Сiклофосфамiд, рак жана базы иммундук система хасталыкларынын дарылоосунде кулланылан еткiлi бир iлач олмакла бiрлiкте хызла чогалан көбөйүү клеткаларына зарар веребiлiр. Тестiсте DNA бузулушу, оксидативдик стресс, митохондриялык бузулуу, герм клеткасы кайбы жана гормондук тең салмаксыздык олуштурарак сперм сайысыны жана кыймылдуулугунi азайта алат.

Бул изилдөө, сiях фасулейле iшленмiш Полйгонатi Рхiзома адлы бiткiсел хаммаддеден елде едiлен жана CP-1 катары адландырылан хам полiсаккарiт фраксiёнунун, сiклофосфамiдле олуштурулан сперм кыймылдуулугу бозуклугуну азалтып азалтамаяжагыны араштырмыштыр.

Изилдөөда сегиз жумалык эркек C57BL/6Ж чычкандар колдонулган. Хайванлара беш күн бою ич көңдөйүнө:

\[ 50\ \mathrm{mg/kg/gün\ siklofosfamid} \]

колдонулган. Ардындан чычкандар 30 күн бою:

• гана су,
• 20 мг/кг/күн CP-1,
• 100 мг/кг/күн CP-1 вея
• 2 мг/кг/күн кломiфен сiтрат

алмыштыр. Хер топта гана беш чычкан булунмактадыр.

Сiклофосфамiд верiлен чычкандарде сперм консантрасёну, топлам кыймылдуулук, iлерi кыймылдуулук катышы жана хызлы iлерi кыймыл еден сперм катышы айкын түрдө азайган. CP-1 уйгуламасы бу гөстергелерiн тамамында жарым-жартылай оңолуу сагламыштыр. Графiклерде 100 мг/кг CP-1 дозу, чогу сперм кыймылдуулугу өлчөөүнде 20 мг/кг доздан көбүрөөк еткiлi гөрүнмектедiр.

Илерi кыймылдуу сперм катышы, янi PR пайызы, изилдөөда астенозооспермi жагынан негизги өлчөмлерден бiрiдiр. Бу оран ачыклама амажыйла төмөнкүдөй билдирсе болот:

\[ \mathrm{PR\%} = \frac{\mathrm{ileri\ yönde\ hareket\ eden\ sperm\ sayısı}} {\mathrm{toplam\ değerlendirilen\ sperm\ sayısı}} \times 100 \]

Изилдөө астенозооспермiйi:

\[ \mathrm{PR} < 32\% \]

катары аныктаган. Сiклофосфамiд тобунун PR мааниi бу сынырын алтында калыркен, өзеллiкле жогорку доза CP-1 тобунда кыймылдуулук айкын түрдө жогорулаган. Ошону менен бирге изилдөө чычкан спермiнi маанилендiрмiштiр; iнсанларда семен аналiзi япылмамыштыр.

Тестiс кесiтлерiнде сiклофосфамiд кийин семинифер түтүкчөлерiн япысынын бозулдугу, герм клеткаларынiн дүзенсiзлештiгi, бошлукларын олуштугу жана түбүл лүменiндекi сперм клеткалардынiн азалдыгы гөрүлмүштүр. CP-1 дарылоосу кийин түбүл япысы, герм клеткасы катманлары жана Johnsen сперматогенез упайы жарым-жартылай жакшырган.

Изилдөөчүлөр тестiс докусундакi клеткасел дегiшiмлерi айрынтылы iнжелемек үчүн бир клеткалуу RNA секвенирлөө герчеклештiрмiштiр. Калiте көзөмөлүнден мурун 87.496, фильтрлөөдөн кийин 78.277 клетка анализденген:

• Схам тобу: 20.988 клетка
• Сiклофосфамiд тобу: 27.658 клетка
• CP-1 тобу: 29.631 клетка

Тогуз ана клетка попүласёну белiрленмiштiр:

• Сперматогонюмлар
• Сперматосiтлер
• Сперматiдлер
• Лейдiг клеткалары
• Сертолi клеткалары
• эндотелий клеткалары
• фибробласттар
• макрофагдар
• Т клеткалары

Сiклофосфамiд тобунда сперматоцитлерiн сперматидлере дөнүшүмүнүн аксадыгы, сперматид катышынын дүштүгү жана сперматоцитлерiн гөреже бiрiктiгi билдирилген. CP-1, сперматид катышыны артырарак клеткасел бөлүштүрүүы саглыклы груба догру жарым-жартылай яклаштырмыштыр.

Псевдоубакыт анализи, герм клеткаларынiн:

\[ \mathrm{Spermatogonyum} \rightarrow \mathrm{Spermatosit} \rightarrow \mathrm{Spermatid} \]

шеклiндекi гелiшiм йөрүнгесiнi хесапламалы катары енiден олуштурмуштур. CP-1 тобунда геч гелiшiм евресiндекi сперматидлерiн жарым-жартылай герi казанылдыгы гөрүлмүштүр. Псөдозаман реалдуу убакыттагы клетка көзөмөлү эмес; клеткалардын ген экспрессиясы бензерлiклерiнден чыкарылан статистикалык бир гелiшiм сыраламасыдыр.

Тек клетка аналiзiнде сперм кыймылi, сперматогенез, сперматид гелiшiмi жана камчы япысыйла iлiшкiлi өтө сайыда ген өне чыкмыштыр. Бунлар ортосунда:

• Prm1 жана Prm2,
• Tnp1 жана Tnp2,
• Смжп,
• Odf2,
• Catsperz жана Catsper4,
• Tekt3,
• Dnaaf11,
• Crisp2

булунмактадыр.

Изилдөөнын өнердiгi негизги молекулалык механизм miR-27b менен CRISP2 ортосундагы байланыш:

\[ \mathrm{Siklofosfamid/PM} \rightarrow \mathrm{miR\!-\!27b}\uparrow \rightarrow \mathrm{CRISP2}\downarrow \rightarrow \mathrm{sperm\ hareketliliği}\downarrow \]

\[ \mathrm{CP\!-\!1} \rightarrow \mathrm{miR\!-\!27b}\downarrow \rightarrow \mathrm{CRISP2}\uparrow \rightarrow \mathrm{sperm\ hareketliliğiyle\ ilişkili\ programlar}\uparrow \]

Фаре тестiсiнде жана GC-2spd(тс) чычкан сперматоцит клеткаларында сiклофосфамiдiн актiф метаболiтi болгон фосфорамiд мустард, miR-27b деңгээлин жогорулаткан жана CRISP2 експресёнуну азайткан. CP-1 бу дегiшiклiклерi жарым-жартылай терсiне чевiрмiштiр.

miR-27b таклiтчiсi клеткалере верiлдiгiнде CRISP2 мРНА жана протеiн дүзейлерi азалмыш; miR-27b iнхiбiтөрү вея CP-1 уйгуландыгында CRISP2 енiден жогорулаган. Бу натыйжа, CP-1’iн miR-27b аражылы CRISP2 баскыланмасыны азалтабiлежегiнi дестеклемектедiр.

Бирок изилдөөда miR-27b’нiн Crisp2 мРНА’сындакi хедеф бөлгее түздөн-түз багландыгыны гөстерен жаңы бир лужiфераз рапорлайыжы тажрыйбаi япылмамыштыр. Түздөн-түз хедеф iлiшкiсi мурункi лiтератүре жана мевжут мiмiк/iнхiбiтөр натыйжаларына даяндырылмыштыр.

CP-1 айрыжа оксидативдик стресс жана сезгенүүла iлiшкiлi гөстергелерi дегiштiрмiштiр. Сiклофосфамiд тобунда:

• малондiалдехiт — MDA артмыш,
• сүпероксiт дiсмутаз — SOD актiвiтесi азалмыш,
• ROS ген сетi актiвiтесi йүкселмiш,
• TNF-α, IL-1β жана IL-6 арткан.

CP-1 уйгуламасында MDA азалмыш, SOD актiвiтесi жана Prdx6b експресёну артмыш; клетка күлтүрүнде TNF-α, IL-1β жана IL-6 дүзейлерi төмөндөгөн.

Серум хормонларында сiклофосфамiд кийин тестостерон жана iнхiбiн Б дүшеркен FSH жана LH жогорулаган. CP-1, өзеллiкле жогорку дозада, тестостерон менен iнхiбiн Б’йi артырмыш жана FSH менен LH артышыны жарым-жартылай азайткан.

Бу табылгалар CP-1’iн тек бир ёл аркылуу эмес; герм клеткасы фарклылашмасы, сперм кыймылiйле iлiшкiлi генлер, оксидативдик стресс, сезгенүү жана хормонал денге үзерiнде бiрлiкте еткiлi олабiлежегiнi дүшүндүрмектедiр.

Ошону менен бирге изилдөө CP-1’iн iнсанларда iнфертiлiтейi дарылоо еттiгiнi гөстермемектедiр. Чiфтлешме башарысы, гебелiк катышы, доган явру сайысы, явруларын саглыгы вея iнсан семен натыйжалары маанилендiрiлмемiштiр. CP-1, кiмясал катары тек жана саф бир молекүл эмес, молекүл агырлыклары генiш аралыкта дегiшен хетерожен бир хам полiсаккарiт карышымыдыр.

Изилдөөнын негизги проблемi эмне?

Кемотерапiде амач рак клеткалардынi ёк етмектiр; анжак хызлы бөлүнен саглыклы клеткалер де дарылооден еткiленебiлiр. Эркек көбөйүү сiстемiнде сперматогониялар жана сперматоцитлер сүреклi чогалып фарклылаштыгы үчүн сiтотоксiк iлачлара каршы дуярлыдыр.

Сiклофосфамiд вүжутта актiф метаболiтлере дөнүшүр. Изилдөөнын клетка тажрыйбаларiнде кулланылан фосфорамiд мустард, бу актiф метаболiтлерден бiрiдiр. Метiн сiклофосфамiд хасарыны шу сүречлерле iлiшкiлендiрмектедiр:

• DNA зiнжiрлерi ортосунда чапраз баг олушмасы,
• клетка дөнгүсүнүн бозулмасы,
• герм клеткасы апоптозу,
• мiтокондрi iшлев кайбы,
• ATP үретiмiнiн азалмасы,
• реактивдүү кычкылтек түрлөрүнiн йүкселмесi,
• Сертолi клеткасi–герм клеткасы мiкрочевресiнiн бозулмасы,
• хормонал дүзенiн дегiшмесi,
• сперм ёгунлугу жана кыймылдуулугунiн азалмасы.

Изилдөөнын негизги сорусу шудур:

Сiях фасулейле iшленмiш Полйгонатi Рхiзома’дан елде едiлен CP-1 полiсаккарiт фраксiёну, сiклофосфамiдiн боздугу сперматогенезi жана сперм кыймылдуулугунi хангi клеткасел жана молекулалык механизмлар аркылуу iйiлештiребiлiр?

Астенозооспермi эмне?

Астенозооспермi, спермлерiн iлерi йөнде еткiлi бiчiмде кыймыл етме капасiтесiнiн етерсiз олмасыдыр. Сперм сайысы нормал олса бiле спермлер юмуртая догру iлерлеемiёрса дөлленме оласылыгы азалабiлiр.

Изилдөөда астенозооспермi үчүн iлерi кыймылдуулук катышынын %32’нiн алтында олмасы колдонулган:

\[ \mathrm{PR\%} < 32\% \]

Бурадакi PR, Ингiлiзже прогрессiве мотiлiтй, янi iлерi кыймылдуулук анламындадыр.

Топлам сперм кыймылдуулугу менен iлерi кыймылдуулук ошол эле эмес. Ерiнде тiтрешен вея даiресел кыймыл еден бир сперм кыймылдуу сайылабiлiр; анжак юмуртая улашабiлмесi үчүн догрусал я да генiш бир яй ичинде iлерi йөнде iлерлемесi герекiр.

CP-1 там катары эмне?

CP-1, сiях фасулейле iшленмiш Полйгонатi Рхiзома хаммаддесiнден елде едiлен жана изилдөөда “Жруде Полйсажжхарiде 1” катары адландырылан хам полiсаккарiт фраксiёнудур.

“Хам полiсаккарiт” iфадесi маанилүүдiр. CP-1, тек молекүл япысы тамамен белiрленмiш саф бир iлач эмес. Ар башка молекүл агырлыкларына жана мухтемелен ар башка шекер зiнжiрлерiне сахiп бiлешенлерiн карышымыдыр.

CP-1 кантип хазырланмыштыр?

Изилдөөда бiлдiрiлен негизги iшлемлер шөйледiр:

1. Сiях фасулейле iшленмiш Полйгонатi Рхiзома курутулмуш жана өгүтүлмүштүр.
2. Хаммадде 25 °Ж’де 48 саат боюнжа %95 етанолле беклетiлмiштiр.
3. Этанол узаклаштырылдыктан кийин калынты бир саат суда мурунден ыслатылмыштыр.
4. 25 лiтре дiстiле суйла 100 °Ж’де үч саат екстраксiён япылмыштыр.
5. Сыжак су екстраксiёну үч кез текрарланмыштыр.
6. Экстрактлар бiрлештiрiлмiш жана баштапкы хажмiнiн онда бiрiне ёгунлаштырылмыштыр.
7. %40 етанол ичинде 4 °Ж’де 24 саат чөктүрме япылмыштыр.
8. Чөкелтi 15.000 г’де 10 мүнөт сантрiфүжле алынмыштыр.
9. Үрүн дондуруларак курутулмуш жана енiден суда чөзүлмүштүр.
10. Севаг йөнтемiйле ен аз төрт кез протеiнсiзлештiрме колдонулган.

CP-1’iн молекүл агырлыгы бөлүштүрүүы

Жел гечiргенлiк кроматографiсi, CP-1’iн эки ана молекүл агырлыгы бөлгесi iчердiгiнi көрсөткөн.

Полiдiсперсiте iндексi шу iлiшкiйле хесапланыр:

\[ \mathrm{PDI} = \frac{M_w}{M_n} \]

Изилдөөда:

\[ \mathrm{PDI} = 27{,}18 \]

катары билдирилген. Бу олдукча генiш бир молекүл агырлыгы бөлүштүрүүына iшарет етмекте жана CP-1’iн текдүзе, саф бир полiсаккарiт олмадыгыны көрсөтөт.

Шекер жана FT-IR карактерiзасёну

Эк GC-MS кроматограмында малтөз, арабiноз, ксiлоз, глiкоз жана фруктоз пiклерi етiкетленмiштiр. Ошону менен бирге бу шекерлерiн молар оранларыны верен айрынтылы бир композiсён таблосу сунулмамыштыр.

FT-IR спектрумунда:

• 3402 жм⁻¹ жiварында О–Х герiлмесi,
• 2949 жм⁻¹ жiварында Ж–Х герiлмесi,
• 1639 жм⁻¹ жiварында баглы су вея карбонiл iлiшкiлi бант,
• 1426 жм⁻¹ жiварында Ж–Х егiлмесi вея карбоксiлат тiтрешiмi,
• 1048, 936 жана 827 жм⁻¹ бөлгелерiнде глiкозiдiк баглар жана пiраноз халкаларыйла iлiшкiлi сiняллер

билдирилген. Бу спектрум үрүнүн карбонхiдрат агырлыклы япысыны дестеклемектедiр; факат бiёложiк еткiнлiгiн хангi белiрлi полiсаккарiт зiнжiрiнден кайнакландыгыны гөстермез.

Бiткiсел кайнак танымындакi белiрсiзлiк

Гiрiш бөлүмүнде Полйгонатi Рхiзома’нын Полйгонатум сiбiрiжум рiзому болгону белiртiлмектедiр. Тартышма бөлүмүнде iсе CP-1’iн Полйгонатум жйртонема полiсаккарiтлерiнден түредiгi язылмыштыр.

Бу эки түр ошол эле эмес. Йүкленен метiн, изилдөөда кулланылан бiткiсел хаммадденiн кесiн ботанiк кiмлiгiнi тутарлы бiчiмде вермемектедiр. Догал үрүн изилдөөларында түр, етiшме бөлгесi, хасат заманы жана iшлеме йөнтемi кiмясал бiлешiмi еткiлеебiлежегi үчүн бу фарклылык маанилүүдiр.

Хайван тажрыйбаiнiн тасарымы

Изилдөөда 8 хафталык, 20 ± 2 грам агырлыгында эркек C57BL/6Ж чычкандар колдонулган. Бир хафталык уюм сүрежiнден кийин сiклофосфамiд моделi олуштурулмуштур.

Метiн чычкандарiн топлара растгеле айрылдыгыны белiртмектедiр; анжак растгелелештiрменiн кантип япылдыгы ачыкланмамыштыр. Johnsen хiстоложi скорламасынын көр бiчiмде япылдыгы белiртiлмiш, дiгер натыйжаларын көр маанилендiрiлiп маанилендiрiлмедiгi язылмамыштыр.

Үреме органы iндексi

Тестiс, епiдiдiм жана семiнал везiкүл агырлыклары вүжут агырлыгына бөлүнерек орган iндекслерi эсептелген:

\[ \mathrm{Organ\ indeksi} = \frac{\mathrm{organ\ ağırlığı}} {\mathrm{vücut\ ağırlığı}} \]

Сiклофосфамiд тобунда тестiс жана ярдымжы көбөйүү органы iндекслерi азалмыш; CP-1 топларында жарым-жартылай жакшыртуу гөрүлмүштүр. Жогорку доз CP-1 генеллiкле төмөн дозадан көбүрөөк гүчлү бир топарланма көрсөткөн.

Сперм өлчөөү кантип япылды?

Хер эки епiдiдiм 500 µЛ, %10 FBS iчерен PBS iчiне алынмыш жана сперм клеткалардынiн сербестлешмесi үчүн парчаланмыштыр. Сүспансiён 37 °Ж’де 30 мүнөт беклетiлмiш жана мурунден ысытылмыш сперм сайым камортосунда бiлгiсаяр дестеклi сперм аналiз сiстемiйле изилденген.

Хер өлчөө техникалык дегiшкенлiгi азалтмак амажыйла үч кез текрарланмыштыр. Бурадакi үч текрар үч айры жаныбар анламына гелмез; ар бир топтокi бiёложiк өрнеклем сайысы бештiр.

Шекiл 1 сперм натыйжаларыны кантип гөстерiёр?

Шекiл 1’декi сүтунлар үзерiнде кесiн сайысал маанилер язылмамыштыр. Графiк йүксеклiгiнден яклашык катары:

Бу маанилер хам верi таблосундан эмес, графiклерiн ексенлерiнден яклашык катары окунмуштур. Кесiн бiрейсел маанилер PDF’де верiлмемiштiр.

Хызлы iлерi кыймылдуулук графiгiнде төмөн доза CP-1 етiкетi “40 мг/кг” катары язылмыштыр. Йөнтем, дiгер графiклер жана ек маалыматтар төмөн дозау 20 мг/кг катары танымламактадыр. Ошондуктан Шекiл 1Д’декi 40 мг/кг iфадесi мухтемел бир шекiл етiкетлеме тутарсызлыгыдыр; PDF аркылуу хангi мааниiн догру болгону кесiнлештiрiлемемектедiр.

Сперм морфоложiсi

Шекiл 1Э’де CTX тобунда көбүрөөк аз сайыда жана көбүрөөк төмөн кыймылдуу сперм гөрүнүмү сунулмуш; CP-1 жана схам топларында көбүрөөк ёгун сперм аланлары гөстерiлмiштiр.

Бирок сперм морфоложiсi үчүн баш, орта парча вея куйрук аномалiлерiнi йүзде катары рапорлаян нiжел бир маанилендiрме булунмамактадыр. Гөрүнтүлер темсiлî мiкроскоп фотографларыдыр.

Тестiс хiстоложiсi жана Johnsen скору

Схам тобунда семинифер түтүкчөлер дүзенлi, герм клеткалары катманлы жана түбүл лүменiнде олгун сперм клеткалары гөрүнүр дурумдадыр.

CTX тобунда:

• семинифер түтүкчө дүзенi бозулмуш,
• түбүл сайысы жана клетка ёгунлугу азалмыш,
• базал табака хасары олушмуш,
• вакуоллер гөрүлмүш,
• лүмен iчiндекi сперм клеткалары азайган.

CP-1 верiлен чычкандарде герм клеткасы катманларынын енiден дүзенлендiгi, сперматоцит жана сперматидлерiн арттыгы жана түбүл япысынын жарым-жартылай дүзелдiгi билдирилген.

Johnsen скору, семинифер түтүкчөлерде сперматогенезiн канчалык тамамландыгыны 0–10 ортосунда маанилендiрмектедiр. Изилдөөда хер тестiстен растгеле ен аз 50 түбүл көр бiчiмде пуанланмыштыр.

Графiк яклашык катары схам тобунда 9–10, CTX тобунда 5–6 жана CP-1 топларында 7–8 жiварында маанилер көрсөтөт. Бу натыйжа CP-1’iн хасары азалттыгыны, факат докую тамамен схам дүзейiне дөндүрмедiгiнi дүшүндүрмектедiр.

Тек клетка RNA дiзiлемесiнiн амажы

Топлам тестiс докусунда өлчөө япылдыгында ар башка клетка түрлерiнiн сiняллерi бiрбiрiне карышыр. Тек клетка RNA дiзiлемесi хер клетканiн ген экспрессиясы профiлiнi айры айры өлчерек:

• хангi клетка тiплерiнiн кайболдугуну вея арттыгыны,
• хангi клеткалерде белiрлi генлерiн дегiштiгiнi,
• сперматогенез боюнжа хангi гелiшiм басамагынын блоке болгонун,
• клеткалер арасы iлетiшiмiн кантип дегiштiгiнi

iнжелемейi амачламыштыр.

Тек клетка өрнеклерi кантип хазырланмыштыр?

Тестiслер алындыктан кийин 30 мүнөт ичинде коруюжу чөзелтiе ерлештiрiлмiштiр. Докулар кичине парчалара айрылмыш жана 37 °Ж’де 15 мүнөт ензiматiк катары сiндiрiлмiштiр.

Хүжре сүспансiёну 40 µм фiлтреден гечiрiлмiш, ерiтросiтлер узаклаштырылмыш жана клетка ёгунлугу:

\[ 2 \times 10^5\ \mathrm{hücre/mL} \]

катары аярланмыштыр.

Хүжре якалама жана баркодлама Singleron Матрiкс сiстемiйле, күтүпхане хазырлыгы GEXSCOPE кiтiйле жүргүзүлгөн. Окумалар GRCm38 чычкан реферанс геномуна хiзаланмыштыр.

Калiте көзөмөл өлчүтлерi

Ашагыдакi клеткалер аналiз дышы быракылмыштыр:

• 300’ден аз ген саптанан клеткалер,
• 4.500’ден фазла ген саптанан оласы чiфт клеткалер,
• 75.000’ден фазла UMI iчерен клеткалер,
• мiтокондрiял ген катышы %50’ден жогорку клеткалер.

87.496 клеткаден 78.277’сi аналiзде тутулмуштур.

Йөнтем бөлүмүнүн бир кысмында CeleScope сүрүмү 2.0.7, башка бир кысмында 1.11.0 катары язылмыштыр. Бу язылым сүрүмү фарклылыгы натыйжаларын енiден үретiлебiлiрлiгi жагынан ачыклык геректiрмектедiр.

UMAP клетка харiтасы не түшүндүрөт?

UMAP, бензер ген экспрессиясыуна сахiп клеткалары эки өлчөмдүү бир харiтада бiрбiрiне якын гөстерен гөрселлештiрме йөнтемiдiр. Нокталар герчек анатомiк конумлары гөстермез; транскриптом бензерлiгiнi темсiл едер.

Шекiл 2’де тогуз клетка тiпi бiрбiрiнден айрылан күмелер олуштурмуштур. Герм клеткалары гелiшiм басамагына ылайык генiш бир йөрүнге боюнжа сыраланыркен Лейдiг, Сертолi, ендотел, фiбробласт жана иммундук клеткалары айры күмелер хâлiнде гөрүнмектедiр.

Хүжре оранлары кантип дегiштi?

Сперматогонюм катышында топлар ортосунда чоң бир фарк гөрүлмемiштiр. Асыл дегiшiклiк сперматоцит жана сперматид басамакларындадыр.

• Схам тобунда сперматидлер жогорку, сперматоцитлер көбүрөөк төмөн орандадыр.
• CTX тобунда сперматид катышы дүшмүш, сперматоцит катышы жогорулаган.
• CP-1 тобунда сперматид катышы CTX тобуна ылайык арткан.

Бу бөлүштүрүү, сiклофосфамiдiн сперматоциттен сперматиде гечiшi енгелледiгi жана CP-1’iн бу гелiшiм басамагыны жарым-жартылай енiден еткiнлештiрдiгi шеклiнде ёрумланмыштыр.

Хүжре сайысы менен жаныбар сайысы ошол эле шей эмес

Тек клетка аналiзiнде он бiнлерже клетка булунмасы, он бiнлерже багымсыз бiёложiк өрнек булундугу анламына гелмез. Ошол эле чычканден алынан клеткалер ортак бiёложiк гечмiше сахiптiр.

PDF, хер топ үчүн кач чычканнiн тестiсiнiн бiрлештiрiлдiгiнi, кач багымсыз тек клетка күтүпханесi хазырландыгыны вея топ башына бiёложiк реплiкасён япылып япылмадыгыны ачыкча белiртмемектедiр.

Хүжрелер iстатiстiкте тамамен багымсыз гөзлемлер гiбi еле алындыйса п маанилери олдугундан көбүрөөк кичине гөрүнебiлiр. Бу дурум тек клетка изилдөөларында клеткасел псөдореплiкасён катары адландырылан маанилүү бир сынырлылыктыр.

Псевдоубакыт анализи нейi гөстерiёр?

Monocle2 язылымы, клеткалары ген экспрессиясыларына ылайык гелiшiмсел бир сыра үзерiне ерлештiрмiштiр. Йөрүнге:

\[ \mathrm{SPG} \rightarrow \mathrm{SPC} \rightarrow \mathrm{SPD} \]

шеклiндедiр.

Бурада:

• SPG: сперматогония,
• SPC: сперматоцит,
• SPD: сперматид

маанисин берет.

CTX тобунда гелiшiм йөрүнгесiнiн геч бөлүмүндекi сперматидлерiн катышы дүшмүш; CP-1 тобунда бөлүштүрүү саглыклы груба догру жарым-жартылай каймыштыр.

Псөдозаман, ошол эле клетканiн сперматогониядан сперматиде дөнүшүркен герчек заманлы iзлендiгi бир тажрыйба эмес. Ар башка клеткалардын анлык транскриптомларынын гелiшiмсел катары сыраланмасыдыр.

Гелiшiм боюнжа дегiшен генлер

Псөдозаман графiклерiнде:

• Prm1, Prm2, Tnp1, Tnp2, Смжп, Oaz3 жана Odf2 сперматид евресiне догру арткан.
• Crisp2 сперматоцит жана сперматид еврелерiнде белiргiн табылган.
• Catsperz, Catsper4, Dmrtb1 жана Prdx6b көбүрөөк өтө сперматоцит евресiйле iлiшкiлендiрiлмiштiр.

Мiтокондрi жана енержi метаболiзмасыйла iлгiлi Ndufb5, Ndufc1 жана Atp6v1g1 гiбi генлерiн де гелiшiм боюнжа дегiштiгi гөрүлмүштүр. Бу булгу, сперм гелiшiмiнiн гана япысал эмес, енержi үретiмi жагынан да чоң бир клеткасел енiден програмлама геректiрдiгiнi көрсөтөт.

Дiферансiел ген аналiзi

Генлер үчүн изилдөөда кулланылан сечiм өлчүтлерi шөйледiр:

\[ \mathrm{Düzeltilmiş}\ p < 0{,}05 \]

\[ |\log_2(\mathrm{kat\ değişimi})| > 0{,}15 \]

Сперматосiтлер ен фазла сайыда дегiшен генiн гөрүлдүгү герм клеткасы тобу олмуштур.

Венн дiяграмында 47 ортак ген гөстерiлмiштiр. Бирок шекiл ачыкламасы, Венн дiяграмындакi каршылаштырма етiкетлерi жана ана метiндекi “CTX менен азалан, CP-1 менен йүкселен генлер” анлатымы там катары бiрбiрiйле уюшмамактадыр.

Шекiл лежантында базы күмелер “CTX’е каршы схам йүкселен” жана “CTX’е каршы CP-1 йүкселен” катары етiкетленiркен метiн, Crisp2 гiбi генлерiн CTX’де дүштүгүнү жана CP-1 менен йүкселдiгiнi белiртмектедiр. Ошондуктан 47 генлiк кесiшiмiн йөнү, гана шекiл етiкетлерiнден кесiн катары енiден олуштуруламамактадыр.

Муну менен катар кПЖР, ELISA жана Вестерн блот тажрыйбаларi Crisp2 үчүн метiнде өнерiлен йөнү дестеклемектедiр: CTX вея PM кийин азалма, CP-1 кийин артыш.

CRISP2 эмне жана эмне үчүн маанилүүдiр?

CRISP2, сперм клеткасiнде булунан сiстеiнден зенгiн салгы протеiнi аiлесiнiн бир үесiдiр. Изилдөөда сперматоцит жана сперматидлерде ёгун експресён гөстердiгi билдирилген.

CRISP2 шу сүречлерле iлiшкiлендiрiлмектедiр:

• Сперм камчысынын кыймылi
• Акрозом реаксiёну
• Сперм–юмурта еткiлешiмi
• CatSper калсiюм канал комплексi

Изилдөөнын UMAP експресён харiтасында Crisp2 сiнялi өзеллiкле сперматоцит жана сперматид бөлгелерiнде ёгунлашмактадыр.

CatSper каналыйла оласы багланты

CatSper, сперм куйругунда калсiюм гiрiшiнi дүзенлеен iён каналы комплексiдiр. Калсiюм дегiшiмлерi сперм куйругунун вуруш бiчiмiнi жана гүчлү iлерi кыймылiнi еткiлеебiлiр.

Изилдөөда Catsperz жана Catsper4 експресёнлары CTX вея PM кийин азалмыш, CP-1 кийин жогорулаган.

Өнерiлен iлiшкi шөйледiр:

\[ \mathrm{CRISP2/CatSper\ işlevi} \rightarrow \mathrm{Ca^{2+}\ düzenlenmesi} \rightarrow \mathrm{kamçı\ hareketi} \rightarrow \mathrm{sperm\ hareketliliği} \]

Бирок изилдөөда сперм iчi калсiюм акышы вея CatSper канал акымы түздөн-түз өлчүлмемiштiр. Ошондуктан калсiюм меканiзмасы ген экспрессиясыу жана мурункi бiёложiк бiлгiлер аркылуу өнерiлмектедiр.

miR-27b кантип чалышабiлiр?

МiкроРНА’лар, хедеф мРНА’лара багланарак протеiн үретiмiнi азалтабiлен кичине RNA молекүллерiдiр. Изилдөөда miR-27b’нiн CRISP2’йi олумсуз дүзенледiгi варсайылмыштыр.

Фаре тестiсiнде:

• CTX → miR-27b артышы
• CTX → Crisp2 азалышы
• CTX + CP-1 → miR-27b азалышы
• CTX + CP-1 → Crisp2 артышы

гөрүлмүштүр.

Серум CRISP2 протеiнi де CTX тобунда дүшмүш жана CP-1 тобунда жогорулаган. Ошону менен бирге серум CRISP2’нiн тестiстекi iшлевсел протеiн мiктарыны канчалык догру янсыттыгы изилдөөда айрыжа догруланмамыштыр.

Хүжре күлтүрү тажрыйбаларi

GC-2spd(тс) чычкан сперматоцит клеткалары колдонулган. Сiклофосфамiдiн актiф метаболiтi болгон фосфорамiд мустард, 25–200 µг/мЛ аралыгында тест едiлмiштiр.

100 µг/мЛ PM’нiн клетка жашоочулугуны яклашык %50 азалтан доз болгону билдирилген. CP-1 клеткалерде 5–135 µг/мЛ аралыгында маанилендiрiлмiш; PM хасарына каршы тажрыйбасел мүдахале үчүн 100 µг/мЛ CP-1 сечiлмiштiр.

Эк метiнде бир ерде CP-1 консантрасёну арттыкча оптiк ёгунлугун йүкселдiгi, хемен ардындан iсе көбүрөөк жогорку консантрасёнда оптiк ёгунлугун дүштүгү язылмыштыр. Графiк CP-1’iн тек башына тест едiлдiгi аралыкта артыш гөстермекте, PM менен бiрлiкте уйгуландыгында iсе 100 µг/мЛ жiварында ен iйi топарланмайы көрсөтөт. Метiндекi эки iфаде там катары тутарлы эмес.

miR-27b мiмiк жана iнхiбiтөр тажрыйбаi

Хүжрелер төрт груба айрылмыштыр:

• Негатiф көзөмөл
• 37,5 нМ miR-27b мiмiк
• 37,5 нМ miR-27b мiмiк + iнхiбiтөр
• miR-27b мiмiк + 100 µг/мЛ CP-1

miR-27b мiмiк, CRISP2 мРНА жана протеiнiнi азайткан. Инхiбiтөр CRISP2’йi жарым-жартылай герi гетiрмiштiр. CP-1 де мiмiк варлыгында CRISP2 дүзейiнi йүкселтмiштiр.

Бу натыйжа CP-1’iн miR-27b’нiн баскылайыжы еткiсiне каршы коябiлдiгiнi көрсөтөт. Бирок CP-1’iн:

• miR-27b транскрiпсiёнуну,
• мiРНА олгунлашмасыны,
• мРНА багланмасыны,
• вея CRISP2 протеiн карарлылыгыны

хангi басамакта еткiледiгi белiрленмемiштiр.

Оксiдатiф стрес табылгалары

Сiклофосфамiд тобунда реактивдүү кычкылтек түрлөрүйле iлiшкiлi ген сетi актiвiтесi өзеллiкле сперматогониялар, сперматоцитлер жана Лейдiг клеткаларынде жогорулаган.

Малондiалдехiт, клетка зарындакi ягларын оксiдатiф хасара уграмасыйла олушан үрүнлерден бiрiдiр. SOD iсе сүпероксiт радiкаллерiнi еткiсiзлештiрен антиоксидант ензiмдiр.

Денейсел өрүнтү шөйледiр:

\[ \mathrm{CTX} \rightarrow \mathrm{MDA}\uparrow + \mathrm{SOD}\downarrow \]

\[ \mathrm{CP\!-\!1} \rightarrow \mathrm{MDA}\downarrow + \mathrm{SOD}\uparrow \]

Жогорку доз CP-1’iн төмөн дозадан көбүрөөк гүчлү еткi гөстердiгi, оң көзөмөлүн SOD жагынан ен жогорку топарланмайы сагладыгы билдирилген.

Prdx6b, хiдрожен пероксiт жана органiк хiдропероксiтлерiн еткiсiзлештiрiлмесiне катылан бир антиоксидант ензiм генiдiр. PM + CP-1 тобунда Prdx6b експресёну PM тобундан жогорку табылган.

Инфламасён табылгалары

PM менен хасар верiлен GC-2spd(тс) клеткаларында:

• TNF-α,
• IL-1β,
• IL-6

дүзейлерi арткан.

100 µг/мЛ CP-1 уйгуламасы бу үч iнфламатувар белiртежi де дүшүрмүштүр. Бу натыйжа клетка күлтүрүне аiттiр; чычкан серумунда вея iнсанларда сiстемiк сезгенүүун азалдыгыны гөстермемектедiр.

Хормон натыйжалары

Сiклофосфамiд тобунда:

• Тестостерон азалмыш,
• Инхiбiн Б азалмыш,
• FSH артмыш,
• LH арткан.

CP-1 бу дегiшiклiклерi дозла iлiшкiлi бiчiмде жарым-жартылай терсiне чевiрмiштiр.

Жогорку FSH жана LH, тестiсiн азалан iшлевiне каршы меркезi хормонал сiстемiн көбүрөөк гүчлү уяры гөндермесiйле бiрлiкте гөрүлебiлiр. Инхiбiн Б iсе сперматогенез капасiтесiйле iлiшкiлi бир гөстерге катары бааланган.

Изилдөө хормон дүзейлерiнi серумдан өлчмүштүр; хiпофiз, Сертолi вея Лейдiг клеткаларынде хормон сентезiнiн түздөн-түз клеткасел меканiзмасыны iнжелемемiштiр. Ошондуктан “CP-1 хормон салгысыны түздөн-түз артырды” сонужу гана серум дегiшiмлерiнден кесiн катары чыкарыламаз.

Хүжрелер арасы iлетiшiм

CellChat аналiзi тестiсте герм клеткаларыйле дестеклейiжi соматiк клеткалер ортосундакi лiганд–ресептөр iлетiшiмiнi тахмiн етмiштiр.

Схам тобунда сперматогония, сперматоцит жана сперматидлерле Сертолi, Лейдiг, ендотел жана макрофаг клеткалары ортосунда ёгун баглантылар гөрүлмектедiр.

CTX кийин өзеллiкле Сертолi клеткаларынiн дiгер клеткалар менен тахмiнi iлетiшiм сайысында белiргiн азалма гөрүлмүш, CP-1 кийин бу баглантыларын бир бөлүмү герi дөнмүштүр.

Ошону менен бирге ек графiкте бүтүн клетка топларында тек йөнлү бир iлетiшiм азалмасы булунмамактадыр. Базы сперматоцит жана сперматид багланты сайылары CTX тобунда схам тобундан көбүрөөк жогорку гөрүнмектедiр. Ошондуктан ен гүвенлi ёрум, сiклофосфамiдiн клеткасел iлетiшiм агыны генел катары дегiштiрдiгi жана Сертолi клеткасi меркезлi дестек агыны айкын түрдө боздугудур.

CellChat натыйжалары тахмiне даялыдыр. Хүжрелер ортосунда герчек протеiн салынымыны вея фiзiксел темасы түздөн-түз өлчмез; ген экспрессиясыундан оласы лiганд–ресептөр баглантылары хесаплар.

Каражiгер жана гүвенлiк маанилендiрмесi

Эк маалыматтарде ALT жана AST дүзейлерi топлар ортосунда анламлы фарклылык гөстермемiштiр. Язарлар бу сонужу кулланылан CP-1 дозунун “гүвенлi аралыкта” олдугуна каныт катары ёрумламыштыр.

Бирок гана ALT жана AST:

• кыска дөнем каражiгер хасары хаккында сынырлы бiлгi верiр,
• бөбрек iшлевiнi маанилендiрмез,
• узун дөнем токсiсiтейi гөстермез,
• дiгер органлардакi хiстоложiк хасары дышламаз,
• көбөйүү клеткаларындакi генетiк гүвенлiгi канытламаз.

Шекiл ачыкламасында “каражiгер жана бөбрек iшлевi” iфадесi кулланылмасына рагмен гана ALT жана AST өлчөнгөн. Креатiнiн, BUN вея бөбрек хiстоложiсi рапорланмамыштыр.

CP-1’iн еткiсi тек бир меканiзмайла мы ачыкланыёр?

Изилдөөнын натыйжалары тек бир догрусал ёлактан көбүрөөк генiш бир еткi өрүнтүсү көрсөтөт:

Изилдөөнын күчтүү жактары

• Бiрден фазла тажрыйба дүзейi колдонулган: Фаре, тестiс хiстоложiсi, клетка күлтүрү, тек клетка транскриптомiгi, кПЖР, ELISA жана Вестерн блот бiрлiкте бааланган.
• Икi CP-1 дозу каршылаштырылмыштыр: 20 жана 100 мг/кг дозлары дозла iлiшкiлi өрүнтү хаккында бiлгi вермiштiр.
• Позiтiф көзөмөл колдонулган: Кломiфен сiтрат тобу екленмiштiр.
• Сперм өлчөөлөрү CASA менен япылмыштыр: Консантрасён жана кыймылдуулук бiлгiсаяр дестеклi катары бааланган.
• Хiстоложi көр пуанланмыштыр: Эн аз 50 семинифер түтүкчө Johnsen сiстемiйле изилденген.
• 78.277 клеткалiк тестiс харiтасы олуштурулмуштур: Хүжре тiпi дүзейiндекi дегiшiмлер айрыштырылмыштыр.
• Гелiшiм йөрүнгесi анализденген: Сперматосiт–сперматид гечiшiндекi бозуклук гөстерiлмiштiр.
• мiРНА мүдахалесi япылмыштыр: miR-27b мiмiк жана iнхiбiтөр тажрыйбаларi гана кореласёнун өтесiне гечмiштiр.
• Протеiн дүзейi догруланмыштыр: CRISP2 мРНА’я ек катары Вестерн блот жана серум ELISA менен изилденген.
• CP-1 кiмясал катары жарым-жартылай карактерiзе едiлмiштiр: Молекүл агырлыгы бөлүштүрүүы, GC-MS жана FT-IR маалыматтарi сунулмуштур.
• Оксiдатiф стрес, сезгенүү жана хормонлар бiрлiкте изилденген.

Изилдөөнын чектөөлөрү

• Хакем маанилендiрмесi ёктур: Изилдөө препрiнт дурумундадыр.
• Язар бiлгiлерi PDF’де булунмамактадыр: Бiлiмсел сорумлулук жана курум бiлгiлерi йүкленен метiн аркылуу догруланамамактадыр.
• Хайван сайысы өтө күчүктүр: Хер топта гана беш чычкан вардыр.
• Өрнеклем бүйүклүгү хесабы верiлмемiштiр: Беш жаныбарын эмне үчүн етерлi кабул едiлдiгi ачыкланмамыштыр.
• Рандомiзасён айрынтысы ёктур: Груплама йөнтемiнiн кантип уйгуландыгы белiртiлмемiштiр.
• Көрлеме сынырлыдыр: Ялнызжа Johnsen скору үчүн көр маанилендiрме ачыкча язылмыштыр.
• Инсан верiсi ёктур: Инсан семен өрнегi, хаста тобу вея клiнiк дарылоо булунмамактадыр.
• Герчек фертiлiте өлчүлмемiштiр: Чiфтлешме, гебелiк, жанлы догум вея явру саглыгы маанилендiрiлмемiштiр.
• CP-1 саф бир молекүл эмес: Полiдiсперсiте iндексi 27,18 болгон хетерожен бир карышымдыр.
• Актiф бiлешен бiлiнмемектедiр: Эткiнiн хангi полiсаккарiт зiнжiрiнден кайнакландыгы гөстерiлмемiштiр.
• Бiткiсел түр ады тутарсыздыр: Метiнде хем Полйгонатум сiбiрiжум хем Полйгонатум жйртонема язылмыштыр.
• Шекер композiсёну там нiжел эмес: Моносаккарiтлерiн молар оранлары сунулмамыштыр.
• Төмөн доз етiкетi тутарсыздыр: Шекiл 1Д’де 40 мг/кг, йөнтем жана дiгер шекiллерде 20 мг/кг язмактадыр.
• Тек клетка бiёложiк реплiкасёну ачыкланмамыштыр: Кач чычканден кач багымсыз күтүпхане үретiлдiгi бiлiнмемектедiр.
• Хүжресел псөдореплiкасён рiскi вардыр: Он бiнлерже клетка багымсыз жаныбарлар гiбi ёрумланмыш болушу мүмкүн.
• Язылым сүрүмлерi тутарсыздыр: CeleScope үчүн эки ар башка сүрүм верiлмiштiр.
• DEG йөнлерi ачык эмес: Венн дiяграмы лежантыйла ана метiндекi ген йөнлерi ортосунда уюшмазлык вардыр.
• Чоклу тест айрынтылары сынырлыдыр: Базы аналiзлерде дүзелтме белiртiлсе де түм клеткасел каршылаштырмалардакi дүзелтме йөнтемi ачыкланмамыштыр.
• Кесiн еткi бүйүклүклерi сунулмамыштыр: Бiрчок натыйжа гана сүтун графiклерiнде верiлмiштiр.
• Хам верi таблосу ёктур: Бiрейсел жаныбар натыйжалары жана гүвен аралыклары гөстерiлмемiштiр.
• Түздөн-түз мiРНА хедеф тестi япылмамыштыр: Жаңы бир лужiфераз рапорлайыжы тажрыйбаi булунмамактадыр.
• CatSper iшлевi түздөн-түз өлчүлмемiштiр: Калсiюм акымы вея канал електрофiзёложiсi япылмамыштыр.
• Сперм DNA бүтүнлүгү өлчүлмемiштiр: Харекетлiлiк артса бiле генетiк хасарын дүзелiп оңолуудiгi бiлiнмемектедiр.
• Сперм морфоложiсi нiжел эмес: Темсiлî гөрүнтүлер сунулмуш, аномалi пайызы хесапланмамыштыр.
• Узун дөнем гүвенлiк ёктур: Ялнызжа 30 гүнлүк дарылоо бааланган.
• Гүвенлiк гөстергелерi етерсiздiр: Садеже ALT жана AST, генел гүвенлiк каныты катары колдонулган.
• Бөбрек гүвенлiгi өлчүлмемiштiр: Шекiл башлыгында бөбрек iшлевi денмесiне рагмен ренал бiёкiмя сунулмамыштыр.
• PM жана CP-1 клетка дозларынын клiнiк каршылыгы бiлiнмемектедiр.
• Хүжре жанлылыгы ек метнi кендi ичинде челiшкiлiдiр.
• Верi ерiшiм нумарасы белiртiлмемiштiр: Тек клетка дiзiлеме маалыматтарiнiн ачык верi депосу кайды PDF’де булунмамактадыр.

Изилдөө эмнени айтат?

• Сiклофосфамiд чычкандарде сперм сайысыны жана кыймылдуулугунi азайткан.
• CP-1 бу кайбы жарым-жартылай дүзелтмiштiр.
• 100 мг/кг доз чогу өлчөөде 20 мг/кг доздан көбүрөөк гүчлү гөрүнмүштүр.
• CP-1 тестiс хiстоложiсiнi жана Johnsen скоруну iйiлештiрмiштiр.
• Сiклофосфамiд сперматоциттен сперматиде гелiшiм гечiшiнi бозмуштур.
• CP-1 сперматид попүласёнуну жарым-жартылай герi казандырмыштыр.
• CP-1 сперм кыймылi жана сперматогенезле iлiшкiлi ген програмларыны йүкселтмiштiр.
• CTX жана PM, miR-27b’йi артырып CRISP2’йi азайткан.
• CP-1 miR-27b’йi азалтып CRISP2’йi йүкселтмiштiр.
• miR-27b мiмiк CRISP2’йi баскыламыш; iнхiбiтөр жана CP-1 бу баскыйы жарым-жартылай азайткан.
• CP-1 оксидативдик стресс жана сезгенүү гөстергелерiнi азайткан.
• CP-1 сары суу гормондорундакi бозулмайы жарым-жартылай дүзелтмiштiр.
• CP-1 тестiс клеткалары ортосундакi базы iлетiшiм агларыны енiден гүчлендiрмiштiр.

Изилдөө эмнени айтпайт?

• CP-1’iн iнсанларда астенозооспермiйi дарылоо еттiгiнi гөстермемектедiр.
• Кемотерапi алан хасталарда догурганлыгы корудугуну гөстермемектедiр.
• Гебелiк вея жанлы догум катышыны артырдыгыны гөстермемектедiр.
• Сперм DNA бузулушуны өнледiгiнi канытламамактадыр.
• Кансер дарылоосу сырасында гүвенле кулланылабiлежегiнi гөстермемектедiр.
• Сiклофосфамiдiн антiшишик еткiсiнi дегiштiрмедiгiнi гөстермемектедiр.
• CP-1’iн кемотерапiйле iлач еткiлешiмi олмадыгыны гөстермемектедiр.
• Инсанлар үчүн гүвенлi вея еткiлi бир доз белiрлемемектедiр.
• 20 вея 100 мг/кг чычкан дозунун түздөн-түз iнсан дозуна дөнүштүрүлебiлежегiнi гөстермемектедiр.
• Эткiнiн тек башына miR-27b/CRISP2 ёлуна баглы болгонун канытламамактадыр.
• CP-1 iчiндекi хангi молекүлүн еткiлi болгонун белiрлемемектедiр.
• Полйгонатi Рхiзома вея сiях фасуле түкетiмiнiн ошол эле сонужу олуштуражагыны гөстермемектедiр.
• Бiткiсел таквiе кулланымынын кемотерапiе баглы iнфертiлiтейi өнлеежегiнi гөстермемектедiр.

Гечмiш жагынан өнемi

Кемотерапiе баглы эркек көбөйүү хасары узун сүредiр оксидативдик стресс, DNA бузулушу жана хормон бозуклугу аркылуу араштырылмактадыр. Бул изилдөө, ошол эле проблеме клетка тiпi дүзейiнде яклашарак хангi сперматогенез басамагынын өзеллiкле аксадыгыны гөстермее изилдөөктадыр.

Тек клетка маалыматтарi, сiклофосфамiд кийин гана “тестiс генелiнде ген азалмасы” олмадыгыны; сперматоциттен сперматиде гечiшiн, Сертолi клеткасi дестек агынын жана сперм кыймылi генлерiнiн айры айры бозулабiлдiгiнi ортая коймактадыр.

Бугүн жагынан өнемi

Изилдөөнын ен маанилүү каврамсал каткысы, кемотерапiе баглы сперм кыймылдуулугу кайбыны төрт баглантылы дүзейде еле алмасыдыр:

1. Тестiс докусунун япысал хасары
2. Герм клеткалардынiн гелiшiмсел бөлүштүрүүы
3. miR-27b/CRISP2/CatSper iлiшкiлi молекүлер програм
4. Оксiдатiф, iнфламатувар жана хормонал мiкрочевре

Бу яклашым, сперм сайысынын тек башына етерлi олмадыгыны; сперм гелiшiм евресi, енержi метаболiзмасы, калсiюм сiнялi жана тестiс дестек клеткалардынiн бiрлiкте маанилендiрiлмесi геректiгiнi көрсөтөт.

Гележек жагынан өнемi

Сонучларын iлерi изилдөөлара ташынабiлмесi үчүн шу изилдөөлар гереклiдiр:

• Көбүрөөк чоң жана багымсыз жаныбар топлары
• Фаре башына багымсыз тек клетка күтүпханелерi
• Хер эки тестiсiн айры бiёложiк реплiкасёнла аналiзi
• CP-1’iн саф алт фраксiёнлара айрылмасы
• Актiф полiсаккарiт япысынын белiрленмесi
• Бiткiсел түрүн кiмясал жана генетiк догруланмасы
• miR-27b–Crisp2 түздөн-түз багланма рапорлайыжы тажрыйбаi
• Сперм калсiюм акышы жана CatSper канал өлчөөү
• Сперм DNA парчаланмасы жана кроматiн бүтүнлүгү аналiзi
• Чiфтлешме, гебелiк жана жанлы догум изилдөөлары
• Явруларда гелiшiмсел жана генетiк гүвенлiк iнжелемесi
• CP-1’iн сiклофосфамiдiн рак каршыты еткiсiнi дегiштiрiп дегiштiрмедiгiнiн араштырылмасы
• Фармакокiнетiк жана доку бөлүштүрүүы изилдөөлары
• Узун дөнем каражiгер, бөбрек жана иммундук гүвенлiгi
• Инсан тестiс органоiдi вея iнсан сперм өрнеклерiйле догрулама
• Бирок етерлi преклiнiк догруламадан кийин көзөмөллү клiнiк изилдөөлар

Гүнделiк яшам жана хасталар жагынан анламы

Кемотерапi гөрежек эркек хасталарда көбөйүү саглыгы маанилүү бир яшам калiтесi конусудур. Бирок бу изилдөө, рак хасталарынын CP-1, Полйгонатi Рхiзома вея бензерi бiткiсел үрүнлерi кендi кендiне кулланмасыны дестеклемез.

Бiткiсел вея полiсаккарiт үрүнлер:

• кемотерапi iлачларынын емiлiмiнi жана метаболiзмасыны дегiштiребiлiр,
• каражiгер ензiмлерiйле еткiлешебiлiр,
• иммундук системанi еткiлеебiлiр,
• үрүнлер ортосунда сафлык жана доз фарклылыгы гөстеребiлiр,
• рак дарылоосунiн еткiнлiгiнi теорiк катары еткiлеебiлiр.

Изилдөөда CP-1’iн сiклофосфамiдiн шишик клеткалардынi өлдүрме еткiсiнi коруюп корумадыгы араштырылмамыштыр.

Кемотерапi мурунсi догурганлыгыны корумак iстеен хасталар жагынан бу изилдөө клiнiк дарылоо өнерiсi эмес, гележекте гелiштiрiлебiлежек коруюжу меканiзмалар үчүн тажрыйбасел бир изилдөө йөнүдүр.

Изилдөөнын Йөнтемi жана Булгулары

Изилдөө тасарымынын техникалык өзетi

Тек клетка верi бөлүштүрүүы

Негизги молекүлер модел

Шекiл 2’нiн техникалык анламы

Шекiл 2, тестiсiн тек клетка транскриптом харiтасыны олуштурмактадыр. UMAP күмелерi тогуз клетка тiпiнi айырмакта, нокта графiгi клетка iшаретлейiжi генлерiнi, ысы харiтасы iсе хер клетка тiпiнiн өзгүл ген экспрессиясы iмзасыны көрсөтөт.

Хүжре катышы графiгiнiн негизги месажы, CTX кийин сперматид попүласёнунун азалмасы жана CP-1 менен жарым-жартылай герi дөнмесiдiр.

Шекiл 3’үн техникалык анламы

Шекiл 3:

• дiферансiел генлерi,
• GO зенгiнлешмесiнi,
• сперм кыймылi ген сетi пуанларыны,
• miR-27b жана Crisp2 кПЖР натыйжаларыны,
• серум CRISP2 ELISA’сыны,
• мiРНА мiмiк/iнхiбiтөр тажрыйбаларiнi,
• CRISP2 Вестерн блотуну

бир арая гетiрмектедiр.

Бу шекiл, изилдөөнын miR-27b/CRISP2 iддiасы үчүн ен гүчлү тажрыйбасел бөлүмдүр. Ошону менен бирге Венн дiяграмындакi каршылаштырма йөнлерiйле ана метiн ортосунда ачыклык соруну булунмактадыр.

Шекiл 4’үн техникалык анламы

Шекiл 4, сперматогониядан сперматиде узанан гелiшiм йөрүнгесiнi жана бу йөрүнге боюнжа генлерiн хангi евреде йүкселдiгiнi көрсөтөт.

CTX тобунда геч евре клеткалардын катышы азалмыш, CP-1 тобунда жарым-жартылай топарланма гөрүлмүштүр. Crisp2 сперматоцит жана сперматидлерде; протамiн жана геч спермiогенез генлерi iсе агырлыклы катары сперматид евресiнде жогорулаган.

Шекiл 5’iн техникалык анламы

Шекiл 5, CP-1’iн оксидативдик стресс жана сезгенүүла iлiшкiлi натыйжаларыны көрсөтөт:

• ROS ген сетi актiвiтесiнде азалма,
• MDA’да азалма,
• SOD’да артыш,
• Prdx6b експресёнунда артыш,
• TNF-α, IL-1β жана IL-6’да азалма.

Хайван бiёкiмя тажрыйбаларiнде базы натыйжалар н = 5 iкен бу шеклiн базы молекүлер жана клетка күлтүрү натыйжалары н = 3 катары билдирилген.

Шекiл 6’нын техникалык анламы

Шекiл 6 серум тестостерон, iнхiбiн Б, FSH жана LH дүзейлерiнi көрсөтөт.

CTX кийин олушан төмөн тестостерон жана iнхiбiн Б менен жогорку FSH жана LH өрүнтүсү, CP-1 кийин жарым-жартылай дүзелмiштiр. Жогорку CP-1 дозу чогу өлчөөде төмөн дозадан көбүрөөк белiргiн еткi көрсөткөн.

CP-1 үчүн ен маанилүү техникалык айрым

Изилдөөнын натыйжалары CP-1 уйгуламасыйла бiёложiк жакшыртуу булундугуну көрсөтөт; факат “CP-1” тек жана танымлы бир молекүл эмес.

Ошондуктан мевжут тажрыйбалар:

\[ \mathrm{CP\!-\!1\ karışımı} \rightarrow \mathrm{biyolojik\ sonuç} \]

iлiшкiсiнi көрсөтөт.

Шу iлiшкiйi хенүз гөстермемектедiр:

\[ \mathrm{belirli\ saf\ polisakkarit\ yapısı} \rightarrow \mathrm{miR\!-\!27b} \rightarrow \mathrm{CRISP2} \]

CP-1’iн хангi бiлешенiнiн клеткае улаштыгы, miR-27b’йi кантип дегiштiрдiгi жана орал уйгуламадан кийин кана вея тестiсе хангi бiчiмде гечтiгi бiлiнмемектедiр.

Текнiк катары ен маанилүү натыйжа

Изилдөөнын ен маанилүү сонужу, сiклофосфамiд кайнаклы сперм кыймылдуулугу кайбыны гана сперм сайысындакi дүшүш катары эмес, сперматоцит–сперматид гелiшiм блокажы жана miR-27b/CRISP2 iлiшкiлi бир ген дүзенлеме соруну катары гөстермесiдiр.

CP-1 верiлен чычкандарде:

• сперматид олушуму артмыш,
• CRISP2 герi казанылмыш,
• CatSper iлiшкiлi генлер йүкселмiш,
• оксiдатiф жана iнфламатувар стрес азалмыш,
• хормон өрүнтүсү жарым-жартылай дүзелмiш,
• сперм кыймылдуулугу жогорулаган.

Бу натыйжалар умут верiжi бир преклiнiк меканiзма сунмактадыр; анжак кичине чычкан топлары, хетерожен CP-1 карышымы жана iнсан верiсiнiн булунмамасы эмне үчүнiйле клiнiк дарылоо сонужу катары ёрумланмамалыдыр.

Кайнак жана Йөнтем Ноту

Бу iчерiк, “Блажк-беан-прожессед Полйгонатi Рхiзома Жруде Полйсажжхарiде 1 (CP-1) аллевiатес жйжлопхоспхамiде-iндужед астхенозооспермiа вiа тхе miR-27b/CRISP2-associated сперм мотiлiтй” башлыклы изилдөөя даянмактадыр.

Язарларын iсiмлерi, курумлары жана сорумлу язар iлетiшiм бiлгiлерi йүкленен PDF’де ер алмамактадыр. Ошондуктан язар лiстесi PDF аркылуу догруланамамыштыр жана дышарыдан iсiм екленмемiштiр.

Изилдөө, эркек C57BL/6Ж чычкандарде сiклофосфамiдле олуштурулан астенозооспермi моделiнi, GC-2spd(тс) чычкан сперматоцит клеткалардынi, бир клеткалуу RNA секвенирлөөнi, хiстоложiйi, сперм аналiзiнi, хормон өлчөөлөрүнi жана мiРНА мүдахале тажрыйбаларiнi бiрлештiрен преклiнiк жаныбар жана iн вiтро изилдөөдыр.

Инсанларда йүрүтүлмүш клiнiк изилдөө эмес. Инсан семен өрнегi, iнфертiлiте хастасы, гебелiк сонужу вея жанлы догум верiсi булунмамактадыр.

Метiнде ачыкча “Тхiс препрiнт ресеаржх папер хас нот беен пеер ревiевед” жана “Препрiнт нот пеер ревiевед” iфаделерi булунмактадыр. Демек изилдөө хакем маанилендiрмесiнден гечмемiштiр. PDF’де дергi кабулү, DOI вея нiхаi хакемлi яйын бiлгiсi догруланмамактадыр.

Хайван тажрыйбаларiнiн Схензхен Хуатенг Бiопхармажеутiжал Тежхнологй Жо., Лтд. тарафындан B202501-3 нумарасыйла онайландыгы көрсөтүлгөн.

Изилдөөнын Гуангдонг Провiнже Гуангдонг–Схензхен Жоiнт Кей Прожежт, Схензхен Медiжал Ресеаржх Фунд, Натiонал Натурал Сжiенже Фоундатiон оф Жхiна, Схензхен Сжiенже анд Тежхнологй Програм жана Гуангдонг Басiж анд Апплiед Басiж Ресеаржх Фоундатiон тарафындан дестеклендiгi билдирилген. Метiнде чыкар чатышмасы олмадыгы көрсөтүлгөн.

CP-1, саф жана тек япылы бир iлач маддесi эмес. Молекүл агырлыгы бөлүштүрүүы генiш болгон хам бир полiсаккарiт карышымыдыр. Бiткiсел кайнак түрү метнiн ар башка бөлүмлерiнде Полйгонатум сiбiрiжум жана Полйгонатум жйртонема катары ар башка бiчiмлерде язылмыштыр.

Тек клетка тажрыйбаларiнде топ башына багымсыз жаныбар жана күтүпхане сайысы ачыкланмамыштыр. Ошондуктан өтө сайыдакi клеткаден хесапланан iстатiстiклерiн багымсыз бiёложiк текрарлары не өлчүде темсiл еттiгi белiрленемемектедiр.

Шекiл 1Д’де төмөн CP-1 дозу 40 мг/кг катары гөрүнүркен йөнтем жана дiгер графiклерде 20 мг/кг катары көрсөтүлгөн. Дiферансiел ген Венн дiяграмындакi каршылаштырма йөнлерi де ана метiндекi ачыкламаларла там катары уюшмамактадыр.

ALT жана AST натыйжаларынын бензер олмасы гана сынырлы бир кыска дөнем каражiгер гөстергесiдiр. Изилдөө генел гүвенлiк, бөбрек гүвенлiгi, узун дөнем токсiсiте, сперм DNA гүвенлiгi вея кемотерапiйле iлач еткiлешiмi гарантiсi сунмамактадыр.

Изилдөө CP-1’iн, Полйгонатi Рхiзома үрүнлерiнiн вея бензер таквiелерiн кемотерапi гөрен iнсанларда кулланылмасыны өнермемектедiр. Сiклофосфамiдiн антiшишик еткiнлiгi үзерiндекi оласы еткiлер маанилендiрiлмемiштiр.

Бу макале гана йүкленен PDF’декi йөнтемлер, графiклер, хiстоложi гөрүнтүлерi, тек клетка аналiзлерi, ек маалыматтар жана язарларын ёрумларына даяныларак хазырланмыштыр. PDF’де булунмаян iнсан еткiнлiгi, клiнiк дарылоо, догурганлык гарантiсi, гүвенлi доз вея үрүн тавсiесi екленмемiштiр.