Гестациялык кант диабети (GDM), кош бойлуулук учурунда биринчи жолу аныкталган глюкозага чыдамсыздык жана гипергликемия менен мүнөздөлгөн метаболизмдик абал. Каралган системалуу сереп жана мета-анализ GDM менен ооруган аялдарда фармакологиялык дарылоонун, тамактануу боюнча кийлигишүүлөрдүн жана дене активдүүлүгү/жашоо образы стратегияларынын эненин метаболизмине, акушердик натыйжаларга жана жаңы төрөлгөн баланын натыйжаларына тийгизген таасирин 17 изилдөөдөн алынган маалыматтар менен салыштырат. Random-effects мета-анализи кош бойлуулуктагы салмак кошууда жана кесарево жолу менен төрөттүн odds көрсөткүчүндө статистикалык жактан маанилүү азайууну, кеңири талдоодо болсо 2 сааттык постпрандиалдык глюкозанын маанилүү төмөндөшүн көрсөткөн, бирок HbA1c, ач карындагы глюкоза, липиддик профиль, кан басымы жана көптөгөн неонаталдык натыйжалар үчүн так жалпы таасирди көрсөткөн эмес.

Кош бойлуулуктагы салмак кошуу үчүн бириктирилген орточо айырма −0,78 kg, кесарево жолу менен төрөт үчүн бириктирилген OR 0,78 түзөт. Кеңири forest-plot талдоосунда 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза −0,61 mmol/L азайган, бирок HbA1cдеги байкалган −0,12 пайыздык пункт өзгөрүүсү статистикалык маанилүүлүккө жеткен эмес. Преэклампсия, неонаталдык гипогликемия, жалпы неонаталдык татаалдашуулар жана жаңы төрөлгөндөрдүн интенсивдүү терапия бөлүмүнө кабыл алынышы боюнча кийлигишүүнүн пайдасына сандык тенденциялар байкалганы менен, ишеним интервалдары нөлдүк маанини камтыгандыктан, алар тастыкталган коргоочу таасирлер катары чечмеленбейт.

Далилдердин негизги көйгөйү — гетерогендүүлүк жана тактык деңгээли. Ач карындагы глюкоза, HbA1c, триглицерид, холестерин жана 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза сыяктуу айрым метаболизмдик натыйжаларда изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк өтө жогору жана айрым GRADE баалоолорунда далилдин тактыгы “өтө төмөн” же “төмөн” деп бааланган. Киргизилген изилдөөлөрдүн кийлигишүү түрлөрү, узактыгы, баштапкы бейтап өзгөчөлүктөрү жана көзөмөлдүк дарылоолору бири-биринен айырмаланат. Ошондуктан мета-анализ бардык GDM бейтаптары үчүн бир эле дарылоонун артыкчылыгын далилдебейт.

Булакта ошондой эле маанилүү отчеттук дал келбестиктер бар. Кыскача бөлүм 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза үчүн маанилүү таасир жок экенин билдирсе, кеңири натыйжа талдоосу p=0,02 менен маанилүү азайууну көрсөтөт. Тескерисинче, кыскача бөлүмдүн жыйынтык сүйлөмү HbA1c маанилүү азайганын айтса да, кеңири HbA1c талдоосу p=0,25 менен маанилүү эмес. Бул Verianla макаласында кеңири статистикалык натыйжалар жана GRADE таблицасы негиз катары алынган.

Гестациялык диабет эмне үчүн көп багыттуу дарылоону талап кылат?

GDM кан глюкозасынын жогору болушу менен гана чектелбейт. Кош бойлуулук маалында күчөгөн инсулинге туруктуулук жана жетишсиз инсулин жообу эненин глюкоза метаболизмине таасир этет, ал эми оору ашыкча кош бойлуулук салмак кошуу, гипертензиялык бузулуулар, кесарево жолу менен төрөт, түйүлдүктүн макросомиясы, неонаталдык гипогликемия жана башка кош бойлуулук татаалдашуулары менен байланышкан. Ошондуктан дарылоонун ийгилигин HbA1c же ач карындагы глюкоза менен гана баалоо жетишсиз.

Ошондуктан изилдөө үч кийлигишүү багытын чогуу карайт: тамактануу/жашоо образын өзгөртүү, көнүгүү жана фармакологиялык дарылоо. Фармакологиялык салыштырууларда айрыкча метформин жана инсулин изилдөөлөрүнө; жашоо образы тобунда диеталык кеңеш берүү, түзүмдүү көнүгүү, аэробдук жана каршылык көнүгүүлөрү, йога/mindfulness, тамактануу боюнча кам көрүү программалары жана айрым азыктык кошумчаларга орун берилген.

Изилдөөдө GDM үчүн колдонулган клиникалык диагностикалык алкак

Булактын кириш бөлүмүндө International Association of Diabetes and Pregnancy Study Groups критерийлерине ылайык GDM үчүн 75 g OGTT контекстиндеги чектер айтылат: ач карындагы глюкоза кеминде 5,1 mmol/L (92 mg/dL), 1 сааттык көрсөткүч кеминде 10,0 mmol/L (180 mg/dL) же 2 сааттык көрсөткүч кеминде 8,5 mmol/L (153 mg/dL). Бул диагностикалык чектер мета-анализдин жаңы табылгасы эмес; алар изилдөөнүн клиникалык фонун түзөт.

Мета-анализде таасир кантип өлчөнөт?

Үзгүлтүксүз өзгөрмөлөрдө орточо айырма (mean difference, MD), кийлигишүү тобу менен көзөмөл тобунун орточо көрсөткүчтөрүнүн ортосундагы айырманы билдирет. Терс MD өлчөнүп жаткан өзгөрмөгө жараша кийлигишүү тобунда төмөнүрөөк маани бар экенин көрсөтөт.

Экилик клиникалык окуяларда odds ratio (OR) колдонулган. OR=1 топтордун ортосунда odds айырмасы жок экенин, OR<1 кийлигишүү тобунда окуянын odds көрсөткүчү төмөн экенин, OR>1 болсо жогору экенин көрсөтөт. OR түздөн-түз тобокелдик катышы эмес; ошондуктан, мисалы, OR 0,78 натыйжасы “%22 төмөн odds” деп чечмелениши керек.

Ар бир таасир өлчөмү %95 ишеним интервалы менен берилген. MD талдоосунда ишеним интервалынын 0ду, OR талдоосунда 1ди камтышы статистикалык жактан нөлдүк таасирди четке кагууга болбой турганын көрсөтөт.

Бул Мета-Анализге Ылайык Кайсы Натыйжаларда Статистикалык Жактан Маанилүү Пайда Табылган?

Кеңири натыйжа талдоолоруна ылайык, бардык кийлигишүүлөр чогуу бааланганда кош бойлуулуктагы салмак кошуу, кесарево жолу менен төрөттүн odds көрсөткүчү жана 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза үчүн статистикалык жактан маанилүү жакшыруу табылган; ал эми HbA1c, ач карындагы глюкоза, триглицерид, холестерин, гипертензиялык окуялар жана каралган неонаталдык натыйжалардын көбү үчүн жалпы бириктирилген таасир маанилүү эмес.

Статистикалык маанилүүлүк менен клиникалык тактык бир эле нерсе эмес

Натыйжанын p<0,05 болушу өзүнөн өзү күчтүү клиникалык далил дегенди билдирбейт. Мисалы, 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза жана салмак кошуу боюнча бириктирилген натыйжалар статистикалык жактан маанилүү болсо да, изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк тиешелүүлүгүнө жараша болжол менен %100 жана %98. GRADE баалоосунда 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза жана салмак кошуу үчүн далилдин тактыгы “төмөн” деп классификацияланган.

Кесарево жолу менен төрөт үчүн абал ырааттуураак: OR 0,78, p=0,04 жана I²=%24; GRADE тактыгы “орто” деп бааланган. Ошентсе да бул маани бардык кийлигишүүлөрдү жана ар түрдүү изилдөө дизайнын бирге караган бириктирилген баа болуп саналат жана бир эле дарылоо кесарево жолу менен төрөттү ошол эле өлчөмдө азайтарын көрсөтпөйт.

Жогорку Гетерогендүүлүк Бул Натыйжаларды Чечмелөөгө Кантип Таасир Этет?

Жогорку \(I^2\), изилдөөлөрдө байкалган таасир өлчөмдөрү жөн гана тандоо катасы менен түшүндүрүүгө болбой тургандай айырмаланарын көрсөтөт; бул мета-анализде метаболизмдик натыйжалардын көбүндө \(I^2\) %98–100 деңгээлине жеткендиктен, бириктирилген орточо көрсөткүчтөрдү бирдиктүү жана универсалдуу дарылоо таасири катары чечмелөөгө болбойт.

Гетерогендүүлүктүн мүмкүн болгон булактарына изилдөөлөрдөгү ар кандай кийлигишүү түрлөрү, кийлигишүүнүн узактыгы жана интенсивдүүлүгү, дарылоонун кош бойлуулуктун кайсы жумасында башталганы, баштапкы гликемиялык бузулуунун оордугу, көзөмөл тобундагы “стандарттык кам көрүү” практикаларынын айырмасы жана натыйжаларды өлчөө ыкмалары кирет.

Авторлор жогорку тобокелдиктеги же өтө чоң салмак берилген изилдөөлөр алынып салынганда сезимталдык талдоолору негизги бааларды олуттуу өзгөртпөгөнүн, бирок гетерогендүүлүктү да жок кылбаганын билдиришет. Бул дал келбестик бир гана четки изилдөөдөн эмес, изилдөөлөрдүн ортосундагы түзүмдүк айырмачылыктардан келип чыгарын ойлонтот.

Фармакологиялык жана жашоо образы кийлигишүүлөрүн эмне үчүн өзүнчө кароо керек?

Бардык кийлигишүүлөрдү бир эле пулда баалоо ар башка биологиялык жана жүрүм-турумдук механизмдерди бир орточо көрсөткүчтө бириктирип коюшу мүмкүн. Ошондуктан изилдөө дары-дармек жана фармакологиялык эмес кийлигишүүлөрдү айрым натыйжалар боюнча чакан топторго бөлгөн.

2 сааттык постпрандиалдык глюкозада жашоо образына негизделген кийлигишүүлөр үчүн MD −0,69 mmol/L (95% CI −1,20дан −0,18ге чейин; p=0,02) табылган, ал эми жалгыз фармакологиялык салыштыруу болжол менен −0,04 mmol/L өзгөрүүнү көрсөткөн. Чакан топтордун айырмасы p=0,002. Ошого карабастан, жашоо образы изилдөөлөрүндө гетерогендүүлүк өтө жогору бойдон калган.

Кош бойлуулуктагы салмак кошууда фармакологиялык чакан топ MD −1,08 kg (95% CI −2,09дан −0,07ге чейин; p=0,04) менен маанилүү азайууну көрсөткөн; жашоо образы чакан тобунда MD −0,56 kg (95% CI −1,84төн 0,73кө чейин; p=0,34) маанилүү болгон эмес. Чакан топтордун ортосундагы айырма болсо маанилүү эмес.

Гипертензиялык окуяларда фармакологиялык чакан топ OR 1,03 менен айкын пайда көрсөткөн эмес. Бир жашоо образы изилдөөсү OR 0,35 деп билдирген; бирок бир гана изилдөөдөн алынган бул натыйжаны кеңири жалпылануучу жашоо образы таасири катары кабыл алууга болбойт.

Бул Мета-Анализде Метформин Инсулинден Артык Деп Табылдыбы?

Жок. Изилдөөнүн талкуусу метформинди гликемиялык көзөмөл жагынан жалпысынан инсулинге окшош вариант катары чечмелейт; айрым салыштырууларда кош бойлуулуктагы салмак кошуунун азыраак болушу сыяктуу артыкчылыктар байкалганы менен, мета-анализ метформин бардык кыска мөөнөттүү энелик же неонаталдык натыйжаларда инсулинден артык экенин көрсөткөн эмес.

Бул айырма өзгөчө маанилүү, анткени метформин–инсулин изилдөөлөрүндө көзөмөл тобу натыйжалуу активдүү дарылоо алат. Эки натыйжалуу дарылоо салыштырылганда алардын ортосундагы айырманын кичине болушу эки ыкма тең гликемиялык көзөмөлдү камсыз кылышы менен шайкеш болушу мүмкүн. Изилдөө метформин колдонууга ыңгайлуу ооз аркылуу кабыл алынуучу вариант болушу мүмкүн экенин талкуулаганы менен, жеке кош бойлуулукта дары тандоо үчүн мета-анализ өз алдынча клиникалык чечим куралы эмес.

Тамактануу жана дене активдүүлүгү боюнча табылгалар

Киргизилген изилдөөлөрдүн арасында түзүмдүү аэробдук жана каршылык көнүгүүлөрү, басуу программалары, йога жана mindfulness негизиндеги кийлигишүүлөр, интенсивдүү тамактануу боюнча кеңеш берүү, төмөн гликемиялык индекстүү диеталар, extra-virgin olive oil жана n-3 май кислотасын камтыган flaxseed oil сыяктуу тамактануу кийлигишүүлөрү бар.

Айрым өзүнчө изилдөөлөр метаболизмдик маркерлерде айкын жакшырууну билдирген. Бирок алардын үлгү көлөмдөрү, узактыгы жана кийлигишүү дизайндары ар башка болгондуктан, бир изилдөөнүн натыйжасын мета-анализдин жалпы жыйынтыгы катары чечмелөөгө болбойт. Айрыкча триглицериддерди бириктирип талдоодо жалпы таасир маанилүү эмес жана I²=%100.

Энелик татаалдашуулар

Кесарево жолу менен төрөт изилдөөдөгү эң күчтүү акушердик бириктирилген натыйжалардын бири. Он бир салыштырууда жана 2116 катышуучуда OR 0,78 табылган. Гетерогендүүлүктүн %24 болушу башка көптөгөн метаболизмдик натыйжаларга салыштырмалуу төмөн.

Преэклампсия үчүн OR 0,53 болгонуна карабастан, %95 ишеним интервалы 0,27–1,07 жана p=0,07. Нүктөлүк баа кийлигишүүнүн пайдасына болгону менен, нөлдүк маанини четке кагууга болбогондуктан, изилдөө преэклампсия коркунучу сөзсүз азайганын көрсөтпөйт.

Неонаталдык натыйжалар

Неонаталдык гипогликемия, жалпы неонаталдык татаалдашуулар жана NICUга кабыл алууда OR маанилери 1ден төмөн болуп, кийлигишүүнүн пайдасына тенденцияны көрсөтөт; бирок p маанилери тиешелүүлүгүнө жараша 0,10, 0,07 жана 0,07. Алар статистикалык маанилүүлүк чегинен өтпөйт.

Төрөт салмагы, макросомия, мөөнөтүнөн мурда төрөт жана 5. мүнөттөгү Apgar упайында да жалпы бириктирилген талдоо маанилүү айырманы көрсөткөн эмес. Бул натыйжалар “дарылоолор неонаталдык натыйжаларга таасир этпейт” деген абсолюттук жыйынтык эмес; айрым талдоолордо үлгү кичине, ишеним интервалдары кең же далилдин тактыгы төмөн.

Изилдөө колдогон жана колдобогон жыйынтыктар

Изилдөө колдойт: Каралган изилдөөлөр бирге бааланганда айрым GDM кийлигишүүлөрү кош бойлуулуктагы салмак кошууну жана кесарево жолу менен төрөттүн odds көрсөткүчүн азайтат; кеңири талдоодо 2 сааттык постпрандиалдык глюкозада да орточо төмөндөө байкалат. Башка көптөгөн энелик жана неонаталдык натыйжаларда болсо багыттык тенденциялар же белгисиз натыйжалар гана бар.

Изилдөө колдобойт: Мета-анализ бардык GDM бейтаптары үчүн бир эле дары, диета же көнүгүү программасы эң жакшы вариант экенин көрсөтпөйт; метформин инсулинден универсалдуу түрдө артык экенин далилдебейт; преэклампсия, NICUга кабыл алуу же неонаталдык татаалдашуулар сөзсүз азаярын көрсөтпөйт; ошондой эле эне жана бала үчүн узак мөөнөттүү метаболизмдик коопсуздукту түз баалабайт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Булактарды издөө жана ылайыктуулук

Изилдөөчүлөр MEDLINE/PubMed, Embase, Cochrane CENTRAL, Web of Science жана ClinicalTrials.gov камтыган бир нече булакты изилдешкен. Алгачкы издөө мезгили Январь 2018–Июнь 2023 катары башталып, кийин жарыяланган дата боюнча чектөө алынып салынып, жеткиликтүү жазууларга чейин кеңейтилген. Англис тилиндеги изилдөөлөр гана бааланган.

Киргизилген изилдөөлөр GDM диагнозу коюлган кош бойлуу аялдарда диета, оозеки гипогликемиялык дары, инсулин же жашоо образы кийлигишүүлөрүн салыштырмалуу түрдө баалашы керек болчу. Мурда тип 1 же тип 2 диабети болгон аялдар жана изилдөө натыйжасын бурмалашы мүмкүн болгон башка кош бойлуулук татаалдашуулары бар топтор чыгарылган.

Изилдөө протоколу PROSPEROдо CRD42024533348 номери менен катталган.

Изилдөөлөрдү тандоо

Маалымат базаларын издөө 3793 жазууну берген, алдын ала тандоо жана автоматтык/дубликат чыпкаларынан кийин болжол менен 204 жазуу негизги тандоо баскычына жеткен. 144 отчет retrieval үчүн бааланган, 32 изилдөө толук ылайыктуулук баалоосуна кирип, акыры 17 изилдөө мета-анализге киргизилген.

Булактагы отчеттук эскертүү: Abstract жана тандоо процесси 204 жазуу жөнүндө айтса, Results бөлүмү “205 studies were screened” деген сөз айкашын колдонот. Бул айырма булакта түшүндүрүлгөн эмес.

Киргизилген изилдөө дизайндары

Мета-анализ классикалык кош-сокур RCTлерден гана турбайт. Киргизилген булактардын арасында рандомизацияланган көзөмөлдүү изилдөөлөрдөн тышкары ачык энбелгилүү изилдөөлөр, байкоочу изилдөө, ретроспективдүү когорт жана чакан пилоттук изилдөө бар. Дизайндардын мындай кең түрдүүлүгү чыныгы клиникалык практиканы кеңири чагылдырышы мүмкүн болгону менен, себептик тыянак чыгаруу күчүн RCTлерден гана турган мета-анализге салыштырмалуу чектейт.

Маалыматтарды бөлүп алуу жана булактагы дал келбестик

Methods бөлүмүндө эки көз карандысыз баалоочу стандартташтырылган Excel формасы менен маалыматтарды бөлүп алганы, пикир келишпестиктер талкуу аркылуу чечилгени айтылат. Ал эми abstract алты баалоочу маалыматтарды өз алдынча бөлүп алганын билдирет. Булак бул айырманы түшүндүрбөгөндүктөн, Verianla аны бир эле санга бириктирген эмес.

Статистикалык ыкма

Үзгүлтүксүз натыйжаларда MD жана %95 CI, экилик натыйжаларда OR жана %95 CI эсептелген. Изилдөөлөр арасындагы клиникалык жана методологиялык айырмачылыктардан улам бардык бириктирилген талдоолордо random-effects модели колдонулган.

Гетерогендүүлүк эки негизги статистика менен бааланган:

\[ I^2 = \text{toplam gözlenen değişkenliğin çalışmalar arası gerçek farklılığa atfedilen yüzdesi} \]

Булак \(I^2\) үчүн болжол менен %25, %50 жана %75 маанилерин тиешелүүлүгүнө жараша төмөн, орто жана жогорку гетерогендүүлүктүн шилтемелери катары колдонгон. Ошондой эле Cochran Q тести жана айрым талдоолордо \(\tau^2\) билдирилген.

Статистикалык маанилүүлүк чеги:

\[ p < 0.05 \]

деп белгиленген.

Risk of bias

Рандомизацияланган изилдөөлөр үчүн Revised Cochrane Risk of Bias Tool (RoB 2) колдонулган. Булак киргизилген 17 изилдөөнүн бешөөнү жогорку тобокелдик, алтоону төмөн тобокелдик деп; калгандарын “some concerns” же орто деңгээлдеги тынчсыздануу деп классификациялайт.

Сезимталдык талдоолорунда жогорку тобокелдиктеги же өтө чоң салмак берилген изилдөөлөр чыгарылган, бирок негизги бириктирилген натыйжалар олуттуу өзгөрбөгөнү айтылган. Ошол эле учурда, айрыкча метаболизмдик натыйжалардагы өтө жогорку гетерогендүүлүк уланган.

GRADE далил тактыгы

Булактагы натыйжа карама-каршылыктары

Макаланын кеңири forest-plot натыйжалары менен abstract жана жалпы жыйынтык таблицалары толук бирдей эмес. Эң маанилүү эки айырма төмөнкүлөр:

2 сааттык постпрандиалдык глюкоза: Кеңири талдоо MD −0,61 mmol/L, %95 CI −1,08ден −0,14кө чейин жана p=0,02 менен маанилүү азайууну билдирет. Ошого карабастан abstractтын “Results” бөлүгү жана Table 3 жалпы жыйынтыгы маанилүү таасир жок экенин айтат.

HbA1c: Кеңири талдоо MD −0,12 пайыздык пункт, %95 CI −0,36дан 0,11ге чейин жана p=0,25 менен маанилүү эмес таасирди билдирет. GRADE таблицасы да бул натыйжаны өтө төмөн тактык менен жана нөлдүк маанини кесип өткөн CI менен берет. Ошого карабастан abstractтын жыйынтык сүйлөмү nutritional жана physical activity кийлигишүүлөрү HbA1cни маанилүү азайтканын билдирет.

Ошондуктан бул Verianla макаласы негизги статистикалык чечмелөөдө кеңири натыйжа бөлүмүн, forest plotторду жана GRADE таблицасын source-of-truth катары кабыл алат; abstractтагы айырмаланган билдирүүлөрдү болсо өзүнчө көрүнүп турган бойдон сактайт.

Чектөөлөр

Киргизилген изилдөөлөрдүн бир бөлүгү чакан үлгүлүү RCT же пилоттук изилдөөлөр; айрымдарында 50дөн аз катышуучу бар. Кийлигишүүлөр дары-дармектерден түзүмдүү көнүгүүгө, бириктирилген диета-көнүгүү программаларынан айрым азыктык кошумчаларга чейин кеңири диапазондо өзгөрөт. “Standard care” көзөмөл топтору да изилдөөлөр арасында бирдей эмес.

Көпчүлүк кийлигишүүлөр GDM диагнозунан төрөткө чейин болжол менен 6–10 жумалык мезгилди камтыган. Бул мөөнөт төрөттөн кийинки салмакты кармоо, эненин тип 2 диабетке өтүшү же балалык мезгилдеги метаболизмдик натыйжалар сыяктуу узак мөөнөттүү таасирлерди баалоо үчүн жетишсиз.

Айрым изилдөөлөр ачык энбелгилүү; айрым изилдөөлөрдө outcome assessment же байкоонун толуктугу чектелген. Бейтаптын өзгөчөлүктөрү, диагноз коюудагы гестациялык курак жана баштапкы гипергликемиянын оордугу да изилдөөлөр арасында айырмаланат.

Авторлор ошондуктан айрыкча жогорку гетерогендүүлүк көрсөткөн натыйжаларды гипотеза түзүүчү мүнөздө кароо жана күчтүү себептик жыйынтыктарды чыгарбоо керектигин баса белгилешет.

Келечектеги изилдөө муктаждыктары

Булак чоңураак, жетиштүү статистикалык күчкө ээ, көп борборлуу рандомизацияланган изилдөөлөрдү; стандартташтырылган энелик жана неонаталдык outcome аныктамаларын; жашоо образы кийлигишүүлөрүнүн интенсивдүүлүгү жана узактыгы боюнча ырааттуураак протоколдорду; бейтаптын канааттануусу, жашоо сапаты жана чыгым-натыйжалуулук сыяктуу бейтапка багытталган натыйжаларды; ошондой эле эне жана бала үчүн узак мөөнөттүү байкоону сунуштайт.

Айрым диеталык компоненттердин же n-3 май кислотасы сыяктуу кошумчалардын таасирлери учурдагы чакан изилдөөлөрдөн улам тастыкталган дарылоо таасирлери катары кабыл алынбайт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Comparative Effectiveness of Treatment Options for Gestational Diabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis.

Авторлор: Andrea Issa, Stephani Chaghoury, Charbel Semaan, Tatiana Youness, Theresa Mazraani, Rhiannon Boudeleh, Ghassan Nabbout, Hilda E. Ghadieh, Mariam Isber, Batoul Jaafar, Sami Azar, Nancy Nakhoul, Frederic Harb.

Тең салым кошкон авторлор: Andrea Issa жана Stephani Chaghoury.

Corresponding authors: Nancy Nakhoul жана Frederic Harb.

Мекемелер: Faculty of Medicine and Medical Sciences, University of Balamand, Kalhat, Tripoli, Lebanon; AUB Diabetes, American University of Beirut, Beirut, Lebanon.

Журнал: Diabetology.

Басмакана: MDPI.

Том / сан / макала номери: 7(6), 103.

DOI: 10.3390/diabetology7060103.

Жөнөтүлгөн: 2 Апрель 2026.

Кайра каралган: 28 Апрель 2026.

Кабыл алынган: 15 Май 2026.

Жарыяланган: 28 Май 2026.

Булак түрү: Рецензияланган системалуу сереп жана мета-анализ.

Протокол каттоосу: PROSPERO CRD42024533348.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо алган эмес.

Institutional Review Board: Колдонулбайт.

Informed Consent: Колдонулбайт.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Маалыматтар макаланын же Supplementary Materialдын ичинде бар.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор изилдөөгө байланыштуу competing interest билдиришкен эмес.

Автордук салымдар: Концептуалдаштыруу Nancy Nakhoul жана Frederic Harb тарабынан; ыкма, талдоо, изилдөө, маалыматтарды иреттөө, жазуу, кайра карап чыгуу, визуалдаштыруу, кеңеш берүү жана долбоорду башкаруу милдеттери булакта кеңири CRediT сыяктуу салым бөлүштүрүү менен көрсөтүлгөн.

Негизги методологиялык чектөө: Мета-анализ ар түрдүү кийлигишүү түрлөрүн жана ар түрдүү изилдөө дизайнын бирге камтыйт. Айрыкча метаболизмдик натыйжаларда өтө жогорку гетерогендүүлүк бар жана көптөгөн GRADE натыйжаларынын тактыгы төмөн же өтө төмөн. Ошондуктан бириктирилген баалар жеке бейтапта белгилүү бир дарылоонун так натыйжасын алдын ала айтпайт.

Булактагы отчеттук айырмачылыктар: Abstract/Methods менен Results ортосунда тандалган жазуулардын саны 204/205 деп ар башка көрсөтүлгөн; маалыматтарды бөлүп алууда abstract алты баалоочуну, Methods эки көз карандысыз баалоочуну айтат. Ошондой эле 2 сааттык постпрандиалдык глюкоза жана HbA1c үчүн abstract/жыйынтык таблицасы менен кеңири forest-plot натыйжалары толук дал келбейт.

Клиникалык чечмелөөнүн чеги: Бул системалуу сереп илимий далилдердин синтези; кош бойлуулукта дары, диета же көнүгүүнү тандоо жеке клиникалык баалоону жана кош бойлуулукту көзөмөлдөөнү талап кылат.