuştur.

İki implantta 12 aylık kemik kaybı 4 mm’yi aşmıştır. Bu implantlar klinik olarak stabil ve asemptomatik olmakla birlikte yazarlar bunların uzun dönem radyografik olarak izlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Ölçüm güvenilirliği

Marjinal kemik ölçümleri iki bağımsız araştırmacı tarafından yapılmıştır.

Hem intra-rater hem inter-rater güvenilirlik:

ICC = 0,85

olarak raporlanmış ve iyi uyum olarak değerlendirilmiştir.

Hibrit İmplantlar Daha Az Kemik Kaybı Sağladı mı?

Bu pilot çalışmada hayır. Çalışmanın başlangıç beklentisinin tersine, tam pürüzlü implantlarda 12 aylık kemik değişimi hibrit implantlardan daha düşük bulunmuştur.

İmplant düzeyi betimleyici sonuçlar

Hasta düzeyindeki gerçek split-mouth karşılaştırma

Yalnız her iki yüzeye ait geçerli eşleştirilmiş verisi bulunan sekiz hasta analize alınmıştır.

Bu sekiz hastanın tamamında tam pürüzlü taraftaki ortalama kemik değişimi hibrit taraftan daha düşük bulunmuştur.

Medyan eşleştirilmiş fark:

−0,49 mm

Hodges–Lehmann pseudo-medyan:

−0,55 mm

Wilcoxon testi:

p = 0,012

olarak raporlanmıştır.

Neden “tam pürüzlü implant daha iyidir” denilemez?

Çünkü yüzey karşılaştırması yalnız sekiz hastaya dayanmaktadır ve birkaç önemli karıştırıcı değişken bulunmaktadır:

• taraf dağılımı randomize değildir,
• allocation concealment yoktur,
• implant sayısı iki tarafta her hastada dengeli değildir,
• protetik yük dağılımı taraflar arasında farklı olabilir,
• yumuşak doku biyotipi farklı olabilir,
• implant yerleştirme derinliği kontrol edilemeyen bir etkendir.

Yazarlar ayrıca daha kontrollü ve daha uzun takipli yayınlarda hibrit ve tam pürüzlü yüzeyler arasında benzer sonuçlar bulunduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle mevcut bulgu hipotez üretici bir sinyal olarak değerlendirilmelidir.

Hasta Memnuniyeti Nasıl Değişti?

Hasta bildirimli sonuçlar Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14) ile değerlendirilmiştir.

Tedavi öncesinde mevcut tam protezle:

• fonksiyonel sınırlılık,
• fiziksel rahatsızlık,
• psikolojik rahatsızlık,
• sosyal etkilenme

yüksek düzeyde bildirilmiştir.

Bir yıl sonra 14 hastanın skorları çoğu alanda sıfıra veya sıfıra çok yakın değerlere inmiştir.

Takip ortalamaları 0–0,87 arasında değişmiştir.

Floor effect ne anlama geliyor?

Skorların çoğunun sıfıra düşmesi güçlü iyileşmeyle uyumludur; ancak aynı zamanda ölçüm aracının “çok iyi” sonuçlar arasında ayrım yapmasını zorlaştırır.

Bu nedenle OHIP-14 verilerine inferans testi uygulanmamış ve sonuçlar yalnız betimleyici olarak sunulmuştur.

Bu Sistem Ticari Dijital Kılavuzlardan Daha Doğru mu?

Bu çalışma bunu göstermemektedir.

Postoperatif CBCT alınmadığı için:

• implant giriş noktası sapması,
• apikal sapma,
• açısal sapma,
• derinlik hatası

nicel olarak ölçülmemiştir.

Dolayısıyla sistemin “şu kadar mm hassas olduğu” veya başka kılavuzlardan daha doğru olduğu bu çalışmadan çıkarılamaz.

Çalışmanın desteklediği sonuç daha sınırlıdır:

Sistem, bu küçük klinik seride dişsiz üst çenede flapless çoklu implant yerleştirmeye uygulanabilir görünmüştür.

Kemik Kaybı Neden İmplant Yerleştirme Anından İtibaren Ölçülmedi?

Radyografik baseline, implant cerrahisi değil, yaklaşık altı ay sonraki kesin protez yüklemesi olarak belirlenmiştir.

Bu nedenle implantın ilk yerleştirilmesi ile protezin yüklenmesi arasında meydana gelen:

• erken krestal remodelasyon,
• iyileşme dönemi kemik değişimleri

çalışmanın 12 aylık değişim hesabına dahil değildir.

Dolayısıyla bildirilen 0,28 mm medyan değişim, implant yerleştirmesinden sonraki toplam kemik kaybı değildir.

Çalışmanın Temel Sınırlılıkları Nelerdir?

• Yalnız 15 hasta bulunmaktadır.
• Önceden yapılmış örneklem büyüklüğü hesabı yoktur.
• Yüzey karşılaştırmasına yalnız sekiz hasta katkı sağlamıştır.
• Taraf ataması formal randomize değildir.
• Allocation concealment yapılmamıştır.
• Üç hasta yalnız tam pürüzlü implant almıştır.
• Radyografik baseline implant yerleştirilmesi değil protez yükleme zamanıdır.
• İyileşme dönemindeki erken kemik remodelasyonu ölçülmemiştir.
• Postoperatif CBCT olmadığı için kılavuz doğruluğu ölçülememiştir.
• Uzun dönem implant sağkalımı için takip süresi sınırlıdır.
• OHIP-14’te belirgin floor effect oluşmuştur.

Kaynak ve Yöntem Notu

Bu Verianla içeriği, Marco Tudts, Tashia Moodley, Rani D’haese ve Stefan Vandeweghe tarafından hazırlanan Prosthesis-Based 3D Guide System for Maxillary Implant Placement: A Feasibility Study Using a Split-Mouth Evaluation başlıklı akademik çalışmaya dayanarak bağımsız biçimde hazırlanmıştır.

Makale Dentistry Journal dergisinde 2026 yılında, Cilt 14, Makale 395 olarak yayımlanmıştır. DOI: 10.3390/dj14070395. Yayın tarihi 1 Temmuz 2026’dır. Çalışma MDPI tarafından Creative Commons Attribution (CC BY) lisansı altında açık erişim olarak yayımlanmıştır.

Araştırma prospektif bir fizibilite pilotudur. Daha önce tek implant için geliştirilmiş protez-temelli 3B kılavuz sistemi, dişsiz maksillada flapless çoklu implant rehabilitasyonuna uyarlanmıştır. Sistem yeniden konumlandırılabilir PEEK raylar ve 0°, 12° ve 24° değiştirilebilir açı düzeltme kovanları kullanmaktadır.

Çalışmaya 15 hasta dahil edilmiş ve 61 implant yerleştirilmiştir. Üç implant yükleme öncesi, bir implant daha geç dönemde başarısız olmuştur. 53 implant için protez yükleme başlangıcı ile 12 aylık eşleştirilmiş radyografik veriler mevcuttur.

Marjinal kemik değişimi protez yükleme tarihinden itibaren ölçülmüştür; implant cerrahisi ile protez yükleme arasındaki yaklaşık altı aylık iyileşme dönemi ölçümlere dahil değildir.

Split-mouth yüzey karşılaştırmasında yalnız sekiz hasta her iki implant yüzeyi için geçerli eşleştirilmiş veri sağlamıştır. Tam pürüzlü implantlarda daha düşük 12 aylık kemik değişimi görülmüş olsa da taraf ataması formal randomize değildir ve örneklem küçüktür. Bu nedenle sonuç implant yüzeyleri arasında kesin üstünlük kanıtı olarak değil, ileri çalışmalar için hipotez üretici bulgu olarak değerlendirilmelidir.

Postoperatif CBCT yapılmadığı için cerrahi kılavuzun lineer veya açısal doğruluğu nicel olarak değerlendirilmemiştir. Çalışmanın klinik uygulanabilirlik göstermesi, geometrik doğruluğun kanıtlandığı anlamına gelmez.

Çalışma Ghent University Etik Kurulu tarafından onaylanmış, Helsinki Bildirgesi ve Good Clinical Practice ilkelerine uygun yürütülmüş ve bütün katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Dış finansman bildirilmemiştir ve yazarlar çıkar çatışması olmadığını belirtmiştir.