Компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы бул изилдөөнүн контекстинде студенттин теориялык билим гана алуусун эмес; билимди, көндүмдү, мамилени, көйгөй чечүүнү, чыгармачылыкты, инновацияны жана колдонуу жөндөмүн реалдуу же реалдууга жакын окуу кырдаалдарында бириктирүүсүн максат кылган билим берүү ыкмасы болуп саналат. Изилдөө Никарагуадагы Universidad Nacional Autónoma de Nicaragua, Managua университетинин Centro Universitario Regional de Estelí бөлүмүндө бул окуу программасынын ыкмасы ишкердик билим берүүгө кандай чагылдырылганын жетекчи, бөлүм башчылары, окутуучулар жана студенттердин тажрыйбалары менен кабылдоолору аркылуу караган. Изилдөө өзүн сапаттык, сүрөттөмө жана ретроспективдүү деп аныктайт; тереңдетилген маек, фокус-топ, жарым түзүмдөлгөн студенттик сурамжылоо, мазмундук талдоо, SPSS 20 менен сүрөттөмө талдоо жана катышуучу-булак-ыкма триангуляциясын бирге колдонот. Жыйынтыктар ишкердик интеграциялоочу окуу программасынын компоненттери, практикалык долбоорлор, изилдөө жана инновация ишмердиги, студенттик жарманкелер, сынактар, командалык иш жана ар түрдүү окутуу ыкмалары аркылуу билим берүү процессине байланышканын көрсөтөт. Бирок изилдөө эксперименттик эмес жана компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы ишкердикке себеп болорун далилдебейт.

Булак 72 штаттык окутуучунун баары тандалмага киргизилгенин; студенттердин жалпы саны 4.151, студенттик тандалма 371 экенин билдирет. Студенттердин %72-си университеттин ишкердикти колдогон институционалдык стратегияларын маанилүү жана пайдалуу деп эсептейт; %66,3-ү университет адам ресурстарын, каржылык мүмкүнчүлүктөрдү, маалыматтык-коммуникациялык технологияларды жана физикалык мейкиндиктерди ишкердикти колдоо үчүн жетиштүү камсыздайт деп ойлойт. Ошол эле учурда булак каржылоо мүмкүнчүлүктөрү демилгелердин туруктуулугу үчүн негизги чектөөлөрдүн бири экенин да белгилейт.

Окутуу-үйрөнүү методологиясынын ишкердик жөндөмдү өнүктүрүүдөгү натыйжалуулугу боюнча Figure 1-де студенттердин %31,71-и ыкманы “натыйжалуу”, %40,65-и “толугу менен натыйжалуу” деп баалаган; булак тексти бул эки топту болжол менен %72,3 оң баа катары жыйынтыктайт. Figure 2-де студенттердин %63,24-ү окууну бүткөндөн кийин өз кесиптик тармагында өзүн ишкер катары көрө аларын билдирген, %32,97 “балким”, %3,78 “жок” деп жооп берген. Figure 3-де студенттердин %34,42-си маданий өзгөчөлүк жана социалдык-экономикалык контекст ишкердик билим берүүдө эске алынат, %38,48-и болсо дайыма эске алынат деп билдирген.

Изилдөөнүн жыйынтыктары CUR-Estelí-де ишкердик билим берүү өзүнчө гана сабак катары эмес; изилдөө, инновация, коом менен байланыш, интеграциялоочу долбоорлор жана практикалык үйрөнүү аркылуу ар түрдүү программаларга жайылган билим берүү ыкмасы катары караларын көрсөтөт. Бирок жыйынтыктарды башка университеттерге, өлкөлөргө же бардык университет студенттерине түздөн-түз жалпылоо үчүн ар башка институционалдык жана социалдык-экономикалык контексттерде кошумча текшерүү талап кылынат.

Кеңири Түшүндүрмө

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Изилдөөнүн баштапкы маселеси университеттик билим берүүдө ишкердикти ишкана түзүү жөнүндөгү билим менен гана чектебөө жана студенттердин чыгармачылык, көйгөй чечүү, инновация иштеп чыгуу, лидерлик, командалык иш жана өз кесиптик тармактарында демилге түзө алуу жөндөмдөрүн билим берүү процессине кантип жайгаштырууга болорун түшүнүү болуп саналат.

Никарагуанын билим берүү системасында Programa Educativo Nacional para Aprender, Emprender, Prosperar (PAEP) студенттердин когнитивдик компетенттүүлүктөрүн жана ишкердик көндүмдөрүн өнүктүрүүнү көздөгөн билим берүү программасы катары каралат. Булак 2016-дан тартып бул программа билим берүү саясатынын ичинде өнүктүрүлгөнүн; 2017-ден кийин болсо улуттук билим берүү системасында салттуу моделден компетенттүүлүктөрдү өнүктүрүүгө багытталган билим берүү ыкмасына өтүү күчөгөнүн баяндайт.

UNAN-Managua бул ыкманы өзүнүн окуу программаларына, изилдөө, инновация, ишкердик жана коом менен байланыш ишмердигине интеграциялайт. Изилдөө бул институционалдык түзүлүш CUR-Estelí-деги реалдуу тажрыйбаларда кандай чагылдырыларын түшүнүүгө аракет кылат.

Компетенттүүлүккө Негизделген Окуу Программасы Бул Изилдөөдө Ишкердик Менен Кантип Байланыштырылат?

Компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы бул изилдөөдө студенттердин ар түрдүү сабактарда алган билимдерин, көндүмдөрүн жана мамилелерин интеграциялоочу долбоорлор, изилдөө, инновация, практикалык иш жана социалдык контекст менен байланыштырып, конкреттүү ишкердик идеяларга айландырууга мүмкүндүк берген билим берүү алкагы катары каралат; булак бул байланыш өзгөчө “eje integrador”, башкача айтканда интеграциялоочу огу аркылуу көрүнүктүү болорун билдирет.

Интеграциялоочу огунун милдети эмнеде?

Булакта eje integrador деп аталган интеграциялоочу огу ар түрдүү сабактарда алынган концептуалдык жана практикалык билимдер бир студенттик долбоордо бириктирилген окуу программасынын механизми болуп саналат.

Бул ог:

• окутууну,
• изилдөөнү,
• университет-коом байланышын,
• инновацияны,
• ишкердикти,
• адамгерчилик/гуманисттик билим берүүнү

өз алдынча бөлүнгөн тармактар катары эмес, студенттин практикалык үйрөнүүсүнүн ичинде өз ара байланышкан тармактар катары карайт.

Булак интеграциялоочу огунда студенттер семестр же академиялык жыл ичинде үйрөнгөн билимдерин продуктка, долбоорго же ишкердик идеяга айландырарын; бул процессте талдоо, рефлексия жана тажрыйба бөлүшүү кесиптик компетенттүүлүктөрдү колдой турганын белгилейт.

Тажрыйбалык үйрөнүү теориясы менен байланышы

Изилдөөнүн теориялык негиздеринин бири Колб жана Колбдун тажрыйбалык үйрөнүү ыкмасы болуп саналат. Бул ыкмада үйрөнүү маалыматты угуу же жаттап алуу катары гана каралбайт; түз тажрыйба, тажрыйба жөнүндө ой жүгүртүү, концептуалдаштыруу жана билимди жаңы кырдаалдарда колдонуу процесстери маанилүү.

Булак ишкердик долбоорлор, инновациялык ишмердик, коом менен байланыш иштери жана студенттик сынактар ушул тажрыйбалык үйрөнүү түшүнүгүнө шайкеш келерин талкуулайт. Бирок изилдөө Колб моделинин таасирин өзүнчө эксперименттик топтор менен сынаган эмес; теория изилдөө жыйынтыктарын чечмелөө үчүн колдонулган алкак болуп саналат.

Изилдөөнүн максаттары

Жалпы максат PAEP тажрыйбаларын компетенттүүлүккө негизделген окуу программасынын контекстинде CUR-Estelí окутуучулары жана студенттеринин пикирлери аркылуу талдоо болуп саналат.

Булак үч негизги максат багытын белгилейт:

• программаны ишке ашырууда колдонулган стратегияларды аныктоо,
• ишкердик менен байланышкан үйрөнүү тажрыйбаларын түшүндүрүү,
• компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы студенттердин ишкердик көндүмдөрү, инновация жана коомдук байланыш жагынан кандай бааланарын изилдөө.

Изилдөө кайда жүргүзүлдү?

Изилдөө Никарагуанын түндүгүндө жайгашкан Universidad Nacional Autónoma de Nicaragua, Managua курамындагы Centro Universitario Regional de Estelí-де, башкача айтканда UNAN-Managua/CUR-Estelí-де жүргүзүлгөн.

Изилдөө дизайны

Булак изилдөөнү:

• сапаттык,
• сүрөттөмө,
• ретроспективдүү

деп классификациялайт.

Сапаттык ыкма бул жерде катышуучулар билим берүү процессин кандай башынан өткөрөрүн, кандай чечмелей турганын жана ишкердик билим берүүгө кандай маанилерди берерин түшүнүүгө багытталган.

Сүрөттөмө дизайн азыркы колдонмолордун жана катышуучулардын кабылдоолорунун өзгөчөлүктөрүн көрсөтүүнү көздөйт.

Ретроспективдүү өзгөчөлүк буга чейин болгон билим берүү тажрыйбаларын артка карай изилдөөнү билдирет.

Булак өзгөчө бул дизайн себеп-натыйжа байланышын түзүүнү максат кылбай турганын белгилейт.

Тандалма жана катышуучулар

Студенттерди тандоо критерийлери:

• активдүү студент болуу,
• окуу программасы компетенттүүлүк ыкмасына негизделиши,
• ар түрдүү академиялык деңгээлдерден студент болуу.

Булак штаттык окутуучулардын %58-и аялдар экенин билдирет. Студенттик тандалмада аялдардын үлүшү болсо %6 деп берилет. Булакта студенттердин жыныстык катышы боюнча башка оңдоочу маани болбогондуктан %6 мааниси өзгөртүлбөй сакталган.

Кайсы маалымат чогултуу ыкмалары колдонулду?

Маектер кантип жүргүзүлдү?

Тереңдетилген маектер CUR-Estelí жетекчиси жана бөлүм башчылары менен жеке жүргүзүлгөн. Маек колдонмосунда компетенттүүлүккө негизделген окуу программасын ишке ашыруу жана анын ишкердикке кошкон салымы боюнча катышуучулардын тажрыйбасын кеңири ачууга багытталган суроолор камтылган.

Фокус-топ кантип жүргүзүлдү?

Фокус-топтор окутуучулар менен жүргүзүлүп, компетенттүүлүккө негизделген окуу программасынын ишкердикке кошкон салымы боюнча жалпы тажрыйбалар жана баалоолор талкууланган.

Фокус-топко катышкан окутуучулардын тармактарынын арасында:

• Билим берүү, Искусство жана Гуманитардык илимдер,
• Экономикалык жана Административдик илимдер,
• Фундаменталдык илимдер жана Технология

бар.

Сессиялар жаздырылып, катышуучулардын билдирүүлөрү өзүнчө белгиленип, булак пикирлердин купуялуулугун жана өз ара урматтоого негизделген талкуу чөйрөсүн сактоону көздөгөнүн билдирген.

Студенттик сурамжылоо кантип колдонулду?

Сурамжылоо Google Forms аркылуу таратылган. Форма ачык жана жабык суроолорду камтып, студенттердин:

• ишкердик демилгелерине катышуу тажрыйбасын,
• окуу программасында ишкердиктин интеграцияланышын,
• практикалардын маанилүүлүгүн жана колдонулушун,
• үйрөнүү процессинде ээ болдук деп эсептеген компетенттүүлүктөрүн

баалоого багытталган.

Маалымат чогултуу куралдары кантип текшерилди?

Маек, фокус-топ жана сурамжылоо куралдары эксперттик пикир менен текшерилген. Булак эксперттик баалоодо үч критерийди көрсөтөт:

• мазмундук жарактуулук,
• билдирүүлөрдүн түшүнүктүүлүгү,
• суроолордун багыттоочу/бир жактуу түзүлүп-түзүлбөгөнү.

Эксперттик баалоодон кийин куралдар кайра каралып, оңдолгон.

Мазмундук Талдоо жана Триангуляция Бул Изилдөөдө Эмне Үчүн Керек?

Мазмундук талдоо маек жана фокус-топ жазууларынан алынган тексттерди белгилүү түшүнүктөр жана темалар боюнча системалуу иретке келтирип, чечмелөө үчүн колдонулган; триангуляция болсо жетекчи, бөлүм башчысы, окутуучу жана студент сыяктуу ар түрдүү катышуучулардан, ошондой эле маек, фокус-топ, сурамжылоо жана документ сыяктуу ар түрдүү маалымат булактарынан келген маалыматтарды бирге баалоо аркылуу изилдөө темасын бир гана маалымат булагына көз каранды болбой чечмелөөгө мүмкүнчүлүк берген.

Мазмундук талдоонун үч деңгээли

Булак үч талдоо деңгээлин көрсөтөт:

1. Сүрөттөө: Алынган маалымат эмнени билдирерин иретке келтирүү.
2. Кайчылаш талдоо: Ар түрдүү техникалар жана маалымат булактарынын ортосундагы окшоштуктарды жана айырмачылыктарды салыштыруу.
3. Чечмелөө: Алынган жыйынтыктарды изилдөө контекстинде маанилендирүү.

Колдонулган талдоо коддору

Булакта берилген коддоо аталыштары:

• ишкердикти илгерилетүү,
• мейкиндик шарттары,
• үйрөнүү чөйрөсү,
• окутуу стратегиялары,
• ишкердик көз караш,
• кыйынчылыктар жана перспективалар.

Маалыматты иретке келтирүүдө эки кириштүү матрицалар колдонулган.

Сурамжылоонун жыйынтыктары кантип талданды?

Сурамжылоонун жыйынтыктары SPSS version 20 менен сүрөттөмө түрдө иштелген. Булак inferential hypothesis test, p-маани, ишеним аралыгы же эффект көлөмүн билдирбейт.

Институционалдык стратегиялар

Окутуучулар жана бөлүм башчылары ишкердик ар түрдүү программаларда горизонталдык тема катары жана өзгөчө интеграциялоочу огунун жардамы менен караларын билдирген.

Булакта ишкердик билим берүү төмөнкү практикалар менен байланышат:

• интеграциялоочу долбоорлор,
• окутуучунун кеңешчилиги,
• командалык иш,
• көп тармактуу командалар,
• ишкердик жарманкелери,
• сынактар,
• илимий өнүгүү иш-чаралары,
• изилдөө жана инновация ишмердиги.

Студенттердин %72-си мындай институционалдык стратегияларды үйрөнүү, тажрыйба бөлүшүү жана оң окуу чөйрөсүн түзүү үчүн маанилүү деп баалаган.

Булакта берилген сыйлык алган ишкердик мисалдары

El Doradito күрүч, plantain/банан, амарант жана татымал сыяктуу жергиликтүү чийки заттарды иштетип, функционалдык ундарды жана каптама аралашмаларын өндүрүүгө багытталган агроөнөр жай демилгеси. Булак бул демилге Eva Challenge-дын IV. чыгарылышында биринчи орун алганын билдирет.

GEXA Proteína Deportiva өсүмдүк чийки заттарын жогорку кошумча наркы бар спорт/тамактануу продуктусуна айлантууну көздөгөн студенттик демилге. Булак долбоор Emprende+Allá 2025 Улуттук Бизнес Ылдамдатуу Сынагынын “Transformación Creativa” категориясында биринчи орун алганын билдирет.

Биринчи курстан башталган ишкердик ыкма

Булак UNAN-Managua 2021-ден тартып “Introducción a los Desempeños Ciudadanos y Profesionales” огун биринчи курс студенттеринин кесиптик профилдерин, көндүмдөрүн жана жөндөмдөрүн таануусун колдоо үчүн колдонгонун билдирет.

Бул түзүлүштө өзгөчө логикалык ой жүгүртүү, чыгармачылык, инновация, көйгөй чечүү жана маалыматтык-коммуникациялык технологияларды колдонуу баса белгиленет.

Институционалдык мүмкүнчүлүктөр студенттер тарабынан кандай бааланды?

Булакта саналган инфраструктура жана ресурстар арасында:

• агроөнөр жай лабораториясы,
• табият таануу жана жаратылыш ресурстары лабораториясы,
• кайра жаралуучу энергия лабораториясы,
• төрт компьютердик лаборатория,
• агрометеорология станциясы,
• айыл чарба тажрыйба аянттары,
• күн энергиясы/прототип аянты,
• аудитория,
• маданият жана спорт имараты,
• жарманке аянттары,
• китепкана,
• библиографиялык маалымат базалары,
• класстар,
• жашыл аянттар

бар.

Ошого карабастан жетекчилик жана окутуучулар демилгелерди каржылоо үчүн экономикалык ресурстар чектелүү экенин билдиришкен. Булак ошондуктан туруктуу ишкердик долбоорлорун каржылоо стратегияларын күчөтүүнү маанилүү деп эсептейт.

Студенттер иштеп чыккан долбоор мисалдары

Окутуучулар билдирген ишкердик жана инновация мисалдарынын арасында:

• розмарин, эвкалипт жана кокос майы кошулган май,
• колдонулган тамак майынан самын өндүрүү,
• табигый чийки заттардан бройлер тоюту/концентраты,
• шприцтер жана айлана-чөйрөлүк материалдар менен жасалган “Mano hidráulica” гидравликалык кол прототиби,
• помидор жана башка жашылчалардан sofrito,
• какао туундусу Cocagua,
• буурчак унуна негизделген Quick Been,
• кокос уну жана веган сыр менен байланышкан Nancoco,
• мөмө жана каймак кошулган Rellenitas аттуу колдо жасалган балмуздак,
• маракуяга негизделген Zeltrix,
• C витамини менен байытылган кызылча закускалары жана манго закускалары,
• тамак калдыктары жана чөп жалбырактарынан үй компосту,
• табигый компоненттерден жасалган, оңой жуулуучу темпера/боёк

бар.

Булак бул долбоорлор университет ичиндеги жарманкелерде көрсөтүлгөнүн, студенттер демилгелерин жана үйрөнүү тажрыйбаларын бөлүшкөнүн жана айрым продуктуларды сата алышканын билдирет.

Окутуу-үйрөнүү ыкмалары

Окутуучулар колдонгонун билдирген ыкмалар:

• контекстти изилдөө,
• долбоорго негизделген үйрөнүү,
• диагностикалык изилдөөлөр,
• көйгөйгө негизделген үйрөнүү,
• изилдөөгө негизделген үйрөнүү,
• талдоо жана рефлексия процесстери,
• өзгөчө ишкердик жана инновация долбоорлорунда Design Thinking.

Булак Figure 1: Окутуу-үйрөнүү методологиясынын натыйжалуулугу

Студенттердин ишкердик көз карашы

Булак Figure 2 студенттер окууну бүткөндөн кийин өз кесиптик тармагында өзүн ишкер катары көрөбү же жокпу көрсөтөт.

Булак бул ишкердик көз карашты лидерлик, чыгармачылык, проактивдүүлүк, байланыш, командалык иш жана өзгөрүүгө ачыктык сыяктуу өнүктүрүлүшү керек болгон студенттик сапаттар менен байланыштырат.

Бирок студенттердин келечекте өзүн ишкер катары көрүшү чыныгы ишкана түзүү көрсөткүчү эмес. Изилдөө студенттерди окууну бүткөндөн кийин көзөмөлдөгөн эмес жана ишкана түзүү, ишкананын жашап калуу мөөнөтү же киреше сыяктуу натыйжаларды өлчөгөн эмес.

Маданий өзгөчөлүк жана социалдык-экономикалык контекст

Изилдөө ишкердик экономикалык ишмердик гана эмес экенин; студент жашаган социалдык жана маданий контекст да ишкердик идеясынын калыптанышында эске алынышы керек экенин талкуулайт.

Ишкердик билим берүүдөгү алты негизги кыйынчылык жана келечек багыты

Жетекчиликтин, бөлүм башчыларынын, окутуучулардын жана студенттердин пикирлеринен алынган алты негизги тармак төмөнкүлөр:

1. Ишкердик идеяларды күчөтүү: Студенттик идеяларды долбоор баскычынан ишке ашырууга боло турган демилгелерге жеткирүү.
2. Таанытуу жана көрүнүктүүлүк: Университет ичинде түзүлгөн иштерди сырткы чөйрөдө күчтүүрөөк таанытуу.
3. Расмийлештирүү, каттоо жана патенттер: Демилгелердин укуктук жана интеллектуалдык менчик жактарын өнүктүрүү.
4. Университеттин бар болгон мүмкүнчүлүгү: Инфраструктураны, жабдууларды жана иш мейкиндиктерин өнүктүрүү.
5. Окутуучуларды даярдоо: Изилдөө, инновация жана ишкердик темаларында үзгүлтүксүз кесиптик өнүгүү.
6. Окуу программасын өнүктүрүү: Ишкердик иш-чараларына академиялык кредит берүү, тандоо ишкердик сабактарын кошуу жана бизнес мүмкүнчүлүгүн аныктоо, бизнес-план, маркетинг, негизги финансы жана ресурстарды башкаруу темаларын ар түрдүү программаларга кошуу.

Жыйынтык бөлүмүндө мындан тышкары бизнес башкаруу, финансылык башкаруу, санариптик маркетинг, уюштуруу техникалары, кардарларды тейлөө жана укуктук расмийлештирүү тармактарында үзгүлтүксүз билим берүүнүн мааниси баса белгиленет.

Бул Изилдөө Компетенттүүлүккө Негизделген Окуу Программасы Ишкердикке Себеп Болоорун Далилдейби?

Жок. Изилдөө сапаттык, сүрөттөмө жана ретроспективдүү дизайнга ээ; эксперименттик контролдук топ, кокус бөлүштүрүү, кийлигишүүдөн мурда-кийин салыштыруу же себептик таасир модели колдонулган эмес. Жыйынтыктар CUR-Estelí-деги катышуучулардын тажрыйбаларын жана студенттик сурамжылоодогу сүрөттөмө кабылдоолорду көрсөтөт, компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы ишкердикке өз алдынча себеп болорун далилдебейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Ыкманын техникалык жыйынтыгы

Негизги сандык сүрөттөмө жыйынтыктар

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• CUR-Estelí-де ишкердик компетенттүүлүккө негизделген окуу программасынын ар түрдүү компоненттеринде каралат.
• Интеграциялоочу ог ишкердикти, изилдөөнү, инновацияны жана практикалык үйрөнүүнү бириктирген негизги окуу программасы механизмдеринин бири.
• Студенттердин көпчүлүгү институционалдык ишкердик стратегияларын оң баалайт.
• Студенттердин көпчүлүгү колдонулган окутуу-үйрөнүү методологиясы ишкердик жөндөмдөрдү өнүктүрүүдө натыйжалуу деп эсептейт.
• Студенттердин %63,24-ү өз кесиптик тармагында келечекте өзүн ишкер катары көрө аларын билдирген.
• Студенттердин %72,9-у маданий өзгөчөлүк жана социалдык-экономикалык өзгөчөлүктөр ишкердик билим берүүдө эске алынат деп эсептейт.
• Окутуучулар долбоорго негизделген үйрөнүү, көйгөйгө негизделген үйрөнүү, изилдөөгө негизделген үйрөнүү жана Design Thinking сыяктуу ыкмаларды колдонорун билдирген.
• Каржылоо, демилгелердин туруктуулугу жана институционалдык мүмкүнчүлүк булак тарабынан маанилүү өнүгүү тармактары катары көрсөтүлгөн.
• Демилгелерди расмийлештирүү, каттоо/патент, таанытуу, окутуучуларды даярдоо жана окуу программасынын бизнес-финансы-маркетинг жактарын күчөтүү келечектеги артыкчылыктар арасында.

Изилдөө түздөн-түз колдобогон жыйынтыктар

• Компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы ишкердикке себеп болору далилденген эмес.
• Студенттердин %63,24-ү келечекте чындап ишкана түзөрү көрсөтүлгөн эмес.
• Студенттик демилгелердин узак мөөнөттүү жашап калуу деңгээли өлчөнгөн эмес.
• Демилгелердин кирешеге, жумуштуулукка, пайдалуулукка же региондук экономикага таасири өлчөнгөн эмес.
• CUR-Estelí жыйынтыктарын бардык Никарагуа университеттерине автоматтык түрдө жалпылоого болору көрсөтүлгөн эмес.
• Башка өлкөлөрдө ошол эле окуу программасынын түзүлүшү ошол эле жыйынтыктарды жаратары сыналган эмес.
• Белгилүү бир окутуу ыкмасы башкалардан артык экенин көрсөткөн контролдук салыштыруу жүргүзүлгөн эмес.
• Design Thinking өз алдынча ишкердик көндүмдөрдү жогорулатары эксперименттик түрдө сыналган эмес.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

Көп маалымат булагы: Жетекчи, бөлүм башчылары, окутуучулар жана студенттердин пикирлери бир изилдөөнүн ичинде бааланган.

Көп маалымат чогултуу техникасы: Маек, фокус-топ жана сурамжылоону бирге колдонуу билим берүү тажрыйбасынын ар түрдүү жактарын көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк берген.

Триангуляция: Катышуучулар, булактар жана техникалар арасындагы салыштыруу бир гана пикирге же бир өлчөө куралына көз карандылыкты азайтууну көздөгөн.

Практикалык мисалдар: Изилдөө ишкердик билим берүүнү студенттердин абстракттуу кабылдоосу менен гана түшүндүрбөстөн; студенттик долбоорлор, жарманкелер, сынактар жана сыйлык алган демилгелерден мисалдарды берген.

Маданий контекст: Студенттердин маданий өзгөчөлүктөрү жана социалдык-экономикалык чөйрөсү ишкердик билим берүүдө өзүнчө баалоо өлчөмү катары каралган.

Негизги методологиялык чектөөлөр

Бир мекеме/кампус контексти: Изилдөө CUR-Estelí тажрыйбасына негизделет.

Сүрөттөмө дизайн: Себептүүлүктү түзбөйт.

Өзүн-өзү билдирүү маалыматтары: Студенттик сурамжылоодогу үлүштөр катышуучулардын кабылдоолорун жана күтүүлөрүн чагылдырат; жүрүм-турумдук же экономикалык натыйжанын өлчөмү эмес.

Техника боюнча катышуучулардын саны: Маектерге жана фокус-топторго так канча адам катышканы өз-өзүнчө сандык түрдө берилген эмес.

Теориялык тандалманын деталдары: Abstract “theoretical sampling” деп көрсөткөнү менен каныгуу жана итеративдүү тандоо процесси кеңири баяндалган эмес.

Сурамжылоонун психометриясы: Мазмун жана суроо түзүлүшү эксперттик пикир менен текшерилген; бирок булак Cronbach alpha, test-retest reliability же окшош psychometric coefficient билдирбейт.

Статистикалык чек: SPSS 20 менен сүрөттөмө талдоо бар; p-маани, ишеним аралыгы же эффект көлөмү билдирилген эмес.

Узак мөөнөттүү көзөмөл жок: Студенттер окууну бүткөндөн кийин көзөмөлдөнгөн эмес.

Этикалык отчет: Булак фокус-топтордо купуялуулук жана пикирлерге урмат сакталганын билдирет, бирок өзүнчө этика комитетинин же маалымдалган макулдуктун билдирүүсүн бербейт.

Келечектеги изилдөө тармактары

Булак төмөнкү темалар боюнча кеңири изилдөөгө муктаждык бар экенин билдирет:

• маданий өзгөчөлүктүн ишкердик билим берүүдөгү ролу,
• ар түрдүү академиялык тармактардын инновация жана ишкердик процесстерине катышуусу,
• айрыкча Билим берүү жана Гуманитардык илимдер тармагына ылайыктуу ишкердик методологиялары,
• студенттик демилгелердин экономикалык көрсөткүчтөрү жана жашоого жөндөмдүүлүгү,
• инфраструктура жана жабдуу шарттарынын ишкердикке таасири,
• ишкердиктин жеке, үй-бүлөлүк жана коомдук экономикага салымы.

Ар түрдүү университеттерге ылайыкташтыруу жагынан кантип окуу керек?

Булак Никарагуа жана айрыкча CUR-Estelí-ниn институционалдык, билим берүү жана социалдык-экономикалык контекстине негизделет. Башка университетте же өлкөдө окшош модель колдонулса, окуу программасынын түзүлүшү, академиялык кредит системасы, окутуучулардын мүмкүнчүлүгү, ишкердикти каржылоо, интеллектуалдык менчик системасы, жергиликтүү сектор менен байланыштар жана студенттердин социалдык-экономикалык өзгөчөлүктөрү өзүнчө бааланышы керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Contribución del currículo por competencia al emprendimiento en la UNAN-Managua, CUR-Estelí: experiencia docente y estudiantil.

Булакта берилген англисче аталышы: Contribution of competency-based curricula to entrepreneurship at UNAN-Managua, CUR-Estelí: teacher and student experience.

Авторлор: Sonia María Orozco Hernández, Juan Alberto Betanco Maradiaga, Ana del Socorro Rizo Moreno.

Авторлордун ирети: Булак PDF жана расмий журнал жазуусундагы ирет сакталган.

Тең салым: Булакта equal-contribution/тең салым тууралуу билдирүү жок.

Жооптуу автор: Sonia María Orozco Hernández.

Мекеме: Universidad Nacional Autónoma de Nicaragua, Managua, Centro Universitario Regional de Estelí, Ciencias de la Educación y Humanidades, Estelí, Nicaragua.

Журнал: Wani, Revista del Caribe Nicaragüense.

Басмачы: Bluefields Indian & Caribbean University (BICU).

Сан: Núm. 85, julio-diciembre 2026.

Макала номери: e23666.

DOI: 10.5377/wani.vi85.23666.

Булак бөлүмү: Educación e Interculturalidad.

Булактын түрү: Илимий изилдөө макаласы; сапаттык, сүрөттөмө жана ретроспективдүү билим берүү изилдөөсү.

Рецензия: Wani илимий журналынын расмий этика саясатында ар бир иш үчүн 2–3 эксперт рецензент тандалары билдирилет. Бул макала үчүн өзүнчө double-blind же single-blind деген белги ырасталбагандыктан кошумча мүнөздөмө берилген эмес.

Received: 20 Январь 2026.

Approved: 3 Август 2026.

Расмий веб жарыялоо датасы: 30 Сентябрь 2026.

Лицензия: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0).

Preprint: Булакта же текшерилген расмий жазууда өзүнчө preprint көрсөтүлгөн эмес.

Ачкыч сөздөр: aprendizaje, educación integradora, emprendimiento, estrategias educativas.

Изилдөө жери: UNAN-Managua/CUR-Estelí, түндүк Nicaragua.

Изилдөө ыкмасы: Сапаттык.

Дизайн: Сүрөттөмө жана ретроспективдүү.

Себептүүлүк максаты: Жок; булак себеп-натыйжа байланышын түзүүнү максат кылбай турганын ачык билдирет.

Окутуучулар жалпы саны: 72 штаттык окутуучу; булак тандалманы %100 деп билдирет жана борбордун жетекчисин үч бөлүм башчысы менен ушул түзүлүштүн ичинде көрсөтөт.

Окутуучуларда булакта билдирилген аялдардын үлүшү: %58.

Студенттердин жалпы саны: 4.151.

Студенттик тандалма: 371; булак болжол менен %9 деп берет.

Студенттик тандалмада булакта билдирилген аялдардын үлүшү: %6. Булакта башка маани жок болгондуктан өзгөртүлгөн эмес.

Студенттерди киргизүү критерийлери: Активдүү студент болуу; программа компетенттүүлүк ыкмасына негизделиши; ар түрдүү академиялык деңгээлдерден болуу.

Тандалма жөнүндө билдирүү: Abstract “muestreo teórico/theoretical sampling” деп көрсөтөт; каныгуу жана итеративдүү теориялык тандоо процесси кеңири баяндалган эмес.

Маалымат чогултуу: Тереңдетилген маек, фокус-топ жана жарым түзүмдөлгөн сурамжылоо.

Маек катышуучулары: CUR-Estelí жетекчиси жана бөлүм башчылары.

Фокус-топ катышуучулары: Билим берүү-Искусство-Гуманитардык илимдер, Экономикалык-Административдик илимдер жана Фундаменталдык илимдер-Технология тармактарындагы окутуучулар.

Фокус-топту жазуу ыкмасы: Үн/пикир жазуулары жана бир убакта ноталарды алуу.

Сурамжылоо платформасы: Google Forms / Google Drive.

Сурамжылоо түзүлүшү: Ачык жана жабык суроолор.

Куралдын жарактуулугун текшерүү: Эксперттик пикир; мазмундук жарактуулук, билдирүү түшүнүктүүлүгү жана багыттоочулук боюнча баалоо.

Сапаттык маалымат талдоосу: Мазмундук талдоо.

Талдоо деңгээлдери: Сүрөттөө; ар түрдүү техника жана булактар арасында кайчылаш талдоо; чечмелөө.

Коддор: Ишкердикти илгерилетүү, мейкиндик шарттары, үйрөнүү чөйрөсү, окутуу стратегиялары, ишкердик көз караш, кыйынчылыктар жана перспективалар.

Талдоону иреттөө куралы: Эки кириштүү матрицалар.

Триангуляция: Катышуучулар, булактар жана техникалар арасында.

Сурамжылоо талдоосу: SPSS version 20, сүрөттөмө талдоо.

Inferential statistics: Булак p-маани, ишеним аралыгы же эффект көлөмүн билдирбейт.

Figure 1: Окутуу-үйрөнүү методологиясынын натыйжалуулугу: %2,71; %7,05; %17,89; %31,71; %40,65.

Figure 2: Келечекте өзүн кесибинде ишкер катары көрүү: Жок %3,78; Балким %32,97; Ооба %63,24.

Figure 3: Маданий өзгөчөлүктүн ишкердик билим берүүдө эске алынышы: %1,90; %4,88; %20,33; %34,42; %38,48.

Институционалдык стратегияларды оң баалоо: %72.

Ресурстар жана чөйрө жетиштүү камсыздалат деп ойлогон студенттер: %66,3.

Ресурстардын жетиштүүлүгү боюнча пикир билдирбегендер: %23,0.

Ресурстар жетиштүү эмес деп ойлогондор: %10,5.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришет.

Funding: Булак макалада өзүнчө каржылоо тууралуу билдирүү жок.

Data Availability: Булакта өзүнчө data-availability statement жок.

CRediT / Author Contributions: Булакта өзүнчө CRediT же автордук салым бөлүмү жок.

Этика комитети / маалымдалган макулдук: Булакта өзүнчө этика комитети же informed-consent statement жок. Фокус-топ практикасында купуялуулукту жана пикирлерге урматты сактоо максат кылынганы айтылат.

Негизги методологиялык чектөөлөр: Бир институционалдык контекст; сүрөттөмө жана ретроспективдүү дизайн; өзүн-өзү билдирүүгө негизделген студенттик маалыматтар; маек жана фокус-топ үчүн техника боюнча толук катышуучу сандары берилбегени; theoretical sampling деталдарынын чектелүү болушу; inferential statistics жоктугу; окууну бүткөндөн кийин узак мөөнөттүү көзөмөл жүргүзүлбөгөнү.

Негизги чечмелөө чеги: Изилдөө CUR-Estelí-де компетенттүүлүккө негизделген окуу программасы ишкердик менен кандай байланышканын жана катышуучулар муну кандай баалаарын көрсөткөн далил берет; окуу программасынын ишкердикке себептик таасирин же башка мекемелерде ошол эле жыйынтык чыгарын далилдебейт.