Evli kadınların işgücüne katılımı neden bazı orta gelirli ülkelerde düşük kalmaktadır? Bunun nedeni fabrikalarda, madenlerde veya fiziksel emek gerektiren diğer işlerde çalışan eşlere yönelik özel bir toplumsal damga mıdır? Yoksa evlilik, bakım yükleri, gelir etkileri ve geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri kadınların bütün iş türlerine katılımını mı sınırlamaktadır?

Isaac Lopez-Moreno tarafından hazırlanan Is there a social stigma against working wives? başlıklı çalışma, Claudia Goldin’in ekonomik gelişme ile kadınların işgücüne katılımı arasındaki U biçimli ilişkiyi açıklamak için geliştirdiği sosyal damga hipotezini Meksika verileriyle sınamaktadır.

Goldin’in kuramına göre düşük gelirli tarım ekonomilerinde evli kadınlar aile çiftliği ve ev içi üretim faaliyetlerinde yoğun biçimde çalışabilir. Sanayileşmenin hızlandığı orta gelirli ekonomilerde ise ücretli üretim ev dışındaki fabrikalara taşınır. Bu aşamada, bir erkeğin eşinin fiziksel emek gerektiren mavi yakalı bir işte çalışmasına “mecbur kalması” erkeğin ailesini geçindiremediğinin göstergesi olarak yorumlanabilir. Böyle bir toplumsal damga, özellikle evli kadınların sanayi sektöründen çekilmesine yol açabilir. Hizmet ekonomisi büyüdüğünde ve beyaz yakalı işler yaygınlaştığında ise kadınların işgücüne katılımının yeniden yükselmesi beklenir.

Çalışma, bu kuramın üç temel öngörüsünü değerlendirmektedir:

1. Evli kadınların tarım ve sanayide çalışma olasılığı bekâr kadınlardan düşük olmalı; ancak bu fark beyaz yakalı ve resmî hizmetlerde küçülmeli veya ortadan kalkmalıdır.
2. Evliliğin sanayi istihdamıyla negatif ilişkisi yalnızca erkek yoğun maden ve metal işlerinde değil, kadın yoğun tekstil ve giyim sektörlerinde de görülmeli; fakat eğitim, sağlık, finans, yönetim ve büro işleri gibi beyaz yakalı faaliyetlere uzanmamalıdır.
3. Kocanın eğitim düzeyi yükseldikçe eşinin tarım ve sanayide çalışma olasılığı azalmalı; buna karşılık resmî hizmetlerde çalışma olasılığı aynı şekilde düşmemelidir.

Araştırmada Meksika’nın resmî Ulusal Meslek ve İstihdam Araştırması olan ENOE’nin pandemi öncesindeki dört dönemi kullanılmıştır: 2016’nın birinci, 2017’nin ikinci, 2018’in üçüncü ve 2019’un dördüncü çeyreği. Dönemler arasında beşer çeyrek bırakılması, ENOE’nin dönüşümlü panel yapısı nedeniyle aynı kişinin birden fazla kez örnekleme girmesini önlemeyi amaçlamaktadır.

Veri seti 18–65 yaş aralığındaki kadınları kapsamakta ve çalışma, tartışma bölümündeki açıklamaya göre 500 binden fazla kadın gözlemine dayanmaktadır. Analizlerde yaş, eğitim, küçük çocukların varlığı, kentsel veya kırsal yerleşim, yerleşim büyüklüğü, hanehalkının sosyoekonomik tabakası ve hane reisinin özellikleri gibi değişkenler kontrol edilmiştir.

İlk aşamada kadınların çalışmama, tarımda çalışma, sanayide çalışma, kayıt dışı hizmetlerde çalışma ve kayıtlı hizmetlerde çalışma olasılıkları evlilik durumuna göre karşılaştırılmıştır.

13. sayfadaki Şekil 1.1’e göre:

• Evli kadınların çalışmama olasılığı yüzde 51,4’tür.
• Bekâr kadınların çalışmama olasılığı yüzde 30,6’dır.
• Evli kadınların sanayide çalışma olasılığı yüzde 9,9, bekâr kadınlarınki yüzde 16,4’tür.
• Evli kadınların kayıt dışı hizmetlerde çalışma olasılığı yüzde 24,4, bekâr kadınlarınki yüzde 31,7’dir.
• Evli kadınların kayıtlı hizmetlerde çalışma olasılığı yüzde 13,5, bekâr kadınlarınki yüzde 20,4’tür.

Bu sonuç, evli kadınların yalnızca sanayi ve tarımda değil, kayıtlı ve kayıt dışı hizmetlerde de daha düşük çalışma olasılığına sahip olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla gözlenen fark, yalnızca fiziksel emek gerektiren mavi yakalı işlere özgü değildir.

Erkeklerde ise tam tersine yakın bir örüntü bulunmaktadır. Aynı sayfadaki Şekil 1.2’de evli erkeklerin çalışmama olasılığı yüzde 5,9, bekâr erkeklerin çalışmama olasılığı yüzde 15,5’tir. Evli erkeklerin sanayide ve kayıtlı hizmetlerde çalışma olasılıkları da bekâr erkeklerden yüksektir.

Böylece evlilik kadınlar için düşük, erkekler için yüksek ücretli çalışma olasılığıyla ilişkilidir. Çalışma bu karşıtlığı, evli çiftlerde erkeğin gelir sağlayıcı, kadının ise ev işi ve bakım sorumlusu olduğu geleneksel hane düzeniyle uyumlu bir sonuç olarak yorumlamaktadır.

İkinci aşamada maden, demir-çelik, gıda işleme, tekstil ve giyim gibi sanayi faaliyetlerinin yanı sıra eğitim, sağlık, finans, büro işleri, yönetim, satış, mimarlık, hukuk, muhasebe, tıp, hemşirelik, sekreterlik, garsonluk ve kuaförlük ayrı ayrı incelenmiştir.

15. sayfadaki Şekil 1.3’te evlilik katsayısı incelenen 18 iş grubunun tamamında negatiftir. Negatif ilişki yalnızca madencilik veya demir-çelik gibi erkek yoğun faaliyetlerde değil; tekstil ve giyim, eğitim, sağlık, finans, mimarlık, doktorluk, hemşirelik, sekreterlik ve satış gibi çok farklı işlerde görülmektedir.

Bu sonuç, “evli kadınların beyaz yakalı işlerde bekâr kadınlarla benzer biçimde çalışacağı” öngörüsünü desteklememektedir. Evlilikle ilişkili istihdam farkı fiziksel emek, bilişsel beceri, motor beceri, sektörün cinsiyet bileşimi veya mesleğin statüsü değiştiğinde ortadan kalkmamaktadır.

Erkeklere ait Şekil 1.4’te ise evlilik katsayıları kuaförlük dışındaki bütün faaliyetlerde pozitiftir. Çalışmaya göre evlilik, erkeklerde hemen her iş grubuna katılımı artıran; kadınlarda ise bütün iş gruplarına katılımı azaltan bir ilişki göstermektedir.

Üçüncü aşama, yalnızca evli veya birlikte yaşayan kadınlara odaklanmakta ve kocanın eğitim düzeyiyle eşinin çalıştığı sektör arasındaki ilişkiyi incelemektedir.

17. sayfadaki Şekil 1.5’e göre kocanın eğitimi ilkokul veya daha düşük düzeyden üniversite düzeyine çıktığında:

• Eşin çalışmama olasılığı yüzde 55,7’den yüzde 62,2’ye yükselmektedir.
• Sanayide çalışma olasılığı yüzde 9,1’den yüzde 6,3’e düşmektedir.
• Kayıt dışı hizmetlerde çalışma olasılığı yüzde 24,7’den yüzde 18,6’ya düşmektedir.
• Kayıtlı hizmetlerde çalışma olasılığı yüzde 9,2’den yüzde 12,4’e yükselmektedir.

Bu bulgu, Goldin’in hipotezinin kısmen desteklendiği tek temel alan olarak değerlendirilmektedir. Yüksek eğitimli erkeklerin eşleri tarım, sanayi ve kayıt dışı hizmetlerde daha az çalışırken kayıtlı hizmetlerde biraz daha fazla çalışmaktadır.

Bununla birlikte çalışma, bu örüntünün doğrudan sosyal damgadan kaynaklandığını kanıtlamamaktadır. Yüksek eğitimli erkekler daha fazla gelire sahip olabilir ve tek gelirli hane düzenini ekonomik olarak sürdürebilir. Ayrıca yüksek eğitimli kişiler eğitim düzeyi kendilerine benzeyen kişilerle evlenme eğiliminde olabilir. Böyle bir eşleşmede kadınların sanayi yerine eğitimlerine uygun kayıtlı hizmet işlerini tercih etmesi beklenebilir.

Araştırmanın ana sonucu, Meksika’da evli kadınların mavi yakalı işlere özgü dar bir damga nedeniyle çalışmadığı görüşünü desteklememektedir. Evli ve birlikte yaşayan kadınların düşük çalışma olasılığı bütün sektör, faaliyet ve beceri gruplarında görülmektedir.

Bu nedenle sorun, tek başına sanayi işlerinin fiziksel niteliğinden daha geniş görünmektedir. Geleneksel gelir sağlayıcı erkek ve ev içi bakım sağlayıcı kadın modeli; çocuk ve yaşlı bakımı desteğinin yetersizliği, ev işlerinin eşitsiz paylaşımı, eşin gelirinden doğan gelir etkisi, evlilik tercihleri ve çalışma hayatıyla aile sorumluluklarını bağdaştırma güçlüğüyle birlikte değerlendirilmelidir.

Çalışma, kadınların son işlerinden ayrılma nedenlerinde de önemli bir cinsiyet farkı bulunduğunu aktarmaktadır. Erkeklerin yüzde 33’ü daha yüksek gelir arayışını temel neden olarak bildirirken kadınların yüzde 60’ı “evlilik, gebelik veya aile sorumlulukları” seçeneğini işaretlemiştir.

Ancak bu yanıt üç ayrı nedeni tek kategoride birleştirdiği için kadınların ne kadarının evlilik, ne kadarının gebelik ve ne kadarının bakım sorumlulukları nedeniyle işten ayrıldığı bilinmemektedir. Buna rağmen ENOE’de çalışmayan kadınların iş aramamasının başlıca nedeninin çocuk, yaşlı, hasta veya engelli aile üyelerine bakım sağlayacak desteğin bulunmaması olduğu aktarılmaktadır.

Politika açısından araştırma, yalnızca fabrikalardaki çalışma koşullarını iyileştirmenin yeterli olmayacağını göstermektedir. Evli kadınların istihdam farkı kayıtlı hizmetlere, yüksek becerili mesleklere ve sosyal olarak kabul gören işlere de uzandığı için müdahalelerin hane içindeki zaman, bakım ve karar verme düzenini hedeflemesi gerekmektedir.

Yazarın öne çıkardığı temel politika alanı, erişilebilir ve güvenilir çocuk bakım hizmetlerinin genişletilmesidir. Buna esnek çalışma düzenlemeleri, bakım izinleri, erkeklerin ev içi sorumluluklara katılımını artıran politikalar, kadınların kayıtlı istihdama dönüşünü destekleyen programlar ve iş yaşamında evlilik veya annelik temelli ayrımcılıkla mücadele eklenebilir.

Çalışmanın sonuçları güçlü bir betimleyici örüntü göstermekte; ancak bu örüntünün kesin nedenini belirlememektedir. Evlilik kadınların çalışmasını azaltabilir; çalışma odaklı kadınlar evlenmemeyi tercih edebilir; yüksek gelirli çiftler tek gelirli hane düzenini seçebilir veya kadınlar çocuk ve bakım sorumlulukları nedeniyle işgücünden çekilebilir.

Dolayısıyla araştırmanın temel katkısı bir nedeni kesin olarak kanıtlamak değil, sosyal damga kuramının dar ve sektöre özgü biçiminin Meksika verileriyle uyuşmadığını göstermektir.

Kadınların İşgücüne Katılımındaki U Biçimli İlişki

Kadınların işgücüne katılım oranı ile ekonomik gelişmişlik düzeyi arasındaki ilişki, kalkınma ve çalışma ekonomisinin uzun süredir tartışılan konularından biridir.

U biçimli yaklaşım üç genel aşama öngörür:

1. Düşük gelirli tarım ekonomileri: Kadınlar aile çiftliklerinde, ev içinde veya aile işletmelerinde yoğun biçimde çalışabilir. Bu çalışmalar her zaman resmî ücretli istihdam olarak kaydedilmese de kadınların ekonomik üretime katılımı yüksektir.
2. Orta gelirli sanayileşen ekonomiler: Üretim evden ve aile çiftliğinden fabrikalara taşınır. İşler daha katı saatlere, ulaşım maliyetlerine ve ev dışı çalışma koşullarına bağlanır. Kadınların işgücüne katılımı azalabilir.
3. Yüksek gelirli hizmet ekonomileri: Eğitim düzeyinin yükselmesi, doğurganlığın azalması ve beyaz yakalı hizmet işlerinin genişlemesi kadınların ücretli çalışmaya dönüşünü destekleyebilir.

Goldin’in sosyal damga hipotezi, bu eğrinin orta bölümündeki düşüşü açıklamak için kültürel bir mekanizma önerir. Buna göre mavi yakalı işlerde çalışan evli kadın, yalnızca kendi toplumsal statüsü açısından değil, eşinin “ailesini geçindirebilen erkek” konumu açısından da olumsuz değerlendirilebilir.

Damganın Hedefi Neden Koca Olarak Tanımlanıyor?

Kuramda damganın doğrudan hedefi her zaman çalışan kadın değildir. Eşinin fabrikada, madende veya fiziksel emek gerektiren başka bir işte çalışmasına ihtiyaç duyan erkek:

• Ailesini tek başına geçindiremeyen,
• yeterince çalışmayan,
• eşini ağır işte çalışmaya mecbur bırakan,
• düşük toplumsal statülü

biri olarak değerlendirilebilir.

Bu mekanizma doğruysa aynı fiziksel işi yapan bekâr, boşanmış veya dul kadınların aynı ölçüde damgalanmaması beklenir. Çünkü onların çalışması bir kocanın gelir sağlayıcı rolünü ihlal etmez.

Kuramın Üç Sınanabilir Öngörüsü

Meksika Neden Önemli Bir Örnek?

Çalışma Meksika’yı birkaç nedenle uygun bir sınama alanı olarak değerlendirmektedir:

• Ülke orta gelirli bir ekonomidir.
• Latin Amerika içinde sanayi işlerinin toplam istihdamdaki payı yüksektir.
• Kadınların işgücüne katılım oranı bölgedeki görece düşük oranlardan biridir.
• NAFTA sonrasında ihracata yönelik imalat ve kadın istihdamı önemli değişimler geçirmiştir.
• Teknolojik yenilikler bazı fabrika işlerinin fiziksel güç gereksinimini azaltmıştır.
• Evli kadınların işgücü arzının eşlerinin gelirine duyarlılığının zaman içinde azaldığını bildiren önceki araştırmalar bulunmaktadır.

Bu koşullar iki zıt beklenti oluşturur. Bir taraftan Meksika’nın büyük sanayi sektörü, Goldin’in öngördüğü damga mekanizması için uygun ortam sağlayabilir. Diğer taraftan modern imalat teknolojisi ve değişen toplumsal normlar, geçmişte var olmuş olabilecek damgayı zayıflatmış olabilir.

Sanayi İşlerinin Değişen Niteliği

Çalışmanın literatür değerlendirmesi, sanayi işlerinin her zaman aynı fiziksel özelliklere sahip olmadığını vurgulamaktadır.

Bilgisayarlı üretim, otomasyon ve fiziksel gücü azaltan teknolojiler:

• Kas gücüne dayalı görevleri azaltabilir.
• Bilişsel ve motor becerilerin önemini artırabilir.
• Kadınların daha önce erkek yoğun olan üretim işlerine girmesini kolaylaştırabilir.
• İhracatçı firmaların işgücü bileşimini değiştirebilir.

Meksika üzerine önceki araştırmalarda NAFTA sonrasında daha üretken firmaların teknoloji kullanımı artırdığı ve bazı mavi yakalı işlerde kadın istihdamının yükseldiği bildirilmiştir.

Buna karşılık dış ticaretin kadın istihdamı üzerindeki etkisi bütün ülkelerde aynı değildir. Bazı ekonomilerde ihracata yönelik sanayileşme kadın istihdamını artırırken bazı ekonomilerde teknolojik yükseltme, erkeklerin sanayi işlerine geri dönmesi veya kadınların hizmetlere kayması nedeniyle sanayide kadın payı gerileyebilir.

Sanayinin Kadınlaşması ve Kadın Payının Gerilemesi

Çalışma iki farklı süreci ayırmaktadır:

• Sanayinin kadınlaşması: İhracata yönelik, emek yoğun üretim genişlerken firmaların kadın çalışan talebinin artmasıdır.
• Sanayide kadın payının gerilemesi: Teknolojik yükseltme ve sektörün olgunlaşmasıyla erkeklerin sanayiye dönmesi veya kadınların hizmetlere kaymasıdır.

Meksika’daki maquiladora işletmeleri başlangıçta ağırlıklı olarak kadın istihdam etmiş; ancak zaman içinde erkeklerin payı artmıştır. Bu durum sanayi büyümesinin kadınlar için otomatik ve sürekli bir istihdam genişlemesi yaratmadığını göstermektedir.

Geleneksel Hane İçi İş Bölümü

Araştırmanın bulguları, yalnızca iş piyasasının sektör yapısına değil, evli çiftlerin hane içindeki görev paylaşımına dikkat çekmektedir.

Geleneksel modelde:

• Erkek ücretli işte çalışan temel gelir sağlayıcıdır.
• Kadın ev işi, çocuk bakımı ve diğer aile üyelerinin bakımından öncelikle sorumludur.
• Kadının çalışma kararı, yalnızca alabileceği ücrete değil, ücretli işe başlamanın yaratacağı bakım ve zaman maliyetine bağlıdır.
• Eşin geliri yükseldikçe kadının çalışmamasının ekonomik maliyeti hane açısından daha kolay karşılanabilir.

Çalışma, bu iş bölümünün yalnızca biyolojik farklılıklarla açıklanamayacağını vurgulamaktadır. Kadınların hareketliliğini sınırlayan normlar, erkek gelir sağlayıcı ideali, ev işlerinin kadınlara ait görülmesi, çocuk bakımının paylaşılmaması ve kadınların bu rolleri içselleştirmesi de önemlidir.

Esneklik Neden Önemli?

Tarım, kayıt dışı çalışma ve bazı hizmet işleri kadınlara sanayiden daha fazla zaman esnekliği sağlayabilir.

Örneğin:

• Aile çiftliği eve yakın olabilir.
• Kayıt dışı çalışan kişi saatlerini kısmen belirleyebilir.
• Evden yürütülen hizmet işleri bakım görevleriyle birlikte sürdürülebilir.
• Bazı dijital hizmetler uzaktan çalışmaya izin verebilir.

Fabrika işleri ise çoğunlukla iş yerinde bulunmayı, sabit vardiyaları ve ulaşımı gerektirir. Bu özellikler küçük çocuğu veya bakıma ihtiyaç duyan aile üyesi bulunan kadınlar için sabit bir giriş maliyeti oluşturabilir.

Ancak araştırmanın sonuçları, evli kadınların yalnızca esnek olmayan sanayi işlerinden değil, kayıt dışı ve kayıtlı hizmetlerden de daha düşük oranlarda çalıştığını göstermektedir. Dolayısıyla esneklik sorunun tamamını açıklamamaktadır.

Veri Kaynağı: ENOE

ENOE, Meksika’nın başlıca resmî hanehalkı ve işgücü araştırmasıdır. Çalışma şu dört dönemi kullanmaktadır:

• 2016 birinci çeyrek,
• 2017 ikinci çeyrek,
• 2018 üçüncü çeyrek,
• 2019 dördüncü çeyrek.

ENOE aynı haneyi beş ardışık çeyrek boyunca izleyen dönüşümlü bir panel yapısına sahiptir. Her çeyrekte hanelerin yaklaşık beşte biri örneklemden çıkar ve yerlerine yeni haneler gelir.

Seçilen dönemler arasında beş çeyreklik boşluk bulunduğu için araştırmacı her dönemde farklı katılımcıları içeren tekrarlı yatay kesit veri seti oluşturmayı amaçlamıştır.

2020 ve 2021 verileri kullanılmamıştır. Bunun nedenleri:

• COVID-19 sırasında kadınların işgücüne katılımının keskin biçimde değişmesi,
• yüz yüze görüşmelerin kesintiye uğraması,
• telefonla görüşme yönteminin devreye girmesi,
• pandemi verilerinin önceki dönemlerle karşılaştırılmasını zorlaştıran örneklem sorunlarıdır.

Çalışma ve Sektör Kategorileri

İlk aşamadaki sonuç değişkeni altı olası durumdan oluşmaktadır:

1. Çalışmıyor,
2. tarımda çalışıyor,
3. sanayide çalışıyor,
4. kayıt dışı hizmetlerde çalışıyor,
5. kayıtlı hizmetlerde çalışıyor,
6. belirlenemeyen ekonomik faaliyette çalışıyor.

Çalışmama durumu karşılaştırma kategorisidir.

Kayıtlı ve Kayıt Dışı Hizmet Ayrımı

Meksika’da bir çalışan, işvereni tarafından sosyal güvenlik sistemine kaydedilmemişse kayıt dışı kabul edilmektedir. Kendi hesabına çalışanların kayıtlı sayılması için işletmenin vergi ve muhasebe kayıtlarıyla sosyal güvenlik sistemine dâhil olması gerekir.

Bu ayrım sosyal damga kuramının değerlendirilmesi açısından önemlidir. Goldin’in “damgasız” kabul ettiği hizmet işleri genellikle eğitim, sağlık, finans, büro ve yönetim gibi kayıtlı ve toplumsal statüsü yüksek işlerdir.

Kayıt dışı hizmetler ise:

• Sosyal güvence sunmayabilir.
• Daha düşük statülü olabilir.
• Daha düzensiz gelir sağlayabilir.
• Bununla birlikte çalışma saatlerinde daha fazla esneklik sağlayabilir.

Hizmetleri tek bir kategori altında toplamak, bu iki farklı çalışma biçimini görünmez hâle getirebilirdi.

Evlilik Durumu Kategorileri

Çalışma kadınları dört ana gruba ayırmaktadır:

• Evli: Resmî olarak evli kadınlar.
• Serbest birliktelik: Resmî nikâh olmadan aynı hanede sürekli partneriyle yaşayan kadınlar.
• Daha önce evlenmiş: Dul, boşanmış veya ayrılmış kadınlar.
• Bekâr: Karşılaştırma grubu.

Meksika’daki 18–65 yaşındaki kadınların yaklaşık yüzde 42’si evli, yüzde 28’i bekâr ve yüzde 19’u serbest birliktelik içindedir. Geri kalan grup ayrılmış, dul veya boşanmış kadınlardan oluşmaktadır.

Birinci Aşamanın Sonuçları

Evli kadınlarla bekâr kadınlar arasındaki en açık fark çalışmama kategorisindedir. Diğer değişkenler modelde kontrol edildiğinde evli kadınların çalışmama olasılığı bekâr kadınlarınkinden yaklaşık 20,8 yüzde puan daha yüksektir.

Sanayi farkı yaklaşık 6,5, kayıt dışı hizmet farkı 7,3 ve kayıtlı hizmet farkı 6,9 yüzde puandır.

Bu farkların sektörler arasında birbirine yakın olması, sanayiye özgü güçlü bir damga mekanizması bekleyen kuramla uyuşmamaktadır.

Serbest Birliktelik de Benzer Sonuç Veriyor

Resmî olarak evli olmayan ancak sürekli partneriyle yaşayan kadınların da bütün sektörlerde bekâr kadınlardan daha düşük çalışma olasılığına sahip olması önemlidir.

Bu sonuç, yalnızca evlilik belgesinin değil:

• Partnerle aynı hanede yaşamanın,
• ev içi görev paylaşımının,
• bakım sorumluluklarının,
• gelir sağlayıcı erkek ve ev içi emek sağlayıcı kadın düzeninin

işgücü katılımıyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir.

Erkeklerde Ters Örüntü

Evli erkeklerde çalışmama olasılığı bekâr erkeklerden yaklaşık 9,6 yüzde puan daha düşüktür. Sanayide çalışma olasılığı ise yaklaşık 7,7 yüzde puan daha yüksektir.

Bu karşıtlık evliliğin kadın ve erkek için aynı ekonomik sonuçla ilişkili olmadığını göstermektedir:

• Erkeklerde evlilik ücretli çalışma sorumluluğunu güçlendirebilir.
• Kadınlarda evlilik ev içi çalışma ve bakım sorumluluklarını artırabilir.

İkinci Aşamada Hangi İşler İncelendi?

Şirketin Faaliyeti ile Kişinin Mesleği Aynı Değildir

Çalışma iki ayrı sınıflandırma sistemi kullanmaktadır:

• NAICS: Kişiyi çalıştığı şirketin ekonomik faaliyetine göre sınıflandırır.
• SINCO: Kişiyi yaptığı mesleğin özelliklerine göre sınıflandırır.

Bu ayrım önemlidir. Bir maden şirketinde çalışan muhasebeci, şirket faaliyetine göre madencilik sektöründe; yaptığı işe göre ise beyaz yakalı muhasebe mesleğinde sınıflandırılabilir.

Yalnızca sektör kodu kullanılsaydı sanayi şirketlerindeki bütün çalışanların mavi yakalı olduğu varsayılabilirdi. Meslek kodlarının eklenmesi, fiziksel işlerle büro ve uzmanlık işlerinin ayrılmasını sağlamaktadır.

18 İş Grubundaki Evlilik Katsayıları

Bu değerler probit katsayılarıdır. Örneğin -0,64 değeri, evli kadınların mimar olma olasılığının bekâr kadınlardan 64 yüzde puan düşük olduğu anlamına gelmez. Katsayının doğru yüzde etkisi, diğer değişkenlerin değerlerine ve normal dağılım fonksiyonuna bağlıdır.

Grafiğin güvenli yorumu şudur:

• İncelenen bütün işlerde ilişkinin yönü negatiftir.
• Negatif ilişki beyaz yakalı işlerde kaybolmamaktadır.
• Fiziksel güç gerektiren işle bilişsel beceri gerektiren iş arasında kuramın beklediği ayrım oluşmamaktadır.

Erkeklerde Meslek Katsayıları

Erkekler için aynı modeller kurulduğunda kuaförlük dışındaki bütün katsayılar pozitiftir:

• Madencilik: 0,77
• Demir-çelik: 0,76
• Gıda işleme: 0,85
• Finans: 0,75
• Büro işleri: 0,61
• Yönetim: 0,68
• Satış: 0,68

Kuaförlükte katsayı -0,29’dur. Bu, bekâr erkeklerin kuaförlük ve berberlik işlerinde evli erkeklerden daha yüksek çalışma eğilimi göstermesiyle ilişkilidir.

Kocanın Eğitimi ve Kadının Çalışması

Sanayi ve kayıt dışı hizmetlerde genel eğilim aşağı yönlüdür. Kayıtlı hizmetlerde ise ilkokul grubu ile üniversite grubu arasında yaklaşık 3,2 yüzde puanlık artış vardır.

Bununla birlikte kayıtlı hizmet olasılığı eğitim düzeyi boyunca tamamen düzenli artmamaktadır. Lise düzeyinde yüzde 13’e çıktıktan sonra teknik okul grubunda yüzde 11,9’a düşmektedir. Dolayısıyla sonuç, kesin ve doğrusal bir yükselişten çok yüksek eğitimli kocaların eşlerinde kayıtlı hizmetlerin diğer sektörlere göre daha dayanıklı olduğunu göstermektedir.

Kadının Eğitimi ve Kocanın Çalıştığı Sektör

Karşılaştırma amacıyla erkeklerin çalışma olasılıkları eşlerinin eğitim düzeyine göre de hesaplanmıştır.

Eşin eğitimi ilkokul veya daha düşük düzeyden üniversiteye çıktığında:

• Kocanın sanayide çalışma olasılığı yüzde 40,1’den yüzde 28,1’e düşmektedir.
• Kayıtlı hizmetlerde çalışma olasılığı yüzde 22,5’ten yüzde 35,4’e yükselmektedir.
• Çalışmama olasılığı yüzde 7,8’den yüzde 9,0’a sınırlı biçimde yükselmektedir.

Bu sonuç büyük ölçüde eğitimli kişilerin birbirleriyle eşleşmesi ve yüksek eğitimli hanelerin kayıtlı hizmet sektörlerinde yoğunlaşmasıyla uyumludur.

Yüksek Eğitimli Kocanın Eşi Neden Daha Az Çalışıyor Olabilir?

Çalışma birden fazla olası mekanizmayı tartışmaktadır:

• Gelir etkisi: Kocanın geliri yükseldiğinde ikinci gelire olan ekonomik ihtiyaç azalabilir.
• Geleneksel tercih: Çiftler erkeğin ücretli, kadının ev içi işlerde uzmanlaştığı düzeni tercih edebilir.
• Sosyal damga: Eşlerden biri kadının belirli işlerde çalışmasını ailenin statüsüyle uyumsuz görebilir.
• Kadının tercihi: Bazı kadınlar yüksek eğitimli ve gelirli bir eşle evlendikten sonra işgücünden ayrılmayı isteyebilir.
• Evlilik piyasasında eşleşme: Çalışmak istemeyen kadınlarla geleneksel hane düzeni isteyen erkekler birbirlerini seçebilir.
• Eğitimsel eşleşme: Yüksek eğitimli erkeklerin eşleri de yüksek eğitimli olabilir ve çalıştıklarında kayıtlı hizmetleri tercih edebilir.

Yatay kesit verisi bu mekanizmaların birbirinden ayrılmasına izin vermemektedir.

Kadınlar Neden Son İşlerinden Ayrılıyor?

ENOE’de son işten ayrılmanın temel nedeni sorulduğunda:

• Erkeklerin yüzde 33’ü daha yüksek kazanç arayışını bildirmiştir.
• Kadınların yüzde 60’ı evlilik, gebelik veya aile sorumluluklarını bildirmiştir.

Bu karşıtlık erkeklerin işten ayrılmasının çoğunlukla iş piyasası içindeki ekonomik hareketlilikle; kadınların ayrılmasının ise aile yaşamıyla ilişkili olduğunu düşündürmektedir.

Ancak “evlilik, gebelik veya aile sorumlulukları” birleşik bir seçenektir. Aşağıdaki nedenler birbirinden ayrı ölçülememektedir:

• Evlilikten sonra eşin veya ailenin beklentisi,
• gebelik sırasında işten ayrılma,
• doğum sonrasında çocuk bakımı,
• yaşlı veya hasta aile üyelerinin bakımı,
• ev işlerinin çalışma saatleriyle uyuşmaması.

Bakım Desteği Eksikliği

Çalışmada aktarılan resmî istatistiklere göre çalışmayan kadınların ücretli işe katılmasını engelleyen başlıca neden, hanedeki:

• Çocuklar,
• yaşlılar,
• hastalar,
• engelli bireyler

için bakım desteği bulunmamasıdır.

Bu sonuç, düşük kadın istihdamını yalnızca bireysel tercih veya soyut kültürel tutum üzerinden açıklamanın eksik olacağını göstermektedir. Bakımın ücretli veya kamusal alternatifinin bulunmaması, kadının çalışmasının önüne doğrudan bir zaman ve maliyet engeli koymaktadır.

Evlilik Çalışmayı mı Azaltıyor, Çalışma Evliliği mi Etkiliyor?

Araştırmanın en önemli sınırlaması eş zamanlı nedenselliktir.

Birinci olasılıkta evlilik çalışma durumunu etkileyebilir:

• Kadın evlendikten sonra işten ayrılabilir.
• Eşin geliri tek gelirli haneyi mümkün kılabilir.
• Çocuk veya bakım sorumlulukları artabilir.
• Eş veya geniş aile kadının çalışmasına karşı çıkabilir.

İkinci olasılıkta çalışma tercihi evlilik durumunu etkileyebilir:

• Kariyerini önceliklendiren kadın evlenmeyi erteleyebilir.
• Çalışmaya karşı olan biriyle evlenmek istemeyebilir.
• İşten ayrılma baskısı yaşayan kadın boşanmayı seçebilir.
• Çalışmak istemeyen kadın tek gelirli hane kurabilecek bir eş arayabilir.

Bu nedenle “evlilik kadınların çalışmasını yüzde şu kadar azaltır” biçiminde nedensel bir sonuç çıkarılamaz.

Sosyal Damga Doğrudan Ölçülmedi

Çalışmada aşağıdakiler bulunmamaktadır:

• Kocalara eşlerinin çalışmasına ilişkin tutum soruları,
• toplumun çalışan evli kadınlara ilişkin yargılarını ölçen deneyler,
• kadınların işe girerken karşılaştığı aile baskısını ölçen sorular,
• mavi ve beyaz yakalı işlere yönelik ayrı toplumsal kabul ölçekleri,
• evlilik öncesi ve sonrası aynı kadınları izleyen panel analizi.

Dolayısıyla araştırma sosyal damganın kendisini değil, kuram doğruysa işgücü verilerinde görülmesi beklenen sektör örüntülerini sınamaktadır.

Çalışmanın Asıl Katkısı

Çalışmanın katkısı, “kadınlar çalışmıyor” sonucunun ötesindedir. Araştırma, düşük istihdamın hangi işlerde yoğunlaştığını ayrıntılı biçimde incelemektedir.

Analiz:

• Tarım, sanayi ve hizmetleri,
• Kayıtlı ve kayıt dışı hizmetleri,
• Erkek yoğun ve kadın yoğun sanayi faaliyetlerini,
• Şirketin ekonomik faaliyeti ile kişinin mesleğini,
• Yüksek ve düşük becerili hizmetleri,
• Bilişsel, fiziksel ve motor beceri gerektiren işleri

birbirinden ayırmaktadır.

Bu ayrıntılı yapı, evlilik farkının belirli bir sanayi veya beceri grubunda yoğunlaşmadığını göstermektedir.

Politika Çıkarımları

Sorun yalnızca fabrikadaki koşullardan kaynaklansaydı politika aşağıdaki alanlara yoğunlaşabilirdi:

• Sanayi işlerini fiziksel olarak daha erişilebilir hâle getirmek,
• fabrikalarda kadın istihdamını teşvik etmek,
• mavi yakalı işlere yönelik toplumsal algıyı değiştirmek.

Fakat evlilik farkı kayıtlı hizmetlerde ve yüksek statülü mesleklerde de görüldüğü için daha geniş politikalar gerekmektedir:

• Uygun maliyetli çocuk bakım hizmetleri,
• yaşlı ve engelli bakım desteği,
• ebeveyn izinlerinin kadın ve erkekler arasında paylaşılması,
• esnek ve öngörülebilir çalışma saatleri,
• kadınların işgücüne dönüş programları,
• evlilik ve annelik nedeniyle ayrımcılığın önlenmesi,
• erkeklerin ücretsiz bakım emeğine katılımını artıran düzenlemeler,
• kayıt dışı çalışan kadınların sosyal güvenceye erişimi,
• hanelerde ekonomik karar verme gücünün dengelenmesi.

Çalışmanın Güçlü Yönleri

• Sosyal damga kuramının üç ayrı öngörüsünü aynı veri setinde değerlendirmesi.
• 500 binden fazla kadın gözlemine dayanan geniş bir resmî hanehalkı araştırması kullanması.
• Pandemi dönemindeki olağan dışı işgücü koşullarını örneklem dışında bırakması.
• Dönüşümlü panelde kişilerin tekrar gözlenmesini azaltmak için beş çeyrek aralıklı dönemler seçmesi.
• Evli, birlikte yaşayan, daha önce evlenmiş ve bekâr kadınları ayrı değerlendirmesi.
• Kayıtlı ve kayıt dışı hizmetleri birbirinden ayırması.
• Sektör ve meslek sınıflandırmalarını birlikte kullanması.
• Erkeklerde aynı modelleri kurarak toplumsal cinsiyet karşılaştırması yapması.
• Kocanın eğitimini kullanarak kuramın statü ve gelir boyutunu ayrıca incelemesi.
• Tam nedensellik iddiasından kaçınması ve eş zamanlı nedenselliği açıkça kabul etmesi.

Çalışmanın Temel Sınırlılıkları

• Yüklenen sürümün hakem değerlendirmesinden geçmiş nihai yayın statüsü doğrulanmamıştır.
• Yüklenen PDF’de yayın tarihi, dergi, konferans ve DOI bulunmamaktadır.
• Sosyal damga doğrudan tutum veya davranış ölçeğiyle ölçülmemiştir.
• Yatay kesit tasarımı nedensel sonuç çıkarmaya izin vermemektedir.
• Evlilik ve çalışma kararları karşılıklı olarak birbirini etkileyebilir.
• Kadının evlenmeden önceki çalışma durumu izlenmemektedir.
• Kocanın geliri doğrudan temel açıklayıcı değişken olarak kullanılmamaktadır.
• Hanehalkı sosyoekonomik tabakası gelir yerine varlık ve konut koşullarına dayanan yaklaşık bir göstergedir.
• Kocanın eğitimi sosyal statü, gelir ve kültürel tercihleri aynı anda temsil edebilir.
• Yüksek eğitimli çiftlerde eğitimsel eşleşme sonuçları açıklayabilir.
• Çocuk sayısından çok yalnızca beş yaş altı çocukların varlığı kontrol edilmektedir.
• Ev işi ve bakım için harcanan saatler doğrudan modele eklenmemiştir.
• Eşin kadının çalışmasına karşı çıkıp çıkmadığı ölçülmemiştir.
• “Evlilik, gebelik veya aile sorumlulukları” tek yanıt kategorisidir.
• İkinci aşamada eyalet sabit etkileri kullanılmamıştır.
• Meslek probitlerinde diğer işlerde çalışanlar örneklem dışında bırakılmıştır.
• Çok sayıda meslek testi için düzeltme yapıldığı belirtilmemiştir.
• Tam regresyon tabloları ve standart hatalar yüklenen PDF’de bulunmamaktadır.
• Ana metin, örneklem ağırlıklarının ve karmaşık anket tasarımının nasıl ele alındığını ayrıntılandırmamaktadır.
• Sonuçlar 2016–2019 Meksika işgücü piyasasına aittir.
• COVID-19 sonrası uzaktan çalışma ve bakım düzenlerini kapsamamaktadır.
• Meksika dışındaki orta gelirli ülkelere doğrudan genellenemez.
• İstihdamın ücret, çalışma saati, iş kalitesi ve kariyer ilerlemesi gibi boyutları incelenmemektedir.

Çalışma Ne Söylüyor?

• Evli kadınların çalışma olasılığının bekâr kadınlardan düşük olduğunu söylüyor.
• Bu negatif ilişkinin yalnızca sanayiye özgü olmadığını gösteriyor.
• Kayıtlı ve kayıt dışı hizmetlerde de benzer evlilik farkı bulunduğunu bildiriyor.
• Erkek yoğun, karma ve kadın yoğun sanayi faaliyetlerinin tamamında negatif ilişki bulunduğunu belirtiyor.
• Beyaz yakalı ve yüksek becerili mesleklerde evlilik farkının ortadan kalkmadığını gösteriyor.
• Evliliğin erkeklerde yüksek, kadınlarda düşük ücretli çalışma olasılığıyla ilişkili olduğunu söylüyor.
• Kocanın eğitimi yükseldikçe eşin çalışmama olasılığının arttığını bildiriyor.
• Yüksek eğitimli erkeklerin eşlerinde kayıtlı hizmet istihdamının diğer sektörlere göre daha güçlü kaldığını gösteriyor.
• Kadınların işten ayrılma nedenlerinin aile yaşamıyla güçlü biçimde bağlantılı olduğunu aktarıyor.
• Bakım desteği eksikliğinin kadınların işgücüne katılımında önemli engel olduğunu belirtiyor.
• Geleneksel hane içi iş bölümünün Meksika’da önemini koruduğunu savunuyor.
• Çocuk bakım hizmetlerinin genişletilmesini temel politika alanlarından biri olarak öneriyor.

Çalışma Ne Söylemiyor?

• Meksika’da çalışan evli kadınlara yönelik hiçbir sosyal damga bulunmadığını kanıtlamıyor.
• Evliliğin tek başına kadınları işgücünden çıkardığını nedensel olarak göstermiyor.
• Kocaların eşlerinin çalışmasını sistematik biçimde yasakladığını kanıtlamıyor.
• Evli kadınların çalışmamasının tamamen kendi tercihleri olduğunu söylemiyor.
• Çocuk bakımının tek açıklama olduğunu göstermiyor.
• Kocanın yüksek eğitiminin doğrudan daha muhafazakâr tutum anlamına geldiğini söylemiyor.
• Resmî hizmetlerde çalışan evli kadınların damgadan tamamen korunduğunu göstermiyor.
• Probit katsayılarının doğrudan yüzde puan olduğunu söylemiyor.
• İncelenen bütün kadınların anne olduğunu varsaymıyor.
• Bekâr kadınların bakım sorumluluğu bulunmadığını ileri sürmüyor.
• Sanayi işlerinin kadınlar için uygunsuz olduğunu savunmuyor.
• Kadınların çalışmasının aile yaşamına zarar verdiğini iddia etmiyor.
• Politika önerilerinin etkisini deneysel olarak sınamıyor.

Gündelik Yaşam Açısından Önemi

Çalışmanın sonuçları, kadınların iş kararlarının yalnızca iş ilanlarının sayısıyla açıklanamayacağını göstermektedir.

Bir kadın için ücretli işe başlamak veya devam etmek şu sorulara bağlı olabilir:

• Çocuklara kim bakacak?
• Yaşlı veya hasta aile üyesinin bakımını kim üstlenecek?
• İşe gidiş ve dönüş saatleri okul veya bakım saatleriyle uyumlu mu?
• Eş ev işlerini ve bakım sorumluluklarını paylaşacak mı?
• Kadının kazanacağı ücret bakım ve ulaşım maliyetini karşılayacak mı?
• Aile ve sosyal çevre kadının çalışmasını destekliyor mu?
• İşveren evlilik veya annelik nedeniyle ayrımcılık yapıyor mu?
• İş kayıtlı, güvenceli ve uzun vadeli mi?
• Kadın işten ayrıldıktan sonra yeniden çalışma fırsatı bulabilecek mi?

Bu nedenle kadın istihdamını artırmak isteyen politikalar yalnızca kadınları iş aramaya teşvik etmekle yetinemez. Kadınların çalışma kararını çevreleyen bakım, zaman, güvence ve hane içi güç ilişkilerini de ele almalıdır.

Geçmiş, Bugün ve Gelecek Açısından Önemi

Geçmişte sanayi işlerinin fiziksel niteliği ve erkeğin tek gelir sağlayıcı sayılması, çalışan evli kadınlara yönelik özel damgalar üretmiş olabilir.

Bugün teknoloji bazı işlerin fiziksel gereksinimini azaltmış, kadınların eğitim düzeyi yükselmiş ve beyaz yakalı hizmetler genişlemiştir. Buna rağmen çalışma, evlilikle ilişkili kadın istihdam farkının bütün iş türlerinde devam ettiğini göstermektedir.

Gelecekte araştırılması gereken temel soru, bu farkın hangi bölümünün:

• Bakım hizmeti eksikliğinden,
• ev işlerinin eşitsiz paylaşımından,
• eşlerin gelirlerinden,
• işveren ayrımcılığından,
• evlilik piyasasındaki eşleşmeden,
• kadın ve erkeklerin tercih ve beklentilerinden,
• toplumsal damga ve aile baskısından

kaynaklandığını belirlemektir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma Tasarımının Özeti

Birinci Aşama: Çok Terimli Probit Modeli

PDF’deki birinci model, daha okunabilir vektör gösterimiyle şu şekilde ifade edilebilir:

\[ P(Y_i=n)=F\left( \beta_0+ \beta_1^n Married_i+ \beta_2^n FreeUnion_i+ \beta_3^n PreviouslyMarried_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^n+ \mu_s+\tau_t \right) \]

Değişkenlerin anlamı:

• \(Y_i\): Kadının çalışma durumudur.
• \(n\): Tarım, sanayi, kayıt dışı hizmet veya kayıtlı hizmet gibi sonuç kategorisini gösterir.
• \(F\): Çok terimli probit modelindeki çok değişkenli normal birikimli dağılım fonksiyonudur.
• \(Married_i\): Kadın resmî olarak evliyse 1 değerini alır.
• \(FreeUnion_i\): Kadın nikâhsız biçimde sürekli partneriyle yaşıyorsa 1 değerini alır.
• \(PreviouslyMarried_i\): Kadın dul, boşanmış veya ayrılmışsa 1 değerini alır.
• Bekâr kadınlar karşılaştırma grubudur.
• \(\mathbf{X}_i\): Bireysel, hanehalkı ve hane reisi kontrol değişkenlerini içerir.
• \(\mu_s\): Eyalet sabit etkisidir.
• \(\tau_t\): Dönem sabit etkisidir.

Birinci Modeldeki Kontroller

Birinci Aşamanın Bulgusu

Yazarın aktardığı regresyon sonuçlarında evli kadın katsayısı dört sektörün tamamında negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır.

Bu, modelde gözlenen özellikler kontrol edildikten sonra evli kadınların:

• Tarımda,
• sanayide,
• kayıt dışı hizmetlerde,
• kayıtlı hizmetlerde

çalışma olasılığının bekâr kadınlardan düşük olduğu anlamına gelmektedir.

İkinci Aşama: Ayrı Probit Modelleri

İkinci aşamada her faaliyet için ayrı model kurulmaktadır:

\[ P(Y_{i,a}=1)= \Phi\left( \beta_0+ \beta_1^a Married_i+ \beta_2^a FreeUnion_i+ \beta_3^a PreviouslyMarried_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^a+ \tau_t \right) \]

• \(Y_{i,a}=1\): Kişi belirli \(a\) faaliyetinde veya mesleğinde çalışıyorsa 1’dir.
• \(Y_{i,a}=0\): Kişi çalışmıyorsa 0’dır.
• Başka bir faaliyette çalışan kişiler ilgili modelden çıkarılır.
• \(\Phi\): Standart normal birikimli dağılım fonksiyonudur.
• \(\beta_1^a\): Evli kadın ile bekâr kadın arasındaki ilişkinin yönünü gösterir.
• Eyalet sabit etkileri, bazı eyaletlerde sıfır gözlem bulunduğu ve model yakınsamadığı için kullanılmamıştır.

İkinci Modelin Yorum Sınırı

Örneğin mimarlık modeli:

• Mimar olarak çalışan kadınları,
• hiç çalışmayan kadınlarla

karşılaştırmaktadır.

Öğretmen, doktor veya fabrika işçisi olarak çalışan kadınlar bu modelden çıkarılmaktadır. Dolayısıyla sonuç, “evli kadınlar diğer meslekler yerine daha az mimarlık seçiyor” anlamına gelmez. “Evli kadınların mimar olarak çalışma olasılığı, çalışmama durumuna göre bekâr kadınlardan düşüktür” anlamına gelir.

İkinci Aşamanın Temel Bulgusu

Üçüncü Aşama: Kocanın Eğitim Düzeyi

Üçüncü model yalnızca evli veya sürekli partneriyle yaşayan kadınlara uygulanmıştır:

\[ P(Y_i=n)= F\left( \beta_0+ \beta_g^n HusbandEducation_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^n+ \mu_s+\tau_t \right) \]

• \(HusbandEducation_i\): Kocanın ilkokul veya daha düşük, ortaokul, lise, teknik okul ya da üniversite eğitimine sahip olduğunu gösterir.
• İlkokul veya daha düşük eğitim karşılaştırma grubudur.
• \(\beta_g^n\): Kocanın belirli eğitim düzeyiyle eşinin belirli sektörde çalışma olasılığı arasındaki ilişkiyi gösterir.
• Kadının yaşı, eğitimi, küçük çocuk, yerleşim, sosyoekonomik tabaka ve hane reisi özellikleri kontrol edilir.
• Hane reisinin eğitimi, kocanın eğitimiyle yüksek korelasyon taşıdığı için bu modelden çıkarılmıştır.

Üçüncü Aşamanın Bulgusu

Kocanın eğitimi yükseldikçe:

• Eşin çalışmama olasılığı artmaktadır.
• Sanayide çalışma olasılığı azalmaktadır.
• Kayıt dışı hizmetlerde çalışma olasılığı azalmaktadır.
• Kayıtlı hizmetlerde çalışma olasılığı sınırlı biçimde yükselmektedir.

Bu, sosyal damga hipotezinin veriyle en fazla uyum gösteren bölümüdür. Ancak sosyal damga, gelir etkisi ve eğitimsel eşleşme birbirinden ayrılmamaktadır.

Kanıt Düzeyine Göre Sonuçlar

Gelecek Araştırmalar İçin Gerekenler

• Aynı kadınların evlilik öncesi ve sonrası çalışma durumları panel verisiyle izlenmelidir.
• Kadın ve erkeklere eşin çalışmasına ilişkin doğrudan tutum soruları yöneltilmelidir.
• Mavi ve beyaz yakalı işlere yönelik toplumsal kabul ayrı ayrı ölçülmelidir.
• Kocanın geliri ve gelir değişiklikleri doğrudan kullanılmalıdır.
• Çocuk sayısı, çocukların yaşları ve bakım hizmetine erişim ayrıntılı ölçülmelidir.
• Ev işi ve ücretsiz bakım için harcanan saatler modele eklenmelidir.
• İşten ayrılma nedenlerinde evlilik, gebelik ve bakım sorumluluğu ayrı seçenekler olmalıdır.
• Kadınların çalışma kararında eş baskısı, ortak tercih ve ekonomik zorunluluk ayrıştırılmalıdır.
• İşverenlerin evli veya çocuklu kadınlara yönelik ayrımcılığı incelenmelidir.
• Ücret, çalışma saati, iş güvenliği ve kariyer ilerlemesi sonuçları değerlendirilmelidir.
• Çocuk bakım hizmetlerinin genişletildiği bölgelerde doğal deney veya politika değerlendirmesi yapılmalıdır.
• COVID-19 sonrası uzaktan çalışma düzenlerinin evli kadın istihdamına etkisi araştırılmalıdır.
• Benzer analizler diğer orta gelirli ülkelerde tekrarlanmalıdır.
• Meksika’nın genelleştirilmiş evlilik-istihdam farkı bakımından istisna olup olmadığı belirlenmelidir.
• Çoklu hipotez testleri için uygun istatistiksel düzeltmeler uygulanmalıdır.
• Tam regresyon tabloları, kodlar ve kullanılan örneklem seçimleri tek bir yeniden üretilebilir veri paketinde paylaşılmalıdır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Yüklenen çalışmanın tam özgün adı:Is there a social stigma against working wives?

Belgedeki bölüm bilgisi: Chapter One.

Yazarların tam listesi ve sıralaması: Isaac Lopez-Moreno. Çalışma tek yazarlıdır.

PDF metadata yazarı: Isaac Lopez Moreno Flores.

Eş katkı veya eş birinci yazarlık: Yoktur.

İletişim veya sorumlu yazar: Çalışma tek yazarlıdır. PDF’de ayrıca “corresponding author” etiketi bulunmamaktadır.

Kurumsal bağlantı: University of Manchester, Global Development Institute.

Yazarın PDF’de bildirilen durumu: Development Economics alanında doktora adayı.

PDF’nin teknik oluşturulma tarihi: 22 Mayıs 2026.

Yayın yılı: Ana metinde ayrı yayın yılı verilmemiştir. Teknik metadata 2026 tarihini göstermektedir.

DOI: Yüklenen sürümde DOI bulunmamaktadır.

Dergi veya konferans: Belirtilmemiştir.

Yayınevi veya platform: Yüklenen sürümde belirtilmemiştir.

Hakemlik durumu: Hakem değerlendirmesinden geçmiş nihai dergi veya konferans makalesi olduğu doğrulanmamıştır. Belge bir doktora çalışmasının “Chapter One” bölümü görünümündedir.

İlişkili önceki sürüm: University of Manchester Global Development Institute tarafından 2024 yılında yayımlanan Labour, gender and marriage: the social stigma hypothesis against working wives, GDI Working Paper 2024-075.

Sürüm ayrımı: 2024 çalışma kâğıdıyla yüklenen bölüm aynı araştırma konusuna ve temel veri yapısına dayanmaktadır. Ancak başlık, sayfa sayısı, kaynaklar ve bazı tartışmalar farklı olduğu için yüklenen 2026 bölümünün bibliyografik bilgileri 2024 çalışma kâğıdından otomatik olarak devralınmamalıdır.

Sayfa sayısı: 23.

Ana şekil sayısı: Altı: Şekil 1.1–1.6.

Ana metindeki denklem sayısı: Üç ekonometrik model denklemi.

Ana metindeki tam regresyon tabloları: Bulunmamaktadır. Metin, tablolar ve ek analizler için çevrim içi eklere yönlendirmektedir.

Çevrim içi ek:Online Appendices – Is there a social stigma against working wives?

Resmî yazar sayfası:Isaac Lopez Moreno Flores – University of Manchester Research Explorer

İlişkili çalışma kâğıdının resmî kaydı:Labour, gender and marriage – Manchester Research Explorer

Veri kaynağı: Meksika Ulusal Meslek ve İstihdam Araştırması, ENOE.

Veri dönemleri: 2016 birinci çeyrek, 2017 ikinci çeyrek, 2018 üçüncü çeyrek ve 2019 dördüncü çeyrek.

Araştırma tasarımı: Dönüşümlü panel araştırmasından farklı bireyler seçilerek oluşturulan tekrarlı yatay kesit analizi.

Örneklem büyüklüğü: Ana tartışma bölümünde 500 binden fazla kadın gözleminden söz edilmektedir. Tam model bazlı örneklem büyüklükleri yüklenen PDF’deki ana tablolarda verilmemektedir.

Temel ekonometrik yöntemler: Çok terimli probit ve ayrı ikili probit modelleri.

Temel sonuç değişkenleri: Çalışmama, tarım, sanayi, kayıt dışı hizmetler, kayıtlı hizmetler ve 18 ayrıntılı faaliyet veya meslek.

Temel açıklayıcı değişkenler: Evlilik durumu ve kocanın eğitim düzeyi.

Sektör sınıflandırması: North American Industry Classification System – NAICS.

Meslek sınıflandırması: Sistema Nacional de Clasificación de Ocupaciones – SINCO.

Nedensellik durumu: Çalışma gözlemseldir. Evlilik, çalışma, eş seçimi ve bakım sorumlulukları arasındaki nedensel yön belirlenmemektedir.

Sosyal damganın ölçümü: Doğrudan tutum ölçümü bulunmamaktadır. Kuramın sektör ve meslek dağılımına ilişkin gözlenebilir öngörüleri test edilmektedir.

Finansman açıklaması: Yüklenen PDF’de bulunmamaktadır.

Çıkar çatışması açıklaması: Yüklenen PDF’de bulunmamaktadır.

Etik kurul açıklaması: Yüklenen PDF’de bulunmamaktadır. Araştırma yeni insan katılımcı görüşmesi yerine resmî hanehalkı araştırmasının ikincil analizine dayanmaktadır.

Yapay zekâ kullanım açıklaması: Yüklenen PDF’de üretken yapay zekâ veya büyük dil modeli kullanımına ilişkin ayrı bir beyan bulunmamaktadır.

Bu Türkçe makale, yüklenen PDF’nin bütün metni; 13. sayfadaki kadın ve erkek sektör olasılığı grafikleri, 15. sayfadaki meslek katsayısı grafikleri, 17. sayfadaki eş eğitimine göre sektör olasılığı grafikleri, üç ekonometrik denklem, tartışma, sınırlılıklar ve sonuç bölümü incelenerek hazırlanmıştır.

Grafiklerdeki tahmin edilmiş olasılıklar yüzdeye çevrilerek aktarılmıştır. Probit katsayıları ise yüzde puan olarak yorumlanmamış; yalnızca ilişkinin yönü ve göreli büyüklüğü açıklanmıştır.

Yüklenen ana PDF’de bulunmayan tam regresyon sonuçları, standart hatalar veya çevrim içi ek tablolar Türkçe makaleye bağımsız yeni bulgu olarak eklenmemiştir.

“Evlilik kadınların çalışmasını engeller”, “yüksek eğitimli kocalar eşlerini çalıştırmaz” veya “Meksika’da sosyal damga yoktur” biçiminde nedensel ve genelleyici sonuçlar oluşturulmamıştır.

Çalışmanın güvenli yorumu şudur: Meksika’da evli kadınların düşük istihdam olasılığı, yalnızca sanayi ve fiziksel emek gerektiren işlere özgü bir toplumsal damga örüntüsü göstermemektedir. Negatif ilişki kayıtlı hizmetlere, beyaz yakalı mesleklere ve farklı beceri düzeylerindeki işlere de uzanmaktadır.