Bu çalışma, gümüş bazlı yara örtüleri üzerine yayımlanmış araştırmaların hangi bilimsel yönlere yoğunlaştığını ve hangi alanların görece az incelendiğini belirlemek için ontolojik analiz ve makine öğrenmesini birlikte kullanan bir bilimsel derlemedir. Ontolojik analiz, karmaşık bir araştırma alanını önceden tanımlanmış boyutlar ve bu boyutlara ait kavramsal elemanlar üzerinden sistematik olarak sınıflandıran bir çerçevedir. Araştırmacılar Scopus'tan elde edilen 4.711 hakemli yayını sekiz boyut ve toplam 54 elemandan oluşan bir ontolojiye eşlemek için elle kodlanmış yayınlarla eğitilmiş bir Evrişimsel Sinir Ağı (Convolutional Neural Network, CNN) kullanmıştır. Çalışmanın ana sonucu, gümüş nanoparçacıklarının (AgNP) araştırma literatürüne açık biçimde hâkim olmasına rağmen bu yoğunluğun insan çalışmalarına aynı ölçüde yansımadığıdır. Araştırma bir klinik etkinlik deneyi değildir; yayın literatürünün yapısını ve araştırma eğilimlerini haritalamaktadır.

Kaynakta ilgili yayınların yaklaşık %78'inin AgNP, %7'sinin inorganik gümüş türleri ve %15'inin organik gümüş bileşikleriyle ilişkili olduğu bildirilmektedir. AgNP araştırmalarının %54'ü in vitro testlerle, %17'si hayvan çalışmalarıyla ve yalnız %3'ü insan çalışmalarıyla ilişkilendirilmiştir. Buna karşılık organik gümüş literatüründe insan çalışmalarının payı %38, inorganik gümüşte %43 olarak raporlanmıştır. Bu dağılım, araştırma hacmi ile klinik olgunluğun aynı kavram olmadığını göstermektedir.

Çalışmanın ontolojisi yalnız hangi gümüş türünün incelendiğini değil; gümüşün hangi nanosupport üzerinde bulunduğunu, hangi matriste kullanıldığını, antimikrobiyal etkinliğin nasıl incelendiğini, hangi deneysel yöntemin kullanıldığını, yara iyileşmesinin hangi aşamasına odaklanıldığını, hangi yara türünün ele alındığını ve iyileşmenin hangi sonlanımla değerlendirildiğini birlikte sınıflandırmayı amaçlamaktadır. Böylece tek tek yayınları özetlemek yerine bütün alanın araştırma mimarisini görünür kılan bir harita oluşturulmuştur.

Gümüş neden yara örtülerinde araştırılıyor?

Gümüşün antimikrobiyal etkisi, gümüş iyonlarının oksijen, kükürt, azot ve fosfor içeren biyolojik yapılara bağlanabilme özelliğiyle ilişkilidir. Bu etkileşimler hücre zarları, proteinler, enzimler, DNA ve RNA gibi biyolojik yapılarda işlev bozukluğuna yol açabilir. Kaynak makale ayrıca oksidatif stres, metabolik bozulma, iyon taşınımının etkilenmesi, proton gradyanının bozulması ve DNA agregasyonu gibi mekanizmaların gümüşün antimikrobiyal etkisiyle ilişkilendirildiğini aktarmaktadır.

Bu geniş etki spektrumu avantaj sağlayabilse de aynı özellik memeli hücreleri açısından sitotoksisite sorununu da ortaya çıkarabilir. Bu nedenle yara örtüsündeki gümüş miktarı, salım hızı ve kimyasal form yalnız bakterileri baskılama açısından değil, konak doku üzerindeki etkiler bakımından da önemlidir. Kaynak, yüksek gümüş maruziyetinin argyria gibi istenmeyen etkilerle ilişkili olabileceğini de hatırlatmaktadır.

Gümüş Bazlı Yara Örtülerinin Ontolojik Analizi Nedir?

Bu çalışmadaki ontolojik analiz, gümüş bazlı yara örtüsü araştırmalarını sekiz temel boyuta ayıran ve binlerce yayının bu boyutlardaki kavramsal elemanlarla ilişkisini aynı harita üzerinde gösteren üstten-aşağı bir literatür sınıflandırma yöntemidir; amacı tek bir ürünün etkinliğini kanıtlamak değil, araştırma alanının hangi yolları yoğun, seyrek veya hiç incelemediğini görünür kılmaktır.

Ontolojinin sekiz boyutu

Çalışmanın kurduğu ontoloji, yara örtüsü tasarım problemini aşağıdaki sekiz bilimsel boyutta ele almaktadır:

1. Gümüş türü: aktif antimikrobiyal bileşenin hangi gümüş formunda olduğu.
2. Nanosupport: gümüş türünü taşıyan veya destekleyen nanoyapı.
3. Matris: aktif bileşenin yara ortamına sunulduğu taşıyıcı malzeme.
4. Antimikrobiyal etkinlik: mikrobiyal aktivitenin hangi özellik veya ölçütle değerlendirildiği.
5. Yöntem: etkinliğin in vitro, hayvan, insan veya diğer araştırma yöntemleriyle nasıl sınandığı.
6. Yara iyileşmesi: inflamasyon, proliferasyon veya yeniden şekillenme gibi iyileşme süreçleri.
7. Yara: yanık, vasküler yara, diyabetik yara ve diğer yara sınıfları.
8. İyileşme sonucu: yara örtüsü, iyileşme zamanı, ağrı, skar veya maliyet gibi sonlanımlar.

Bu sekiz boyutta toplam 54 ontolojik eleman tanımlanmıştır. Yazarlar, 54 elemandan herhangi sekizinin seçilmesi durumunda matematiksel olarak 1.040.465.790 farklı sekizli kombinasyon oluşabileceğini; elemanlar kendi sekiz boyutları içinde tutulduğunda ise 10 × 6 × 13 × 5 × 7 × 4 × 4 × 5 hesabıyla 2.184.000 semantik olarak yapılandırılmış kombinasyon bulunduğunu belirtmektedir. Bu hesap, ontolojinin temel amacını açıklar: araştırmacının tek tek olasılıkları zihinsel olarak izlemesinin mümkün olmadığı çok büyük bir tasarım uzayını sistematik bir haritaya dönüştürmek.

Makalenin sonuç bölümünde ayrıca 436.800 potansiyel araştırma yolu veren farklı bir hesaplama yer almaktadır. Kaynak iki sayının nasıl uzlaştırılacağını açık biçimde açıklamadığı için 2.184.000 ve 436.800 değerleri burada birbirine dönüştürülmemiş veya biri diğerinin düzeltilmiş hali olarak kabul edilmemiştir.

Monad haritası neyi gösteriyor?

Çalışmanın merkezi görselleştirmesi “monad map” adı verilen ontoloji haritasıdır. Harita, her boyut ve elemanla ilişkilendirilen yayın sayısını gösterir. Uzun bir çubuk veya yüksek bir yayın sayısı, o konunun literatürde görece yoğun biçimde incelendiğini; küçük değer ise daha sınırlı ilgi gördüğünü ifade eder.

Ancak bu sayımlar ortak görülme ilişkisini otomatik olarak göstermez. Kaynağın verdiği örnekte “alginate hydrogel” üzerine bir yayın hem “alginate” hem “hydrogel” sınıflarında sayılabilir; fakat yalnız haritaya bakarak belirli bir hydrogel çalışmasının alginate, PVA veya başka bir polimer içerdiği söylenemez. Dolayısıyla ontoloji araştırma yoğunluğunu gösterir, bütün kavramlar arasındaki eşleşmeleri yeniden oluşturmaz.

Gümüş araştırmaları üç ana sınıfa ayrılıyor

Yazarlar alanı gümüş açısından üç geniş sınıfta incelemiştir: nanokristalin/metallic gümüş ve özellikle gümüş nanoparçacıkları, inorganik gümüş bileşikleri ve organik moleküllerle ilişkili gümüş türleri. Kaynak özetindeki dağılıma göre çalışmaların %78'i AgNP, %7'si inorganik gümüş ve %15'i organik gümüşle ilişkilidir.

Gümüş nanoparçacıkları neden araştırmada baskın?

Metallic gümüş alanı kaynakta 2.425 yayınla en büyük sınıf olarak görünmektedir. Makale, bu grubun %91'inde boyutu 100 nm'nin altında tanımlanan AgNP'lerin yer aldığını bildirir. AgNP araştırmalarındaki yoğunluk; parçacık boyutunun, şeklinin, yüzey kaplamasının, agregasyonunun ve çözünme davranışının antimikrobiyal özellikleri değiştirebilmesi nedeniyle geniş bir temel araştırma uzayı oluşmasına bağlanmaktadır.

AgNP'ler çoğunlukla gümüş iyonlarının indirgenmesiyle sentezlenir. Kaynak; inorganik, organik veya biyolojik indirgeme yöntemlerinin kullanılabildiğini; küçük partiküllerin yüksek yüzey alanları nedeniyle daha hızlı çözünme eğilimi gösterebildiğini ve yüzey kaplamasının Ag+ salımı üzerinde etkili olduğunu aktarmaktadır.

AgNP çalışmalarında in vitro araştırmalar neden yoğun?

AgNP literatürünün önemli bölümü planktonik bakterilerde antimikrobiyal etkinlik ve memeli hücrelerinde sitotoksisite ölçümlerine odaklanmaktadır. Antimikrobiyal etkinliğin değerlendirilmesinde Minimum İnhibitör Konsantrasyon (MIC) ve Minimum Bakterisidal Konsantrasyon (MBC) sık kullanılan ölçülerdir. MIC görünür bakteri büyümesini önleyen en düşük konsantrasyonu; MBC ise başlangıç bakteri popülasyonunun %99,9'undan fazlasını öldüren en düşük konsantrasyonu ifade eder.

Kaynakta sık incelenen bakteriler arasında Escherichia coli, Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus epidermidis ve metisiline dirençli Staphylococcus aureus (MRSA) sayılmaktadır. Sitotoksisite araştırmalarında fibroblastlar ve keratinositler gibi memeli hücreleri kullanılmaktadır.

Yara örtüsünün matrisi neden önemli?

AgNP'nin antimikrobiyal özelliği tek başına yara örtüsünün başarısını belirlemez. Yara eksüdasının gümüş salımını etkileyebilmesi nedeniyle taşıyıcı matris kritik bir tasarım bileşenidir. Kaynakta AgNP için özellikle hydrogeller ve chitosan tabanlı yapılar öne çıkmaktadır. Hydrogeller hidrofilik, üç boyutlu ve çapraz bağlı polimer ağlarıdır; yara ortamındaki nemin korunmasına ve kontrollü aktif madde salımına katkı sağlayabilir.

Makale ayrıca nanozeolitler ve nano-metal-organic framework (nano-MOF) yapılarının gümüşün daha kontrollü taşınması için araştırılabilecek nanosupport seçenekleri olduğunu belirtmektedir. Bununla birlikte bu alanın mevcut AgNP literatürüne kıyasla sınırlı olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

İnorganik gümüş araştırmaları nasıl farklılaşıyor?

Kaynakta inorganik gümüş türleri için 263 yayın belirlenmiştir. Bu sayı AgNP literatüründen çok daha düşüktür; ancak insan ve hayvan çalışmalarının göreli ağırlığı daha yüksektir. Yazarlar bu durumu, birçok iyonik veya inorganik gümüş içeren yara örtüsünün düzenleyici süreçlerden daha önce geçmiş ve ticari kullanıma ulaşmış olmasıyla ilişkilendirmektedir.

Makalenin yazarlarının 15 Mart 2026 tarihinde FDA veri tabanında yaptığı taramada gümüş bazlı yara örtüleri için 123 kayıt bulunduğu belirtilmektedir. Yazarların sınıflandırmasına göre bunların 8'i AgNP, 90'ı gümüş iyonu/metal, 18'i organik gümüş ve 7'si diğer bileşiklerden oluşmuştur. Bu dağılımın %73'ü inorganik gümüş türleri olarak değerlendirilmiştir. Bu FDA sayıları makalenin kendi veri toplama zamanına aittir; güncel ürün sayısı olarak genellenmemelidir.

Organik gümüş ve gümüş sülfadiazin

Organik gümüş kategorisinde 492 yayın bulunmuş ve bu literatürün büyük kısmında gümüş sülfadiazin (silver sulfadiazine, SSD) öne çıkmıştır. Kaynak, organik gümüş yayınlarının %65'inin hayvan veya insan çalışmaları içerdiğini ve özellikle yanık yaraları ile iyileşme zamanına odaklanıldığını bildirmektedir.

Makale, SSD'nin uzun klinik geçmişine rağmen kısmi kalınlıktaki yanıklarda ilk seçenek kullanımı konusunda güncel tartışmalar bulunduğunu aktarmaktadır. Ayrıca AgNP ve SSD karşılaştırmalarını inceleyen yakın tarihli bir sistematik analizde nanokristalin gümüşün bazı iyileşme sonuçlarında avantaj gösterdiği, ancak genel kanıt kesinliğinin düşük veya çok düşük olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle söz konusu karşılaştırma kesin klinik üstünlük olarak yorumlanmamalıdır.

Gümüş Nanoparçacıkları Neden Yayın Sayısında Önde Olmasına Rağmen İnsan Çalışmalarında Geride?

Ontolojik harita AgNP'lerin literatürde en yoğun araştırılan gümüş sınıfı olduğunu, fakat insan çalışmalarının çok daha az olduğunu göstermektedir; yazarlar bu farkı kontrollü gümüş salımı, toksisite, standardizasyon, üretim, maliyet, düzenleyici gereklilikler, çevresel etkiler ve güçlü klinik kanıt eksikliği gibi çeviri engellerinin yanı sıra inorganik ve organik gümüş ürünlerinin düzenleyici onay ve ticari kullanım açısından daha uzun geçmişe sahip olmasıyla açıklamaktadır.

AgNP'lerin klinik çevirisinin önündeki başlıca engeller

• Kontrollü Ag+ salımı: çok fazla salım toksisiteye, çok az salım yetersiz antimikrobiyal etkiye yol açabilir.
• Parçacık kararlılığı: agregasyon, depolama ve sterilizasyon sırasında yapısal değişimler oluşabilir.
• Toksisite belirsizliği: AgNP hem Ag+ salımı üzerinden hem de partikülün doğrudan hücresel etkileşimleri üzerinden biyolojik etki gösterebilir.
• Tekrarlanabilirlik: sentez yollarının çeşitliliği, büyük ölçekte aynı özelliklerde partikül üretimini zorlaştırabilir.
• Üretim maliyeti: nanoparçacık saflaştırması, sterilizasyon, ambalajlama ve raf ömrü gereksinimleri üretim sürecini karmaşıklaştırabilir.
• Düzenleyici gereklilikler: nanomalzemelerde biyokalım ve biyodağılım gibi ek veriler talep edilebilir.
• Klinik kanıt: mevcut yara örtülerine karşı açık avantaj gösteren yüksek kaliteli randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.
• Çevresel etkiler: üretim ve kullanım sonrası nanoparçacık salımının ekolojik etkileri değerlendirilmelidir.
• Ticarileşme: fikrî mülkiyet, lisanslama ve ölçeklendirme için sanayi ortaklığı sorunları klinik geçişi yavaşlatabilir.

Kronik yaralar ve biyofilm problemi

Makale, kronik yaralarda biyofilmi gelecekteki yara örtüsü araştırmalarının temel sorunlarından biri olarak ele almaktadır. Biyofilmin extracellular polymeric substance (EPS) matrisi antimikrobiyal ajanların penetrasyonunu zorlaştırabilir. Gümüşün tek başına biyofilmi bozabilmesi için gereken yüksek konsantrasyonlar toksisite riskini artırabileceğinden, kaynak yüzey aktif maddeler veya başka yardımcı antibiyofilm stratejilerinin yara örtüsü tasarımına eklenmesini araştırılması gereken bir yol olarak değerlendirmektedir.

Kaynak ayrıca insan kronik yaralarında S. aureus ve P. aeruginosa gibi bakterilerin farklı derinliklerde bulunabildiğini ve gümüş aktiflerinin karmaşık üç boyutlu yara dokusuna ne kadar derin nüfuz edebildiğinin yeterince araştırılmamış bir konu olduğunu belirtmektedir. Daha yüksek aktif madde konsantrasyonu penetrasyonu artırabilecek olsa da toksisiteyi de yükseltebilir; bu nedenle daha derine ve kontrollü taşıma, araştırılması gereken tasarım problemlerinden biridir.

Ontolojik yöntemin güçlü tarafı

Yazarlar ontolojik yaklaşımı geleneksel derlemelerden dört noktada ayırmaktadır. Birincisi, yaklaşım yayımlanmış çalışmaların oluşturduğu alt kümelerden başlamak yerine teorik olarak tanımlanmış bütün problem uzayından başlar. İkincisi, araştırılmış alanlarla birlikte az araştırılmış veya araştırılmamış yolları görünür hale getirebilir. Üçüncüsü, araştırma alanının boyutları ve bu boyutlar arasındaki olası yollar için açık bir kavramsal yapı sunar. Dördüncüsü, ontoloji zaman içinde tekrar oluşturularak araştırma yönelimlerinin değişimini izleyen bir yol haritasına dönüştürülebilir.

Ontolojik yöntemin sınırlılıkları

Ontolojinin tasarımı tamamen nesnel değildir. Hangi 54 elemanın seçildiği araştırmacıların kavramsal kararlarına bağlıdır; başka bir araştırma ekibi farklı elemanlar veya farklı granülerlik düzeyleri seçebilir. Yazarlar da ontolojiyi sabit ve değişmez bir sınıflandırma yerine gerektiğinde güncellenebilen “yaşayan” bir kodlama olarak değerlendirmektedir.

Ayrıca sınıflandırma başlık, özet ve gerektiğinde anahtar kelimeler üzerinden gerçekleştirilmiştir; bütün yayınların tam metnindeki her deney ayrıntısı sınıflandırmanın doğrudan girdisi değildir. Korpus Scopus tabanlıdır. Bu nedenle “bütün literatür” ifadesi, çalışmanın belirlediği Scopus aramasıyla yakalanan yayın evreni bağlamında anlaşılmalıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Literatür korpusu nasıl oluşturuldu?

Araştırmacılar gümüş bazlı yara örtüleri üzerine hakemli yayınları Scopus veri tabanında taramıştır. Ön araştırma 2.189 makalelik bir korpus üretmiş, daha sonra arama genişletilerek nihai korpus 4.711 yayına çıkarılmıştır. Ana PDF, ayrıntılı arama prosedürünün ve PRISMA şemalarının ek materyalde bulunduğunu belirtmektedir. Yüklenen ana PDF içinde tam Boolean sorgu dizisi bulunmadığından burada yeni bir arama sorgusu oluşturulmamıştır.

Elle kodlama ve CNN sınıflandırması

Şekil 2, sınıflandırmanın yalnız doğrudan bir CNN tahmininden oluşmadığını gösterir. Araştırmacılar önce rastgele seçilmiş yayınları üç ortak yazar tarafından elle kodlayıp uzlaştırmış, ardından bu insan kodlamasını CNN eğitim ve doğrulamasında kullanmış; tahminleri yeniden gözden geçirip daha büyük korpusa aşamalı olarak uygulamıştır.

CNN nasıl yapılandırıldı?

CNN modelleri ConText yazılım paketi kullanılarak eğitilmiştir. Çalışmada çok etiketli metin sınıflandırması için yazılımın sağladığı CNN kodu temel alınmıştır. Patch size, stride, katman sayısı ve büyüklüğü, loss function ve pooling algoritması birden fazla iterasyonda ayarlanmıştır.

Metin vektörleştirmesinde bag-of-words yaklaşımının one-hot ve bag-of-n-gram temsillerinden daha iyi performans verdiği bildirilmiştir. Kaynak, tek bir max-pooling katmanı ve square loss function ile 2.000 epoch kullanılan yapının en iyi performansı verdiğini belirtmektedir.

Model değerlendirmesinde Accuracy, Precision ve Sensitivity yanında F1 Score, Matthews Correlation Coefficient (MCC), Informedness ve Markedness kullanılmıştır. Yazarlar modelleri kıyaslamak için özellikle F1 Score ve MCC'yi öne çıkarmıştır. Ana metin bütün ontolojik etiketler için tek bir toplu sayısal performans tablosu vermediğinden burada kaynakta bulunmayan accuracy, F1 veya MCC değerleri üretilmemiştir.

Üç gümüş sınıfının araştırma profili

Bu tablo AgNP alanındaki temel çelişkiyi görünür kılar: yayın hacminin büyük kısmı AgNP üzerinde olmasına rağmen insan araştırmalarındaki oran son derece düşüktür. İnorganik ve organik gümüş sınıflarında toplam yayın sayısı daha düşük olmakla birlikte klinik veya insan temelli araştırma göreli olarak daha belirgindir.

İn vitro, hayvan ve insan yayınları zaman içinde nasıl değişti?

Kaynak Şekil 11 bütün gümüş sınıflarında in vitro, hayvan ve insan araştırmalarını dönemlere ayırmaktadır. Grafiğin kendi veri tablosunda verilen sayılar aşağıdadır.

Grafik, özellikle 2020 sonrası dönemde in vitro yayınların çok hızlı büyüdüğünü, hayvan çalışmalarının da arttığını, insan çalışmalarının ise aynı büyüklükte artmadığını göstermektedir. Bu nedenle toplam yayın hacmindeki artışın doğrudan klinik kanıt artışı olarak yorumlanması doğru değildir.

AgNP Araştırmalarında Hayvan ve İnsan Çalışmaları Zaman İçinde Nasıl Değişti?

Kaynak Şekil 12'ye göre AgNP hayvan çalışmaları 2000 öncesinde 2 yayından 2020 sonrası dönemde 274 yayına yükselirken insan çalışmaları aynı dönemlerde 3'ten 24'e çıkmıştır; bu farklı büyüme hızı, AgNP alanında preklinik araştırmaların insan çalışmalarından çok daha hızlı genişlediğini göstermektedir, ancak gelecekteki klinik başarıyı tek başına kanıtlamaz.

Kaynağın işaret ettiği araştırma boşlukları

Ontolojik harita, yalnız yoğun çalışılan alanları değil, görece az araştırılan alanları da görünür kılmaktadır. Makalede özellikle aşağıdaki araştırma boşlukları öne çıkarılmaktadır:

• Gümüşün zeolit ve metal-organic framework gibi alternatif nanosupportlarla kontrollü taşınması.
• Gümüş aktiflerinin yara çevresindeki miktarının ve doku derinliğine penetrasyonunun incelenmesi.
• Polimikrobiyal ve üç boyutlu biyofilm sistemlerinin daha gerçekçi modellerle araştırılması.
• Yara alanı küçülmesi ve doku yeniden şekillenmesi gibi gerçek iyileşme sonuçlarının yalnız mikrobiyal yükten ayrı değerlendirilmesi.
• Skar oluşumunun daha fazla incelenmesi.
• Maliyet ve klinik benimsenebilirliğin tasarım kriteri olarak değerlendirilmesi.
• AgNP için uygun kronik yara hayvan modellerinin ve yüksek kaliteli randomize kontrollü insan çalışmalarının geliştirilmesi.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

Çalışma, gümüş bazlı yara örtüsü literatüründe araştırma yoğunluğunun farklı gümüş türleri arasında son derece dengesiz olduğunu; AgNP'nin temel araştırmada baskın olduğunu; inorganik ve organik gümüşün ise göreli olarak daha fazla insan çalışması içerdiğini desteklemektedir. Ayrıca ontolojik haritalama, araştırma alanının hangi malzeme, yöntem, yara ve iyileşme sonlanımlarında yoğunlaşıp hangilerinde boşluk bıraktığını sistematik biçimde göstermektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

Bu çalışma AgNP, inorganik gümüş veya organik gümüş yara örtülerinden birinin bütün hastalarda diğerlerinden üstün olduğunu göstermez. Yeni hasta verisi üretmemiştir; doğrudan yara iyileşme oranı ölçmemiştir; yeni randomize kontrollü deney yürütmemiştir ve güvenlik açısından uzun dönem hasta izlemi yapmamıştır. Ayrıca yayın sayısı, ürün etkinliği veya kanıt kalitesiyle eş anlamlı değildir.

Ontolojik haritada bir kavramın çok sayıda yayınla ilişkilendirilmesi, bu yayınların aynı deney düzenine, aynı kaliteye veya aynı klinik sonuca sahip olduğu anlamına gelmez. CNN ile yapılan metin sınıflandırması da klinik kanıt değerlendirmesinin yerini tutmaz; model, araştırma metinlerini ontolojik kategorilere eşlemek için kullanılmıştır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Research on Silver-Based Wound Dressing: An Ontological Analysis

Yazarlar: Prabir K. Dutta, Thant Syn, Arkalgud Ramaprasad.

Sorumlu yazar: Prabir K. Dutta.

Kurumlar: Department of Chemistry and Biochemistry, The Ohio State University; Department of Information Systems, Analytics & Supply Chain, Florida Gulf Coast University; Department of Information and Decision Sciences, University of Illinois Chicago.

Dergi: Antibiotics.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Yayın bilgisi: 2026; cilt 15; sayı 5; makale 462. Yayın tarihi 2 Mayıs 2026.

DOI: 10.3390/antibiotics15050462

Kaynak türü: Hakemli Review makalesi; ontoloji ve makine öğrenmesi destekli literatür analizi.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Veri kaynağı: Scopus'ta indekslenen bilimsel yayınlar. Ana korpus 4.711 makaleden oluşmaktadır.

Ontoloji: Sekiz boyut ve 54 kavramsal eleman içeren gümüş bazlı yara örtüsü araştırma çerçevesi.

Makine öğrenmesi: ConText yazılımı üzerinde çok etiketli metin sınıflandırması için CNN. Kaynak bag-of-words temsilini, tek max-pooling katmanını, square loss function'ı ve 2.000 epoch eğitimini bildirmektedir.

Doğrulama ve metrikler: 90/10 K-fold doğrulama aşamaları; Accuracy, Precision, Sensitivity, F1 Score, Matthews Correlation Coefficient, Informedness ve Markedness. F1 Score ve MCC model karşılaştırmasında özellikle kullanılmıştır.

Finansman: Çalışma dış finansman almamıştır.

Etik kurul: Institutional Review Board Statement kaynakta “Not applicable” olarak belirtilmiştir.

Bilgilendirilmiş onam: Kaynakta “Not applicable” olarak belirtilmiştir.

Veri erişilebilirliği: Çalışmada kullanılan özgün akademik yayın verilerinin Scopus'ta bulunduğu ve veri tabanına 29 Nisan 2026 tarihinde erişildiği belirtilmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma Prabir K. Dutta ve Arkalgud Ramaprasad; metodoloji üç yazar; yazılım Thant Syn; kodlama ve validasyon üç yazar; veri kürasyonu Thant Syn tarafından gerçekleştirilmiştir. İlk taslak, gözden geçirme ve düzenleme üç yazar tarafından yapılmış; görselleştirme Thant Syn tarafından yürütülmüştür.

Ek materyal: Kaynak, ontolojide kullanılan taksonomi elemanlarının gerekçesi ile ayrıntılı arama yönteminin Supplementary Materials içinde bulunduğunu belirtmektedir. Yüklenen ana PDF bu ek materyalin tam içeriğini içermediğinden ayrıntılı Boolean sorguları veya ek PRISMA sayıları uydurulmamıştır.

Kaynak içi sayısal belirsizlik 1: Abstract ilgili gümüş-yara örtüsü yayınlarının sayısını 3.079 olarak verirken sonuç bölümü araştırma yollarının 3.077 hakemli yayında eşlendiğini belirtmektedir. Bu fark kaynakta açıklanmamıştır.

Kaynak içi sayısal belirsizlik 2: Ontolojinin kombinatoryal açıklamasında sekiz boyut için 2.184.000 semantik kombinasyon verilirken sonuç bölümünde 436.800 potansiyel yol belirtilmektedir. Kaynak bu iki hesaplama arasındaki dönüşümü açık biçimde göstermemektedir; bu nedenle iki değer bağımsız biçimde korunmuştur.

Temel yöntemsel sınırlılıklar: Ontoloji boyut ve elemanlarının seçimi araştırmacı kararına bağlıdır; farklı araştırmacılar farklı ontolojiler oluşturabilir. Çok etiketli monad sayımları kavramların aynı yayın içinde birlikte bulunmasını zorunlu olarak göstermez. Sınıflandırma başlık, özet ve gerektiğinde anahtar kelime metinlerine dayanır. Literatür korpusu Scopus aramasına bağlıdır. Ana makalede bütün sınıflar için ayrıntılı CNN performans matrisi verilmemektedir. Yayın sıklığı klinik kanıtın kalitesi veya tedavi etkinliği olarak yorumlanamaz.

Verianla anlatım yöntemi: Bu metin özgün abstract, discussion veya conclusion bölümlerinin cümle cümle Türkçe çevirisi değildir. Kaynaktaki ontoloji, sınıflandırma yöntemi, görsel veriler, CNN iş akışı, sayısal sonuçlar, yazar yorumları ve sınırlılıklar ayrıştırılarak bağımsız öğretici Türkçe yapı içinde yeniden kurulmuştur. Kaynak grafiklerinin görsel tasarımı kopyalanmamış; açıkça okunabilen sayısal veriler yeni HTML tablolarıyla sunulmuştur.

Klinik yorum sınırı: Bu makale gümüş içeren yara örtülerinin bireysel bir hasta için kullanımına ilişkin tedavi talimatı değildir. Ontolojik araştırma yoğunluğu, herhangi bir ürünün klinik olarak tercih edilmesi gerektiğini tek başına göstermez.