Modda isteʼmoli buzilishi (Substance Use Disorder, SUD) zararli oqibatlarga qaramay modda isteʼmolining davom etishi va isteʼmol ustidan nazoratning buzilishi bilan bogʻliq klinik buzilishdir; ushbu tadqiqot SUD bilan birga psixotik buzilishi mavjud boʻlgan erkak statsionar psixiatriya bemorlarining modda isteʼmol qilayotganda bildirgan psixologik va ijtimoiy motivlarini oʻrganadi. Buxarestdagi bitta psixiatriya shifoxonasining qaramlik boʻlimida 2024-yil oktabridan 2025-yil sentabrigacha baholangan 118 erkak bemorga 26 banddan iborat Reasons for Substance Use Questionnaire qoʻllanilgan. Beshta dastlabki motivatsiya sohasi ichida ijobiy hissiyot/lazzatni kuchaytirish motivatsiyasi eng yuqori oʻrtacha koʻrsatkichga ega boʻlgan, undan keyin salbiy hissiyotlarni yengish va ijtimoiy motivatsiya kelgan. Ijtimoiy moslashish/qabul hamda ijobiy psixotik alomatlar yoki dori nojoʻya taʼsirlarini yengillashtirish motivatsiyalari pastroq baholangan. Tadqiqot kesimiy va izlanish xususiyatiga ega boʻlgani sababli bu natijalar moddalar haqiqatan ham alomatlarni kamaytirishini, muayyan motivatsiyalar modda isteʼmoliga sabab boʻlishini yoki motivatsiya profili kelajakdagi klinik kechishni bashorat qilishini isbotlamaydi.
Ishtirokchilarning %20,3 qismi birinchi psixiatrik yotqizilishida boʻlgan, %79,7 qismida esa ilgari shifoxonaga yotqizilish tarixi mavjud edi. Bir necha marta yotqizilganlar guruhida ijobiy psixotik alomatlar yoki dori nojoʻya taʼsirlarini yengillashtirish motivatsiyasi bali birinchi yotqizilish guruhidagidan yuqoriroq boʻlgan; oʻrtacha farq birinchi yotqizilish minus koʻp martalik yotqizilish uchun −0,297, %95 ishonch oraligʻi −0,551 dan −0,042 gacha va p = 0,011. Biroq taqqoslash tuzatishsiz oʻtkazilgan, ikki bemor guruhi boshqa klinik va ijtimoiy-demografik xususiyatlarda ham farqlangan va tegishli relief subshkalasining Cronbach α qiymati atigi 0,51 boʻlgan. Shu sababli natija tasdiqlangan sababiy mexanizm emas, balki kattaroq va tuzatish kiritilgan tadqiqotlarda sinab koʻrilishi kerak boʻlgan izlanish xarakteridagi bogʻliqlik sifatida baholanishi lozim.
Tadqiqot muammosi
Psixotik buzilishlar bilan modda isteʼmoli buzilishining birga uchrashi klinik jihatdan muhim; biroq faqat bemor qaysi moddani isteʼmol qilishini bilish isteʼmolning psixologik funksiyasini tushuntirmaydi. Shaxs moddani ijobiy hissiy holatni kuchaytirish, salbiy hissiyotlarni yengish, ijtimoiy muloqotni osonlashtirish, guruhga moslashish yoki psixotik alomatlar va dori nojoʻya taʼsirlari bilan kurashishga urinish kabi turli sabablarga koʻra isteʼmol qilishi mumkin. Bir xil xatti-harakat ortida turli motivatsiyalar boʻlishi mumkinligi tadqiqotning asosiy boshlangʻich nuqtasidir.
Manba tadqiqotning adabiyot doirasida modda isteʼmoli psixotik alomatlarning ogʻirlashishi, relaps, davolashga rioya qilish muammolari va yanada salbiy klinik natijalar bilan bogʻlanadi. Shunga qaramay, ushbu tadqiqotning maqsadi bu natijalarni qayta sinash emas. Tadqiqotchilar ayniqsa psixiatrik tashxis, isteʼmol qilinadigan modda turi va shaxsning oʻzi bildirgan isteʼmol motivatsiyalari ayni klinik namunada qanday birlashishini oʻrganganlar.
Ikki tomonlama tashxis konteksti
Tadqiqot ishtirokchilarida ham modda isteʼmoli buzilishi, ham psixotik buzilish mavjud. Bu birgalikdagi holat klinik amaliyotda koʻpincha ikki tomonlama tashxis kontekstida koʻrib chiqiladi. Tadqiqotchilar faqat moddani toʻxtatishga qaratilgan yondashuv ayrim bemorlarda modda isteʼmoli bajaradi deb hisoblanadigan hissiy yoki psixologik funksiyalarni eʼtibordan chetda qoldirishi mumkin degan fikrdan kelib chiqadilar.
Bu doira modda isteʼmoli foydali yoki xavfsiz degani emas. Tadqiqotda oʻlchangan oʻzgaruvchi bemorning biror moddani isteʼmol qilish sababiga doir oʻz bahosidir. “Psixotik alomatlarni kamaytirish uchun isteʼmol qilaman” shaklidagi javob isteʼmol qilinayotgan modda haqiqatan ham psixotik alomatlarni kamaytirishini koʻrsatadigan klinik samaradorlik oʻlchovi emas.
Modda Isteʼmoli Motivatsiyalarining Beshta Sohasi Nimani Anglatadi?
Tadqiqotda modda isteʼmoli motivatsiyalari beshta dastlabki sohada baholangan: ijobiy hissiyot yoki farovonlikni kuchaytirishga qaratilgan enhancement motivatsiyasi; ijobiy ijtimoiy mukofot olishga qaratilgan ijtimoiy motivatsiya; salbiy hissiyotlarni kamaytirish yoki tartibga solishga qaratilgan yengish motivatsiyasi; ijtimoiy qabul va guruhga moslashishga qaratilgan moslashish/qabul motivatsiyasi; ijobiy psixotik alomatlar yoki dori nojoʻya taʼsirlarini yengillashtirishga qaratilgan relief motivatsiyasi. Bular bemor bildirgan isteʼmol sabablarini tasniflaydi; moddalar ushbu maqsadlarni haqiqatan ham amalga oshiradimi-yoʻqmi, buni oʻlchamaydi.
Yangi psixoaktiv moddalarning tadqiqotdagi oʻrni
Namuna faqat anʼanaviy ravishda koʻproq tadqiq qilingan kannabis yoki geroin isteʼmolchilaridan iborat emas. Sintetik katinonlar va sintetik kannabinoidlar ham namunada muhim oʻrin egallaydi. Manbada yangi psixoaktiv moddalar (Novel Psychoactive Substances, NPS) nazorat qilinadigan moddalarning psixoaktiv taʼsirlarini taqlid qiluvchi, ammo kimyoviy tuzilishi tez oʻzgarishi mumkin boʻlgan geterogen sintetik birikmalar guruhi sifatida muhokama qilinadi.
Bu xilma-xillik tadqiqotning kuchli tomonlaridan biridir; chunki psixotik buzilishi boʻlgan shaxslarda motivatsiya boʻyicha oldingi tadqiqotlarning muhim qismi kannabisga qaratilgan. Biroq geterogen modda guruhlari kichik quyi namunalarni hosil qilgani sababli moddalar oʻrtasidagi motivatsiya farqlari kuchli inferensial taqqoslashlar sifatida emas, tavsifiy naqshlar sifatida baholanishi kerak.
Namunaning klinik tuzilishi
Tadqiqot davrida qaramlik boʻlimiga yotqizilgan 149 bemordan 118 nafari ishtirok etishga rozilik bergan; ishtirok ulushi %79,19. Namunaning oʻrtacha yoshi 31,25 yil, standart ogʻishi 7,32 yil va yosh oraligʻi 18–49. Boʻlim faqat erkak bemorlarni qabul qilgani uchun namunaning barchasi erkaklardan iborat.
| Xususiyat | Natija |
|---|---|
| Umumiy namuna | 118 erkak bemor |
| Yosh | 31,25 ± 7,32 yil; oraliq 18–49 |
| Birinchi yotqizilish | 24 kishi (%20,3) |
| Avvalgi yotqizilish tarixi | 94 kishi (%79,7) |
| Qisqa psixotik buzilish | 63 kishi (%53,4) |
| Shizofreniya | 23 kishi (%19,5) |
| Modda sababli psixotik buzilish | 17 kishi (%14,4) |
| Psixotik alomatli bipolyar buzilish/manik epizod | 10 kishi (%8,5) |
| Shizoaffektiv buzilish | 4 kishi (%3,4) |
| Doimiy alahsirash buzilishi | 1 kishi (%0,8) |
| Ikkilamchi modda isteʼmolini bildirganlar | 97 kishi (%82,2) |
| Ishsiz | 75 kishi (%63,6) |
| Yolgʻiz yashovchi | 25 kishi (%21,2) |
| Uysiz | 9 kishi (%7,6) |
Asosiy modda qanday aniqlangan?
Bir moddani “asosiy isteʼmol qilinadigan modda” deb tasniflash uchun bemor ICD-10 doirasida shu moddaga qaramlik mezonlariga javob berishi va ayni moddani eng koʻp isteʼmol qiladigan modda sifatida bildirishi talab qilingan. Ikkilamchi isteʼmol qilinadigan modda esa bemorning avvalgi oy davomida isteʼmol qilganini bildirgan moddalar asosida aniqlangan. Oʻz-oʻzidan berilgan maʼlumotlar shifoxonaning muntazam klinik hujjatlaridagi sifat toksikologiya testlari bilan solishtirilgan; biroq tadqiqotning cheklovlar boʻlimiga koʻra, bildirilgan barcha modda isteʼmoli tizimli biologik tasdiqdan oʻtkazilmagan.
| Asosiy modda | n | Ulush |
|---|---|---|
| Kannabis | 49 | %41,5 |
| Sintetik katinonlar | 29 | %24,6 |
| Sintetik kannabinoidlar | 12 | %10,2 |
| Kokain | 10 | %8,5 |
| Geroin | 10 | %8,5 |
| Amfetaminlar | 3 | %2,5 |
| Ingalyantlar | 2 | %1,7 |
| Ketamin | 1 | %0,8 |
| MDMA | 1 | %0,8 |
| Psixodeliklar | 1 | %0,8 |
Reasons for Substance Use Questionnaire
Modda isteʼmol qilish sabablari 26 bandli Reasons for Substance Use Questionnaire yordamida baholangan. Shkala Drinking Motives Questionnaire asosida yaratilgan boʻlib, bandlar 1 = “deyarli hech qachon/hech qachon” dan 5 = “deyarli har doim/har doim” gacha baholanadigan besh ballik Likert tuzilmasiga ega.
Ingliz tilidagi shkala rumin tiliga oldinga tarjima usuli bilan tarjima qilingan, soʻng tadqiqot guruhi mazmunni ikki tilda koʻrib chiqqan. Soʻrovnomani tayyorlangan klinik baholovchi oʻtkazgan; psixiatr yoki psixiatriya rezidenti savollarni bemorga ovoz chiqarib oʻqib, javobni qayd etgan.
| Motivatsiya sohasi | Cronbach α | Manbada taʼriflangan funksiya |
|---|---|---|
| Ijobiy hissiyot/lazzatni kuchaytirish | 0,62 | Ijobiy kayfiyat yoki farovonlik hissini kuchaytirish |
| Ijtimoiy | 0,69 | Ijobiy ijtimoiy mukofot yoki ijtimoiy muloqotga erishish |
| Salbiy hissiyotlarni yengish | 0,77 | Salbiy hissiyotlarni kamaytirish yoki tartibga solish |
| Moslashish va qabul | 0,66 | Ijtimoiy qabulga erishish yoki guruhga moslashish |
| Ijobiy alomatlar / dori nojoʻya taʼsirlarini yengillashtirish | 0,51 | Psixotik alomatlar yoki dori nojoʻya taʼsirlari bilan kurashishga urinish |
Izlanish Faktor Tahlili Shkalaning Beshta Quyi Oʻlchovini Tasdiqladimi?
Toʻliq emas. Principal axis factoring, Promax rotatsiyasi va Kaiser normallashtirishi orqali olingan besh faktor dastlabki motivatsiya sohalari bilan faqat qisman mos kelgan, ayrim bandlar bir nechta faktorga yuklangan va ayrim faktorlar aralash motivatsiya mazmunini oʻz ichiga olgan. Tadqiqotchilar tadqiqotni yangi rumin faktor tuzilmasining toʻliq shkala validatsiyasi sifatida rejalashtirmagani, namuna kichik va klinik jihatdan oʻziga xos boʻlgani sababli yangi faktorlarni yakuniy shkala tuzilmasi sifatida qabul qilmagan; nazariy talqin qilinish va dastlabki vosita bilan taqqoslanish maqsadida dastlabki subshkalalardan foydalanishni davom ettirgan.
Maʼlumotlar faktor tahlili uchun maqbul deb topilgan: KMO = 0,71 va Bartlett testi p < 0,001. Oʻz qiymati 1 dan yuqori boʻlgan besh faktor saqlab qolingan. Faktorlar tegishlicha umumiy dispersiyaning %20,13, %7,99, %4,84, %4,02 va %3,75 qismini tushuntirgan; manba jadvalida kumulyativ ulush %40,72 deb berilgan.
| Faktor | Oʻz qiymat | Tushuntirilgan dispersiya | Kumulyativ dispersiya |
|---|---|---|---|
| Faktor 1 | 5,80 | %20,13 | %20,13 |
| Faktor 2 | 2,62 | %7,99 | %28,12 |
| Faktor 3 | 1,85 | %4,84 | %32,96 |
| Faktor 4 | 1,60 | %4,02 | %36,97 |
| Faktor 5 | 1,56 | %3,75 | %40,72 |
Ayniqsa 5, 6, 10, 19 va 26-raqamli bandlarda ikkilamchi faktor yuklamalari kuzatilgan. Faktor 1 va Faktor 3 yengish sohasiga eng koʻp oʻxshash tuzilmalarni hosil qilgan boʻlsa, Faktor 2 ijtimoiy qabul va ijobiy hissiy holatni kuchaytirish mazmunini birgalikda oʻz ichiga olgan. Faktor 4 va Faktor 5 ham turli dastlabki sohalardan bandlarni qamrab olgan. Shu sababli natijani “rumin tilidagi shkalaning besh faktorli tuzilishi tasdiqlandi” deb ifodalash kerak emas.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Statistik tahlil
Tahlillar SPSS 31.0.2.0 yordamida bajarilgan. Tavsifiy statistika son, foiz, oʻrtacha qiymat va standart ogʻish sifatida hisobot qilingan; quyi guruhlarni taqqoslashda Wilcoxon Signed Rank Sum testi, Student t testi, Fisher aniq testi, xi-kvadrat testi va ANOVA qoʻllanilgan. Statistik ahamiyatlilik chegarasi p < 0,05.
Tadqiqotning izlanish xususiyati va namuna hajmi asos qilib olinib, koʻp martalik taqqoslashlar uchun formal tuzatish qoʻllanilmagan. Bu qaror ayniqsa koʻplab quyi guruh va ikkilamchi taqqoslashlar mavjud boʻlgan tahlillarda notoʻgʻri musbat, yaʼni I tur xato ehtimolini oshirishi mumkin. Shu sababli alohida p qiymatlari tasdiqlovchi tadqiqot darajasida talqin qilinmasligi kerak.
Beshta motivatsiya sohasining umumiy profili
| Tartib | Motivatsiya sohasi | Oʻrtacha | Standart ogʻish | Shkala |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ijobiy hissiyot/lazzatni kuchaytirish | 3,16 | 1,18 | 1–5 |
| 2 | Salbiy hissiyotlarni yengish | 2,95 | 0,93 | 1–5 |
| 3 | Ijtimoiy motivatsiya | 2,49 | 1,11 | 1–5 |
| 4 | Moslashish va qabul | 1,71 | 0,80 | 1–5 |
| 5 | Psixotik alomat / dori nojoʻya taʼsirini yengillashtirish | 1,56 | 0,83 | 1–5 |
Eng yuqori ball olgan alohida sabablar
| Bildirilgan isteʼmol sababi | Oʻrtacha | Standart ogʻish |
|---|---|---|
| Boʻshashish | 3,48 | 1,663 |
| Yaxshi his qildirishi sababli | 3,47 | 1,506 |
| Tashvishlarni unutish | 3,42 | 1,676 |
| Depressiv holatda yordam beradi deb oʻylash | 3,39 | 1,612 |
| “Kayf qilish” / mastlik-intoksikatsiya taʼsirini his qilish | 3,26 | 1,538 |
Bu bandlar bemorlarning oʻz-oʻzidan bergan maʼlumotlarini ifodalaydi. Masalan, “depressiv holatda yordam beradi deb oʻylash” bandining yuqori ball olishi isteʼmol qilinadigan modda depressiyani davolashda foydali ekanini koʻrsatmaydi. Oʻlchanayotgan narsa bemorning isteʼmol xatti-harakatiga bogʻlaydigan motivatsiyasidir.
Motivatsiyalarning modda turiga koʻra tavsifiy taqsimoti
| Asosiy modda | Ijobiy hissiyotni kuchaytirish | Yengish | Ijtimoiy | Moslashish/qabul | Alomat/nojoʻya taʼsirni yengillashtirish |
|---|---|---|---|---|---|
| Amfetaminlar | 3,88 (0,51) | 3,18 (0,98) | 3,25 (0,43) | 2,86 (0,64) | 1,33 (0,33) |
| Kokain | 2,99 (0,99) | 2,67 (1,19) | 2,82 (1,17) | 1,64 (0,86) | 1,33 (1,05) |
| Sintetik katinonlar | 3,04 (1,13) | 2,68 (0,94) | 2,03 (1,04) | 1,51 (0,59) | 1,40 (0,63) |
| Kannabis | 3,21 (1,14) | 3,08 (0,90) | 2,57 (1,09) | 1,77 (0,88) | 1,72 (0,92) |
| Sintetik kannabinoidlar | 3,00 (1,33) | 2,84 (0,77) | 2,31 (1,26) | 1,45 (0,45) | 1,58 (0,98) |
| Geroin | 3,13 (1,21) | 3,34 (0,75) | 2,32 (1,30) | 1,70 (0,86) | 1,46 (0,56) |
| Boshqa: ingalyantlar, psixodeliklar, ketamin, MDMA | 2,93 (1,83) | 3,05 (0,98) | 3,35 (0,67) | 2,36 (0,76) | 1,46 (0,64) |
Tavsifiy jihatdan ijobiy hissiyot/lazzatni kuchaytirish bali eng yuqori amfetamin guruhida, yengish bali eng yuqori geroin guruhida, ijtimoiy motivatsiya bali esa “boshqa moddalar” guruhida kuzatilgan. Biroq guruh hajmlari keskin teng emas va bu taqqoslashlar uchun tuzatilgan inferensial tahlil berilmagan. Ayniqsa, amfetamin guruhi asosiy modda taqsimoti jadvalida atigi uch kishidan iborat; shu sababli yuqori oʻrtacha qiymatni barqaror populyatsion baho sifatida talqin qilib boʻlmaydi.
Manba ichidagi nomuvofiqlik: Natijalar matni quyi guruhlar hajmini n = 5–49 oraligʻida deb taʼriflaydi; biroq asosiy modda taqsimotida amfetamin guruhi n = 3 deb hisobot qilingan. Verianla bu ikki maʼlumotdan birini taxmin orqali tuzatmaydi.
Motivatsiya sohalari bir-biri bilan qanday bogʻliq edi?
| Oʻzgaruvchilar jufti | r | Manbadagi ahamiyatlilik |
|---|---|---|
| Ijobiy hissiyotni kuchaytirish – Ijtimoiy | 0,349 | p < 0,01 |
| Ijobiy hissiyotni kuchaytirish – Yengish | 0,448 | p < 0,01 |
| Ijobiy hissiyotni kuchaytirish – Moslashish/qabul | 0,263 | p < 0,01 |
| Ijobiy hissiyotni kuchaytirish – Relief | 0,146 | Ahamiyatli emas |
| Ijtimoiy – Yengish | 0,298 | p < 0,01 |
| Ijtimoiy – Moslashish/qabul | 0,488 | p < 0,01 |
| Ijtimoiy – Relief | 0,229 | p < 0,05 |
| Yengish – Moslashish/qabul | 0,369 | p < 0,01 |
| Yengish – Relief | 0,506 | p < 0,01; asosiy matn p < 0,001 deb bildiradi |
| Moslashish/qabul – Relief | 0,426 | p < 0,01 |
Eng kuchli bogʻliqliklardan biri yengish bilan relief motivatsiyasi oʻrtasidadir (r = 0,506); ijtimoiy motivatsiya bilan moslashish/qabul motivatsiyasi ham kuchli ravishda birga oʻzgargan (r = 0,488). Bu naqshlar turli motivatsiya sohalari butunlay mustaqil emasligini koʻrsatadi. Biroq korrelyatsiya bir motivatsiya sohasi boshqasiga sabab boʻlishini koʻrsatmaydi.
Birinchi yotqizilish va bir necha marta yotqizilish guruhlari
Birinchi yotqizilish guruhida 24, avval psixiatrik yotqizilish tarixi boʻlgan guruhda 94 kishi bor. Guruhlar faqat shifoxonaga yotqizilish tarixi boʻyicha farqlanmaydi. Yosh, tashxis taqsimoti, asosiy isteʼmol qilinadigan modda, qoʻllash yoʻli va bandlik holati boʻyicha ham ahamiyatli farqlar bildirilgan.
| Oʻzgaruvchi | Birinchi yotqizilish | Koʻp martalik yotqizilish | p |
|---|---|---|---|
| Yosh | 27,87 ± 6,37 yil | 32,11 ± 7,32 yil | 0,004 |
| Psixiatrik tashxis taqsimoti | Guruhlar oʻrtasida taqsimot farqli | 0,030 | |
| Asosiy isteʼmol qilinadigan modda | Guruhlar oʻrtasida taqsimot farqli | 0,015 | |
| Qoʻllash yoʻli | Guruhlar oʻrtasida taqsimot farqli | 0,008 | |
| Bandlik holati | Guruhlar oʻrtasida taqsimot farqli | 0,025 | |
Ijobiy hissiyotni kuchaytirish, yengish, ijtimoiy motivatsiya va moslashish/qabul ballari boʻyicha birinchi yotqizilish va koʻp martalik yotqizilish guruhlari oʻrtasida ahamiyatli farq topilmagan. Relief motivatsiyasi esa koʻp martalik yotqizilish guruhida yuqoriroq. Birinchi yotqizilish minus koʻp martalik yotqizilish oʻrtacha farqi −0,297, %95 GA −0,551 dan −0,042 gacha va p = 0,011 deb hisobot qilingan.
Koʻp Martalik Yotqizilish Guruhidagi Yuqoriroq Relief Motivatsiyasi Qanday Talqin Qilinishi Kerak?
Bir necha marta shifoxonaga yotqizilgan bemorlarning psixotik alomatlar yoki dori nojoʻya taʼsirlarini yengillashtirish motivatsiyasi ballari birinchi yotqizilish guruhidagidan yuqoriroq, biroq bu natija faqat tuzatishsiz izlanish xarakteridagi guruh taqqoslashidir. Guruhlar yosh, tashxis, asosiy isteʼmol qilinadigan modda, qoʻllash yoʻli va bandlik holati kabi boshqa xususiyatlarda ham farqlanadi; relief subshkalasining ichki izchilligi α = 0,51 va koʻp martalik taqqoslashlar uchun tuzatish qoʻllanilmagan. Shu sababli shifoxonaga yotqizilishlar relief motivatsiyasini oshiradi yoki yuqori relief motivatsiyasi yangi yotqizilishlarga sabab boʻladi degan xulosaga kelib boʻlmaydi.
Vena ichiga isteʼmolni bashorat qilish mumkin boʻldimi?
Tadqiqotchilar beshta motivatsiya sohasi vena ichiga qoʻllash yoʻlini bashorat qiladimi-yoʻqmi, buni ikkilik logistik regressiya yordamida oʻrgangan. Namunada vena ichiga isteʼmol qilmaydigan 105 foydalanuvchiga qarshi atigi 13 vena ichiga isteʼmol qiluvchi mavjud boʻlgani sababli sinflar oʻrtasida jiddiy nomutanosiblik bor.
| Prediktor | OR | %95 GA | p |
|---|---|---|---|
| Ijobiy hissiyotni kuchaytirish | 0,99 | 0,55–1,78 | 0,977 |
| Ijtimoiy | 0,66 | 0,33–1,32 | 0,237 |
| Yengish | 1,01 | 0,45–2,27 | 0,977 |
| Moslashish/qabul | 1,13 | 0,41–3,12 | 0,811 |
| Relief | 0,90 | 0,37–2,21 | 0,818 |
Model umuman olganda ahamiyatli emas: χ²(5) = 2,03, p = 0,845 va Nagelkerke R² = 0,034. Hosmer–Lemeshow testi χ²(8) = 9,11, p = 0,333 deb berilgan. Hech bir motivatsiya sohasi vena ichiga isteʼmol uchun ahamiyatli mustaqil prediktor sifatida koʻrsatilmagan. Biroq 13 vena ichiga isteʼmol qiluvchi tufayli tahlilning quvvati past; bu “motivatsiyalar vena ichiga isteʼmol bilan bogʻliq emas” degan qatʼiy yoʻqlik dalili emas.
Bu Tadqiqot Modda Isteʼmoli Psixotik Alomatlarni Kamaytirishini Koʻrsatadimi?
Yoʻq. Tadqiqot bemorlar moddalarni qanday maqsadlarda isteʼmol qiladi deb oʻylashini oʻlchagan; muayyan moddaning psixoz, depressiv hissiy holat, xavotir yoki dori nojoʻya taʼsirlariga haqiqiy terapevtik taʼsirini oʻlchamagan. Kesimiy oʻz-oʻzidan maʼlumot berish dizayni sababli “alomatni yengillashtirish uchun isteʼmol qilish” motivatsiyasi faqat bemor anglagan isteʼmol sababini ifodalaydi va klinik samaradorlik, xavfsizlik, sababiylik yoki davolash foydasining dalili sifatida ishlatilishi mumkin emas.
Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar
Ushbu klinik namunada modda isteʼmolining bildirilgan motivatsiyalari eng koʻp ijobiy hissiy holatni kuchaytirish va salbiy hissiyotlarni yengish yoʻnalishlarida toʻplangan. Ijtimoiy motivatsiya oʻrtacha darajada, ijtimoiy moslashish/qabul hamda psixotik alomat yoki dori nojoʻya taʼsirini yengillashtirish motivatsiyalari esa pastroq oʻrtacha qiymatlarga ega. Modda turlari oʻrtasida tavsifiy motivatsiya farqlari kuzatilgan va koʻp martalik yotqizilish guruhida relief motivatsiyasi yuqoriroq boʻlgan.
Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar
Maʼlumotlar muayyan modda psixiatrik alomatlarni davolashini, motivatsiya profili modda isteʼmoliga sabab boʻlishini, relief motivatsiyasi shifoxonaga qayta yotqizilishga olib kelishini yoki qayta yotqizilish relief motivatsiyasini shakllantirishini isbotlamaydi. Tadqiqot ayollarga, ambulator bemorlarga, boshqa mamlakatlardagi klinik populyatsiyalarga yoki umumiy aholiga bevosita umumlashtirilmaydi. Modda quyi guruhlaridagi oʻrtacha farqlar ham teng boʻlmagan va ayrim hollarda juda kichik guruh hajmlari sababli tasdiqlangan modda-spetsifik taʼsirlar sifatida qabul qilinmasligi kerak.
Klinik ahamiyat
Tadqiqotchilar natijalarni davolashni baholashda faqat “qaysi modda isteʼmol qilinmoqda?” savoli emas, balki “bemor bu isteʼmol qaysi ehtiyojga xizmat qiladi deb oʻylaydi?” savoli ham hisobga olinishi kerak, deb talqin qiladilar. Ijobiy hissiy holat, qiyinchiliklarni yengish, noxush holatdan uzoqlashish va ijtimoiy funksiyalar kabi turli isteʼmol motivatsiyalarini tushunish kelajakda motivatsiyaga yoʻnaltirilgan va integratsiyalashgan ikki tomonlama tashxis yondashuvlarini ishlab chiqishga yordam berishi mumkin.
Shunga qaramay, tadqiqot hech qanday motivatsiyaga yoʻnaltirilgan psixososial aralashuvni qoʻllamagan yoki davolash muvaffaqiyatini oʻlchamagan. Muqobil lazzat manbalarini rivojlantirish, qiyinchilik va zerikish bilan sogʻlomroq kurashish strategiyalarini oʻrgatish kabi tavsiyalar muhokama boʻlimidagi klinik xulosalardir; ular ushbu tadqiqot tajriba yoʻli bilan tasdiqlagan aralashuvlar emas.
Asosiy cheklovlar
Namuna bitta psixiatriya statsionar boʻlimidan olingan, nisbatan kichik va faqat erkaklarni oʻz ichiga oladi; ambulator bemorlar baholanmagan. Tadqiqot kesimiy boʻlgani uchun motivatsiyalarning vaqt davomida oʻzgarishi, davolash taʼsirlari va uzoq muddatli klinik natijalar oʻrganilmagan. Oʻz-oʻzidan maʼlumot berish xotira ogʻishiga, insight darajasining oʻzgaruvchanligiga va psixotik alomatlarning baholashga taʼsiriga moyil. Barcha moddalar uchun tizimli biologik tasdiq oʻtkazilmagan. Tashxislar geterogen, relief subshkalasining ichki izchilligi past va koʻp martalik taqqoslashlar uchun statistik tuzatish qoʻllanilmagan. Shu sababli quyi guruh va ikkilamchi natijalar kattaroq, koʻp markazli va longitudinal tadqiqotlarda tasdiqlanishi kerak.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl tadqiqot: Motives for Substance Use Among Male Psychiatric Inpatients with Psychotic Disorders.
Mualliflar: Cristiana Țăpoi; Emmanuel Chimdiebere Ogamdi.
Masʼul muallif: Cristiana Țăpoi.
Muassasalar: Department of General Psychiatry, Alexandru Obregia Clinical Psychiatry Hospital, Bucharest, Romania; Department of General Psychiatry, Elisabeta Doamna Clinical Psychiatry Hospital, Galați, Romania.
Jurnal: Psychiatry International.
Nashriyot: MDPI.
Manba turi: Article; nashr etilgan jurnal maqolasi / version of record.
Jild / son / maqola: 7(3), 120.
DOI: 10.3390/psychiatryint7030120.
Yuborilgan: 17-mart 2026. Qayta koʻrib chiqilgan: 26-may 2026. Qabul qilingan: 28-may 2026. Nashr qilingan: 2-iyun 2026.
Litsenziya: Taqdim etilgan PDF tadqiqotni Creative Commons Attribution (CC BY) litsenziyasiga ega ochiq kirish maqolasi sifatida taʼriflaydi. Koʻrinadigan litsenziya bayonotida versiya raqami boʻlmagani sababli litsenziya versiyasi taxmin qilinmagan.
Tadqiqot dizayni: Bitta markazli, kesimiy va izlanish xarakteridagi klinik kuzatuv tadqiqoti.
Tadqiqot davri: Oktabr 2024–Sentabr 2025.
Namuna: Modda isteʼmoli buzilishi va hamroh psixotik buzilishi mavjud 118 voyaga yetgan erkak statsionar bemor.
Diagnostik tizim: ICD-10.
Asosiy oʻlchov vositasi: 26 bandli Reasons for Substance Use Questionnaire ning rumin tiliga oldinga tarjimasi; 1–5 Likert baholashi.
Statistik dasturiy taʼminot: SPSS 31.0.2.0.
Statistik usullar: Tavsifiy statistika, Wilcoxon Signed Rank Sum testi, Student t testi, Fisher aniq testi, xi-kvadrat testi, ANOVA, Pearson korrelyatsiyalari, izlanish faktor tahlili va ikkilik logistik regressiya. Ahamiyatlilik chegarasi p < 0,05. Koʻp martalik taqqoslashlar uchun formal tuzatish qoʻllanilmagan.
Etika qoʻmitasi: Prof. Dr. Alexandru Obregia Clinical Hospital of Psychiatry Research Ethics Committee; tasdiq No. 34991/05.11.2024; tasdiq sanasi 5-noyabr 2024.
Axborotli rozilik: Barcha ishtirokchilardan olingan.
Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagani bildirilgan.
Maʼlumotlarning mavjudligi: Tadqiqotning asl hissalari maqola ichida ekani, qoʻshimcha savollar masʼul muallifga yoʻnaltirilishi mumkinligi bildirilgan.
Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini bildirgan.
Muallif hissalari: Konseptuallashtirish C.Ț.; metodologiya C.Ț. va E.C.O.; formal tahlil C.Ț.; tadqiqot C.Ț.; maʼlumotlarni kuratsiya qilish C.Ț. va E.C.O.; dastlabki qoralama C.Ț.; koʻrib chiqish va tahrirlash C.Ț. va E.C.O.; nazorat C.Ț.
Manba ichidagi sonli nomuvofiqlik: Asosiy modda jadvalida amfetamin guruhi n = 3 boʻlsa-da, modda guruhlari oʻrtasidagi motivatsiya taqqoslashini tushuntiruvchi matn guruh hajmlari n = 5–49 oraligʻida ekanini bildiradi. Verianla bu farqni yashirincha tuzatmagan.
Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot isteʼmol motivatsiyalarini oʻlchaydigan kesimiy oʻz-oʻzidan maʼlumot berish tadqiqotidir. Motivatsiyalar modda isteʼmoliga yoki shifoxonaga yotqizilishga sabab boʻlishini, isteʼmol qilingan moddalar bildirilgan maqsadlarni haqiqatan amalga oshirishini yoki biror davolash yondashuvi samarali ekanini koʻrsatmaydi.
Verianla usul izohi: Ushbu mazmun manbadagi abstract, introduction, discussion yoki conclusion boʻlimlarining tarjimasi yoki gapma-gap qayta yozilishi emas. Tadqiqotning namunasi, diagnostik mezonlari, oʻlchov vositasi, faktor tahlili, ishonchlilik koeffitsiyentlari, modda taqsimotlari, motivatsiya oʻrtacha qiymatlari, korrelyatsiyalar, regressiya modeli, guruh taqqoslashlari, cheklovlari va bibliografik identifikatori alohida ilmiy elementlar sifatida ajratib olingan; bayon mustaqil Verianla taʼlim arxitekturasi asosida qayta qurilgan. Manba jadval dizaynlari koʻchirilmagan, miqdoriy maʼlumotlar yangi jadvallar va mustaqil vizualizatsiya orqali taqdim etilgan.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan