Bu çalışma, gıda üretiminde enzim içeren formülasyonlarla çalışan işçilerde havadan alfa-amilaz maruziyeti ile alfa-amilaza özgü IgE duyarlanması arasındaki ilişkiyi inceleyen kesitsel bir iş sağlığı araştırmasıdır. Mısır'daki tek bir tesiste 50'si doğrudan enzim formülasyonlarıyla çalışan, 50'si aynı tesiste enzimle çalışmayan görevlerde bulunan toplam 100 erkek ve hiç sigara içmemiş çalışan değerlendirilmiştir.

Maruz kalan çalışanların 41'inde, yani %82,0'sinde alfa-amilaza özgü IgE duyarlanması saptanırken kontrol grubundaki 50 kişinin hiçbirinde duyarlanma bulunmamıştır. Kişisel solunum bölgesinden alınan on üretim örneğinin tamamı çalışmanın karşılaştırma ölçütü olarak kullandığı 0,1 µg/m³ DECOS sağlık temelli mesleki maruziyet önerisinin üzerindedir. Üretim genelinde ortalama 8 saatlik zaman ağırlıklı alfa-amilaz konsantrasyonu 1,38 µg/m³ ile sınırın 13,8 katına ulaşmıştır; bildirilen en yüksek ölçüm toz tartımı sırasında 18,2 µg/m³, yani sınırın 182 katıdır.

Önemli olarak, duyarlanma yalnız atopik çalışanlarda görülmemiştir. Atopik olmayan fakat enzim maruziyeti bulunan 33 kişinin 24'ünde (%72,7) duyarlanma varken atopik olmayan kontrollerin hiçbirinde duyarlanma bulunmamıştır. Bununla birlikte çalışma kesitsel olduğu için maruziyet ile duyarlanma arasında güçlü ve tutarlı bir ilişki gösterse de tek başına zamansal nedenselliği kanıtlayamaz.

Çalışmada maruz kalan çalışanların %40'ı AISE Grade 3 olarak sınıflandırılmıştır. Grade 3, alt solunum yolu belirtileri ile IgE duyarlanmasının birlikte bulunduğu ve ileri mesleki astım değerlendirmesini gerektiren klinik profildir; doğrulanmış mesleki astım tanısı değildir.

Alfa-Amilaz Neden Bir Mesleki Alerjen Olabilir?

Alfa-amilaz, nişasta gibi karbonhidratların parçalanmasında kullanılan bir enzimdir. Gıda üretimi, fırıncılık ve endüstriyel enzim üretiminde mikrobiyal kaynaklı alfa-amilaz preparatları kullanılabilir. Kaynak çalışmanın odaklandığı alerjen, Aspergillus oryzae kaynaklı alfa-amilaz molekülü nAsp o 21, diğer adıyla allergen k87'dir.

Protein yapılı bir alerjen havaya karıştığında solunum yoluyla işçinin kişisel solunum bölgesine ulaşabilir. Bağışıklık sistemi bu proteine karşı spesifik IgE geliştirebilir. Buna duyarlanma denir.

Duyarlanma ile klinik hastalık aynı şey değildir. Kanda alfa-amilaza özgü IgE bulunması bağışıklık sisteminin alerjeni tanıdığını gösterir; fakat tek başına mesleki astım tanısını doğrulamaz. Klinik tanı için belirtilerin iş ile ilişkisi ve gerektiğinde seri ekspiratuvar akım ölçümleri veya daha ileri provokasyon testleri gibi ek nesnel değerlendirmeler gerekir.

Çalışmada Alfa-Amilaz Duyarlanması Nasıl Ölçüldü?

Alfa-amilaza özgü IgE, açlık venöz kan örneklerinde ImmunoCAP FEIA kullanılarak ölçülmüştür. Makalede “RAST class” ifadesi kullanılsa da test tarihsel radioallergosorbent test değildir. RAST sınıfı terimi burada ImmunoCAP ile elde edilen spesifik IgE konsantrasyonlarının kategorik derecelendirilmesini ifade eder.

Çalışmanın primer duyarlanma eşiği 0,35 kU/L ve üzeri, yani RAST Class ≥1 olarak belirlenmiştir.

Toplam 41 çalışan RAST Class ≥1 düzeyindedir. Bunların %34,1'i RAST Class 3–5 aralığına ulaşmıştır.

Havadan Alfa-Amilaz Maruziyeti Ne Kadar Yüksekti?

Çalışmada üretim çalışanlarının kişisel solunum bölgesinden sekiz saatlik vardiya boyunca örnek alınmıştır. IOM inhalabl toz örnekleyicileri kullanılmış ve filtrelerdeki alfa-amilaz proteini sandwich ELISA ile nicel olarak ölçülmüştür.

Sonuçlar, çalışmada referans olarak kullanılan DECOS sağlık temelli önerilen mesleki maruziyet sınırı olan 0,1 µg/m³, 8 saat TWA ile karşılaştırılmıştır.

İş istasyonu düzeyinde alfa-amilaz konsantrasyonu yükseldikçe duyarlanma oranının da yükseldiği güçlü bir sıralı ilişki görülmüştür. Spearman korelasyonu ρ=0,978 ve p<0,0001 olarak raporlanmıştır.

Bu sonuç araştırmanın en çarpıcı bulgularından biridir; ancak korelasyonun çok yüksek olması kesitsel bir çalışmayı nedensel deney haline getirmez. İş istasyonu maruziyeti ile duyarlanma arasındaki ilişkinin büyüklüğünü gösterir.

Atopik Olmayan Çalışanlarda Duyarlanma Neden Önemlidir?

Atopi; kişinin çevresel alerjenlere IgE yanıtı geliştirmeye yatkın olmasıyla ilişkili bir özelliktir. Maruz kalan grupta atopik öykü kontrol grubuna göre daha yaygındır: %34'e karşı %2. Bu farklılık, alfa-amilaz duyarlanmasının yalnızca gruplar arasındaki atopik yatkınlık farkıyla açıklanabileceği ihtimalini gündeme getirir.

Kaynak bu nedenle önceden belirlenmiş bir atopi-alt grup analizi yapmıştır.

Bu desen, alfa-amilaza özgü IgE duyarlanmasının yalnız atopik yatkınlığı bulunan kişilerle sınırlı olmadığını göstermektedir.

Ayrıca yalnız atopik öyküsü bulunan işçileri biyolojik izleme programına almak yeterli görünmemektedir. Kaynağın hesaplamasında atopik öykünün duyarlanmış kişileri saptamadaki duyarlılığı %41,5'tir; bu yaklaşım duyarlanmış kişilerin %58,5'ini kaçıracaktır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma Nasıl Tasarlandı?

Çalışma 2025 yılında Mısır'daki tek bir gıda üretim tesisinde gerçekleştirilen kesitsel mesleki sağlık sürveyans çalışmasıdır.

Gruplar başlangıçta tamamen aynı mıydı?

Hayır. Boy, kilo ve vücut kitle indeksi açısından anlamlı fark bulunmamıştır; ancak maruz kalan grubun ortalama yaşı daha yüksektir ve atopik öykü maruz kalanlarda belirgin biçimde daha sıktır.

Yaş farkı düzeltilmiş analizlerde kontrol edilmiştir. Atopi dengesizliği ise hem tabakalı analiz hem de çok değişkenli regresyonda ayrıca ele alınmıştır.

Firth lojistik regresyon neden kullanıldı?

Kontrol grubunda sıfır duyarlanma olayı bulunması klasik lojistik regresyonda complete separation adı verilen soruna yol açabilir. Bu durumda katsayı ve odds oranı tahminleri aşırı büyüyebilir veya kararsız hale gelebilir.

Çalışma bu nedenle Firth cezalandırılmış olabilirlik lojistik regresyonunu kullanmıştır.

Bu OR değerleri çok büyüktür fakat güven aralıkları da son derece geniştir. Kaynağın kendisi bu nedenle rakamların kesin etki büyüklüğü olarak yorumlanmamasını, daha çok güçlü ilişkinin göstergesi olarak değerlendirilmesini istemektedir.

Solunum belirtilerinde ne bulundu?

Benjamini-Hochberg yanlış keşif oranı düzeltmesinden sonra iki belirti maruz kalanlarda anlamlı olarak daha sık bulunmuştur.

Spirometri ne gösterdi?

Yüz katılımcının 98'inde spirometri elde edilmiştir. Maruz kalan grupta FEV₁/FVC oranı ve FEF₂₅–₇₅ değerleri istatistiksel olarak daha düşük bulunmuştur. Yazarlar bunu erken küçük hava yolu etkilenmesiyle uyumlu olabilecek bir bulgu olarak yorumlamaktadır.

Ancak kesitsel spirometri bulguları tek başına mesleki astımı doğrulamaz.

AISE Grade 3 Mesleki Astım Tanısı mıdır?

Hayır. Kaynağın oluşturduğu AISE sınıflaması, spesifik IgE, işle ilişkili solunum belirtileri ve spirometriyi birlikte kullanan klinik bir derecelendirme sistemidir. Grade 3, duyarlanma ile alt solunum yolu belirtilerinin birlikte bulunmasını ve formal mesleki astım incelemesinin gerekli olabileceği profili ifade eder; doğrulanmış mesleki astım tanısı değildir.

Yazarlar Grade 3 olan 20 çalışanın formal mesleki astım değerlendirmesine yönlendirilmesini önermektedir. Kaynağa göre doğrulama, iş ile ilişkili değişken hava yolu obstrüksiyonunun seri PEF izlemi ve/veya uygun koşullarda spesifik bronşiyal provokasyon gibi nesnel yöntemlerle gösterilmesini gerektirir.

Makale hangi iş sağlığı önlemlerini öneriyor?

Çalışmanın yazarları üç önceliği vurgulamaktadır:

1. Enzim tozunun kullanıldığı iş istasyonlarında yerel egzoz havalandırması ile alfa-amilaz konsantrasyonunun 0,1 µg/m³ düzeyinin altına indirilmesini hedeflemek.
2. Atopik öyküden bağımsız olarak maruz kalan çalışanlarda periyodik alfa-amilaza özgü ImmunoCAP k87 izlemi yapmak.
3. Grade 3 profiline sahip çalışanları formal mesleki astım değerlendirmesine almak.

Bunlar bu tek kesitsel araştırmanın yazarlarının iş sağlığı önerileridir; Verianla tarafından bağımsız klinik tedavi talimatı olarak üretilmemiştir.

Çalışma Maruziyetin Duyarlanmaya Neden Olduğunu Kanıtlıyor mu?

Çalışma çok güçlü bir maruziyet–duyarlanma ilişkisi gösteriyor; fakat kesitsel tasarım nedeniyle tek başına nedenselliği kesin olarak kanıtlayamaz.

Sonuç deseninin güçlü olmasının birkaç nedeni vardır: kontrol grubunda hiç duyarlanma görülmemesi, bütün üretim hava örneklerinin referans sınırı aşması, iş istasyonu düzeyinde çok yüksek doz-yanıt korelasyonu ve atopik olmayan maruz çalışanlarda da yüksek duyarlanma bulunması.

Bununla birlikte maruziyet ve sonuç aynı kesitsel araştırma çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmanın Tartışma bölümü de açıkça kesitsel tasarımın nedensel çıkarıma izin vermediğini belirtir. Bu nedenle özet ve sonuçta kullanılan “primary driver” gibi güçlü ifadeler, araştırmanın kendi yöntemsel sınırlamasıyla birlikte okunmalıdır.

Başlıca güçlü yönler

• Aynı tesisten eş zamanlı kontrol grubu kullanılması.
• Saflaştırılmış nAsp o 21 / k87 komponentine özgü ImmunoCAP ölçümü.
• Katılımcıların tamamının hiç sigara içmemiş olması.
• Kişisel solunum bölgesi ölçümlerinin spesifik alfa-amilaz protein analiziyle yapılması.
• Atopi için önceden planlanmış tabakalı analiz.
• Maruziyet ile duyarlanma arasında güçlü iş istasyonu düzeyli ilişki.

Başlıca sınırlılıklar

• Kesitsel tasarım insidans ve kesin zamansal nedensellik değerlendirmesine izin vermez.
• Araştırma yalnız tek gıda üretim tesisinde yapılmıştır.
• Bütün katılımcılar erkektir; sonuçların kadın çalışanlara genellenebilirliği bu çalışmadan belirlenemez.
• Kişisel hava örneklemi yalnız on üretim çalışanından oluşmaktadır.
• Maruz kalan ve kontrol grupları arasında belirgin atopik öykü farkı bulunmaktadır.
• Kontrol grubundaki sıfır olay nedeniyle regresyon katsayılarının güven aralıkları son derece geniştir.
• Çalışma hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir preprinttir.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• İncelenen tesiste alfa-amilazla çalışan grubun spesifik IgE duyarlanma prevalansı çok yüksektir.
• Kontrol grubunda alfa-amilaz spesifik IgE duyarlanması saptanmamıştır.
• Ölçülen bütün üretim kişisel solunum bölgesi örnekleri kullanılan DECOS referans değerini aşmıştır.
• İş istasyonu maruziyet seviyesi ile duyarlanma oranı arasında çok güçlü bir sıralı ilişki vardır.
• Duyarlanma atopik olmayan maruz çalışanlarda da yaygındır.
• Atopi tek başına biyolojik sürveyansa dahil etme kriteri olarak kullanılırsa önemli sayıda duyarlanmış çalışan gözden kaçabilir.
• Maruz kalanlarda bazı solunum belirtileri ve bazı spirometrik göstergeler daha olumsuzdur.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• %82'lik prevalans bütün Mısır veya MENA gıda işçileri için doğrudan genellenemez.
• Spesifik IgE pozitifliği tek başına mesleki astım tanısı değildir.
• AISE Grade 3 doğrulanmış astım anlamına gelmez.
• Çok yüksek odds oranları gerçek riskin tam olarak 187,6 veya 124,6 kat olduğunu hassas biçimde kanıtlamaz.
• Kesitsel çalışma mesleki maruziyetin her bireyde duyarlanmanın kesin nedeni olduğunu gösteremez.
• Kaynak, önerilen mühendislik ve sürveyans önlemlerinin uygulanmasından sonraki klinik sonucu test etmemiştir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma:Alpha-Amylase-Specific IgE Sensitization and RAST-Class Distribution Among Food Manufacturing Workers: A Cross-Sectional Study with Airborne Exposure Assessment.

Yazarlar: Walaa Mustafa Mahmoud Brika, Ingy Badawi Labib, Sherif Rafaat El-Sayed.

Kurumlar: College of Biotechnology, Misr University for Science and Technology (MUST), Egypt; Faculty of Medicine, Fayoum University, Egypt.

Sorumlu yazar: Walaa Mustafa Mahmoud Brika.

ORCID: 0009-0008-7067-8585.

Çalışma türü: Özgün araştırma; kesitsel mesleki sağlık sürveyansı.

Araştırma yılı: 2025.

Kaynak statüsü: SSRN preprint; yüklenen PDF açıkça hakem değerlendirmesinden geçmediğini belirtmektedir.

SSRN: 6921323.

Etik onay: Misr University for Science and Technology Institutional Review Committee, 2025/0141.

Onam: Tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Finansman: Belirli bir kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen fon kuruluşundan proje hibesi alınmamıştır. İmmünolojik testler MUST College of Biotechnology laboratuvar kaynaklarınca desteklenmiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Veri erişilebilirliği: Anonimleştirilmiş destekleyici verilerin makul talep üzerine sorumlu yazardan alınabileceği bildirilmektedir.

Yapay zekâ kullanım beyanı: Claude/Anthropic tabanlı AI yazım araçları taslak oluşturma, editoryal düzenleme, açıklık ve yapı için kullanılmıştır. Yazarların beyanına göre AI çalışma tasarımında, veri toplamada veya veri analizinde kullanılmamıştır; bilimsel içerik ve sonuçların sorumluluğu yazarlara aittir.

İstatistiksel yöntemler: Kategorik değişkenlerde Fisher exact testi, sürekli değişkenlerde Mann–Whitney U testi, Wilson %95 güven aralıkları, complete separation için Firth penalised-likelihood lojistik regresyonu, çoklu semptom karşılaştırmalarında Benjamini–Hochberg FDR düzeltmesi ve iş istasyonu düzeyinde Spearman korelasyonu kullanılmıştır. Analizler R 4.3.2 ile gerçekleştirilmiştir.

Lisans: Yüklenen PDF üzerinde doğrulanabilir açık yeniden kullanım lisansı bulunmadığından Creative Commons veya eşdeğer bir izin varsayılmamıştır.

Verianla yöntem notu: Bu içerik özgün makalenin tam metin çevirisi veya paragraf yapısını taklit eden yeniden yazımı değildir. Çalışmanın örneklemi, ölçüm yöntemleri, tablolarındaki nicel sonuçlar, istatistiksel analizleri, klinik sınıflaması ve sınırlılıkları bağımsız öğretici yapı içinde yeniden düzenlenmiştir. Kaynağın nedensellik iddiası, aynı makaledeki kesitsel tasarım sınırlamasıyla birlikte aktarılmış; kaynakta bulunmayan klinik tanı veya etki büyüklüğü üretilmemiştir.