Заттарды колдонуу бузулуусу (Substance Use Disorder, SUD) — зыяндуу кесепеттерине карабастан заттарды колдонуунун уланышы жана колдонууга көзөмөлдүн бузулушу менен байланышкан клиникалык бузулуу; бул изилдөө SUD менен катар психоздук бузулуусу бар стационардык психиатриядагы эркек бейтаптар заттарды колдонууда билдирген психологиялык жана социалдык мотивацияларды изилдейт. Бухаресттеги бир психиатриялык оорукананын көз карандылык бөлүмүндө 2024-жылдын октябрынан 2025-жылдын сентябрына чейин бааланган 118 эркек бейтапка 26 пункттан турган Reasons for Substance Use Questionnaire колдонулган. Баштапкы беш мотивациялык тармактын ичинен оң эмоцияны/ырахатты күчөтүү мотивациясы эң жогорку орточо көрсөткүчкө ээ болуп, андан кийин терс эмоцияны жеңүү жана социалдык мотивация келген. Социалдык ылайыкташуу/кабыл алуу жана оң психоздук белгилерди же дарынын терс таасирлерин жеңилдетүү мотивациялары төмөнүрөөк бааланган. Изилдөө кесилиштик жана чалгындоочу мүнөздө болгондуктан, бул жыйынтыктар заттар белгилерди чындап азайтарын, белгилүү мотивациялар зат колдонууга себеп болорун же мотивациялык профиль келечектеги клиникалык жүрүштү алдын ала айтарын далилдебейт.
Катышуучулардын %20,3ү биринчи психиатриялык жаткырылуусунда болсо, %79,7синин мурда ооруканага жаткырылуу тарыхы болгон. Бир нече жолу жаткырылган топто оң психоздук белгилерди же дарынын терс таасирлерин жеңилдетүүгө багытталган мотивация баллы биринчи жаткырылган топко караганда жогору болгон; орточо айырма биринчи жаткыруу минус көп жолку жаткыруу үчүн −0,297, %95 ишеним аралыгы −0,551ден −0,042ге чейин жана p = 0,011. Бирок салыштыруу түзөтүүсүз жүргүзүлгөн, эки бейтап тобу башка клиникалык жана социалдык-демографиялык өзгөчөлүктөрү боюнча да айырмаланган жана тиешелүү relief субшкаласынын Cronbach α мааниси болгону 0,51 болгон. Ошондуктан бул жыйынтык тастыкталган себептик механизм эмес, чоңураак жана түзөтүлгөн изилдөөлөрдө текшерилиши керек болгон чалгындоочу байланыш катары бааланышы зарыл.
Изилдөөнүн көйгөйү
Психоздук бузулуулар менен заттарды колдонуу бузулуусунун бирге кездешиши клиникалык жактан маанилүү; бирок бейтап кайсы затты колдонорун гана билүү колдонуунун психологиялык функциясын түшүндүрбөйт. Адам затты оң эмоционалдык абалды күчөтүү, терс эмоцияны жеңүү, социалдык өз ара аракеттенүүнү жеңилдетүү, топко ылайыкташуу же психоздук белгилер жана дарынын терс таасирлери менен күрөшүүгө аракет кылуу сыяктуу ар кандай себептер менен колдонушу мүмкүн. Бир эле жүрүм-турумдун артында ар башка мотивациялар болушу мүмкүн экени изилдөөнүн негизги баштапкы чекити болуп саналат.
Булак изилдөөнүн адабияттык алкагында заттарды колдонуу психоздук белгилердин начарлашы, рецидив, дарылоого кармануу көйгөйлөрү жана андан да начар клиникалык натыйжалар менен байланыштуу деп каралат. Ошентсе да бул изилдөөнүн максаты ошол натыйжаларды кайра текшерүү эмес. Изилдөөчүлөр өзгөчө психиатриялык диагноз, колдонулган заттын түрү жана адам өзү билдирген колдонуу мотивациялары бир эле клиникалык тандалмада кандайча айкалышарын изилдешкен.
Кош диагноз контексти
Изилдөөнүн катышуучуларында заттарды колдонуу бузулуусу да, психоздук бузулуу да бар. Мындай айкалыш клиникалык практикада көбүнчө кош диагноз контекстинде каралат. Изилдөөчүлөр затты токтотууга гана багытталган мамиле айрым бейтаптарда зат колдонуу аткарат деп эсептелген эмоционалдык же психологиялык функцияларды көз жаздымда калтырышы мүмкүн деген ойдон чыгышат.
Бул алкак заттарды колдонуу пайдалуу же коопсуз дегенди билдирбейт. Изилдөөдө өлчөнгөн өзгөрмө — бейтаптын затты эмне себептен колдонору тууралуу өз баасы. “Психоздук белгилерди азайтуу үчүн колдоном” деген жооп колдонулган зат психоздук белгилерди чындап азайтат деген клиникалык натыйжалуулук өлчөмү эмес.
Заттарды Колдонуу Мотивацияларынын Беш Тармагы Эмнени Билдирет?
Изилдөөдө заттарды колдонуу мотивациялары баштапкы беш тармак боюнча бааланган: оң эмоцияны же жакшы абалды күчөтүүгө багытталган enhancement мотивациясы; оң социалдык сыйлык алууга багытталган социалдык мотивация; терс эмоцияларды азайтууга же жөнгө салууга багытталган жеңүү мотивациясы; социалдык кабыл алуу жана топко ылайыкташууга багытталган ылайыкташуу/кабыл алуу мотивациясы; оң психоздук белгилерди же дарынын терс таасирлерин жеңилдетүүгө багытталган relief мотивациясы. Булар бейтап билдирген колдонуу себептерин классификациялайт; заттар бул максаттарды чындап ишке ашырабы-жокпу, аны өлчөбөйт.
Жаңы психоактивдүү заттардын изилдөөдөгү орду
Тандалма салттуу түрдө көбүрөөк изилденген каннабис же героин колдонуучуларынан гана турбайт. Синтетикалык катинондор жана синтетикалык каннабиноиддер да тандалмада маанилүү орун ээлейт. Булак жаңы психоактивдүү заттарды (Novel Psychoactive Substances, NPS) көзөмөлдөнүүчү заттардын психоактивдүү таасирин туураган, бирок химиялык түзүлүшү тез өзгөрүшү мүмкүн болгон гетерогендүү синтетикалык кошулмалардын тобу катары талкуулайт.
Бул ар түрдүүлүк изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири; анткени психоздук бузулуусу бар адамдардагы мурунку мотивациялык изилдөөлөрдүн олуттуу бөлүгү каннабиске багытталган. Бирок гетерогендүү зат топтору чакан субтандалмаларды түзгөндүктөн, заттар арасындагы мотивация айырмачылыктары күчтүү инференциялык салыштыруулар катары эмес, сүрөттөөчү мыйзамченемдер катары бааланышы керек.
Тандалманын клиникалык түзүлүшү
Изилдөө мезгилинде көз карандылык бөлүмүнө жаткырылган 149 бейтаптын 118и катышууга макул болгон; катышуу көрсөткүчү %79,19. Тандалманын орточо жашы 31,25 жыл, стандарттык четтөөсү 7,32 жыл жана жаш аралыгы 18–49. Бөлүм эркек бейтаптарды гана кабыл алгандыктан, тандалманын бардыгы эркектерден турган.
| Өзгөчөлүк | Натыйжа |
|---|---|
| Жалпы тандалма | 118 эркек бейтап |
| Жаш | 31,25 ± 7,32 жыл; аралыгы 18–49 |
| Биринчи жаткыруу | 24 адам (%20,3) |
| Мурунку жаткыруу тарыхы | 94 адам (%79,7) |
| Кыска психоздук бузулуу | 63 адам (%53,4) |
| Шизофрения | 23 адам (%19,5) |
| Заттан келип чыккан психоздук бузулуу | 17 адам (%14,4) |
| Психоздук белгилери бар биполярдык бузулуу/маниялык эпизод | 10 адам (%8,5) |
| Шизоаффективдүү бузулуу | 4 адам (%3,4) |
| Туруктуу жаңылыш ишенимдер бузулуусу | 1 адам (%0,8) |
| Экинчи зат колдонорун билдиргендер | 97 адам (%82,2) |
| Жумушсуз | 75 адам (%63,6) |
| Жалгыз жашаган | 25 адам (%21,2) |
| Үй-жайсыз | 9 адам (%7,6) |
Негизги зат кантип аныкталган?
Затты “негизги колдонулган зат” катары классификациялоо үчүн бейтап ICD-10 боюнча ошол затка көз карандылык критерийлерине жооп бериши жана ошол эле затты эң көп колдонгон заты катары билдириши талап кылынган. Экинчи колдонулган зат болсо бейтап мурунку ай ичинде колдонгонун билдирген заттардын негизинде аныкталган. Өзүн-өзү билдирүү маалыматтары оорукананын күнүмдүк клиникалык документтериндеги сапаттык токсикологиялык тесттер менен салыштырылган; бирок изилдөөнүн чектөөлөр бөлүмүнө ылайык, билдирилген бардык зат колдонуу учурлары системалуу биологиялык ырастоодон өткөрүлгөн эмес.
| Негизги зат | n | Үлүш |
|---|---|---|
| Каннабис | 49 | %41,5 |
| Синтетикалык катинондор | 29 | %24,6 |
| Синтетикалык каннабиноиддер | 12 | %10,2 |
| Кокаин | 10 | %8,5 |
| Героин | 10 | %8,5 |
| Амфетаминдер | 3 | %2,5 |
| Ингалянттар | 2 | %1,7 |
| Кетамин | 1 | %0,8 |
| MDMA | 1 | %0,8 |
| Психоделиктер | 1 | %0,8 |
Reasons for Substance Use Questionnaire
Зат колдонуу себептери 26 пункттан турган Reasons for Substance Use Questionnaire аркылуу бааланган. Шкала Drinking Motives Questionnaire негизинде иштелип чыккан жана пункттар 1 = “дээрлик эч качан/эч качан” менен 5 = “дээрлик дайыма/дайыма” аралыгында бааланган беш баллдык Likert түзүмүнө ээ.
Англис тилиндеги шкала румын тилине түз котормо ыкмасы менен которулуп, андан соң изилдөө тобу мазмунду эки тилде карап чыккан. Сурамжылоону даярдыктан өткөн клиникалык баалоочу жүргүзгөн; психиатр же психиатрия резиденти суроолорду бейтапка үн чыгарып окуп, жоопту жазып алган.
| Мотивация тармагы | Cronbach α | Булакта аныкталган функция |
|---|---|---|
| Оң эмоцияны/ырахатты күчөтүү | 0,62 | Оң маанайды же жакшы абал сезимин күчөтүү |
| Социалдык | 0,69 | Оң социалдык сыйлык же социалдык өз ара аракеттенүү алуу |
| Терс эмоцияны жеңүү | 0,77 | Терс эмоцияларды азайтуу же жөнгө салуу |
| Ылайыкташуу жана кабыл алуу | 0,66 | Социалдык кабыл алууга же топко ылайыкташууга жетишүү |
| Оң белгилерди / дарынын терс таасирлерин жеңилдетүү | 0,51 | Психоздук белгилер же дарынын терс таасирлери менен күрөшүүгө аракет кылуу |
Чалгындоочу Фактордук Анализ Шкаланын Беш Субөлчөмүн Тастыктадыбы?
Толук эмес. Principal axis factoring, Promax ротациясы жана Kaiser нормалдаштыруусу менен алынган беш фактор баштапкы мотивация тармактары менен жарым-жартылай гана дал келген, айрым пункттар бир нече факторго жүктөлгөн жана айрым факторлор аралаш мотивациялык мазмунду камтыган. Изилдөөчүлөр изилдөөнү жаңы румын фактордук түзүмүнүн толук шкала валидациясы катары пландабагандыктан, тандалма чакан жана клиникалык жактан өзгөчө болгондуктан, жаңы факторлорду акыркы шкала түзүмү катары кабыл алышкан эмес; теориялык жактан чечмеленүү жана баштапкы инструмент менен салыштырылуу үчүн баштапкы субшкалаларды колдонууну улантышкан.
Маалымат фактордук анализ үчүн алгылыктуу деп табылган: KMO = 0,71 жана Bartlett тести p < 0,001. Өз мааниси 1ден жогору болгон беш фактор сакталган. Факторлор тиешелүүлүгүнө жараша жалпы дисперсиянын %20,13, %7,99, %4,84, %4,02 жана %3,75 бөлүгүн түшүндүргөн; булак таблицасында кумулятивдик көрсөткүч %40,72 деп берилген.
| Фактор | Өз мааниси | Түшүндүрүлгөн дисперсия | Кумулятивдик дисперсия |
|---|---|---|---|
| Фактор 1 | 5,80 | %20,13 | %20,13 |
| Фактор 2 | 2,62 | %7,99 | %28,12 |
| Фактор 3 | 1,85 | %4,84 | %32,96 |
| Фактор 4 | 1,60 | %4,02 | %36,97 |
| Фактор 5 | 1,56 | %3,75 | %40,72 |
Айрыкча 5, 6, 10, 19 жана 26 номерлүү пункттарда экинчи фактордук жүктөмдөр байкалган. Фактор 1 жана Фактор 3 жеңүү тармагына эң окшош түзүмдөрдү түзсө, Фактор 2 социалдык кабыл алуу менен оң эмоционалдык абалды күчөтүү мазмунун бирге камтыган. Фактор 4 жана Фактор 5 да ар башка баштапкы тармактардан пункттарды камтыган. Ошондуктан жыйынтык “румын тилиндеги шкаланын беш фактордук түзүмү тастыкталды” деп айтылбашы керек.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
Статистикалык анализ
Анализдер SPSS 31.0.2.0 менен жүргүзүлгөн. Сүрөттөөчү статистика сан, пайыз, орточо мааниси жана стандарттык четтөө түрүндө берилген; субтоп салыштырууларында Wilcoxon Signed Rank Sum тести, Student t тести, Fisher так тести, хи-квадрат тести жана ANOVA колдонулган. Статистикалык маанилүүлүк чеги p < 0,05.
Изилдөөнүн чалгындоочу мүнөзү жана тандалманын көлөмү негиз катары көрсөтүлүп, көптөгөн салыштыруулар үчүн формалдуу түзөтүү колдонулган эмес. Бул чечим, өзгөчө көп сандагы субтоп жана экинчи салыштыруулар бар анализдерде, жалган оң, башкача айтканда I түрдөгү ката ыктымалдыгын жогорулатышы мүмкүн. Ошондуктан ар бир p мааниси тастыктоочу изилдөө деңгээлинде чечмеленбеши керек.
Беш мотивация тармагынын жалпы профили
| Катар | Мотивация тармагы | Орточо | Стандарттык четтөө | Шкала |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Оң эмоцияны/ырахатты күчөтүү | 3,16 | 1,18 | 1–5 |
| 2 | Терс эмоцияны жеңүү | 2,95 | 0,93 | 1–5 |
| 3 | Социалдык мотивация | 2,49 | 1,11 | 1–5 |
| 4 | Ылайыкташуу жана кабыл алуу | 1,71 | 0,80 | 1–5 |
| 5 | Психоздук белги / дарынын терс таасирин жеңилдетүү | 1,56 | 0,83 | 1–5 |
Эң жогорку балл алган жеке себептер
| Билдирилген колдонуу себеби | Орточо | Стандарттык четтөө |
|---|---|---|
| Эс алуу | 3,48 | 1,663 |
| Жакшы сездиргени үчүн | 3,47 | 1,506 |
| Тынчсызданууларды унутуу | 3,42 | 1,676 |
| Депрессивдүү сезилгенде жардам берет деп ойлоо | 3,39 | 1,612 |
| “Мас болуу” / мастык-интоксикация таасирин сезүү | 3,26 | 1,538 |
Бул пункттар бейтаптардын өзүн-өзү билдирүүлөрүн чагылдырат. Мисалы, “депрессивдүү сезилгенде жардам берет деп ойлоо” пунктунун жогорку балл алышы колдонулган зат депрессияны дарылоодо пайдалуу экенин көрсөтпөйт. Өлчөнүп жаткан нерсе — бейтап өзүнүн колдонуу жүрүм-турумуна таандык деп эсептеген мотивация.
Мотивациялардын зат түрүнө жараша сүрөттөөчү бөлүштүрүлүшү
| Негизги зат | Оң эмоцияны күчөтүү | Жеңүү | Социалдык | Ылайыкташуу/кабыл алуу | Белги/терс таасирди жеңилдетүү |
|---|---|---|---|---|---|
| Амфетаминдер | 3,88 (0,51) | 3,18 (0,98) | 3,25 (0,43) | 2,86 (0,64) | 1,33 (0,33) |
| Кокаин | 2,99 (0,99) | 2,67 (1,19) | 2,82 (1,17) | 1,64 (0,86) | 1,33 (1,05) |
| Синтетикалык катинондор | 3,04 (1,13) | 2,68 (0,94) | 2,03 (1,04) | 1,51 (0,59) | 1,40 (0,63) |
| Каннабис | 3,21 (1,14) | 3,08 (0,90) | 2,57 (1,09) | 1,77 (0,88) | 1,72 (0,92) |
| Синтетикалык каннабиноиддер | 3,00 (1,33) | 2,84 (0,77) | 2,31 (1,26) | 1,45 (0,45) | 1,58 (0,98) |
| Героин | 3,13 (1,21) | 3,34 (0,75) | 2,32 (1,30) | 1,70 (0,86) | 1,46 (0,56) |
| Башка: ингалянттар, психоделиктер, кетамин, MDMA | 2,93 (1,83) | 3,05 (0,98) | 3,35 (0,67) | 2,36 (0,76) | 1,46 (0,64) |
Сүрөттөөчү түрдө оң эмоцияны/ырахатты күчөтүү баллы эң жогору амфетамин тобунда, жеңүү баллы эң жогору героин тобунда, ал эми социалдык мотивация баллы “башка заттар” тобунда байкалган. Бирок топ көлөмдөрү олуттуу тең эмес жана бул салыштыруулар үчүн түзөтүлгөн инференциялык анализ берилген эмес. Айрыкча амфетамин тобу негизги заттарды бөлүштүрүү таблицасында болгону үч адамдан турат; ошондуктан жогорку орточо маанини туруктуу популяциялык баа катары чечмелөөгө болбойт.
Булак ичиндеги дал келбестик: Натыйжалар тексти субтоптордун көлөмүн n = 5–49 аралыгында деп сүрөттөйт; бирок негизги заттарды бөлүштүрүүдө амфетамин тобу n = 3 деп берилген. Verianla бул эки маалыматтын бирин божомол менен оңдобойт.
Мотивация тармактары бири-бири менен кандай байланышта болгон?
| Өзгөрмөлөр жупу | r | Булактагы маанилүүлүк |
|---|---|---|
| Оң эмоцияны күчөтүү – Социалдык | 0,349 | p < 0,01 |
| Оң эмоцияны күчөтүү – Жеңүү | 0,448 | p < 0,01 |
| Оң эмоцияны күчөтүү – Ылайыкташуу/кабыл алуу | 0,263 | p < 0,01 |
| Оң эмоцияны күчөтүү – Relief | 0,146 | Маанилүү эмес |
| Социалдык – Жеңүү | 0,298 | p < 0,01 |
| Социалдык – Ылайыкташуу/кабыл алуу | 0,488 | p < 0,01 |
| Социалдык – Relief | 0,229 | p < 0,05 |
| Жеңүү – Ылайыкташуу/кабыл алуу | 0,369 | p < 0,01 |
| Жеңүү – Relief | 0,506 | p < 0,01; негизги текст p < 0,001 деп билдирет |
| Ылайыкташуу/кабыл алуу – Relief | 0,426 | p < 0,01 |
Эң күчтүү байланыштардын бири жеңүү менен relief мотивациясынын ортосунда (r = 0,506); социалдык мотивация менен ылайыкташуу/кабыл алуу мотивациясы да күчтүү түрдө бирге өзгөргөн (r = 0,488). Бул мыйзамченемдер ар башка мотивация тармактары толугу менен көз карандысыз эмес экенин көрсөтөт. Бирок корреляция бир мотивация тармагы экинчисине себеп болорун көрсөтпөйт.
Биринчи жаткыруу жана бир нече жолу жаткыруу топтору
Биринчи жаткыруу тобунда 24, мурда психиатриялык жаткырылуусу болгон топто 94 адам бар. Топтор ооруканалык жаткыруу тарыхы боюнча гана айырмаланбайт. Жашы, диагноздордун бөлүштүрүлүшү, негизги колдонулган зат, киргизүү жолу жана жумуш абалы боюнча да маанилүү айырмачылыктар билдирилген.
| Өзгөрмө | Биринчи жаткыруу | Көп жолку жаткыруу | p |
|---|---|---|---|
| Жаш | 27,87 ± 6,37 жыл | 32,11 ± 7,32 жыл | 0,004 |
| Психиатриялык диагноздордун бөлүштүрүлүшү | Топтор арасында бөлүштүрүү айырмаланат | 0,030 | |
| Негизги колдонулган зат | Топтор арасында бөлүштүрүү айырмаланат | 0,015 | |
| Киргизүү жолу | Топтор арасында бөлүштүрүү айырмаланат | 0,008 | |
| Жумуш абалы | Топтор арасында бөлүштүрүү айырмаланат | 0,025 | |
Оң эмоцияны күчөтүү, жеңүү, социалдык мотивация жана ылайыкташуу/кабыл алуу баллдары боюнча биринчи жаткыруу жана көп жолку жаткыруу топторунун ортосунда маанилүү айырма табылган эмес. Relief мотивациясы болсо көп жолку жаткыруу тобунда жогору. Биринчи жаткыруу минус көп жолку жаткыруу орточо айырмасы −0,297, %95 GA −0,551ден −0,042ге чейин жана p = 0,011 деп берилген.
Көп Жолку Жаткыруу Тобундагы Жогорураак Relief Мотивациясын Кантип Чечмелөө Керек?
Бир нече жолу ооруканага жаткырылган бейтаптардын психоздук белгилерди же дарынын терс таасирлерин жеңилдетүү мотивациясынын баллдары биринчи жаткыруу тобуна караганда жогору, бирок бул жыйынтык түзөтүүсүз чалгындоочу топтук салыштыруу гана. Топтор жашы, диагнозу, негизги колдонулган зат, киргизүү жолу жана жумуш абалы сыяктуу башка өзгөчөлүктөрү боюнча да айырмаланат; relief субшкаласынын ички ырааттуулугу α = 0,51 жана көптөгөн салыштыруулар үчүн түзөтүү колдонулган эмес. Ошондуктан ооруканага жаткыруулар relief мотивациясын күчөтөт же жогорку relief мотивациясы жаңы жаткырууларга себеп болот деп жыйынтык чыгарууга болбойт.
Вена ичине колдонуу алдын ала айтылдыбы?
Изилдөөчүлөр беш мотивация тармагы вена ичине колдонуу жолун алдын ала айта алабы-жокпу, муну бинардык логистикалык регрессия менен изилдешкен. Тандалмада вена ичине колдонбогон 105 колдонуучуга каршы болгону 13 вена ичине колдонуучу бар болгондуктан, класстардын олуттуу тең салмаксыздыгы бар.
| Болжолдоочу | OR | %95 GA | p |
|---|---|---|---|
| Оң эмоцияны күчөтүү | 0,99 | 0,55–1,78 | 0,977 |
| Социалдык | 0,66 | 0,33–1,32 | 0,237 |
| Жеңүү | 1,01 | 0,45–2,27 | 0,977 |
| Ылайыкташуу/кабыл алуу | 1,13 | 0,41–3,12 | 0,811 |
| Relief | 0,90 | 0,37–2,21 | 0,818 |
Модель толугу менен маанилүү эмес: χ²(5) = 2,03, p = 0,845 жана Nagelkerke R² = 0,034. Hosmer–Lemeshow тести χ²(8) = 9,11, p = 0,333 деп берилген. Эч бир мотивация тармагы вена ичине колдонуу үчүн маанилүү көз карандысыз болжолдоочу катары көрсөтүлгөн эмес. Бирок 13 вена ичине колдонуучу болгондуктан анализдин кубаттуулугу төмөн; бул “мотивациялар вена ичине колдонуу менен байланышпайт” деген так жоктуктун далили эмес.
Бул Изилдөө Заттарды Колдонуу Психоздук Белгилерди Азайтарын Көрсөтөбү?
Жок. Изилдөө бейтаптар заттарды кандай максатта колдонобуз деп эсептей турганын өлчөгөн; белгилүү заттын психозго, депрессивдүү эмоционалдык абалга, тынчсызданууга же дарынын терс таасирлерине болгон чыныгы терапиялык таасирин өлчөгөн эмес. Кесилиштик өзүн-өзү билдирүү дизайнына байланыштуу “белгини жеңилдетүү үчүн колдонуу” мотивациясы бейтап кабыл алган колдонуу себебин гана билдирет жана клиникалык натыйжалуулук, коопсуздук, себептүүлүк же дарылоонун пайдасы үчүн далил катары колдонулбайт.
Изилдөө колдогон жыйынтыктар
Бул клиникалык тандалмада заттарды колдонуунун билдирилген мотивациялары көбүнчө оң эмоционалдык абалды күчөтүү жана терс эмоцияларды жеңүү багыттарында топтолгон. Социалдык мотивация орто деңгээлде, ал эми социалдык ылайыкташуу/кабыл алуу жана психоздук белгини же дарынын терс таасирин жеңилдетүү мотивациялары төмөнүрөөк орточо көрсөткүчтөргө ээ. Зат түрлөрүнүн арасында сүрөттөөчү мотивация айырмачылыктары байкалган жана көп жолку жаткыруу тобунда relief мотивациясы жогору болгон.
Изилдөө колдобогон жыйынтыктар
Маалымат белгилүү зат психиатриялык белгилерди дарыларын, мотивациялык профиль зат колдонууга себеп болорун, relief мотивациясы ооруканага кайра жатууга алып келерин же кайра жатуу relief мотивациясын жаратарын далилдебейт. Изилдөөнү аялдарга, амбулатордук бейтаптарга, башка өлкөлөрдөгү клиникалык популяцияларга же жалпы калкка түздөн-түз жалпылоого болбойт. Зат субтопторундагы орточо айырмачылыктар да топ көлөмдөрүнүн тең эместиги жана айрым учурларда өтө чакан болушу себептүү тастыкталган затка мүнөздүү таасирлер катары кабыл алынбашы керек.
Клиникалык мааниси
Изилдөөчүлөр жыйынтыктарды дарылоону баалоодо “кайсы зат колдонулууда?” деген суроо гана эмес, “бейтап бул колдонуу кайсы муктаждыкты аткарат деп эсептейт?” деген суроо да эске алынышы керек деп чечмелешет. Оң эмоционалдык абал, кыйынчылыкты жеңүү, жагымсыз абалдан алыстоо жана социалдык функциялар сыяктуу ар башка колдонуу мотивацияларын түшүнүү келечекте мотивацияга багытталган жана интеграцияланган кош диагноздук мамилелерди өнүктүрүүгө жардам бериши мүмкүн.
Ошентсе да изилдөө эч кандай мотивацияга багытталган психосоциалдык кийлигишүүнү колдонгон эмес же дарылоонун ийгилигин өлчөгөн эмес. Альтернативдүү ырахат булактарын өнүктүрүү, кыйынчылык жана зеригүү менен ден-соолукка пайдалуураак күрөшүү стратегияларын үйрөтүү сыяктуу сунуштар талкуу бөлүмүндөгү клиникалык тыянактар; булар азыркы изилдөө эксперименталдык түрдө тастыктаган кийлигишүүлөр эмес.
Негизги чектөөлөр
Тандалма бир гана психиатриялык стационардык бөлүмдөн алынган, салыштырмалуу чакан жана эркектерди гана камтыйт; амбулатордук бейтаптар бааланган эмес. Изилдөө кесилиштик болгондуктан мотивациялардын убакыт боюнча өзгөрүшү, дарылоонун таасирлери жана узак мөөнөттүү клиникалык натыйжалар изилденген эмес. Өзүн-өзү билдирүү эстеп калуудагы жаңылыштыкка, инсайт деңгээлинин өзгөрмөлүүлүгүнө жана психоздук белгилердин баалоого таасирине сезимтал. Бардык заттар үчүн системалуу биологиялык ырастоо жүргүзүлгөн эмес. Диагноздор гетерогендүү, relief субшкаласынын ички ырааттуулугу төмөн жана көптөгөн салыштыруулар үчүн статистикалык түзөтүү колдонулган эмес. Ушул себептерден улам субтоптук жана экинчи натыйжалар чоңураак, көп борборлуу жана узак мөөнөттүү изилдөөлөрдө тастыкталышы керек.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түп нуска изилдөө: Motives for Substance Use Among Male Psychiatric Inpatients with Psychotic Disorders.
Авторлор: Cristiana Țăpoi; Emmanuel Chimdiebere Ogamdi.
Жооптуу автор: Cristiana Țăpoi.
Мекемелер: Department of General Psychiatry, Alexandru Obregia Clinical Psychiatry Hospital, Bucharest, Romania; Department of General Psychiatry, Elisabeta Doamna Clinical Psychiatry Hospital, Galați, Romania.
Журнал: Psychiatry International.
Басмакана: MDPI.
Булактын түрү: Article; жарыяланган журналдык макала / version of record.
Том / сан / макала: 7(3), 120.
DOI: 10.3390/psychiatryint7030120.
Тапшырылган: 17 март 2026. Ревизия: 26 май 2026. Кабыл алынган: 28 май 2026. Жарыяланган: 2 июнь 2026.
Лицензия: Берилген PDF изилдөөнү Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы менен ачык жеткиликтүү макала катары сүрөттөйт. Көрүнгөн лицензия билдирүүсүндө версия номери жок болгондуктан, лицензия версиясы божомолдонгон эмес.
Изилдөө дизайны: Бир борборлуу, кесилиштик жана чалгындоочу клиникалык байкоочу изилдөө.
Изилдөө мезгили: Октябрь 2024–Сентябрь 2025.
Тандалма: Заттарды колдонуу бузулуусу жана коштолгон психоздук бузулуусу бар 118 бойго жеткен эркек стационардык бейтап.
Диагностикалык система: ICD-10.
Негизги өлчөө куралы: 26 пункттан турган Reasons for Substance Use Questionnaire'дын румын тилине түз котормосу; 1–5 Likert баалоосу.
Статистикалык программалык камсыздоо: SPSS 31.0.2.0.
Статистикалык ыкмалар: Сүрөттөөчү статистика, Wilcoxon Signed Rank Sum тести, Student t тести, Fisher так тести, хи-квадрат тести, ANOVA, Pearson корреляциялары, чалгындоочу фактордук анализ жана бинардык логистикалык регрессия. Маанилүүлүк чеги p < 0,05. Көптөгөн салыштыруулар үчүн формалдуу түзөтүү колдонулган эмес.
Этика комитети: Prof. Dr. Alexandru Obregia Clinical Hospital of Psychiatry Research Ethics Committee; бекитүү No. 34991/05.11.2024; бекитүү датасы 5 ноябрь 2024.
Маалымдалган макулдук: Бардык катышуучулардан алынган.
Каржылоо: Сырткы каржылоо алынбаганы билдирилген.
Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөнүн түп нуска салымдары макаланын ичинде экени, кошумча суроолор жооптуу авторго жөнөтүлүшү мүмкүн экени көрсөтүлгөн.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.
Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу C.Ț.; методология C.Ț. жана E.C.O.; формалдуу анализ C.Ț.; изилдөө C.Ț.; маалыматтарды курациялоо C.Ț. жана E.C.O.; түп нуска долбоор C.Ț.; карап чыгуу жана редакциялоо C.Ț. жана E.C.O.; жетекчилик C.Ț.
Булак ичиндеги сандык дал келбестик: Негизги зат таблицасында амфетамин тобу n = 3 болсо, зат топторунун ортосундагы мотивация салыштыруусун түшүндүргөн текст топ көлөмдөрү n = 5–49 аралыгында экенин билдирет. Verianla бул айырманы үн-сөзсүз оңдогон эмес.
Негизги чечмелөө чеги: Изилдөө колдонуу мотивацияларын өлчөгөн кесилиштик өзүн-өзү билдирүү изилдөөсү. Ал мотивациялар зат колдонууга же ооруканага жатууга себеп болорун, колдонулган заттар билдирилген максаттарды чындап ишке ашырарын же кандайдыр бир дарылоо мамилеси натыйжалуу экенин көрсөтпөйт.
Verianla ыкма эскертүүсү: Бул мазмун булактын abstract, introduction, discussion же conclusion бөлүмдөрүнүн котормосу же сүйлөм сайын кайра жазылышы эмес. Изилдөөнүн тандалмасы, диагностикалык критерийлери, өлчөө куралы, фактордук анализи, ишенимдүүлүк коэффициенттери, заттардын бөлүштүрүлүшү, мотивациянын орточо маанилери, корреляциялар, регрессия модели, топтук салыштыруулар, чектөөлөрү жана библиографиялык идентификациясы өзүнчө илимий элементтер катары бөлүнүп алынган; баяндоо көз карандысыз Verianla билим берүү архитектурасы менен кайра түзүлгөн. Булак таблицаларынын дизайны көчүрүлгөн эмес, сандык маалыматтар жаңы таблицалар жана өз алдынча визуалдаштыруу менен берилген.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген