Maddə istifadəsi pozuntusu (Substance Use Disorder, SUD), zərərli nəticələrə baxmayaraq maddə istifadəsinin davam etməsi və istifadə üzərində nəzarətin pozulması ilə əlaqəli klinik pozuntudur; bu tədqiqat SUD ilə yanaşı psixotik pozuntusu olan kişi stasionar psixiatriya xəstələrinin maddə istifadə edərkən bildirdikləri psixoloji və sosial motivasiyaları araşdırır. Buxarestdəki bir psixiatriya xəstəxanasının asılılıq şöbəsində 2024-cü ilin oktyabrından 2025-ci ilin sentyabrınadək qiymətləndirilmiş 118 kişi xəstəyə 26 maddəlik Reasons for Substance Use Questionnaire tətbiq olunmuşdur. Beş ilkin motivasiya sahəsi içində müsbət emosiyanı/həzzi artırma motivasiyası ən yüksək orta göstəriciyə malik olmuş, onu mənfi emosiyanın öhdəsindən gəlmə və sosial motivasiya izləmişdir. Sosial uyğunlaşma/qəbul ilə pozitiv psixotik simptomları və ya dərman yan təsirlərini yüngülləşdirmə motivasiyaları daha aşağı qiymətləndirilmişdir. Tədqiqat kəsiyəvi və kəşfiyyat xarakterli olduğuna görə bu nəticələr maddələrin həqiqətən simptomları azaltdığını, müəyyən motivasiyaların maddə istifadəsinə səbəb olduğunu və ya motivasiya profilinin gələcək klinik gedişi proqnozlaşdırdığını sübut etmir.
İştirakçıların %20,3-ü ilk psixiatrik hospitalizasiyasında olduğu halda, %79,7-sinin əvvəlki hospitalizasiya tarixi var idi. Birdən çox hospitalizasiya tarixçəsi olan qrupda pozitiv psixotik simptomları və ya dərman yan təsirlərini yüngülləşdirməyə yönəlmiş motivasiya balı ilk hospitalizasiya qrupundan daha yüksək olmuşdur; orta fərq ilk hospitalizasiya çıxılsın çoxsaylı hospitalizasiya üçün −0,297, %95 etibar intervalı −0,551 ilə −0,042 və p = 0,011-dir. Lakin müqayisə düzəlişsiz aparılmışdır, iki xəstə qrupu digər klinik və sosiodemoqrafik xüsusiyyətlərə görə də fərqlənmişdir və müvafiq relief alt şkalasının Cronbach α dəyəri cəmi 0,51-dir. Buna görə nəticə təsdiqlənmiş səbəb mexanizmi deyil, daha böyük və düzəlişli tədqiqatlarda yoxlanmalı olan kəşfiyyat xarakterli əlaqə kimi qiymətləndirilməlidir.
Tədqiqatın problemi
Psixotik pozuntularla maddə istifadəsi pozuntusunun birlikdə rast gəlinməsi klinik baxımdan əhəmiyyətlidir; lakin yalnız xəstənin hansı maddədən istifadə etdiyini bilmək istifadənin psixoloji funksiyasını izah etmir. Şəxs maddədən müsbət emosional vəziyyəti artırmaq, mənfi emosiyanın öhdəsindən gəlmək, sosial qarşılıqlı əlaqəni asanlaşdırmaq, qrupa uyğunlaşmaq və ya psixotik simptomlarla və dərman yan təsirləri ilə başa çıxmağa çalışmaq kimi müxtəlif səbəblərlə istifadə edə bilər. Eyni davranışın arxasında fərqli motivasiyaların ola bilməsi tədqiqatın əsas çıxış nöqtəsidir.
Mənbə tədqiqatın ədəbiyyat çərçivəsində maddə istifadəsi psixotik simptomların pisləşməsi, relaps, müalicəyə riayət problemləri və daha mənfi klinik nəticələrlə əlaqələndirilir. Bununla belə, hazırkı tədqiqatın məqsədi bu nəticələri yenidən sınaqdan keçirmək deyil. Tədqiqatçılar xüsusilə psixiatrik diaqnozın, istifadə olunan maddə növünün və şəxsin özünün bildirdiyi istifadə motivasiyalarının eyni klinik nümunədə necə bir araya gəldiyini araşdırmışlar.
İkili diaqnoz konteksti
Tədqiqat iştirakçılarında həm maddə istifadəsi pozuntusu, həm də psixotik pozuntu vardır. Bu yanaşılıq klinik praktikada çox vaxt ikili diaqnoz kontekstində nəzərdən keçirilir. Tədqiqatçılar yalnız maddənin dayandırılmasına fokuslanan yanaşmanın bəzi xəstələrdə maddə istifadəsinin yerinə yetirdiyini düşündükləri emosional və ya psixoloji funksiyaları nəzərdən qaçıra biləcəyi fikrindən çıxış edirlər.
Bu çərçivə maddə istifadəsinin faydalı və ya təhlükəsiz olduğu demək deyil. Tədqiqatda ölçülən dəyişən xəstənin bir maddədən istifadə səbəbinə dair öz qiymətləndirməsidir. “Psixotik simptomları azaltmaq üçün istifadə edirəm” şəklində cavab istifadə olunan maddənin həqiqətən psixotik simptomları azaltdığını göstərən klinik effektivlik ölçüsü deyil.
Maddə İstifadəsi Motivasiyalarının Beş Sahəsi Nəyi İfadə Edir?
Tədqiqatda maddə istifadəsi motivasiyaları beş ilkin sahədə qiymətləndirilmişdir: müsbət emosiyanı və ya rifah hissini artırmağa yönəlmiş enhancement motivasiyası; müsbət sosial mükafat əldə etməyə yönəlmiş sosial motivasiya; mənfi emosiyaları azaltmağa və ya tənzimləməyə yönəlmiş öhdəsindən gəlmə motivasiyası; sosial qəbul və qrupa uyğunlaşmağa yönəlmiş uyğunlaşma/qəbul motivasiyası; pozitiv psixotik simptomları və ya dərman yan təsirlərini yüngülləşdirməyə yönəlmiş relief motivasiyası. Bunlar xəstənin bildirdiyi istifadə səbəblərini təsnif edir; maddələrin bu məqsədləri həqiqətən yerinə yetirib-yetirmədiyini ölçmür.
Yeni psixoaktiv maddələrin tədqiqatdakı yeri
Nümunə yalnız ənənəvi olaraq daha çox araşdırılan kannabis və ya heroin istifadəçilərindən ibarət deyil. Sintetik katinonlar və sintetik kannabinoidlər də nümunədə mühüm yer tutur. Mənbə yeni psixoaktiv maddələri (Novel Psychoactive Substances, NPS) nəzarət olunan maddələrin psixoaktiv təsirlərini təqlid edən, lakin kimyəvi strukturları sürətlə dəyişə bilən heterogen sintetik birləşmələr qrupu kimi müzakirə edir.
Bu müxtəliflik tədqiqatın güclü tərəflərindən biridir; çünki psixotik pozuntusu olan şəxslərdə əvvəlki motivasiya tədqiqatlarının əhəmiyyətli hissəsi kannabis üzərində cəmlənmişdir. Bununla belə, heterogen maddə qrupları kiçik alt nümunələr yaratdığı üçün maddələr arasındakı motivasiya fərqləri güclü inferensial müqayisələr kimi deyil, təsviri nümunələr kimi qiymətləndirilməlidir.
Nümunənin klinik strukturu
Tədqiqat dövründə asılılıq şöbəsinə yerləşdirilən 149 xəstənin 118-i iştirak etməyə razılıq vermişdir; iştirak nisbəti %79,19-dur. Nümunənin orta yaşı 31,25 il, standart sapması 7,32 il və yaş aralığı 18–49-dur. Şöbə yalnız kişi xəstələri qəbul etdiyinə görə nümunənin hamısı kişilərdən ibarətdir.
| Xüsusiyyət | Nəticə |
|---|---|
| Ümumi nümunə | 118 kişi xəstə |
| Yaş | 31,25 ± 7,32 il; aralıq 18–49 |
| İlk hospitalizasiya | 24 nəfər (%20,3) |
| Əvvəlki hospitalizasiya tarixçəsi | 94 nəfər (%79,7) |
| Qısa psixotik pozuntu | 63 nəfər (%53,4) |
| Şizofreniya | 23 nəfər (%19,5) |
| Maddə mənşəli psixotik pozuntu | 17 nəfər (%14,4) |
| Psixotik simptomlu bipolyar pozuntu/manik epizod | 10 nəfər (%8,5) |
| Şizoaffektiv pozuntu | 4 nəfər (%3,4) |
| Davamlı sayıqlama pozuntusu | 1 nəfər (%0,8) |
| İkincili maddə istifadəsi bildirənlər | 97 nəfər (%82,2) |
| İşsiz | 75 nəfər (%63,6) |
| Tək yaşayan | 25 nəfər (%21,2) |
| Evsiz | 9 nəfər (%7,6) |
Əsas maddə necə müəyyən edildi?
Bir maddənin “əsas istifadə olunan maddə” kimi təsnif edilməsi üçün xəstənin ICD-10 çərçivəsində həmin maddəyə asılılıq meyarlarına cavab verməsi və eyni maddəni ən çox istifadə etdiyi maddə kimi bildirməsi tələb olunmuşdur. İkincili istifadə olunan maddə isə xəstənin əvvəlki ay ərzində istifadə etdiyini bildirdiyi maddələr əsasında müəyyən edilmişdir. Öz-bildirişlər xəstəxananın rutin klinik sənədləşməsində olan keyfiyyət toksikologiya testləri ilə müqayisə edilmişdir; lakin tədqiqatın məhdudiyyətlər bölməsinə görə bildirilən bütün maddə istifadələri sistematik bioloji təsdiqdən keçirilməmişdir.
| Əsas maddə | n | Nisbət |
|---|---|---|
| Kannabis | 49 | %41,5 |
| Sintetik katinonlar | 29 | %24,6 |
| Sintetik kannabinoidlər | 12 | %10,2 |
| Kokain | 10 | %8,5 |
| Heroin | 10 | %8,5 |
| Amfetaminlər | 3 | %2,5 |
| İnhalyantlar | 2 | %1,7 |
| Ketamin | 1 | %0,8 |
| MDMA | 1 | %0,8 |
| Psixodeliklər | 1 | %0,8 |
Reasons for Substance Use Questionnaire
Maddədən istifadə səbəbləri 26 maddəlik Reasons for Substance Use Questionnaire ilə qiymətləndirilmişdir. Şkala Drinking Motives Questionnaire-dan törədilmiş və bəndlər 1 = “demək olar ki, heç vaxt/heç vaxt” ilə 5 = “demək olar ki, həmişə/həmişə” arasında qiymətləndirilən beşballıq Likert quruluşuna malikdir.
İngilis dilindəki şkala irəli tərcümə üsulu ilə rumın dilinə çevrilmiş, sonra tədqiqat qrupu məzmunu hər iki dildə nəzərdən keçirmişdir. Sorğu təlim keçmiş klinik qiymətləndirici tərəfindən tətbiq edilmiş; psixiatr və ya psixiatriya rezidenti sualları xəstəyə ucadan oxuyaraq cavabı qeyd etmişdir.
| Motivasiya sahəsi | Cronbach α | Mənbədə müəyyən edilən funksiya |
|---|---|---|
| Müsbət emosiya/həzzin artırılması | 0,62 | Müsbət əhvalı və ya rifah hissini artırmaq |
| Sosial | 0,69 | Müsbət sosial mükafat və ya sosial qarşılıqlı əlaqə əldə etmək |
| Mənfi emosiyanın öhdəsindən gəlmə | 0,77 | Mənfi emosiyaları azaltmaq və ya tənzimləmək |
| Uyğunlaşma və qəbul | 0,66 | Sosial qəbul və ya qrupa uyğunlaşmaq |
| Pozitiv simptomları / dərman yan təsirlərini yüngülləşdirmə | 0,51 | Psixotik simptomlar və ya dərman yan təsirləri ilə başa çıxmağa çalışmaq |
Kəşfiyyat Faktor Analizi Şkalanın Beş Alt Ölçüsünü Təsdiqlədi?
Tam olaraq yox. Principal axis factoring, Promax rotasiyası və Kaiser normallaşdırılması ilə əldə edilən beş faktor ilkin motivasiya sahələri ilə yalnız qismən üst-üstə düşmüş, bəzi bəndlər birdən çox faktora yüklənmiş və bəzi faktorlar qarışıq motivasiya məzmunu daşımışdır. Tədqiqatçılar işi yeni rumın faktor strukturunun tam şkala validasiyası kimi planlaşdırmadıqları, nümunə kiçik və klinik baxımdan spesifik olduğu üçün yeni faktorları yekun şkala strukturu kimi qəbul etməmiş; nəzəri şərh edilə bilmə və ilkin alətlə müqayisə oluna bilmə məqsədilə ilkin alt şkalalardan istifadəni davam etdirmişlər.
Məlumat faktor analizi üçün qənaətbəxş hesab edilmişdir: KMO = 0,71 və Bartlett testi p < 0,001-dir. Özqiyməti 1-dən yuxarı olan beş faktor saxlanılmışdır. Faktorlar müvafiq olaraq ümumi variasiyanın %20,13, %7,99, %4,84, %4,02 və %3,75-ni izah etmiş; mənbə cədvəlində kumulyativ nisbət %40,72 kimi verilmişdir.
| Faktor | Özqiymət | İzah edilən variasiya | Kumulyativ variasiya |
|---|---|---|---|
| Faktor 1 | 5,80 | %20,13 | %20,13 |
| Faktor 2 | 2,62 | %7,99 | %28,12 |
| Faktor 3 | 1,85 | %4,84 | %32,96 |
| Faktor 4 | 1,60 | %4,02 | %36,97 |
| Faktor 5 | 1,56 | %3,75 | %40,72 |
Xüsusilə 5, 6, 10, 19 və 26 nömrəli bəndlərdə ikincili faktor yükləri müşahidə edilmişdir. Faktor 1 və Faktor 3 öhdəsindən gəlmə sahəsinə ən çox bənzəyən strukturları yaratdığı halda, Faktor 2 sosial qəbul ilə müsbət emosional vəziyyətin artırılması məzmununu birlikdə daşımışdır. Faktor 4 və Faktor 5 də müxtəlif ilkin sahələrdən bəndlər ehtiva etmişdir. Buna görə nəticə “rumın dilində şkalanın beşfaktorlu strukturu təsdiqləndi” şəklində ifadə edilməməlidir.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
Statistik analiz
Analizlər SPSS 31.0.2.0 ilə aparılmışdır. Təsviri statistika say, faiz, orta və standart sapma kimi təqdim edilmiş; alt qrup müqayisələrində Wilcoxon Signed Rank Sum testi, Student t testi, Fisher dəqiq testi, xi-kvadrat testi və ANOVA istifadə edilmişdir. Statistik əhəmiyyətlilik həddi p < 0,05-dir.
Tədqiqatın kəşfiyyat xarakteri və nümunə ölçüsü əsas gətirilərək çoxsaylı müqayisələr üçün formal düzəliş tətbiq edilməmişdir. Bu qərar xüsusilə çoxlu alt qrup və ikincili müqayisələrin olduğu analizlərdə yanlış müsbət, yəni Tip I xəta ehtimalını artıra bilər. Buna görə ayrı-ayrı p dəyərləri təsdiqləyici tədqiqat səviyyəsində şərh edilməməlidir.
Beş motivasiya sahəsinin ümumi profili
| Sıra | Motivasiya sahəsi | Orta | Standart sapma | Şkala |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Müsbət emosiya/həzzin artırılması | 3,16 | 1,18 | 1–5 |
| 2 | Mənfi emosiyanın öhdəsindən gəlmə | 2,95 | 0,93 | 1–5 |
| 3 | Sosial motivasiya | 2,49 | 1,11 | 1–5 |
| 4 | Uyğunlaşma və qəbul | 1,71 | 0,80 | 1–5 |
| 5 | Psixotik simptom / dərman yan təsirini yüngülləşdirmə | 1,56 | 0,83 | 1–5 |
Ən yüksək bal verilən ayrı-ayrı səbəblər
| Bildirilmiş istifadə səbəbi | Orta | Standart sapma |
|---|---|---|
| Rahatlamaq | 3,48 | 1,663 |
| Özünü yaxşı hiss etdirdiyi üçün | 3,47 | 1,506 |
| Narahatlıqları unutmaq | 3,42 | 1,676 |
| Depressiv hiss ediləndə kömək etdiyini düşünmək | 3,39 | 1,612 |
| “Keflənmək” / sərxoşluq-intoksikasiya təsirini yaşamaq | 3,26 | 1,538 |
Bu bəndlər xəstələrin öz-bildirişlərini təmsil edir. Məsələn, “depressiv hiss ediləndə kömək etdiyini düşünmək” bəndinin yüksək bal alması istifadə olunan maddənin depressiyanın müalicəsində faydalı olduğunu göstərmir. Ölçülən şey xəstənin istifadə davranışına aid etdiyi motivasiyadır.
Motivasiyaların maddə növünə görə təsviri paylanması
| Əsas maddə | Müsbət emosiyanın artırılması | Öhdəsindən gəlmə | Sosial | Uyğunlaşma/qəbul | Simptom/yan təsirin yüngülləşdirilməsi |
|---|---|---|---|---|---|
| Amfetaminlər | 3,88 (0,51) | 3,18 (0,98) | 3,25 (0,43) | 2,86 (0,64) | 1,33 (0,33) |
| Kokain | 2,99 (0,99) | 2,67 (1,19) | 2,82 (1,17) | 1,64 (0,86) | 1,33 (1,05) |
| Sintetik katinonlar | 3,04 (1,13) | 2,68 (0,94) | 2,03 (1,04) | 1,51 (0,59) | 1,40 (0,63) |
| Kannabis | 3,21 (1,14) | 3,08 (0,90) | 2,57 (1,09) | 1,77 (0,88) | 1,72 (0,92) |
| Sintetik kannabinoidlər | 3,00 (1,33) | 2,84 (0,77) | 2,31 (1,26) | 1,45 (0,45) | 1,58 (0,98) |
| Heroin | 3,13 (1,21) | 3,34 (0,75) | 2,32 (1,30) | 1,70 (0,86) | 1,46 (0,56) |
| Digər: inhalyantlar, psixodeliklər, ketamin, MDMA | 2,93 (1,83) | 3,05 (0,98) | 3,35 (0,67) | 2,36 (0,76) | 1,46 (0,64) |
Təsviri olaraq müsbət emosiya/həzzin artırılması balı ən yüksək amfetamin qrupunda, öhdəsindən gəlmə balı ən yüksək heroin qrupunda, sosial motivasiya balı isə “digər maddələr” qrupunda müşahidə edilmişdir. Lakin qrup ölçüləri ciddi şəkildə qeyri-bərabərdir və bu müqayisələr üçün düzəlişli inferensial analiz təqdim edilməmişdir. Xüsusilə amfetamin qrupu əsas maddə paylanması cədvəlində yalnız üç nəfərdən ibarətdir; buna görə yüksək orta göstərici sabit populyasiya qiymətləndirməsi kimi şərh edilə bilməz.
Mənbədaxili uyğunsuzluq: Nəticələr mətni alt qrupların ölçüsünü n = 5–49 aralığında təsvir edir; buna qarşılıq əsas maddə paylanmasında amfetamin qrupu n = 3 kimi bildirilmişdir. Verianla bu iki məlumatdan birini təxmin yolu ilə düzəltmir.
Motivasiya sahələri bir-biri ilə necə əlaqəli idi?
| Dəyişən cütü | r | Mənbədə əhəmiyyətlilik |
|---|---|---|
| Müsbət emosiyanın artırılması – Sosial | 0,349 | p < 0,01 |
| Müsbət emosiyanın artırılması – Öhdəsindən gəlmə | 0,448 | p < 0,01 |
| Müsbət emosiyanın artırılması – Uyğunlaşma/qəbul | 0,263 | p < 0,01 |
| Müsbət emosiyanın artırılması – Relief | 0,146 | Əhəmiyyətli deyil |
| Sosial – Öhdəsindən gəlmə | 0,298 | p < 0,01 |
| Sosial – Uyğunlaşma/qəbul | 0,488 | p < 0,01 |
| Sosial – Relief | 0,229 | p < 0,05 |
| Öhdəsindən gəlmə – Uyğunlaşma/qəbul | 0,369 | p < 0,01 |
| Öhdəsindən gəlmə – Relief | 0,506 | p < 0,01; əsas mətn p < 0,001 bildirir |
| Uyğunlaşma/qəbul – Relief | 0,426 | p < 0,01 |
Ən güclü əlaqələrdən biri öhdəsindən gəlmə ilə relief motivasiyası arasındadır (r = 0,506); sosial motivasiya ilə uyğunlaşma/qəbul motivasiyası da güclü şəkildə birlikdə dəyişmişdir (r = 0,488). Bu nümunələr müxtəlif motivasiya sahələrinin tam müstəqil olmadığını göstərir. Bununla belə, korelyasiya bir motivasiya sahəsinin digərinə səbəb olduğunu göstərmir.
İlk hospitalizasiya və birdən çox hospitalizasiya qrupları
İlk hospitalizasiya qrupunda 24, əvvəllər psixiatrik hospitalizasiyası olan qrupda 94 nəfər vardır. Qruplar yalnız xəstəxanaya yerləşdirilmə tarixçəsinə görə fərqlənmir. Yaş, diaqnoz paylanması, əsas istifadə olunan maddə, tətbiq yolu və məşğulluq vəziyyətinə görə də əhəmiyyətli fərqlər bildirilmişdir.
| Dəyişən | İlk hospitalizasiya | Çoxsaylı hospitalizasiya | p |
|---|---|---|---|
| Yaş | 27,87 ± 6,37 il | 32,11 ± 7,32 il | 0,004 |
| Psixiatrik diaqnoz paylanması | Qruplar arasında paylanma fərqlidir | 0,030 | |
| Əsas istifadə olunan maddə | Qruplar arasında paylanma fərqlidir | 0,015 | |
| Tətbiq yolu | Qruplar arasında paylanma fərqlidir | 0,008 | |
| Məşğulluq vəziyyəti | Qruplar arasında paylanma fərqlidir | 0,025 | |
Müsbət emosiyanın artırılması, öhdəsindən gəlmə, sosial motivasiya və uyğunlaşma/qəbul balları baxımından ilk hospitalizasiya və çoxsaylı hospitalizasiya qrupları arasında əhəmiyyətli fərq tapılmamışdır. Relief motivasiyası isə çoxsaylı hospitalizasiya qrupunda daha yüksəkdir. İlk hospitalizasiya çıxılsın çoxsaylı hospitalizasiya orta fərqi −0,297, %95 GA −0,551 ilə −0,042 və p = 0,011 kimi bildirilmişdir.
Çoxsaylı Hospitalizasiya Qrupunda Daha Yüksək Relief Motivasiyası Necə Şərh Edilməlidir?
Birdən çox xəstəxana hospitalizasiyası olan xəstələrin psixotik simptomları və ya dərman yan təsirlərini yüngülləşdirmə motivasiya balları ilk hospitalizasiya qrupundan daha yüksəkdir, lakin bu nəticə yalnız düzəlişsiz kəşfiyyat xarakterli qrup müqayisəsidir. Qruplar yaş, diaqnoz, istifadə olunan əsas maddə, tətbiq yolu və məşğulluq vəziyyəti kimi digər xüsusiyyətlərə görə də fərqlənir; relief alt şkalasının daxili tutarlılığı α = 0,51-dir və çoxsaylı müqayisələr üçün düzəliş tətbiq edilməmişdir. Buna görə hospitalizasiyaların relief motivasiyasını artırdığı və ya yüksək relief motivasiyasının yeni hospitalizasiyalara səbəb olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz.
İntravenoz istifadə proqnozlaşdırıla bildimi?
Tədqiqatçılar beş motivasiya sahəsinin intravenoz istifadə yolunu proqnozlaşdırıb-proqnozlaşdırmadığını ikili logistika reqressiyası ilə araşdırmışlar. Nümunədə 105 intravenoz olmayan istifadəçiyə qarşı yalnız 13 intravenoz istifadəçi olduğuna görə ciddi sinif balanssızlığı vardır.
| Prediktor | OR | %95 GA | p |
|---|---|---|---|
| Müsbət emosiyanın artırılması | 0,99 | 0,55–1,78 | 0,977 |
| Sosial | 0,66 | 0,33–1,32 | 0,237 |
| Öhdəsindən gəlmə | 1,01 | 0,45–2,27 | 0,977 |
| Uyğunlaşma/qəbul | 1,13 | 0,41–3,12 | 0,811 |
| Relief | 0,90 | 0,37–2,21 | 0,818 |
Model bütövlükdə əhəmiyyətli deyil: χ²(5) = 2,03, p = 0,845 və Nagelkerke R² = 0,034-dür. Hosmer–Lemeshow testi χ²(8) = 9,11, p = 0,333 kimi verilmişdir. Heç bir motivasiya sahəsi intravenoz istifadə üçün əhəmiyyətli müstəqil prediktor kimi göstərilməmişdir. Lakin 13 intravenoz istifadəçi səbəbilə analiz aşağı gücə malikdir; bu, “motivasiyaların intravenoz istifadə ilə əlaqəsi yoxdur” formasında qəti yoxluq sübutu deyil.
Bu Tədqiqat Maddə İstifadəsinin Psixotik Simptomları Azaltdığını Göstərirmi?
Xeyr. Tədqiqat xəstələrin maddələrdən hansı məqsədlərlə istifadə etdiklərini düşündüklərini ölçmüşdür; müəyyən maddənin psixoz, depressiv emosional vəziyyət, narahatlıq və ya dərman yan təsirləri üzərində real terapevtik təsirini ölçməmişdir. Kəsiyəvi öz-bildiriş dizaynına görə “simptomu yüngülləşdirmək üçün istifadə” motivasiyası yalnız xəstənin qavradığı istifadə səbəbini ifadə edir və klinik effektivlik, təhlükəsizlik, səbəb əlaqəsi və ya müalicə faydasının sübutu kimi istifadə edilə bilməz.
Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr
Bu klinik nümunədə maddə istifadəsinin bildirilən motivasiyaları ən çox müsbət emosional vəziyyəti artırma və mənfi emosiyaların öhdəsindən gəlmə oxlarında cəmlənmişdir. Sosial motivasiya daha orta səviyyədə, sosial uyğunlaşma/qəbul ilə psixotik simptomu və ya dərman yan təsirini yüngülləşdirmə motivasiyaları isə daha aşağı orta göstəricilərə malikdir. Maddə növləri arasında təsviri motivasiya fərqləri müşahidə edilmiş və çoxsaylı hospitalizasiya qrupunda relief motivasiyası daha yüksək olmuşdur.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr
Məlumatlar müəyyən maddənin psixiatrik simptomları müalicə etdiyini, motivasiya profilinin maddə istifadəsinə səbəb olduğunu, relief motivasiyasının xəstəxanaya təkrar yerləşdirilməyə yol açdığını və ya təkrar yerləşdirilmənin relief motivasiyasını yaratdığını sübut etmir. Tədqiqat qadınlara, ambulator xəstələrə, başqa ölkələrdəki klinik populyasiyalara və ya ümumi əhaliyə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz. Maddə alt qruplarındakı orta fərqlər də qeyri-bərabər və bəzi hallarda çox kiçik qrup ölçüləri səbəbilə təsdiqlənmiş maddəyə-spesifik təsirlər kimi qəbul edilməməlidir.
Klinik məna
Tədqiqatçılar nəticələri müalicə qiymətləndirilməsində yalnız “hansı maddə istifadə olunur?” sualının deyil, “xəstə bu istifadənin hansı ehtiyaca xidmət etdiyini düşünür?” sualının da nəzərə alınmalı olduğu istiqamətində şərh edirlər. Müsbət emosional vəziyyət, sıxıntının öhdəsindən gəlmə, sıxıntıdan uzaqlaşma və sosial funksiyalar kimi fərqli istifadə motivasiyalarının anlaşılması gələcəkdə motivasiya yönümlü və inteqrə edilmiş ikili diaqnoz yanaşmalarının inkişafına kömək edə bilər.
Bununla belə, tədqiqat hər hansı motivasiya yönümlü psixososial müdaxilə tətbiq etməmiş və ya müalicə uğurunu ölçməmişdir. Alternativ həzz mənbələrinin inkişaf etdirilməsi, sıxıntı və darıxma ilə daha sağlam mübarizə strategiyalarının öyrədilməsi kimi təkliflər müzakirə bölməsindəki klinik nəticə çıxarışlarıdır; hazırkı tədqiqatın eksperimental şəkildə təsdiqlədiyi müdaxilələr deyil.
Əsas məhdudiyyətlər
Nümunə tək bir psixiatrik stasionar bölmədən götürülmüşdür, nisbətən kiçikdir və yalnız kişiləri əhatə edir; ambulator xəstələr qiymətləndirilməmişdir. Tədqiqat kəsiyəvi olduğuna görə motivasiyaların zamanla dəyişməsi, müalicə təsirləri və uzunmüddətli klinik nəticələr araşdırıla bilməmişdir. Öz-bildiriş istifadəsi yaddaş yanlılığına, dəyişkən insayt səviyyəsinə və psixotik simptomların qiymətləndirməyə təsirinə açıqdır. Bütün maddələr üçün sistematik bioloji təsdiq aparılmamışdır. Diaqnozlar heterogendir, relief alt şkalasının daxili tutarlılığı aşağıdır və çoxsaylı müqayisələr üçün statistik düzəliş tətbiq edilməmişdir. Bu səbəblərlə alt qrup və ikincili nəticələr daha böyük, çoxmərkəzli və uzununa tədqiqatlarda təsdiqlənməlidir.
Mənbə və Metod Qeydi
Orijinal tədqiqat: Motives for Substance Use Among Male Psychiatric Inpatients with Psychotic Disorders.
Müəlliflər: Cristiana Țăpoi; Emmanuel Chimdiebere Ogamdi.
Məsul müəllif: Cristiana Țăpoi.
Qurumlar: Department of General Psychiatry, Alexandru Obregia Clinical Psychiatry Hospital, Bucharest, Romania; Department of General Psychiatry, Elisabeta Doamna Clinical Psychiatry Hospital, Galați, Romania.
Jurnal: Psychiatry International.
Nəşriyyat: MDPI.
Mənbə növü: Article; nəşr olunmuş jurnal məqaləsi / version of record.
Cild / nömrə / məqalə: 7(3), 120.
DOI: 10.3390/psychiatryint7030120.
Təqdim: 17 mart 2026. Reviziya: 26 may 2026. Qəbul: 28 may 2026. Nəşr: 2 iyun 2026.
Lisenziya: Təqdim olunan PDF tədqiqatı Creative Commons Attribution (CC BY) lisenziyalı açıq girişli məqalə kimi təsvir edir. Görünən lisenziya ifadəsində versiya nömrəsi olmadığı üçün lisenziya versiyası təxmin edilməmişdir.
Tədqiqat dizaynı: Tək mərkəzli, kəsiyəvi və kəşfiyyat xarakterli klinik müşahidə tədqiqatı.
Tədqiqat dövrü: Oktyabr 2024–Sentyabr 2025.
Nümunə: Maddə istifadəsi pozuntusu və yanaşı psixotik pozuntusu olan 118 yetkin kişi stasionar xəstə.
Diaqnostik sistem: ICD-10.
Əsas ölçmə aləti: 26 maddəlik Reasons for Substance Use Questionnaire-ın rumın dilinə irəli tərcüməsi; 1–5 Likert qiymətləndirməsi.
Statistik proqram təminatı: SPSS 31.0.2.0.
Statistik metodlar: Təsviri statistika, Wilcoxon Signed Rank Sum testi, Student t testi, Fisher dəqiq testi, xi-kvadrat testi, ANOVA, Pearson korelyasiyaları, kəşfiyyat faktor analizi və ikili logistika reqressiyası. Əhəmiyyətlilik həddi p < 0,05-dir. Çoxsaylı müqayisələr üçün formal düzəliş tətbiq edilməmişdir.
Etika komitəsi: Prof. Dr. Alexandru Obregia Clinical Hospital of Psychiatry Research Ethics Committee; təsdiq No. 34991/05.11.2024; təsdiq tarixi 5 noyabr 2024.
Məlumatlandırılmış razılıq: Bütün iştirakçılardan alınmışdır.
Maliyyələşdirmə: Xarici maliyyələşdirmə alınmadığı bildirilmişdir.
Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqatın orijinal töhfələrinin məqalə daxilində olduğu, əlavə sualların məsul müəllifə yönəldilə biləcəyi bildirilmişdir.
Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişlər.
Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma C.Ț.; metodologiya C.Ț. və E.C.O.; formal analiz C.Ț.; tədqiqat C.Ț.; məlumatların kurasiyası C.Ț. və E.C.O.; ilkin layihə C.Ț.; nəzərdən keçirmə və redaktə C.Ț. və E.C.O.; rəhbərlik C.Ț.
Mənbədaxili rəqəmsal uyğunsuzluq: Əsas maddə cədvəlində amfetamin qrupu n = 3 olduğu halda, maddə qrupları arasındakı motivasiya müqayisəsini izah edən mətn qrup ölçülərinin n = 5–49 arasında olduğunu bildirir. Verianla bu fərqi səssizcə düzəltməmişdir.
Əsas şərh sərhədi: Tədqiqat istifadə motivasiyalarını ölçən kəsiyəvi öz-bildiriş işidir. Motivasiyaların maddə istifadəsinə və ya hospitalizasiyaya səbəb olduğunu, istifadə edilən maddələrin bildirilən məqsədləri həqiqətən yerinə yetirdiyini və ya hər hansı müalicə yanaşmasının effektiv olduğunu göstərmir.
Verianla metod qeydi: Bu məzmun mənbənin abstract, introduction, discussion və ya conclusion bölmələrinin tərcüməsi və ya cümlə-cümlə yenidən yazımı deyil. Tədqiqatın nümunəsi, diaqnostik meyarları, ölçmə aləti, faktor analizi, etibarlılıq əmsalları, maddə paylanmaları, motivasiya ortalamaları, korelyasiyalar, reqressiya modeli, qrup müqayisələri, məhdudiyyətləri və biblioqrafik kimliyi ayrıca elmi elementlər kimi çıxarılmış; təqdimat müstəqil Verianla təhsil arxitekturası ilə yenidən qurulmuşdur. Mənbə cədvəl dizaynları kopyalanmamış, kəmiyyət məlumatları yeni cədvəllər və müstəqil vizuallaşdırma ilə təqdim edilmişdir.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib