Liver Imaging Reporting and Data System (LI-RADS), гепатоцеллюлярдык карцинома (HCC) коркунучу бар бейтаптарда компьютердик томография (CT) жана магниттик-резонанстык томография (MRI) табылгаларын стандарттык категорияларга бөлүү үчүн колдонулган боорду сүрөттөө классификациялык системасы. Бул изилдөө LI-RADS CT/MRI 2018 версиясынын алкагында бир эле сүрөттөрдү баалаган ар башка радиологдор сүрөттөө белгилери жана акыркы LI-RADS категориялары боюнча канчалык деңгээлде бирдей жыйынтыкка келерин изилдейт. Изилдөөдө беш эмгектен алынган 805 бейтап жана жалпысынан 975 байкоо жеке катышуучулардын маалыматтарынын мета-анализи аркылуу бириктирилген. LI-RADS категориялоосунда бириктирилген окурмандар аралык шайкештик MRI үчүн κ = 0,76, CT үчүн κ = 0,50 болгон. Бирок белги деңгээлиндеги шайкештик кең диапазондо өзгөрүп, айрым белгилерде кыйла төмөн бойдон калган. Ошондуктан жыйынтыкты “MRI бардык учурда CTден артык” деп чечмелөөгө болбойт; изилдөө өлчөгөн негизги нерсе диагностикалык тактыктан көрө, сүрөттөрдү чечмелеген ар башка окурмандардын бири-бири менен канчалык ырааттуу экендиги.

Изилдөөгө кирген беш эмгекте 542 эркек жана 263 аял, жалпы 805 бейтап болгон, орточо жашы 60,8 ± 11,6 жыл деп билдирилген. Жалпы байкоолордун саны 975. Беш изилдөөнүн экөө MRI гана, үчөө CT менен MRI экөөнү тең берген. Төрт изилдөөдө экиден, бир изилдөөдө үч окурман катышкан; жалпы 11 окурмандын 9у абдоминалдык радиология боюнча адистешкен радиологдор болгон жана билдирилген тажрыйба мөөнөтү 3 жылдан 33 жылга чейин өзгөргөн.

Major LI-RADS белгилери үчүн Cohen κ маанилери MRIда 0,21–0,74, CTде 0,11–0,75 аралыгында өзгөргөн. Ancillary белгилерде бул диапазон MRI үчүн −0,02–0,68, CT үчүн −0,02–0,58 болгон. LR-M белгилеринде да олуттуу өзгөрмөлүүлүк бар. Бул кең диапазондор LI-RADS бир эле системаны колдонгон тажрыйбалуу радиологдор арасында да бардык белгилер боюнча бирдей деңгээлде кайталануучу эмес экенин көрсөтөт.

LI-RADS эмне үчүн окурмандар аралык шайкештик жагынан изилденет?

Гепатоцеллюлярдык карцинома боордун эң маанилүү биринчилик залалдуу шишиктеринин бири. HCC коркунучу жогору бейтаптарда айрым шишиктерди биопсиясыз, мүнөздүү сүрөттөө табылгаларынын негизинде классификациялоого болот. LI-RADSтын максаты ушул чечмелөө процессин стандартташтыруу. Мындай система клиникалык жактан ишенимдүү иштеши үчүн критерийлердин аныкталышы гана жетишсиз; ар башка радиологдор бир эле сүрөткө караганда мүмкүн болушунча бир эле белгини көрүп, окшош категорияга келиши керек.

Ошондуктан inter-reader agreement, башкача айтканда окурмандар аралык шайкештик, системанын кайталануучулугунун негизги өлчөмдөрүнүн бири. Эгер сүрөттөө белгисинин аныктамасы өтө бүдөмүк болсо, сүрөт сапатына өтө сезимтал болсо же ар башка окурмандар тарабынан ар түрдүү чечмеленсе, стандартташтыруунун максаты алсырайт.

Cohenдин kappa коэффициенти эмнени өлчөйт?

Cohenдин kappa коэффициенти (κ) эки окурмандын байкалган шайкештигин жөн гана пайыз менен эсептебестен, кокустуктан пайда болушу мүмкүн болгон шайкештикти да эске алып, окурмандар аралык шайкештикти өлчөгөн статистикалык көрсөткүч. Ошондуктан пайыздык шайкештик жогору болсо да κ төмөн болушу мүмкүн; айрыкча изилденип жаткан белги оң болгон учурлар өтө сейрек болсо, бул көрүнүш даана байкалат.

Изилдөөдө бинардык өзгөрмөлөр үчүн бириктирилген κ, тартиптик өзгөрмөлөр үчүн салмакталган κ колдонулган. Экиден көп окурман болгон баалоолордо Fleiss κ колдонулган. Ар бир белги боюнча отчетко киргизүү үчүн кеминде 30 байкоо болушу шарт болгон.

LI-RADS 2018 кайсы түрдөгү белгилерге негизделет?

LI-RADS CT/MRI v2018 системасы байкоолорду LR-1ден LR-5ке чейинки категорияларга бөлөт. Жалпысынан LR-1 анык benign, LR-5 болсо анык HCCге шайкеш байкоолорду билдирет. Система ошондой эле HCCге мүнөздүү эмес, бирок залалдуулук жагынан анык же мүмкүн деп эсептелген LR-M жана венанын ичиндеги шишикти билдирген LR-TIV категорияларын камтыйт.

Баалоодо беш негизги major белги бар: arterial phase hyperenhancement (APHE), жабыркаган очоктун өлчөмү, enhancing capsule, nonperipheral washout жана threshold growth. Мындан тышкары ар түрдүү ancillary белгилер жана LR-M үчүн targetoid же non-targetoid белгилер бааланышы мүмкүн.

Эмне үчүн жеке катышуучулардын маалыматтарынын мета-анализи колдонулган?

Салттуу мета-анализ көбүнчө жарыяланган эмгектердин жыйынтык статистикаларын бириктирет. Бул изилдөөдө болсо individual participant data (IPD) ыкмасы колдонулган. Ошентип, ылайыктуу изилдөөлөрдүн бейтап же байкоо деңгээлиндеги маалыматтары борборлоштурулган маалымат түзүмүндө бириктирилип, ар түрдүү белгилер үчүн окурмандар аралык шайкештик кайра эсептелген.

Бул ыкма изилдөөчүлөргө изилдөөлөр арасындагы өзгөрмөлүүлүктү жарыяланган бир гана жыйынтык мааниси аркылуу эмес, бирдей аналитикалык алкакта баалоого мүмкүндүк берет. Бирок IPD ыкмасы маалымат ээлерине жетүү, изилдөөчүлөрдөн маалымат алуу, өзгөрмөлөрдүн ар башка коддолушу жана эски изилдөөлөрдү жаңы анализ түзүмүнө ылайыкташтыруу сыяктуу олуттуу операциялык чектөөлөргө ээ.

Изилдөөгө кайсы маалыматтар киргизилген?

LI-RADS Living Systematic Review and IPD Meta-Analysis Project ичиндеги изилдөөлөр каралып, бир эле байкоо LI-RADS CT/MRI v2018 белгилери боюнча бир нече окурман тарабынан бааланган жазуулар тандалган. Беш изилдөө ылайыктуулук критерийлерине жооп берген.

Изилдөөлөрдөгү MRI текшерүүлөрү 1,5 T жана 3 T магнит талаасынын күчүндө жүргүзүлгөн. Секвенциялар мекемелер арасында айырмаланганы менен стандарттык LI-RADS протоколдору сакталган.

Major белгилердеги шайкештик кандай деңгээлде болгон?

Major белгилер үчүн окурмандар аралык κ кең диапазондо болгон. MRIда 0,21–0,74, CTде 0,11–0,75 маанилери билдирилген. Эки сүрөттөө ыкмасында тең эң жогорку шайкештик жабыркаган очоктун өлчөмүндө байкалган.

MRI үчүн өлчөмдү баалоодо κ = 0,74 жана %95 ишеним аралыгы 0,50–0,98; CT үчүн κ = 0,75 жана %95 ишеним аралыгы 0,65–0,85 деп билдирилген. Өлчөм айрым башка LI-RADS белгилерине караганда көбүрөөк сандык белги болгондуктан, ар башка радиологдордун бир эле өлчөө боюнча макулдашуусу жеңилирээк болушу бул табылганын клиникалык контекстин түшүндүрүшү мүмкүн; бирок бул түшүндүрмө себепти далилдеген өз алдынча эксперимент эмес.

Эң төмөн major белги шайкештиги threshold growth үчүн байкалган. MRIда κ = 0,21 (%95 GA 0,07–0,35; I² = %21,6), CTде κ = 0,11 (%95 GA −0,23–0,45; I² = %87,5) болгон. Threshold growth башка major белгилерден айырмаланып, убакыт ичинде эки өзүнчө сүрөттөө текшерүүсүн салыштырууну талап кылгандыктан, аны колдонуу татаалыраак критерий.

Ancillary белгилерде эмне үчүн өзгөрмөлүүлүк көбүрөөк?

Ancillary белгилердеги κ маанилери MRI үчүн −0,02ден 0,68ге чейин, CT үчүн −0,02ден 0,58ге чейин өзгөргөн. MRI ancillary белгилеринин көпчүлүгүндө κ болжол менен 0,10–0,60, CTде болсо болжол менен 0,10–0,40 аралыгында калган.

Ancillary белгилер LI-RADS баалоосунда major белгилер сыяктуу милдеттүү түрдө колдонулбагандыктан, кайсы белгилер бааланганы же отчеттолгону изилдөөлөр арасында айырмаланышы мүмкүн. Айрым белгилердин өтө сейрек кездешиши да κ маанилерин чечмелөөнү кыйындаткан.

Пайыздык шайкештик жогору болсо да kappa эмне үчүн нөлгө жакын болушу мүмкүн?

Эгер бир белги дээрлик бардык бейтаптарда “жок” деп белгиленсе, эки радиолог өтө жогорку пайызда бирдей жооп бериши мүмкүн. Бирок оң учурлар өтө аз болгондуктан, Cohen κ кокустук шайкештигин оңдоодон кийин нөлгө жакын эсептелиши мүмкүн. Изилдөөнүн авторлору бул көрүнүштү Cohenдин kappa парадоксу алкагында өзгөчө белгилешет. Ошондуктан κ төмөн болгон ар бир белгини түздөн-түз “радиологдор бири-бири менен макул эмес” деп чечмелөө туура эмес.

Изилдөөдө бардык белгилер үчүн чийки пайыздык шайкештик болжол менен %70–100 аралыгында өзгөргөнү менен айрым κ маанилеринин нөлгө жакын калышы бул көйгөйдүн маанилүүлүгүн көрсөтөт.

LR-M белгилеринде эмне табылган?

LR-M targetoid белгилеринде κ MRI үчүн 0,21–0,58, CT үчүн −0,07–0,45 аралыгында болгон. Non-targetoid LR-M белгилеринде болсо MRI үчүн 0,20–0,37, CT үчүн 0,00–0,66 аралыгында өзгөргөн шайкештик маанилери билдирилген.

Бул кең таралуу LR-M ичиндеги бардык сүрөттөө белгилери бирдей деңгээлде кайталануучу эмес экенин көрсөтөт. Авторлор сүрөт сапаты, белги аныктамаларынын бири-бирин кайчылаштырышы жана инвазивдүү эмес LR-M баалоосунун чектөөлөрү бул өзгөрмөлүүлүккө салым кошушу мүмкүн экенин талкуулашат.

LI-RADSтын акыркы категориясында MRI менен CTнин айырмасы

LI-RADS категориясы толугу менен бааланганда MRIдагы κ = 0,76 мааниси CTдеги κ = 0,50 маанисинен жогору. Ошондой эле TIV баалоосунда да MRI үчүн жогорураак бириктирилген κ алынган.

Бирок бул жыйынтыктарды эки маанилүү чектөө менен окуу керек. Биринчиден, ар бир белги үчүн бирдей изилдөөлөр топтому жана бирдей байкоолор саны жок. Экинчиден, бул изилдөө MRI менен CTнин көзөмөлдөнгөн диагностикалык артыкчылыгын түз салыштыруу үчүн долбоорлонгон эмес. Демек, жыйынтык “MRI клиникалык жактан CTден сөзсүз жакшы” дегенди билдирбейт; маалыматтар ушул изилдөөдө MRI баалоолору жалпы белгилердин көпчүлүгүндө окурмандар арасында көбүрөөк ырааттуу болгонун көрсөтөт.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө ретроспективдүү жеке катышуучулардын маалыматтарынын мета-анализи. Маалымат булагы LI-RADS Living Systematic Review and IPD Meta-Analysis Project. Бир эле байкоонун бир эле модалдуулукта бир нече окурман тарабынан LI-RADS CT/MRI v2018 критерийлери менен бааланган болушу негизги ылайыктуулук шарттарынын бири.

Маалыматтар борбордук REDCap маалымат базасында сакталган жана ар бир байкоого уникалдуу идентификатор берилген. Маалыматтарда дал келбестик табылганда түпнуска изилдөөнүн изилдөөчүлөрү менен байланыш түзүлгөн.

Bias коркунучун баалоо

Bias коркунучу LI-RADS изилдөөсүнө ылайыкташтырылган QUADAS-2 куралынын index-test домени аркылуу бааланган. Изилдөөнүн максаты диагностикалык тактыктан көрө окурмандар аралык шайкештик болгондуктан, баалоо өзгөчө окурмандардын сокурланышына жана клиникалык маалыматка жетүүсүнө багытталган.

Беш изилдөөнүн төртөө (%80) index-test жагынан төмөн bias коркунучуна ээ болсо, бир изилдөө жогорку коркунучтуу деп бааланган. Applicability concern бардык изилдөөлөр үчүн төмөн болгон.

Статистикалык анализ

Изилдөөчүлөр эки баскычтуу мета-аналитикалык ыкманы колдонушкан. Биринчи баскычта ар бир изилдөө үчүн κ, оң шайкештик жана терс шайкештик эсептелген; иреттелген LI-RADS категориялары үчүн салмакталган κ колдонулган. Үч окурман болгон учурларда Fleiss κ колдонулган.

Изилдөөгө мүнөздүү κ стандарттык каталарын баалоо үчүн бейтап деңгээлинде параметрлик эмес bootstrap кайра тандоо колдонулган. Ар бир изилдөө үчүн 1000 bootstrap итерациясы жүргүзүлүп, бир бейтапка тиешелүү бардык окурман баалоолору кайра тандоодо чогуу сакталган.

Экинчи баскычта изилдөө деңгээлиндеги κ баалары random-effects түзүмү бар жалпыланган сызыктуу модель менен бириктирилген. Изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк restricted maximum likelihood аркылуу бааланган τ² жана I² статистикасы менен бааланган.

Анализдер R программасында meta, metafor, dmetar, psych жана irrCAC пакеттерин колдонуу менен жүргүзүлгөн. Статистикалык маанилүүлүк эки тараптуу p < 0,05 катары аныкталган.

Сезимталдык анализи

Жогорку bias коркунучу бар Burgio жана кесиптештеринин изилдөөсүн алып салуу менен сезимталдык анализи жүргүзүлгөн. Айрым ancillary белгилер ушул изилдөөдө гана болгондуктан, алты белги үчүн сезимталдык анализин жүргүзүүгө мүмкүн болгон эмес. Анализ жүргүзүүгө мүмкүн болгон жыйынтыктар жалпы негизги анализ менен салыштырууга боло тургандай болуп, аталган изилдөө баштапкы анализде калтырылган.

Мета-регрессия

Изилдөөчүлөр гетерогендүүлүктүн мүмкүн болгон булактарын изилдөө үчүн окурмандардын саны, окурмандардын тажрыйбасы, белги prevalansı жана изилдөө өлкөсү өзгөрмөлөрүн колдонгон post hoc бир өзгөрмөлүү мета-регрессияларды жүргүзүшкөн.

Ар бир белги үчүн болгону үчтөн бешке чейин изилдөө болгондуктан, бул анализдер ырастоочу эмес, изилдөөчү мүнөздө деп бааланган. Белгилердин жарымынан көбүндө каралган модераторлор гетерогендүүлүктү түшүндүргөн эмес жана pseudo-R² мааниси 0 болгон. Бирок айрым өзгөчө анализдерде изилдөө өлкөсү же окурмандардын саны гетерогендүүлүктүн маанилүү бөлүгүн түшүндүрө алары байкалган. Изилдөөлөрдүн саны аз болгондуктан, бул жыйынтыктарды этияттык менен баалоо керек.

Изилдөөнүн эң күчтүү табылгалары

• Беш изилдөөдөн 805 бейтап жана 975 байкоо биргелешкен анализде бааланган.
• Major белгилерде окурмандар аралык шайкештик MRI жана CTде белгиден белгиге олуттуу өзгөргөн.
• Эки модалдуулукта тең эң жогорку major-feature шайкештиги жабыркаган очоктун өлчөмүндө байкалган.
• Threshold growth MRI жана CT үчүн эң төмөн шайкештик көрсөткөн major белги болгон.
• LI-RADS категориясынын жалпы бириктирилген κ мааниси MRI үчүн 0,76, CT үчүн 0,50.
• TIV үчүн κ MRIда 0,60, CTде 0,21 болгон.
• Ancillary жана LR-M белгилеринде шайкештик абдан өзгөрмөлүү.
• Айрым белгилерде чийки пайыздык шайкештик жогору болгонуна карабастан κ төмөн болушу prevalansка байланышкан kappa парадоксу менен байланыштуу.

Чектөөлөр

Изилдөөнүн эң маанилүү чектөөлөрүнүн бири IPD анализине беш гана изилдөөнүн киргизилиши. Жеке катышуучулардын маалыматтарына жетүү убакыт жана ресурс талап кылышы, изилдөөчүлөрдөн маалымат алынбай калышы, изилдөөлөр арасындагы маалымат коддоо айырмачылыктары жана этикалык/маалымат бөлүшүү шарттары изилдөөлөрдүн санын чектеген.

IPD изилдөөлөрүн тандоо акыркы издөөсү 2024-жылы жүргүзүлгөн маалымат базасына негизделген. Ошондуктан андан жаңы изилдөөлөр анализге кирбей калышы мүмкүн.

Бардык изилдөөлөр Түндүк Америка жана Европадан чыккан. HCC жүгү олуттуу болгон Азия өлкөлөрүнөн изилдөөлөрдүн жоктугу жыйынтыктарды LI-RADSтын глобалдык колдонулушуна жалпылоону чектейт.

Окурмандардын көпчүлүгү абдоминалдык радиологдор болгон. Ошондуктан жыйынтыктар жалпы радиологдордун, тажрыйбасы аз окурмандардын же окуу баскычындагы радиологдордун көрсөткүчтөрүн түздөн-түз чагылдырбашы мүмкүн.

Айрым ancillary белгилерде оң prevalans өтө төмөн. Мындай учурда чийки пайыздык шайкештик жогору болсо да Cohen κ нөлгө жакындашы мүмкүн. Ошондуктан өзгөчө prevalansы төмөн белгилердин κ маанилерин жалгыз өзү окурмандардын пикир келишпестигинин түз көрсөткүчү катары колдонбоо керек.

Көп белгилер аз гана сандагы изилдөөлөрдө билдирилгендиктен, айрым гетерогендүүлүк маанилерин эсептөөгө мүмкүн болгон эмес жана айрым ишеним аралыктары өтө кең чыккан. Мисалы, айрым баалардын ишеним аралыктары төмөн шайкештиктен дээрлик кемчиликсиз шайкештикке чейин созулган.

Илимий жактан изилдөө эмнени айтат, эмнени айтпайт?

Изилдөө колдогон жыйынтык: LI-RADS CT/MRI v2018 ичиндеги сүрөттөө белгилерин ар башка радиологдор баалаганда шайкештик белгиден белгиге олуттуу өзгөрөт. Каралган маалымат топтомунда MRI жалпы белгилердин көпчүлүгүндө жана өзгөчө акыркы LI-RADS категориясында CTге салыштырмалуу жогорураак окурмандар аралык шайкештик көрсөткөн.

Изилдөө колдобогон жыйынтык: Бул маалыматтар MRI бардык бейтаптарда, бардык HCC сценарийлеринде же бардык клиникалык борборлордо CTден сөзсүз жакшы экенин далилдебейт. Изилдөө бейтаптын жашап кетүүсү, дарылоонун ийгилиги же MRI-versus-CT диагностикалык артыкчылыгын түз салыштырган эксперимент эмес.

Авторлор келечекте жаңыраак, чоңураак жана географиялык жактан ар түрдүү изилдөө топтомдору менен тышкы валидация жүргүзүүнү; өзгөчө Азиядан маалыматтарды жана тажрыйбасы ар башка радиологдорду кошууну сунушташат. Мындан тышкары, окурмандар аралык шайкештикти окутуу аркылуу жогорулатуу же айрым LI-RADS критерийлерин ачыгыраак жана жөнөкөй аныктоо мүмкүнчүлүктөрү изилдене турган ыкмалардын катарына кирет.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Түпнуска аталыш: Inter-Reader Agreement for CT and MRI LI-RADS Version 2018: An Individual Participant Data Meta-Analysis

Авторлор: S. Das; E. Lam; O. Muhn; S. Mahbub; D. Ansari; H. Osman; R. Awad; M. K. Al-Ghita; R. Thornhill; C. Walsh; M. M. G. Leeflang; H. Naringrekar; C. B. van der Pol; M. Alabousi; M. R. Bashir; A. F. Costa; B. Levis; J. Salameh; H. Kang; C. Clarke; D. R. Ludwig; M. D. Burgio; S. Lewis; T. J. Fraum; M. D. F. McInnes.

Тең салым: S. Das жана E. Lam тең биринчи автор катары көрсөтүлгөн.

Corresponding author: M. D. F. McInnes.

Журнал: Journal of Magnetic Resonance Imaging.

Басма: Wiley Periodicals LLC, International Society for Magnetic Resonance in Medicine атынан.

DOI: 10.1002/jmri.70467

Жарыянын түрү: Research Article; ретроспективдүү жеке катышуучулардын маалыматтарынын мета-анализи.

Жарыянын статусу: Version of Record / Publisher's PDF.

Тапшыруу процесси: Received 22 April 2026; Revised 9 July 2026; Accepted 12 July 2026.

Каржылоо: Изилдөө Canadian Institutes of Health Research тарабынан 469052 номурлуу колдоо жана Radiological Society of North America тарабынан колдоого алынган.

Маалымат жана протокол: Изилдөө LI-RADS Living Systematic Review and IPD Meta-Analysis Project маалыматтарын колдонгон. Изилдөө протоколу Open Science Framework платформасында экени булак макалада көрсөтүлгөн.

Отчет берүү алкагы: Изилдөө PRISMA-IPD жана диагностикалык тактык боюнча системалуу серептер үчүн PRISMA-DTA отчет берүү принциптерин карманган.

Лицензия жөнүндө эскертүү: Булак файлдын институционалдык мукаба барагында CC BY деп көрсөтүлгөнү менен, басмачынын макала текстинде Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs лицензиясы көрсөтүлгөн. Лицензия маалыматтарынын ортосунда дал келбестик болгондуктан, Verianla TELİF/LİSANS GUARD алкагында кыйла чектөөчү CC BY-NC-ND шарты негиз катары алынган. Бул Verianla тексти булак макаланын түз котормосу же адаптацияланган көчүрмөсү эмес; илимий фактылар, ыкма жана жыйынтыктар өз алдынча баяндоо менен кайра түшүндүрүлгөн. Булактын түпнуска фигуралары жана корголгон визуалдык дизайндары колдонулган эмес.

Негизги методологиялык чектөөлөр: Беш изилдөө менен чектелген IPD топтому; айрым төмөн prevalansтуу белгилерде kappa парадоксу; айрым белгилерде гетерогендүүлүктүн эсептелбеши; изилдөө издөөсүнүн 2024-жыл менен чектелиши; Түндүк Америка жана Европа басымдуу маалыматтар; Азия популяциясынын жоктугу жана окурмандардын көпчүлүгүнүн адистешкен абдоминалдык радиологдор болушу.

Илимий чечмелөөнүн чеги: Жыйынтыктар окурмандар аралык кайталануучулукту өлчөйт. MRIнын CTге салыштырмалуу жалпы клиникалык же диагностикалык артыкчылыгын далилдеген рандомизацияланган же түз салыштырмалуу изилдөө катары чечмеленбеши керек.