Когнитивдик стресс — үзгүлтүксүз акыл-эс талаптары адамдын учурдагы когнитивдик ресурстарына күч келтиргенде же алардан ашып кеткенде пайда болушу мүмкүн болгон көп өлчөмдүү психофизиологиялык жооп. Бул изилдөө 29 университет жана магистратура студентинде 2-back жумушчу эс тутум тапшырмасы учурунда каректин аянтын үзгүлтүксүз каттап, шилекейдеги альфа-амилазаны үч убакыт чекитинде өлчөп жана TDMS менен SRS-18 өзүн-өзү баалоо шкалаларын колдонуу аркылуу когнитивдик күч келүүнүн ар башка компоненттерин чогуу изилдеген. Каректин аянты тапшырманын экинчи жарымында кыйла азайган; тескерисинче, sAA деңгээлдеринде топтук деңгээлде убакыттын маанилүү таасири табылган эмес. Тапшырманын аткарылышы жана жеке sAA өзгөрүүлөрү болсо айрым субъективдүү эмоция жана стресс көрсөткүчтөрү менен байланышкан. Эң маанилүү чечмелөө чеги — каректин азайышын курч стресстин түз далили катары эмес, биринчи кезекте когнитивдик жүк жана убакытка байланыштуу акыл-эс чарчоосу менен байланышкан табылга катары баалоо.

Изилдөө таянган ыкма когнитивдик күч келүүнү бир гана “стресс мааниси” менен түшүндүрүүдөн баш тартат. Каректин аянты тапшырма учурунда секундалык деңгээлде өзгөрө алган ойгонуу жана көңүл буруу процесстерине сезимтал болсо, sAA симпатикалык-адреналдык-медуллярдык система менен байланышкан жана сейрек үлгү алынган биологиялык көрсөткүч. TDMS жана SRS-18 болсо катышуучунун субъективдүү маанайын жана психологиялык стресс тажрыйбасын өлчөйт. Бул көрсөткүчтөрдүн бир багытта жана бир убакта өзгөрүшү милдеттүү эмес.

Изилдөөгө катышкандардын орточо жашы 21.07 ± 0.91 жыл; үлгү 4 эркек жана 25 аялдан турган. Пупиллометрия маалыматтары жетишпеген катышуучулар чыгарылгандан кийин карек анализи 19 адам боюнча жүргүзүлгөн. Мындай үлгү түзүмү жана формалдуу алдын ала күч анализинин жүргүзүлбөшү жыйынтыктарды кеңири калкка жалпылоону чектейт.

Когнитивдик Стресс Деген Эмне?

Когнитивдик стресс — акыл-эс тапшырмасы талап кылган үзгүлтүксүз маалымат иштетүү талабы учурдагы когнитивдик ресурстарга күч келтиргенде же алардан ашып кеткенде пайда болушу мүмкүн болгон психологиялык жана физиологиялык жооптордун жыйындысы; когнитивдик жүк, стресс жообу жана убакыт өтүшү менен өнүккөн акыл-эс чарчоосу бир түшүнүк эмес жана изилдөөдө бири-бирин ээрчиши мүмкүн болгон, бирок ар башка көрсөткүчтөр менен өлчөнө турган процесстер катары каралган.

Когнитивдик жүк, когнитивдик стресс жана акыл-эс чарчоосунун айырмасы

Когнитивдик жүк тапшырманы аткаруу үчүн талап кылынган маалымат иштетүүнүн көлөмүн билдирет. Айрыкча жумушчу эс тутум сыяктуу сыйымдуулугу чектелген системалар колдонулганда тапшырма татаалдаган сайын когнитивдик ресурстарга болгон талап көбөйөт.

Когнитивдик стресс — бул талап адам тарабынан күч келтирүүчү катары бааланганда пайда болгон жооптун өлчөмү. Жогорку когнитивдик жүк бардык шартта күчтүү физиологиялык стресс дегенди билдирбейт. Тапшырма татаал болушу мүмкүн, бирок социалдык баалоо коркунучу, көзөмөлдү жоготуу же маанилүү терс натыйжаны күтүү камтылбагандыктан классикалык лабораториялык стрессорлор сыяктуу күчтүү симпатикалык жооп жаратпашы мүмкүн.

Акыл-эс чарчоосу болсо узакка созулган акыл-эс аракетинен кийин ойгонуунун, көңүл буруу ресурстарынын жана тапшырмага катышуунун азайышы менен пайда болгон убакытка байланыштуу абал.

Булактын теориялык ирети төмөнкүдөй:

Күтүүгө байланыштуу стресс → когнитивдик жүк → когнитивдик стресс жообу → убакытка байланыштуу акыл-эс чарчоосу.

Бул ирет так жана универсалдуу себептик чынжыр катары текшерилген эмес; ар башка көрсөткүчтөр когнитивдик күч келүүнүн ар башка баскычтарына сезимтал болушу мүмкүн экенин түшүндүрүү үчүн колдонулган концептуалдык алкак болуп саналат.

Эмне үчүн бир эле стресс көрсөткүчү жетишсиз болушу мүмкүн?

Өзүн-өзү баалоо шкалалары адамга башынан өткөргөн эмоциялык тажрыйбасын түз билдирүүгө мүмкүндүк берет; бирок алар социалдык жактырылуу жана жооп берүү стили сыяктуу таасирлерге кабылышы мүмкүн. Жүрөктүн кагышы, жүрөктүн кагышынын өзгөрмөлүүлүгү, электродермалдык активдүүлүк, кортизол же sAA сыяктуу физиологиялык көрсөткүчтөр болсо ар башка автономдук же эндокриндик процесстерди чагылдырат жана алардын убакыттык чечилиштери менен өлчөө өзгөчөлүктөрү айырмаланат.

Ошондуктан бир көрсөткүчтүн өзгөрбөшү адам когнитивдик жактан күч келген эмес дегенди билдирбейт. Ошондой эле бир физиологиялык көрсөткүчтөгү өзгөрүү бүт стресс процесси өлчөндү дегенди билдирбейт.

Каректин Аянты Бул Изилдөөдө Эмнени Көрсөттү?

Каректин аянты 2-back тапшырмасынын экинчи жарымында биринчи жарымына салыштырмалуу маанилүү түрдө азайган жана бул өзгөрүү изилдөөдө убакыт-тапшырма таасири менен өнүккөн акыл-эс чарчоосу жана ойгонуунун азайышы менен байланышкан; жыйынтык курч стресстин түз далили катары чечмеленген эмес.

Карек жарыкка гана жооп берген оптикалык түзүлүш эмес. Каректин өлчөмү когнитивдик аракет, ойгонуу жана көңүл буруу процесстери менен да өзгөрүшү мүмкүн. Булак бул жөнгө салууну locus coeruleus–norepinephrine (LC-NE) системасына байланыштуу адабияттардын контекстинде карайт.

Кыска мөөнөттүү же өсүп жаткан акыл-эс талабы учурунда каректин кеңейиши когнитивдик аракеттин көрсөткүчү болушу мүмкүн. Бирок тапшырма узакка созулганда карек жообунун алсыроосу “time-on-task effect” деп аталган жана акыл-эс чарчоосу менен тапшырмага катышуунун азайышына байланышкан көрүнүшкө шайкеш келет.

Бул изилдөөнүн негизги пупиллометрия жыйынтыгы:

BF10 маанисинин 100-ден жогору болушу альтернативдүү гипотезанын пайдасына өтө күчтүү Байес далилин билдирет. Бирок жыйынтык изилдөөнүн ичинде өлчөнгөн биринчи жарым–экинчи жарым айырмасына гана тиешелүү.

Каректин аянтынын азайышы эмне үчүн түз эле “стресс көбөйдү” дегенди билдирбейт?

Авторлор 2-back тапшырмасы олуттуу когнитивдик жүк түзөрүн, бирок күчтүү психобиологиялык стресс жаратуу үчүн көп колдонулган социалдык баалоо коркунучу же көзөмөлдөнбөстүк сыяктуу элементтерди камтыбай турганын баса белгилешет.

Ошондуктан каректеги өзгөрүүнүн эң коопсуз чечмелөөсү когнитивдик жүк астында өткөн убакытка байланыштуу чарчоо жана ойгонуудагы өзгөрүү болуп саналат. Изилдөө келечекте аткарууну баалоо же кайтарым байланыш басымы сыяктуу ачык стресс манипуляциялары менен когнитивдик жүк жана курч стрессти бири-биринен жакшыраак ажыратууну сунуштайт.

Шилекейдеги Альфа-Амилаза Бул Изилдөөдө Стресстин Жогорулашын Көрсөттүбү?

Жок; sAA орточо көрсөткүчтөрү тапшырмага чейинки өлчөөнөн кийинки байкоо өлчөөсүнө чейин сандык жактан азайганы менен, убакыттын топтук деңгээлдеги таасири статистикалык жактан маанилүү эмес жана BF10=0.25 жыйынтыгы нөлдүк гипотезанын пайдасына орточо деңгээлдеги далил берет.

Шилекейдеги альфа-амилаза деген эмне?

Шилекейдеги альфа-амилаза (salivary alpha-amylase, sAA) — симпатикалык-адреналдык-медуллярдык системанын активдүүлүгү менен байланышкан, шилекейден инвазивдүү эмес жол менен өлчөөгө боло турган биологиялык көрсөткүч. Психологиялык стресс изилдөөлөрүндө, айрыкча тез автономдук жоопторду баалоодо колдонулат.

Бирок когнитивдик тапшырмалар учурунда sAA жообу туруктуу эмес. Булактын теориялык божомолу боюнча sAA уланып жаткан когнитивдик жүктөн көрө тапшырма алдындагы күтүүгө байланыштуу стресске жана адамдар арасындагы физиологиялык стресс реактивдүүлүгүнүн айырмачылыктарына сезимтал болушу мүмкүн.

Кайталанма өлчөөлөрдүн ANOVA жыйынтыгы F(2,56)=0.653, p=0.524, жарым-жартылай η²=0.023, %95 ИА [0.000, 0.091], BF10=0.25 болгон.

Орточо маанилердин 11.7-ден 10.6-га, андан кийин 9.7-ге түшүшү визуалдык жактан тапшырмага чейинки маани жогору болгонун көрсөтөт. Бирок бул багыттык үлгү статистикалык жактан ырасталган убакыт таасири эмес. Ошондуктан H2 багыт жагынан гана шайкеш; ырасталды деп эсептелген эмес.

Топтук деңгээлде өзгөрүү жок болсо, жеке байланыш кантип табылышы мүмкүн?

Топтун орточо көрсөткүчүнүн маанилүү өзгөрбөшү бардык катышуучулар бирдей физиологиялык жооп берди дегенди билдирбейт. Айрым катышуучуларда sAA көбөйүшү, башкаларында азайышы мүмкүн жана бул айырмачылыктар орточодо бири-бирин теңдештириши мүмкүн.

Изилдөөдө тапшырмадан кийинки жана тапшырмага чейинки sAA айырмасы SRS-18 “Lethargy” упайы менен ρ=0.464, p=0.011 жана стандартташтырылган жалпы SRS-18 упайы менен ρ=0.382, p=0.041 оң байланыш көрсөткөн.

Бул корреляциялар физиологиялык өзгөрмөлүүлүк менен субъективдүү стресс көрсөткүчтөрү чогуу өзгөрө аларын көрсөтөт; sAA өзгөрүүсү субъективдүү стресстин себеби экенин далилдебейт.

2-back тапшырмасы кандай иштейт?

N-back тапшырмасы жумушчу эс тутумга үзгүлтүксүз жаңыртуу жүгүн жүктөгөн когнитивдик тапшырма. “2-back” шартында катышуучу учурдагы стимулду эки сыноо мурда көрсөтүлгөн стимул менен салыштырып, дал келсе жооп берет.

Бул экспериментте стимулдар англис тилиндеги алты түс сөзүнөн турган: black, white, red, blue, green жана yellow. Сөздөр 15.6 дюймдук монитордо 0.5 секунддук аралык менен удаалаш көрсөтүлгөн.

Катышуучу учурдагы сөз эки сыноо мурдагы сөзгө бирдей болсо боштук баскычын баскан. Жалпы 300 сыноо жүргүзүлүп, максаттуу стимулдардын үлүшү болжол менен %30 болгон.

Эксперименттин ирети

1. Катышуучу лабораторияга келет жана баштапкы SRS-18 шкаласын толтурат.
2. TDMS колдонулат.
3. Биринчи sAA өлчөөсү алынат.
4. Көздү көзөмөлдөөчү түзмөк тагылат жана калибрленет.
5. Катышуучу 300 сыноодон турган 2-back тапшырмасын аткарат; каректин аянты тапшырма бою катталат.
6. Тапшырма бүткөндө көздү көзөмөлдөөчү түзмөк алынат.
7. Экинчи sAA өлчөөсү алынат жана TDMS кайра колдонулат.
8. 20 мүнөттүк эс алуу мезгилинен кийин акыркы sAA жана TDMS өлчөөлөрү жүргүзүлөт.

Эксперимент чөйрөсүндө кайсы өзгөрмөлөр көзөмөлдөндү?

Каректин аянты жарыктын интенсивдүүлүгүнө сезимтал болгондуктан бардык сессиялар температурасы көзөмөлдөнгөн жана стандартташтырылган жасалма жарыктандыруусу бар бөлмөдө өткөрүлгөн.

Катышуучулардан экспериментке чейин кеминде эки саат кофеин колдонбоо суралган. Сессиялар карек жана sAAдагы циркаддык өзгөрмөлүүлүктү азайтуу максатында 09:00–12:00 аралыгында өткөрүлгөн.

Катышуучу менен экрандын ортосундагы аралык болжол менен 42 cm болуп бекитилген жана баш кыймылынан келип чыгуучу пупиллометрия артефакттарын азайтуу үчүн ээк таянычы колдонулган.

Колдонулган түзмөктөр жана шкалалар

Talk Eye Lite түзмөгүнөн алынган каректин аянтынын маанилери салыштырмалуу/шарттуу бирдиктер. Булак абсолюттук калибрлөө жок экенин; ошондуктан айрыкча бир сессиянын ичиндеги салыштырмалуу өзгөрүүлөрдү чечмелөөгө болорун белгилейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Катышуучулар

Изилдөөгө 29 университет жана магистратура студенти катышкан. Орточо жаш 21.07 ± 0.91 жыл, жыныстык бөлүштүрүү 4 эркек жана 25 аял болгон.

Үлгүнүн көлөмү практикалык чектөөлөр жана окшош пупиллометрия изилдөөлөрүндөгү үлгү көлөмдөрү эске алынып аныкталган. Формалдуу a priori күч анализи жүргүзүлгөн эмес.

Карек маалыматтары жетишпеген катышуучулар пупиллометрия анализинен чыгарылып, бул анализ үчүн акыркы үлгү n=19 болгон.

Төрт гипотеза

1. H1: Каректин аянты тапшырманын жүрүшүндө азайып, убакыт-тапшырма таасирине байланыштуу акыл-эс чарчоосун чагылдырышы.
2. H2: sAA тапшырмага чейин жогору болуп, андан кийин азайып, тапшырма жараткан стресстен көрө күтүүгө байланыштуу стрессти чагылдырышы.
3. H3: Жогору тапшырма аткаруусу төмөн эмоциялык чыңалуу жана жогору эмоциялык туруктуулук менен байланыштуу болушу.
4. H4: sAA өзгөрүүсү субъективдүү стресс көрсөткүчтөрү менен оң байланышта болушу.

Статистикалык анализ

sAAнын тапшырмага чейинки, тапшырмадан кийинки жана байкоодогу маанилери бир багыттуу кайталанма өлчөөлөр ANOVA менен салыштырылган.

Каректин аянты үчүн тапшырма эки тең бөлүккө бөлүнүп, биринчи жана экинчи жарымдын орточо маанилери эки куйруктуу жупташкан үлгүлөр t-тести менен салыштырылган.

Тапшырманын аткарылышы, субъективдүү шкалалар жана физиологиялык көрсөткүчтөр ортосундагы байланыштар Shapiro–Wilk тесттери нормалдуулук божомолу бузулганын көрсөткөндүктөн Spearman рангдык корреляция коэффициенти (ρ) менен изилденген.

t-тесттери үчүн Cohen's d, ANOVA үчүн жарым-жартылай η² жана тиешелүү %95 ишеним аралыктары билдирилген. Негизги топтук айырма тесттери үчүн демейки Cauchy priorу r=0.707 колдонулуп BF10 эсептелген. Spearman корреляциялары изилдөөчү мүнөздө баалангандыктан алар үчүн Байес фактору эсептелген эмес. Маанилүүлүк босогосу %5 деп белгиленген.

Тапшырманын аткарылышы

Орточо туура жооп үлүшү %56.3 ± 8.9 болгон. Катышуучулар арасында олуттуу өзгөрмөлүүлүк бар; эң жогорку тактык %69.5, эң төмөнкү тактык %35.8 деп билдирилген.

Гипотеза жыйынтыктарынын кыскача мазмуну

Тапшырманын тактыгы менен маанайдын ортосундагы байланыштар

“Lethargic” менен тактыктын ортосундагы оң байланыш алгач күтүүсүз көрүнөт. Авторлор муну жакшы аткарган адамдар тапшырма учурунда ресурстарды натыйжалуураак, бирок интенсивдүү колдонгон болушу мүмкүн жана бул тапшырмадан кийин көбүрөөк субъективдүү чарчоого айланган болушу мүмкүн деген мүмкүнчүлүк менен талкуулашат.

Бирок булак альтернативдүү түшүндүрмөнү да ачык калтырат: жогорку натыйжалуу адамдар тапшырмага көбүрөөк күч жумшагандыктан тапшырмадан кийинки алсыроо сезими жогору болушу мүмкүн. Изилдөө бул механизмдердин ортосун ажыратпайт.

sAA өзгөрүүсү менен субъективдүү стресстин ортосундагы байланыштар

Бул жыйынтык топтук орточо көрсөткүч боюнча sAAнын убакыт таасири табылбаганына карабастан адамдардын физиологиялык стресс реактивдүүлүгүндө маанилүү айырмачылыктар болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Ар башка өлчөөлөр кармаган процесстер

Изилдөө колдогон тыянактар

• 2-back тапшырмасында каректин аянты тапшырманын экинчи жарымында маанилүү түрдө азайган.
• Бул азайуу убакытка байланыштуу акыл-эс чарчоосу жана тапшырмага катышуудагы өзгөрүү менен шайкеш келет.
• sAAда топтук деңгээлде маанилүү убакыт өзгөрүүсү табылган эмес.
• Топтук деңгээлдеги жыйынтыкка карабастан sAA өзгөрүүсүндө жеке айырмачылыктар бар.
• sAA өзгөрүүсү айрым субъективдүү стресс көрсөткүчтөрү менен байланышкан.
• Тапшырманын тактыгы тынчтык, кыжырдануу жана lethargy өзгөрүүлөрү менен байланышкан.
• Когнитивдик күч келүүнү баалоодо физиологиялык, жүрүм-турумдук жана субъективдүү көрсөткүчтөрдү чогуу колдонуу бир көрсөткүчтүү ыкмага караганда толугураак маалымат бере алат.

Изилдөө колдобогон тыянактар

• 2-back тапшырмасы күчтүү курч стресс жообун жаратары далилденген эмес.
• Каректин азайышы стресс гана тарабынан жаратылганы көрсөтүлгөн эмес.
• sAA тапшырма учурунда маанилүү көбөйгөнү көрсөтүлгөн эмес.
• Тапшырмага чейинки sAA жогору болушу сөзсүз күтүүгө байланыштуу стресстен келип чыкканы далилденген эмес.
• Корреляциялар sAA өзгөрүүсү психологиялык стресстин себеби экенин көрсөтпөйт.
• Жыйынтыктарды бардык жаш топторуна же жыныстарга жалпылоого болбойт.
• Изилдөө клиникалык стресс бузулууларын аныктоочу же дарылоочу изилдөө эмес.

Чектөөлөр

Биринчи чектөө — үлгү. Катышуучулардын баары университет же магистратура студенттери жана жыныстык бөлүштүрүү аялдар басымдуу болгон. Бул түзүм жыйынтыктарды жаш курак топторуна жана айрыкча эркек популяциясына жалпылоону чектейт.

Экинчиден, пупиллометрия анализи 29 адамдын ичинен болгону 19 адамдын маалыматы менен аяктаган. Маалымат жоготуу калибрлөө кыйынчылыктары, белгилүү көз өзгөчөлүктөрү же көбүрөөк көз ирмөө сыяктуу системалуу факторлор менен байланыштуу болушу мүмкүн. Мындай учурда анализде калган кичи үлгү бардык катышуучуларды толук чагылдырбашы мүмкүн.

Үчүнчүдөн, бир гана 2-back шарты колдонулган. 0-back, 1-back жана 3-back сыяктуу ар башка когнитивдик жүк деңгээлдери болбогондуктан когнитивдик талап менен физиологиялык жооптун ортосунда доза-жооп байланышын түзүүгө болбойт.

Төртүнчүдөн, sAA белгилүү убакыт чекиттеринде гана өлчөнгөн. Бул ыкма тапшырма учурунда болуп кетиши мүмкүн болгон кыска мөөнөттүү sAA чокуларын же төмөндөөлөрүн өткөрүп жибериши мүмкүн.

Бешинчиден, субъективдүү шкалалар тапшырма учурунда үзгүлтүксүз колдонулган эмес; ошондуктан секунд же сыноо деңгээлиндеги эмоциялык өзгөрүүлөр белгисиз.

Алтынчыдан, формалдуу a priori күч анализи жүргүзүлгөн эмес. Айрыкча кичине үлгүдө айрым чыныгы байланыштар аныкталбай калган болушу мүмкүн экенин толугу менен жокко чыгарууга болбойт; ошентсе да sAA үчүн BF10=0.25 жыйынтыгы топтук деңгээлдеги убакыт таасиринин жоктугу пайдасына кошумча маалымат берет.

Жетинчиден, карек маалыматтары тапшырманын биринчи жана экинчи жарымына гана бөлүнүп талданган. Сыноо деңгээлинде моделдөө же өсүү ийри сызыгын талдоо сыяктуу майда-чүйдөсүнө чейинки убакыт катарлары ыкмалары колдонулган эмес.

Келечектеги изилдөөлөр

Авторлор когнитивдик жүк менен стрессти ажыратуу үчүн ачык стресс манипуляцияларын кошууну, бир нече N-back татаалдык деңгээлин салыштырууну, sAAны тез-тез үлгүлөөнү же үзгүлтүксүз физиологиялык өлчөөлөрдү кошууну, пупиллометрия үчүн сыноо деңгээлиндеги/убакыт катарлары моделдерин колдонууну, көбүрөөк тең салмактуу жана ар түрдүү үлгүлөрдү алдын ала күч анализи менен пландаштырууну жана стресс алсыздыгы менен туруктуулугун узунунан изилдөөнү сунушташат.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Cognitive Stress Responses During an N-Back Task: Pupillary Dynamics and Salivary Alpha-Amylase Activity

Авторлор: Toshihiko Kuroiwa; Akira Yasumura.

Жооптуу автор: Toshihiko Kuroiwa.

Мекемелер: Graduate School of Social and Cultural Sciences, Kumamoto University, Kumamoto City, Japan; Graduate School of Humanities and Social Sciences, Kumamoto University, Kumamoto City, Japan.

Журнал: Psychology International.

Басмакана: MDPI, Basel, Switzerland.

Том / сан / макала: 2026, 8(2), 32.

DOI: 10.3390/psycholint8020032

Тапшырылган: 31 март 2026.

Ревизия: 6 май 2026.

Кабыл алуу: 13 май 2026.

Жарыя: 14 май 2026.

Булак түрү: Рецензияланган, лабораторияга негизделген эксперименттик психофизиологиялык изилдөө.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Үлгү: 29 университет жана магистратура студенти; орточо жаш 21.07 ± 0.91 жыл; 4 эркек жана 25 аял.

Пупиллометрия үлгүсү: Жетишпеген маалымат чыгарылгандан кийин n=19.

Негизги эксперимент: 2-back жумушчу эс тутум тапшырмасы; 300 сыноо; максаттуу үлүшү болжол менен %30; англис тилиндеги алты түс сөзү; стимулдар 0.5 секунд аралыкта берилген.

Физиологиялык өлчөөлөр: Talk Eye Lite көз көзөмөлдөө системасы менен салыштырмалуу карек аянты; Nipro Corporation портативдүү salivary amylase monitor/cocorometer менен sAA.

Психологиялык өлчөөлөр: Two-Dimensional Mood Scale (TDMS) жана Stress Response Scale-18 (SRS-18).

Статистика: Бир багыттуу кайталанма өлчөөлөр ANOVA, эки куйруктуу жупташкан үлгүлөр t-тести, Spearman рангдык корреляциясы, Cohen's d, жарым-жартылай η², %95 ишеним аралыгы жана Байес фактору; маанилүүлүк босогосу %5.

Каржылоо: Изилдөө JSPS KAKENHI JP25H00572 жана JP23K17293 грант номерлери менен A.Y.га берилген колдоо аркылуу каржыланган.

Этика: Изилдөө Helsinki Декларациясына ылайык жүргүзүлүп, Kumamoto University Humanities and Social Sciences этика кеңеши тарабынан 45 номерлүү уруксат менен жактырылган.

Маалыматтандырылган макулдук: Бардык катышуучулардан маалыматтандырылган макулдук алынган; макаланы жарыялоо үчүн жазуу жүзүндөгү макулдук бар экени билдирилген.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Табылгаларды колдогон маалыматтар негиздүү өтүнүч боюнча жооптуу автордон алынышы мүмкүн.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Автордук салымдар: Концептуалдаштыруу T.K. жана A.Y.; методология жана формалдуу анализ T.K.; баштапкы долбоор жана карап чыгуу/редакциялоо T.K.; көзөмөл, долбоорду башкаруу жана каржылоону алуу A.Y.

Негизги чечмелөө чеги: Изилдөө кичине, жаш жана аялдар айкын басымдуу болгон лабораториялык үлгүгө негизделген. Карек аянтынын азайышы когнитивдик жүк жана убакыт-тапшырма таасири менен шайкеш, бирок өзүнчө курч стресстин далили эмес. sAAнын топтук деңгээлдеги убакыт таасири маанилүү эмес. Корреляциялар себептүүлүктү көрсөтпөйт.