Үй-бүлөлүү аялдардын эмгек күчүнө катышуусу эмне үчүн айрым орто кирешелүү өлкөлөрдө төмөн бойдон калууда? Мунун себеби фабрикаларда, кендерде же физикалык эмгек талап кылган башка иштерде иштеген жубайларга багытталган өзгөчө социалдык стигмабы? Же нике, кам көрүү жүктөрү, киреше таасирлери жана салттуу гендердик ролдор аялдардын бардык иш түрлөрүнө катышуусун чектейби?

Ысааж Lopez-Moreno тарабынан даярдалган Ыс тхере а сожиал стигма агаинст wоркинг wивес? аттуу изилдөө, Жлаудиа Голдин’ин экономикалык өнүгүү менен аялдардын эмгек күчүнө катышуусу арасындаки У бичимли илишкийи түшүндүрмөк үчүн гелиштирдиги социалдык стигма гипотезасыни Мексика маалыматлерийле сынамактадыр.

Голдин теориясына боюнча төмөн кирешелүү ажыл чарба економиляеринде евли аялдар аменен жуплиги жана ев ичи үретим фаалийетлеринде йогун бичимде чалышабилир. Өнөр жайлешменин хызландыгы орто кирешелүү економиляерде исе акыли үретим ев дышындаки фабрикалара ташыныр. Бул ашамада, бир еркегин ешинин физикалык эмгек талап кылган көк жакалуу бир иште изилдөөсына “mecbur kalması” еркегин амененсини кечиндиремедигинин гөстергеси катары йорумланабилир. Бөйле бир социалдык стигма, өзгөчөликле евли аялдарын өнөр жай сектөрүнден чекилмесине йол ачабилир. Хизмет економиси бүйүдүгүнде жана ак жакалуу иштер йайгынлаштыгында исе аялдардын эмгек күчүнө катышуусунын кайра йүкселмеси бекленир.

Изилдөө, бул курамын үч негизги өнгөрүсүнү маанилендирмектедир:

1. Евли аялдарын ажыл чарба жана өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы бойдок аялдардан төмөн олмалы; бирок бул фарк ак жакалуу жана расмий кызматтарде күчүлмели же ортадан калкмалыдыр.
2. Евлилигин өнөр жай иш менен камсыз болуунуйла негатиф илишкиси гана эркектер басымдуу кен жана метал иштердинде эмес, аялдар басымдуу текстиль жана кийим сектөрлеринде де гөрүлмели; факат билим берүү, саламаттык сактоо, финансы, башкаруу жана офис иштери сыяктуу ак жакалуу фаалийетлере узанмамалыдыр.
3. Кожанын билим берүү деңгээли йүкселдикче ешинин ажыл чарба жана өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы азаюулы; буна каршылык расмий кызматтарде иштөө ыктымалдыгы айны шекилде дүшсүт эмүүчүдир.

Изилдөөда Мексиканын расмий Улуттук кесип жана иш менен камсыз болуу изилдөөсү олан ENOE’нин пандемияга чейинки дөрт мезгили пайдаланылган: 2016’нын биринчи, 2017’нин икинжи, 2018’ин үчүнчү жана 2019’ун дөрдүнжү чейреги. Мезгиллер арасында бешер чейрек быракылмасы, ENOE’нин ротациялык панель түзүлүшсы себебийле айны кишинин бирден көп кез үлгүлеме гирмесини өнлемейи амачламактадыр.

Вери сети 18–65 йаш аралыгындаки аялдары капсамакта жана изилдөө, төсүшма бөлүмүндеки түшүндүрмөйа боюнча 500 бинден көп аял байкооине негизделет. Анализлерде йаш, билим берүү, чакан чожукларын варлыгы, шаардык же ажылдык йерлешим, калктуу жайдын чоңдугу, үй чарбасыхалкынын социоэкономикалык катмарсы жана үй чарбасы башчысынын өзгөчөликлери сыяктуу өзгөркенлер контрол едилмиштир.

Илк ашамада аялдарын иштебөө, ажыл чарбада изилдөө, өнөр жайде изилдөө, расмий эмес кызматтарде изилдөө жана расмий кызматтарде изилдөө оласылыклары нике абалына боюнча каршылаштырылмыштыр.

13. сайфадаки Шекил 1.1’е боюнча:

• Евли аялдарын иштебөө ыктымалдыгы йүзде 51,4’түр.
• Бойдок аялдарын иштебөө ыктымалдыгы йүзде 30,6’дыр.
• Евли аялдарын өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы йүзде 9,9, бойдок аялдарынки йүзде 16,4’түр.
• Евли аялдарын расмий эмес кызматтарде иштөө ыктымалдыгы йүзде 24,4, бойдок аялдарынки йүзде 31,7’дир.
• Евли аялдарын расмий кызматтарде иштөө ыктымалдыгы йүзде 13,5, бойдок аялдарынки йүзде 20,4’түр.

Бу жыйынтык, евли аялдарын гана өнөр жай жана ажыл чарбада эмес, жазуулы жана расмий эмес кызматтарде де төмөнүрөөк иштөө ыктымалдыгына сахип экенин көрсөтөт. Долайысыйла көзленен фарк, гана физикалык эмгек талап кылган көк жакалуу иштере өзгү эмес.

Эркеклерде исе там терсине йакын бир өрүнтү булунмактадыр. Айны сайфадаки Шекил 1.2’де евли эркектерин иштебөө ыктымалдыгы йүзде 5,9, бойдок эркектерин иштебөө ыктымалдыгы йүзде 15,5’тир. Евли эркектерин өнөр жайде жана расмий кызматтарде изилдөө оласылыклары да бойдок эркектерден жогоркутир.

Бөйлеже нике аялдар үчүн төмөн, эркектер үчүн жогорку эмгек акылуу иштөө ыктымалдыгыйла байланыштуудир. Изилдөө бул каршытлыгы, евли жуптарде еркегин киреше саглайыжы, аялын исе үй иши жана кам көрүү сорумлусуу экени салттуу үй чарбасы дүзенийле ылайык бир жыйынтык катары йорумламактадыр.

Икинжи ашамада кен, темир-болот, азык-түлүк иштетүү, текстиль жана кийим сыяктуу өнөр жай фаалийетлеринин йаны сыра билим берүү, саламаттык сактоо, финансы, офис иштери, башкаруу, сатуу, архитектура, укук, бухгалтерия, тып, медайымдык, катчылык, официанттык жана чач тарачтык айры айры изилденген.

15. сайфадаки Шекил 1.3’те нике коэффициентсы инжеленен 18 иш грубунун тамамында негатифтир. Негатиф илишки гана кен казуу же темир-болот сыяктуу эркектер басымдуу фаалийетлерде эмес; текстиль жана кийим, билим берүү, саламаттык сактоо, финансы, архитектура, дарыгерлик, медайымдык, катчылык жана сатуу сыяктуу чок айырмалуу иштерде гөрүлмектедир.

Бу жыйынтык, “евли аялдарын ак жакалуу иштерде бойдок аялдарла бензер бичимде чалышажагы” өнгөрүсүнү дестеклемемектедир. Никеле байланыштуу истихдам фаркы физикалык эмгек, когнитивдик жөндөм, мотордук жөндөм, сектөрүн жинсийет бмененшими же меслегин статүсү өзгөртигинде ортадан калкмамактадыр.

Эркеклере аит Шекил 1.4’те исе нике коэффициентлары чач тарачтык дышындаки бардык фаалийетлерде позитифтир. Изилдөөйа боюнча нике, эркектерде хемен хер иш грубуна катылымы артыран; аялдарда исе бардык иш групларына катылымы азалтан бир илишки көрсөтөт.

Үчүнжү ашама, гана евли же бирликте йашайан аялдара көңүл топтоокта жана күйөөнүн билим деңгээлийле жубайы иштеген сектор арасындаки илишкийи талдайт.

17. сайфадаки Шекил 1.5’е боюнча күйөөнүн билими илкокул же төмөнүрөөк деңгээлден үниверсите деңгээлине чыктыгында:

• Ешин иштебөө ыктымалдыгы йүзде 55,7’ден йүзде 62,2’йе йүкселмектедир.
• Өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы йүзде 9,1’ден йүзде 6,3’е дүшмектедир.
• Расмий эмес кызматтарде иштөө ыктымалдыгы йүзде 24,7’ден йүзде 18,6’йа дүшмектедир.
• Расмий кызматтарде иштөө ыктымалдыгы йүзде 9,2’ден йүзде 12,4’е йүкселмектедир.

Бу табылга, Голдин’ин хиподиссертацияинин кысмен дестеклендиги тек негизги алан катары бааланат. Йүксек билим берүүли эркектерин ешлери ажыл чарба, өнөр жай жана расмий эмес кызматтарде азыраак чалышрасаен расмий кызматтарде сыраз дагы көп изилдөөктадыр.

Бунунла бирликте изилдөө, бул өрүнтүнүн түздөн-түз социалдык стигмадан булакландыгыны канытламамактадыр. Йүксек билим берүүли эркектер дагы көп кирешее сахип болушу мүмкүн жана тек кирешелүү үй чарбасы дүзенини экономикалык жактан сүрдүребилир. Айрыжа жогорку билим берүүли кишмененр билим берүү деңгээли өзлерине бензейен кишмененрле евленме егилиминде болушу мүмкүн. Бөйле бир ешлешмеде аялдарын өнөр жай йерине билим берүүлерине уйгун расмий кызмат иштердини тандоо етмеси бекленебилир.

Изилдөөнын ана сонужу, Мексикада евли аялдарын көк жакалуу иштере өзгү дар бир стигма себебийле изилдөөдыгы гөрүшүнү дестеклемемектедир. Евли жана бирликте йашайан аялдарын төмөн иштөө ыктымалдыгы бардык сектөр, фаалийет жана бежери групларында гөрүлмектедир.

Ошондуктан сорун, тек башына өнөр жай иштердинин физиксел сапаттыкигинден дагы кеңири гөрүнмектедир. Геленексел киреше камсыз кылган эркек жана үй ичиндеги кам көрүүнү камсыз кылган аял модельи; чожук жана йашлы кам көрүүы дестегинин йетерсизлиги, ев иштердинин ешитсиз пайлашымы, ешин кирешесинден табиятн киреше таасириси, нике тандоолори жана изилдөө хайатыйла аменен сорумлулукларыны багдаштырма күчтүүгүйле бирликте маанилендирилмелидир.

Изилдөө, аялдардын акыркы иштеринен кетүү себептеринде де өнемли бир жинсийет фаркы булундугуну актармактадыр. Эркеклерин йүзде 33’ү дагы жогорку киреше арайышыны негизги себеп катары билдириркен аялдарын йүзде 60’ы “нике, кош бойлуулук же үй-бүлөлүк жоопкерчиликтер” сеченегини ишаретлемиштир.

Бирок бул йаныт үч айры себеби тек категориде бирлештирдиги үчүн аялдарын не кадарынын нике, не кадарынын кош бойлуулук жана не кадарынын кам көрүү жоопкерчиликтери себебийле иштен айрылдыгы билинсультмектедир. Буна рагмен ENOE’де иштебеген аялдарын иш арамамасынын негизги себебинин чожук, йашлы, бейтап же енгелли аменен үйелерине кам көрүү саглайажак дестегин булунмамасы экени актарылмактадыр.

Политика ачысындан изилдөө, гана фабрикалардагы изилдөө кошулларыны иймененштирменин йетерли олмайажагыны көрсөтөт. Евли аялдарын истихдам фаркы расмий кызматтаре, жогорку бежерили меслеклере жана сосйал катары кабул боюнчан иштере де узандыгы үчүн кийлигишүүлерин үй чарбасы үчүндеки заман, кам көрүү жана карар верме дүзенини максатлемеси герекмектедир.

Йазарын өне чыкардыгы негизги политика аланы, еришмененбилир жана ишенимилир балдарды караган кызматтарнин генишлетилмесидир. Буна ийкемдүү иштөө дүзкеңдикелери, кам көрүү изинлери, эркектерин ев ичи сорумлулуклара катышуусун артыран политикалар, аялдарын жазуулы истихдама дөнүшүнү дестеклейен програмлар жана иш жашооында нике же аннелик негизгили айрымжылыкла мүжаделе екленебилир.

Изилдөөнын жыйынтыклары күчтүү бир бетимлейижи өрүнтү гөстермекте; бирок бул өрүнтүнүн так себебини белирлемемектедир. Нике аялдарын изилдөөсыны азалтабилир; изилдөө одаклы аялдар евленмемейи тандоо едебилир; жогорку кирешелүү жуптар тек кирешелүү үй чарбасы дүзенини сечебилир же аялдар чожук жана кам көрүү жоопкерчиликтери себебийле эмгек күчүнден чекмененбилир.

Долайысыйла изилдөөнын негизги каткысы бир себеби так катары канытламак эмес, социалдык стигма курамынын дар жана сектөре өзгү бичиминин Мексика маалыматлерийле уйушмадыгыны гөстермектир.

Аялларын Ишгүжүне Катылымындаки У Бичимли Илишки

Аялларын эмгек күчүнө катышуу катышы менен экономикалык гелишмишлик деңгээли арасындаки илишки, өнүгүү жана изилдөө економисинин узак мөөнөтдир төсүшылан конуларындан биридир.

У бичимли йаклашым үч генел ашама өнгөрүр:

1. Дүшүк кирешелүү ажыл чарба економиляери: Аяллар аменен жупликлеринде, ев үчүнде же аменен ишлетмелеринде йогун бичимде чалышабилир. Бул изилдөөлар хер заман расмий акыли истихдам катары кайдедилмесе де аялдарын экономикалык үретиме катылымы жогоркутир.
2. Орта кирешелүү өнөр жайлешен економиляер: Үретим евден жана аменен жуплигинден фабрикалара ташыныр. Ишлер дагы каты саатлере, транспорт малийетлерине жана ев дышы изилдөө кошулларына багланыр. Аялларын эмгек күчүнө катышууы азалабилир.
3. Йүксек кирешелүү хизмет економиляери: Егитим деңгээлинин йүкселмеси, догурганлыгын азайышы жана ак жакалуу хизмет иштердинин генишлемеси аялдарын акыли изилдөөйа дөнүшүнү дестеклейебилир.

Goldin-дин социалдык стигма гипотезасы, бул егринин орта бөлүмүндеки төмөндөөү түшүндүрмөк үчүн күлтүрел бир мекатөмөнма өнерир. Буна боюнча көк жакалуу иштерде кызматкер евли аял, гана өз социалдык статүсү ачысындан эмес, ешинин “амененсини кечиндиребмененн эркек” конуму ачысындан да олумсууз маанилендирмененбилир.

Дамганын Хедефи Неден Кожа Оларак Танымланыйор?

Курамда стигманын түздөн-түз максати хер заман иштеген аял эмес. Ешинин фабрикада, кенде же физикалык эмгек талап кылган башка бир иште изилдөөсына ихтийач дуйан эркек:

• Амененсини тек башына кечиндиремейен,
• йетеринже изилдөөйан,
• ешини агыр иште изилдөөйа межбур быракан,
• төмөн социалдык статүлү

бири катары маанилендирмененбилир.

Бу мекатөмөнма догруйса айны физиксел иши йапан бойдок, ажырашкан же жесир аялдарын айны өлчүде стигмаланмамасы бекленир. Чүнкү онларын изилдөөсы бир күйөөнүн киреше саглайыжы ролүнү ихлал етмез.

Курамын Үч Сынанабилир Өнгөрүсү

Мексика Неден Өнемли Бир Үлгү?

Изилдөө Мексика’йы биркач себепле уйгун бир сынама аланы катары маанилендирмектедир:

• Үлке орто кирешелүү бир економидир.
• Латын Америкасы үчүнде өнөр жай иштердинин жалпы истихдамдаки пайы жогоркутир.
• Аялларын эмгек күчүнө катышуу катышы бөлгедеки боюнчаже төмөн катышлардан биридир.
• NAFTA кийинсында ихражата багытталган ималат жана аялдардын иш менен камсыз болушу өнемли өзгөримлер кечирмиштир.
• Текноложик йениликлер айрым фабрика иштердинин физикалык күч герексинимини азалтмыштыр.
• Евли аялдарын эмгек күчү арзынын ешлеринин кирешесине дуйарлылыгынын заман үчүнде азалдыгыны билдирен мурдаки изилдөөлар булунмактадыр.

Бу кошуллар ики зыт бекленти олуштурур. Бир тарафтан Мексиканын чоң өнөр жай сектөрү, Голдин’ин өнгөрдүгү стигма мекатөмөнмасы үчүн уйгун ортам саглайабилир. Дигер тарафтан модерн ималат технологияси жана өзгөрен социалдык нормлар, кечмиште вар олмуш олабмененжек стигмайы алсызлатмыш болушу мүмкүн.

Өнөр жай Ишлеринин Дегишен Нителиги

Изилдөөнын литератүр маанилендирмеси, өнөр жай иштердинин хер заман айны физиксел өзгөчөликлере сахип олмадыгыны баса белгилейт.

Билгисайарлы үретим, автоматташтыруу жана физиксел гүжү азалтан технологиялер:

• Кас гүжүне дайалы тапшырмалери азалтабилир.
• Билишсел жана мотордук жөндөмлерин өнемини артырабилир.
• Аялларын дагы мурда эркектер басымдуу олан үретим иштердине гирмесини колайлаштырабилир.
• Ихражатчы фирмаларын эмгек күчү бмененшимини өзгөртиребилир.

Мексика үзерине мурдаки изилдөөларда NAFTA кийинсында дагы өндүрүмдүү фирмаларын технология колдонулушу артырдыгы жана айрым көк жакалуу иштерде аялдардын иш менен камсыз болушунун йүкселдиги кабарланган.

Буна каршылык дыш тижаретин аялдардын иш менен камсыз болушу үзериндеки таасириси бардык өлкөлөрдө айны эмес. Базы економиляерде ихражата багытталган өнөр жайлешме аялдардын иш менен камсыз болушун артыррасаен айрым економиляерде технологияк йүкселтме, эркектерин өнөр жай иштердине гери дөнмеси же аялдарын кызматтаре каймасы себебийле өнөр жайде аялдар үлүшү гермененйебилир.

Өнөр жайнин Аяллашмасы жана Аял Пайынын Гермененмеси

Изилдөө ики айырмалуу мөөнөтжи айырмактадыр:

• Өнөр жайнин аяллашмасы: Ихражата багытталган, емек йогун үретим генишлэрте фирмаларын аял кызматкер талебинин артмасыдыр.
• Өнөр жайде аялдар үлүшүнын гермененмеси: Текноложик йүкселтме жана сектөрүн олгунлашмасыйла эркектерин өнөр жаййе дөнмеси же аялдарын кызматтаре каймасыдыр.

Мексикадаки маqуиладора ишлетмелери баштапкыта агырлыклы катары аял истихдам етмиш; бирок заман үчүнде эркектерин пайы арткантыр. Бул абал өнөр жай бүйүмесинин аялдар үчүн отоматик жана мөөнөткли бир истихдам генишлемеси йаратмадыгыны көрсөтөт.

Геленексел Үй чарбасы Ичи Иш Бөлүмү

Изилдөөнын табылгалары, гана эмгек рыногунын сектөр түзүлүшсына эмес, евли жуптарин үй чарбасы үчүндеки тапшырма пайлашымына көңүл буруу чекмектедир.

Геленексел модельде:

• Эркек акыли иште кызматкер негизги киреше саглайыжыдыр.
• Аял үй иши, бала багуу жана башка аменен үйелеринин кам көрүүындан мурдаликле сорумлудур.
• Аялын изилдөө карары, гана алабмененжеги акые эмес, акыли ише башламанын йаратажагы кам көрүү жана заман малийетине баглыдыр.
• Ешин кирешеси йүкселдикче аялын иштебөөсынын экономикалык малийети үй чарбасы ачысындан дагы колай каршыланабилир.

Изилдөө, бул иш бөлүмүнүн гана биологиялык айырмалуулыкларла ачыкланамайажагыны баса белгилейт. Аялларын харекетлилигини чек аралайан нормлар, эркек киреше саглайыжы идеали, ев иштердинин аялдара аит гөрүлмеси, бала багуунын пайлашылмамасы жана аялдарын бул роллери ичкилештирмеси де өнемлидир.

Еснеклик Неден Өнемли?

Ажыл чарба, расмий эмес иш жана айрым хизмет иштери аялдара өнөр жайден дагы көп заман еснеклиги саглайабилир.

Өрнегин:

• Аменен жуплиги еве йакын болушу мүмкүн.
• Кайыт дышы кызматкер киши саатлерини кысмен белирлейебилир.
• Евден йүрүтүлен хизмет иштери кам көрүү тапшырмалерийле бирликте сүрдүрүлебилир.
• Базы дижитал кызматтар узактан изилдөөйа изин веребилир.

Фабрика иштери исе чогунлукла иш жеринде булунмайы, сабит вардийалары жана транспорты геректирир. Бул өзгөчөликлер чакан чожугу же кам көрүүа ихтийач дуйан аменен үйеси булунан аялдар үчүн сабит бир гириш малийети олуштурабилир.

Бирок изилдөөнын жыйынтыклары, евли аялдарын гана еснек олмайан өнөр жай иштердинден эмес, жазуу дышы жана расмий кызматтарден де төмөнүрөөк катышларда чалыштыгыны көрсөтөт. Долайысыйла еснеклик сорунун тамамыны түшүндүрмөмактадыр.

Вери Кайнагы: ENOE

ENOE, Мексиканын негизги расмий үй чарбасыхалкы жана эмгек күчү изилдөөсыдыр. Изилдөө шу дөрт мезгили кулланмактадыр:

• 2016 биринчи чейрек,
• 2017 икинжи чейрек,
• 2018 үчүнчү чейрек,
• 2019 дөрдүнжү чейрек.

ENOE айны үй чарбасыйи беш ардышык чейрек бойунжа излейен дөнүшүмлү бир панел түзүлүшсына сахиптир. Хер чейректе үй чарбаларынын болжол менен беште бири үлгүлемден чыкар жана йерлерине йени үй чарбалары киреше.

Сечмененн мезгилдер арасында беш чейреклик бошлук булундугу үчүн изилдөөжы хер мезгилде айырмалуу катышуучулары камтыган кайталанган кесилиш маалымат маалымат сети олуштурмайы амачламыштыр.

2020 жана 2021 маалыматлери колдонулган эмес. Бунун себеплери:

• COVID-19 сырасында аялдардын эмгек күчүнө катышуусунын кескин бичимде өзгөрмеси,
• йүз йүзе гөрүшмелерин тактийе уграмасы,
• телефонла гөрүшме ыкмаинин деврейе гирмеси,
• пандеми маалыматлеринин мурдаки мезгилдерле каршылаштырылмасыны зорлаштыран үлгүлем сорунларыдыр.

Изилдөө жана Сектөр Категорлери

Илк ашамадаки жыйынтык өзгөркени алты оласы абалдан олушмактадыр:

1. Иштебейт,
2. ажыл чарбада чалышыйор,
3. өнөр жайде чалышыйор,
4. расмий эмес кызматтарде чалышыйор,
5. расмий кызматтарде чалышыйор,
6. белирленемейен экономикалык фаалийетте чалышыйор.

Изилдөөма абалы салыштыруу категорисидир.

Кайытлы жана Кайыт Дышы Хизмет Айрымы

Мексикада бир кызматкер, иш берүүчүи тарабынан сосйал ишенимлик системине кайдедилмемишсе жазуу дышы кабул едилмектедир. Кенди хесабына кызматкерлерын жазуулы сажылмасы үчүн ишлетменин верги жана бухгалтерия жазууларыйла сосйал ишенимлик системине дâхил олмасы герекир.

Бу айрым социалдык стигма курамынын маанилендирилмеси ачысындан өнемлидир. Голдин’ин “damgasız” кабул еттиги хизмет иштери адатта билим берүү, саламаттык сактоо, финансы, бүро жана башкаруу сыяктуу жазуулы жана социалдык статүсү жогорку иштердир.

Расмий эмес кызматтар исе:

• Сосйал ишенимже суунмайабилир.
• Даха төмөн статүлү болушу мүмкүн.
• Даха дүзенсиз киреше саглайабилир.
• Бунунла бирликте изилдөө саатлеринде дагы көп еснеклик саглайабилир.

Кызматтари бир гана категори алтында жалпыак, бул ики айырмалуу изилдөө бичимини гөрүнмез хâле гетиребилирди.

Нике Дуруму Категорлери

Изилдөө аялдары дөрт ана груба айырмактадыр:

• Евли: Ресмî катары евли аялдар.
• Сербест бирликтелик: Ресмî никâх олмадан айны үй чарбасыде мөөнөткли өнөктөшийле йашайан аялдар.
• Даха мурда евленмиш: Дул, ажырашкан же бөлүнгөн аялдар.
• Бойдок: Каршылаштырма грубу.

Мексикадаки 18–65 йашындаки аялдарын болжол менен йүзде 42’си евли, йүзде 28’и бойдок жана йүзде 19’у эркин бирге жашоо үчүндедир. Гери болгон груп бөлүнгөн, жесир же ажырашкан аялдардан олушмактадыр.

Биринжи Ашаманын Жыйынтыклары

Евли аялдарла бойдок аялдар арасындаки ен ачык фарк иштебөө категорисиндедир. Дигер өзгөркенлер модельде контрол едилдигинде евли аялдарын иштебөө ыктымалдыгы бойдок аялдарынкинден болжол менен 20,8 пайыздык пункт дагы жогоркутир.

Өнөр жай фаркы болжол менен 6,5, расмий эмес кызмат фаркы 7,3 жана расмий кызмат фаркы 6,9 пайыздык пунктдыр.

Бу фаркларын сектөрлер арасында бирбирине йакын олмасы, өнөр жаййе өзгү күчтүү бир стигма мекатөмөнмасы беклейен курамла уйушмамактадыр.

Сербест Бирликтелик де Бензер Жыйынтык Верийор

Ресмî катары евли олмайан бирок мөөнөткли өнөктөшийле йашайан аялдарын да бардык сектөрлерде бойдок аялдардан төмөнүрөөк иштөө ыктымалдыгына сахип олмасы өнемлидир.

Бу жыйынтык, гана нике белгесинин эмес:

• Партнерле айны үй чарбасыде жашооанын,
• ев ичи тапшырма пайлашымынын,
• кам көрүү жоопкерчиликтеринын,
• киреше камсыз кылган эркек жана үй ичиндеги эмгек саглайыжы аял дүзенинин

эмгек күчү катылымыйла байланыштуу олабмененжегини дүшүндүрмектедир.

Эркеклерде Терс Өрүнтү

Евли эркектерде иштебөө ыктымалдыгы бойдок эркектерден болжол менен 9,6 пайыздык пункт төмөнүрөөктүр. Өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы исе болжол менен 7,7 пайыздык пункт дагы жогоркутир.

Бу каршытлык евлилигин аял жана эркек үчүн айны экономикалык жыйынтыкла байланыштуу олмадыгыны көрсөтөт:

• Эркеклерде нике акыли изилдөө сорумлулугуну гүчлендиребилир.
• Аялларда нике ев ичи изилдөө жана кам көрүү жоопкерчиликтерины артырабилир.

Икинжи Ашамада Ханги Ишлер Инжеленди?

Компанияин Фаалийети менен Кишинин Меслеги Айны Дегилдир

Изилдөө ики айры сыныфландырма системи кулланмактадыр:

• NAICS: Кишийи чалыштыгы компанияин экономикалык фаалийетине боюнча сыныфландырыр.
• SINCO: Кишийи йаптыгы меслегин өзгөчөликлерине боюнча сыныфландырыр.

Бу айрым өнемлидир. Бир кен компанияинде кызматкер бухгалтерияжи, компания фаалийетине боюнча кен казуу сектөрүнде; йаптыгы ише боюнча исе ак жакалуу бухгалтерия меслегинде сыныфландырылабилир.

Йалнызжа сектөр коду кулланылсайды өнөр жай компаниялариндеки бардык кызматкерлерын көк жакалуу экени варсажылабилирди. Меслек кодларынын екленмеси, физиксел иштерле бүро жана узманлык иштердинин айрылмасыны сагламактадыр.

18 Иш Грубундаки Нике Катсажылары

Бу маанилер пробит коэффициенттеридыр. Өрнегин -0,64 маании, евли аялдарын мимар олма оласылыгынын бойдок аялдардан 64 пайыздык пункт төмөн экени маанисин билдирбейт. Катсанынн догру йүзде таасириси, башка өзгөркенлерин маанилерине жана нормал дагылым фонксийонуна баглыдыр.

Графигин ишенимли йоруму шудур:

• Инжеленен бардык иштерде илишкинин йөнү негатифтир.
• Негатиф илишки ак жакалуу иштерде кайболмамактадыр.
• Физиксел гүч талап кылган ишле когнитивдик жөндөм талап кылган иш арасында курамын бекледиги айрым олушмамактадыр.

Эркеклерде Меслек Катсажылары

Эркеклер үчүн айны модельлер курулдугунда чач тарачтык дышындаки бардык коэффициентлар позитифтир:

• Маденжилик: 0,77
• Demir-челик: 0,76
• Азык ишлеме: 0,85
• Финанс: 0,75
• Бүро иштери: 0,61
• Йөнетим: 0,68
• Сатыш: 0,68

Куафөрлүкте коэффициент -0,29’дур. Бул, бойдок эркектерин чач тарачтык жана берберлик иштердинде евли эркектерден дагы жогорку изилдөө егилими гөстермесийле байланыштуудир.

Кожанын Егитими жана Аялын Изилдөөсы

Өнөр жай жана расмий эмес кызматтарде генел егилим ашагы йөнлүдүр. Расмий кызматтарде исе илкокул грубу менен үниверсите грубу арасында болжол менен 3,2 пайыздык пунктлык өсүш бар.

Бунунла бирликте расмий кызмат оласылыгы билим берүү деңгээли бойунжа тамамен дүзенли артмамактадыр. Лисе деңгэколунда йүзде 13’е чыктыктан кийин текник окул грубунда йүзде 11,9’а дүшмектедир. Долайысыйла жыйынтык, так жана догрусал бир йүкселиштен чок жогорку билим берүүли күйөөларын ешлеринде расмий кызматтарин башка сектөрлере боюнча дагы дайаныклы экенин көрсөтөт.

Аялын Егитими жана Кожанын Чалыштыгы Сектөр

Каршылаштырма амажыйла эркектерин изилдөө оласылыклары ешлеринин билим берүү деңгээлине боюнча де эсептелген.

Ешин билим берүүи илкокул же төмөнүрөөк деңгээлден үниверситейе чыктыгында:

• Кожанын өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы йүзде 40,1’ден йүзде 28,1’е дүшмектедир.
• Расмий кызматтарде иштөө ыктымалдыгы йүзде 22,5’тен йүзде 35,4’е йүкселмектедир.
• Изилдөөма оласылыгы йүзде 7,8’ден йүзде 9,0’а чек аралы бичимде йүкселмектедир.

Бу жыйынтык чоң өлчүде билим берүүли кишлерин бирбирлерийле ешлешмеси жана жогорку билим берүүли үй чарбаларынын расмий кызмат сектөрлеринде йогунлашмасыйла ылайыкдур.

Йүксек Егитимли Кожанын Еши Неден Даха Аз Чалышыйор Олабилир?

Изилдөө бирден көп оласы мекатөмөнмайы төсүшмактадыр:

• Гелир таасириси: Кожанын кирешеси жогорулаганда икинжи кирешее олан экономикалык ихтийач азалабилир.
• Геленексел тандоо: Чифтлер еркегин акыли, аялын ев ичи иштерде узманлаштыгы дүзени тандоо едебилир.
• Социалдык стигма: Ешлерден бири аялын белирли иштерде изилдөөсыны амененнин статүсүйле уйумсууз боюнчабилир.
• Аялын тандоои: Базы аялдар жогорку билим берүүли жана кирешелүү бир ешле евлендиктен кийин эмгек күчүнден айрылмайы истейебилир.
• Нике пимыйзамсында ешлешме: Изилдөөк истемейен аялдарла салттуу үй чарбасы дүзени истейен эркектер бирбирлерини сечебилир.
• Егитимсел ешлешме: Йүксек билим берүүли эркектерин ешлери де жогорку билим берүүли болушу мүмкүн жана чалыштыкларында расмий кызматтари тандоо едебилир.

Йатай кесикт маалыматси бул мекатөмөнмаларын бирбиринден айрылмасына изин вермемектедир.

Аяллар Неден Сон Ишлеринден Айрылыйор?

ENOE’де сон иштен кетүүнын негизги себеби сорулдугунда:

• Эркеклерин йүзде 33’ү дагы жогорку киреше арайышыны билдирмиштир.
• Аялларын йүзде 60’ы нике, кош бойлуулук же үй-бүлөлүк жоопкерчиликтерны билдирмиштир.

Бу каршытлык эркектерин иштен кетүүсынын чогунлукла эмгек рыногу үчүндеки экономикалык мобилдүүлүкле; аялдарын айрылмасынын исе аменен жашооыйла байланыштуу экенин дүшүндүрмектедир.

Бирок “нике, кош бойлуулук же үй-бүлөлүк жоопкерчиликтер” бирлешик бир сеченектир. Ашагыдаки себеплер бирбиринден айры өлчүлемемектедир:

• Никетен кийин ешин же амененнин беклентиси,
• кош бойлуулук сырасында иштен кетүү,
• догум кийинсында бала багуу,
• йашлы же бейтап аменен үйелеринин кам көрүүы,
• ев иштердинин изилдөө саатлерийле уйушмамасы.

Бакым Дестеги Ексиклиги

Изилдөөда актарылан расмий истатистиклере боюнча иштебеген аялдарын акыли ише катылмасыны енгеллейен негизги себеп, үй чарбасыдеки:

• Чожуклар,
• йашлылар,
• бейтаплар,
• енгелли бирейлер

үчүн кам көрүү колдоосу булунмамасыдыр.

Бу жыйынтык, төмөн аялдардын иш менен камсыз болушун гана бирейсел тандоо же сойут күлтүрел тутум аркылуу түшүндүрмөнын ексик олажагыны көрсөтөт. Бакымын акыли же коомдук алтернатифинин булунмамасы, аялын изилдөөсынын өнүне түздөн-түз бир заман жана малийет енгели коёт.

Нике Изилдөөйы мы Азалтыйор, Изилдөө Евлилиги ми Еткилийор?

Изилдөөнын ен өнемли чек араламасы бир убакта себепселликтир.

Биринжи оласылыкта нике изилдөө абалын таасирмененйебилир:

• Аял евлендиктен кийин иштен айрылабилир.
• Ешин кирешеси тек кирешелүү үй чарбасыйи мүмкүн кылабилир.
• Чожук же кам көрүү жоопкерчиликтери артабилир.
• Еш же гениш аменен аялын изилдөөсына каршы чыкабилир.

Икинжи оласылыкта изилдөө тандоои нике абалын таасирмененйебилир:

• Карийерини мурдаликлендирен аял евленмейи ертелейебилир.
• Изилдөөйа каршы олан бирийле евленмек истемейебилир.
• Иштен айрылма баскысы йашайан аял бошанмайы сечебилир.
• Изилдөөк истемейен аял тек кирешелүү үй чарбасы курабмененжек бир еш арайабилир.

Ошондуктан “нике аялдарын изилдөөсыны йүзде шу кадар азалтыр” бичиминде себепсел бир жыйынтык чыкарыламаз.

Сосйал Дамга Догрудан Өлчүлмеди

Изилдөөда ашагыдакмененр жок:

• Кожалара ешлеринин изилдөөсына илишкин тутум сорулары,
• топлумун иштеген үй-бүлөлүү аялдара илишкин йаргыларыны өлчен экспериментлер,
• аялдарын ише гирэрте каршылаштыгы аменен баскысыны өлчен сорулар,
• мави жана ак жакалуу иштере багытталган айры социалдык кабул өлчеклери,
• нике мурдаси жана кийинсы айны аялдары излейен панел анализи.

Долайысыйла изилдөө социалдык стигманын өзсини эмес, курам догруйса эмгек күчү маалыматлеринде гөрүлмеси бекленен сектөр өрүнтүлерини сынамактадыр.

Изилдөөнын Асыл Каткысы

Изилдөөнын каткысы, “аялдар иштебейт” сонужунун өтесиндедир. Изилдөө, төмөн иш менен камсыз болуунун ханги иштерде йогунлаштыгыны айрынтылы бичимде талдайт.

Анализ:

• Ажыл чарба, өнөр жай жана кызматтари,
• Кайытлы жана расмий эмес кызматтари,
• Эркек йогун жана аялдар басымдуу өнөр жай фаалийетлерини,
• Компанияин экономикалык фаалийети менен кишинин меслегини,
• Йүксек жана төмөн бежерили кызматтари,
• Билишсел, физиксел жана мотордук жөндөм талап кылган иштери

бирбиринден айырмактадыр.

Бу айрынтылы түзүлүш, нике фаркынын белирли бир өнөр жай же бежери грубунда йогунлашмадыгыны көрсөтөт.

Политика Чыкарымлары

Сорун гана фабрикадаки кошуллардан булаклансайды политика ашагыдаки аланлара йогунлашабилирди:

• Өнөр жай иштердини физиксел катары дагы еришмененбилир хâле гетирмек,
• фабрикаларда аялдардын иш менен камсыз болушун тешвик етмек,
• көк жакалуу иштере багытталган социалдык алгыйы өзгөртирмек.

Факат нике фаркы расмий кызматтарде жана жогорку статүлү меслеклерде де гөрүлдүгү үчүн дагы кеңири политикалар герекмектедир:

• Уйгун малийетли балдарды караган кызматтар,
• карыларга жана майыптарга кам көрүү колдоосу,
• ебевейн изинлеринин аял жана эркектер арасында пайлашылмасы,
• еснек жана өнгөрүлебилир изилдөө саатлери,
• аялдарын эмгек күчүне дөнүш програмлары,
• нике жана аннелик себебийле айрымжылыгын өнленмеси,
• эркектерин акы төлөнбөгөн кам көрүү эмгегине катышуусун артыран дүзкеңдикелер,
• жазуу дышы иштеген аялларын сосйал ишенимжейе еришими,
• үй чарбаларыде экономикалык карар верме гүжүнүн денгеленмеси.

Изилдөөнын Гүчлү Йөнлери

• Социалдык стигма курамынын үч айры өнгөрүсүнү айны маалымат сетинде маанилендирмеси.
• 500 бинден көп аял байкооине дайанан гениш бир расмий үй чарбасыхалкы изилдөөсы кулланмасы.
• Пандеми мезгилиндеки олаган дышы эмгек күчү кошулларыны үлгүлем дышында быракмасы.
• Дөнүшүмлү панелде кишлерин текрар көзленмесини азалтмак үчүн беш чейрек аралыклы мезгилдер сечмеси.
• Евли, бирликте йашайан, мурда никеде болгон жана бойдок аялдары айры маанилендирмеси.
• Кайытлы жана расмий эмес кызматтари бирбиринден айырмасы.
• Сектөр жана меслек сыныфландырмаларыны бирликте кулланмасы.
• Эркеклерде айны модельлери курарак гендер салыштыруусы йапмасы.
• Күйөөнүн билимини кулланарак курамын статү жана киреше бойутуну айрыжа инжелемеси.
• Там себепселлик иддиасындан качынмасы жана бир убакта себепселлиги ачыкча кабул етмеси.

Изилдөөнын Темел Чек аралылыклары

• Йүкленен сүрүмүн хакем маанилендирмесинден кечмиш нихаи йайын статүсү догруланмамыштыр.
• Йүкленен PDF’де йайын тарихи, дерги, конферанс жана DOI жок.
• Социалдык стигма түздөн-түз тутум же жүрүм-турум өлчегийле өлчүлмемиштир.
• Йатай кесикт тасарымы себепсел жыйынтык чыкармайа изин вермемектедир.
• Нике жана изилдөө карарлары каршылыклы катары бирбирини таасирмененйебилир.
• Аялын евленмеден мурдаки изилдөө абалы изленмемектедир.
• Кожанын кирешеси түздөн-түз негизги ачыклайыжы өзгөркен катары кулланылмамактадыр.
• Үй чарбасыхалкы социоэкономикалык катмарсы киреше йерине актив жана турак жай кошулларына дайанан болжол менен бир гөстергедир.
• Күйөөнүн билими сосйал статү, киреше жана күлтүрел тандоолори айны анда темсил едебилир.
• Йүксек билим берүүли жуптарде билим боюнча дал келүү жыйынтыклары ачыклайабилир.
• Чожук санындан чок гана беш йаш алты чожукларын варлыгы контрол едилмектедир.
• Ев иши жана кам көрүү үчүн харжанан саатлер түздөн-түз моделье екленмемиштир.
• Ешин аялын изилдөөсына каршы чыкып чыкмадыгы өлчүлмемиштир.
• “Нике, кош бойлуулук же аменен сорумлулуклары” тек йаныт категорисидир.
• Икинжи ашамада штат туруктуу эффекттери колдонулган эмес.
• Меслек пробитлеринде башка иштерде кызматкерлер үлгүлем дышында быракылмыштыр.
• Чок саныда меслек тести үчүн дүзелтме түзүлүшлдыгы белиртилмемиштир.
• Там регрессия таблолары жана стандарттык каталар йүкленен PDF’де жок.
• Ана метин, үлгүлем агырлыкларынын жана кармашык сурамжылоо тасарымынын насыл еле алындыгыны айрынтыландырмамактадыр.
• Жыйынтыклар 2016–2019 Мексика эмгек рыногуна аиттир.
• COVID-19 кийинсы узактан изилдөө жана кам көрүү дүзенлерини капсамамактадыр.
• Мексика дышындаки орто кирешелүү өлкөлере түздөн-түз генелленемез.
• Истихдамын акы, изилдөө саати, иш калитеси жана карийер мененрлемеси сыяктуу бойутлары инжеленмемектедир.

Изилдөө эмне дейт?

• Евли аялдарын иштөө ыктымалдыгынын бойдок аялдардан төмөн экенин сөйлүйор.
• Бу негатиф илишкинин гана өнөр жаййе өзгү олмадыгыны гөстерийор.
• Кайытлы жана расмий эмес кызматтарде де бензер нике фаркы булундугуну билдирийор.
• Эркек йогун, карма жана аялдар басымдуу өнөр жай фаалийетлеринин тамамында негатиф илишки булундугуну белиртийор.
• Бейаз йакалы жана жогорку бежерили меслеклерде нике фаркынын ортадан калкмадыгыны гөстерийор.
• Евлилигин эркектерде жогорку, аялдарда төмөн эмгек акылуу иштөө ыктымалдыгыйла байланыштуу экенин сөйлүйор.
• Күйөөнүн билими йүкселдикче ешин иштебөө ыктымалдыгынын арттыгыны билдирийор.
• Йүксек билим берүүли эркектерин ешлеринде расмий кызмат иш менен камсыз болуунунын башка сектөрлере боюнча дагы күчтүү калдыгыны гөстерийор.
• Аялларын иштен кетүү себеплеринин аменен жашооыйла күчтүү бичимде баглантылы экенин актарыйор.
• Бакым дестеги ексиклигинин аялдардын эмгек күчүнө катышуусунда өнемли енгел экенин белиртийор.
• Геленексел үй ичиндеги эмгек бөлүштүрүүнүн Мексикада өнемини корудугуну жактайт.
• Чожук кам көрүү кызматтарынин генишлетилмесини негизги политика аланларындан бири катары өнерийор.

Изилдөө эмне дебейт?

• Мексикада иштеген үй-бүлөлүү аялдара багытталган хичбир социалдык стигма булунмадыгыны канытламыйор.
• Евлилигин тек башына аялдары эмгек күчүнден чыкардыгыны себепсел катары гөстермийор.
• Кожаларын ешлеринин изилдөөсыны систематик бичимде тыюуладыгыны канытламыйор.
• Евли аялдарын иштебөөсынын тамамен өз тандоолори экенин сөйлемийор.
• Чожук кам көрүүынын тек түшүндүрмө экенин гөстермийор.
• Кожанын жогорку билим берүүинин түздөн-түз дагы мухафазакâр тутум анламына гелдигини сөйлемийор.
• Ресмî кызматтарде иштеген үй-бүлөлүү аялдарын стигмадан тамамен корундугуну гөстермийор.
• Пробит коэффициентларынын түздөн-түз пайыздык пункт экенин сөйлемийор.
• Инжеленен бардык аялдарын анне экенин варсаймыйор.
• Бойдок аялдарын кам көрүү сорумлулугу булунмадыгыны лери сүрмүйор.
• Өнөр жай иштердинин аялдар үчүн уйгунсууз экенин савунмуйор.
• Аялларын изилдөөсынын аменен жашооына зарар вердигини иддиа етмийор.
• Политика өнерлеринин таасирисини экспериментсел катары сынамыйор.

Гүнделик Йашам Ачысындан Өнеми

Изилдөөнын жыйынтыклары, аялдарын иш карарларынын гана иш иланларынын саныйла ачыкланамайажагыны көрсөтөт.

Бир аял үчүн акыли ише башламак же девам етмек шу сорулара баглы болушу мүмкүн:

• Чожуклара ким бакажак?
• Йашлы же бейтап аменен үйесинин кам көрүүыны ким үстленежек?
• Ише гидиш жана дөнүш саатлери окул же кам көрүү саатлерийле ылайык му?
• Еш ев иштердини жана кам көрүү жоопкерчиликтерины пайлашажак мы?
• Аялын казанажагы акы кам көрүү жана транспорт малийетини каршылайажак мы?
• Аменен жана сосйал айлана аялын изилдөөсыны дестеклийор му?
• Ишверен нике же аннелик себебийле айрымжылык түзүлүшйор му?
• Иш жазуулы, ишенимжели жана узак вадели ми?
• Аял иштен айрылдыктан кийин кайра изилдөө фырсаты булабмененжек ми?

Ошондуктан аялдардын иш менен камсыз болушун артырмак истейен политикалар гана аялдары иш арамайа тешвик етмекле йетинемез. Аялларын изилдөө карарыны айланалейен кам көрүү, заман, ишенимже жана үй чарбасы ичи гүч илишклерини де еле алмалыдыр.

Гечмиш, Бугүн жана Гележек Ачысындан Өнеми

Гечмиште өнөр жай иштердинин физиксел сапаттыкиги жана еркегин тек киреше саглайыжы сажылмасы, иштеген үй-бүлөлүү аялдара багытталган өзгөчө стигмалар үретмиш болушу мүмкүн.

Бугүн технология айрым иштердин физиксел герексинимини азалтмыш, аялдарын билим берүү деңгээли жогорулаган жана ак жакалуу кызматтар генишлемиштир. Буна рагмен изилдөө, никеле байланыштуу аял истихдам фаркынын бардык иш түрлеринде девам еттигини көрсөтөт.

Гележекте араштырылмасы герекен негизги сору, бул фаркын ханги бөлүмүнүн:

• Бакым хизмети ексиклигинден,
• ев иштердинин ешитсиз пайлашымындан,
• жубайлардын кирешелеринден,
• иш берүүчү айрымжылыгындан,
• нике рыногундаки ешлешмеден,
• аял жана эркектерин тандоо жана беклентлеринден,
• социалдык стигма жана аменен баскысындан

булакландыгыны белирлемектир.

Изилдөөнүн методу жана табылгалары

Изилдөө Тасарымынын Өзети

Биринжи Ашама: Чок Теримли Пробит Модели

PDF’деки биринчи модель, дагы окунабилир вектөр гөстеримийле шу шекилде ифаде едмененбилир:

\[ P(Y_i=n)=F\left( \beta_0+ \beta_1^n Married_i+ \beta_2^n FreeUnion_i+ \beta_3^n PreviouslyMarried_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^n+ \mu_s+\tau_t \right) \]

Дегишкенлерин анламы:

• \(Y_i\): Аялын изилдөө абалыдур.
• \(n\): Ажыл чарба, өнөр жай, расмий эмес кызмат же расмий кызмат сыяктуу жыйынтык категорисини көрсөтөт.
• \(F\): Чок теримли пробит модельиндеки чок өзгөркенли нормал бирикимли дагылым фонксийонудур.
• \(Married_i\): Аял расмий катары евлийсе 1 мааниини алыр.
• \(FreeUnion_i\): Аял никâхсыз бичимде мөөнөткли өнөктөшийле йашыйорса 1 мааниини алыр.
• \(PreviouslyMarried_i\): Аял жесир, ажырашкан же бөлүнгөнса 1 мааниини алыр.
• Бойдок аялдар салыштыруу грубудур.
• \(\mathbf{X}_i\): Бирейсел, үй чарбасыхалкы жана үй чарбасынын башчысы контрол өзгөркенлерини камтыйт.
• \(\mu_s\): Ейалет сабит таасирисидир.
• \(\tau_t\): Мезгил сабит таасирисидир.

Биринжи Моделдеки Контроллер

Биринжи Ашаманын Булгусуу

Йазарын актардыгы регрессия жыйынтыкларында евли аял коэффициентсы дөрт сектөрүн тамамында негатиф жана статистикалык катары маанилүүдыр.

Бу, модельде көзленен өзгөчөликлер контрол едилдиктен кийин евли аялдарын:

• Ажыл чарбада,
• өнөр жайде,
• расмий эмес кызматтарде,
• расмий кызматтарде

иштөө ыктымалдыгынын бойдок аялдардан төмөн экени анламына гелмектедир.

Икинжи Ашама: Айры Пробит Моделлери

Икинжи ашамада хер фаалийет үчүн айры модель курулмактадыр:

\[ P(Y_{i,a}=1)= \Phi\left( \beta_0+ \beta_1^a Married_i+ \beta_2^a FreeUnion_i+ \beta_3^a PreviouslyMarried_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^a+ \tau_t \right) \]

• \(Y_{i,a}=1\): Киши белирли \(a\) фаалийетинде же меслегинде чалышыйорса 1’дир.
• \(Y_{i,a}=0\): Киши иштебейтса 0’дыр.
• Башка бир фаалийетте кызматкер кишмененр илгили модельден чыкарылыр.
• \(\Phi\): Стандарт нормал бирикимли дагылым фонксийонудур.
• \(\beta_1^a\): Евли аял менен бойдок аял арасындаки илишкинин йөнүнү көрсөтөт.
• Ейалет туруктуу эффекттери, айрым штаттарде сыфыр байкоо булундугу жана модель йакынсамадыгы үчүн колдонулган эмес.

Икинжи Моделин Йорум Чек араы

Өрнегин архитектура модельи:

• Мимар катары иштеген аяллары,
• хич иштебеген аялдарла

салыштырууктадыр.

Өгретмен, доктор же фабрика жумушчуси катары иштеген аяллар бул модельден чыкарылмактадыр. Долайысыйла жыйынтык, “евли аялдар башка меслеклер йерине азыраак архитектура сечийор” маанисин билдирбейт. “Евли аялдарын мимар катары иштөө ыктымалдыгы, иштебөө абалына боюнча бойдок аялдардан төмөнтүр” дегенди билдирет.

Икинжи Ашаманын Темел Булгусуу

Үчүнжү Ашама: Күйөөнүн билим деңгээли

Үчүнжү модель гана евли же мөөнөткли өнөктөшийле йашайан аялдара колдонулган:

\[ P(Y_i=n)= F\left( \beta_0+ \beta_g^n HusbandEducation_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^n+ \mu_s+\tau_t \right) \]

• \(HusbandEducation_i\): Кожанын илкокул же төмөнүрөөк, ортаокул, лисе, текник окул йа да үниверсите билим берүүине сахип экенин көрсөтөт.
• Илкокул же төмөнүрөөк билим берүү салыштыруу грубудур.
• \(\beta_g^n\): Кожанын белирли билим берүү деңгээлийле ешинин белирли сектөрде иштөө ыктымалдыгы арасындаки илишкийи көрсөтөт.
• Аялын йашы, билим берүүи, чакан чожук, йерлешим, социоэкономикалык катмар жана үй чарбасынын башчысы өзгөчөликлери контрол едилир.
• Үй чарбасы реисинин билим берүүи, күйөөнүн билимийле жогорку кореласйон ташыдыгы үчүн бул модельден чыкарылмыштыр.

Үчүнжү Ашаманын Булгусуу

Күйөөнүн билими йүкселдикче:

• Ешин иштебөө ыктымалдыгы артмактадыр.
• Өнөр жайде иштөө ыктымалдыгы азаюуктадыр.
• Расмий эмес кызматтарде иштөө ыктымалдыгы азаюуктадыр.
• Расмий кызматтарде иштөө ыктымалдыгы чек аралы бичимде йүкселмектедир.

Бу, социалдык стигма гипотезасынин маалыматйле ен көп уйум гөстерен бөлүмүдүр. Бирок социалдык стигма, киреше таасириси жана билим боюнча дал келүү бирбиринден айрылмамактадыр.

Каныт Дүзейине Гөре Жыйынтыклар

Гележек Изилдөөлар Ичин Герекенлер

• Айны аялдарын нике мурдаси жана кийинсы изилдөө абаллары панелдик маалыматсийле изленмелидир.
• Аял жана эркектере ешин изилдөөсына илишкин түздөн-түз тутум сорулары йөнелтилмелидир.
• Мави жана ак жакалуу иштере багытталган социалдык кабул айры айры өлчүлмелидир.
• Кожанын кирешеси жана киреше өзгөрүүликлери түздөн-түз кулланылмалыдыр.
• Чожук саны, чожукларын йашлары жана кам көрүү хизметине еришим айрынтылы өлчүлмелидир.
• Ев иши жана акысиз кам көрүү үчүн харжанан саатлер моделье екленмелидир.
• Иштен айрылма себеплеринде нике, кош бойлуулук жана кам көрүү сорумлулугу айры сеченеклер олмалыдыр.
• Аялларын изилдөө карарында еш баскысы, ортак тандоо жана экономикалык зорунлулук айрыштырылмалыдыр.
• Ишверенлерин евли же чожуклу аялдара багытталган айрымжылыгы инжеленмелидир.
• Эмгек акы, изилдөө саати, иш ишенимлиги жана карийер мененрлемеси жыйынтыклары маанилендирилмелидир.
• Чожук кам көрүү кызматтарынин генишлетилдиги бөлгелерде табиятл эксперимент же политика маанилендирмеси түзүлүшлмалыдыр.
• COVID-19 кийинсы узактан изилдөө дүзенлеринин евли аялдардын иш менен камсыз болушуна таасириси араштырылмалыдыр.
• Бензер анализлер башка орто кирешелүү өлкөлөрдө текрарланмалыдыр.
• Мексиканын генеллештирилмиш нике-истихдам фаркы кам көрүүындан истисна олуп олмадыгы белирленмелидир.
• Чоклу хиподиссертация тестлери үчүн уйгун статистикалык дүзелтмелер уйгуланмалыдыр.
• Там регрессия таблолары, кодлар жана колдонулган үлгүлем тандоолори бир гана кайра үретмененбилир маалымат пакетинде пайлашылмалыдыр.

Булак жана метод эскертүүсү

Йүкленен изилдөөнын там өзгүн ады:Ыс тхере а сожиал стигма агаинст wоркинг wивес?

Белгедеки бөлүм билимси: Жхаптер Оне.

Йазарларын там листеси жана сыраламасы: Ысааж Lopez-Moreno. Изилдөө тек йазарлыдыр.

PDF метадата йазары: Ысааж Лопез Морено Флорес.

Еш каткы же еш биринчи йазарлык: Йоктур.

Илетишим же сорумлу йазар: Изилдөө тек йазарлыдыр. PDF’де айрыжа “corresponding author” этикалыкети жок.

Курумсал багланты: Университй оф Манжхестер, Глобал Девелопмент Ынституте.

Йазарын PDF’де билдирмененн абалы: Девелопмент Ежономижс аланында доктора адайы.

PDF’нин текник олуштурулма тарихи: 22 Майыс 2026.

Йайын жылы: Ана метинде айры йайын жылы маалыматлмемиштир. Текник метадата 2026 тарихини көрсөтөт.

DOI: Йүкленен сүрүмде DOI жок.

Дерги же конферанс: Белиртилмемиштир.

Йайыневи же платформ: Йүкленен сүрүмде белиртилмемиштир.

Хакемлик абалы: Хакем маанилендирмесинден кечмиш нихаи дерги же конферанс макаласи экени догруланмамыштыр. Белге бир доктора изилдөөсынын “Chapter One” бөлүмү гөрүнүмүндедир.

Илишкили мурдаки сүрүм: Университй оф Манжхестер Глобал Девелопмент Ынституте тарабынан 2024 жылында йайымланан Лабоур, гендер анд марриаге: тхе сожиал стигма хйпотхесис агаинст wоркинг wивес, GDI Wоркинг Папер 2024-075.

Сүрүм айрымы: 2024 изилдөө кâгыдыйла йүкленен бөлүм айны изилдөө конусууна жана негизги маалымат түзүлүшсына негизделет. Бирок баш кийим, сайфа саны, булаклар жана айрым төсүшмалар айырмалуу экени үчүн йүкленен 2026 бөлүмүнүн библийографик билимлери 2024 изилдөө кâгыдындан отоматик катары девралынмамалыдыр.

Сайфа саны: 23.

Ана шекил саны: Алты: Шекил 1.1–1.6.

Ана метиндеки денклем саны: Үч эконометрикалык модель теңдемеси.

Ана метиндеки там регрессия таблолары: Булунмамактадыр. Метин, таблолар жана ек анализлер үчүн онлайн еклере йөнлендирмектедир.

Чеврим ичи ек:Онлине Аппендижес – Ыс тхере а сожиал стигма агаинст wоркинг wивес?

Ресмî йазар сайфасы:Ысааж Лопез Морено Флорес – Университй оф Манжхестер Ресеаржх Еxплорер

Илишкили изилдөө кâгыдынын расмий кайды:Лабоур, гендер анд марриаге – Манжхестер Ресеаржх Еxплорер

Вери кайнагы: Мексика Улуттук кесип жана иш менен камсыз болуу изилдөөсү, ENOE.

Вери мезгилдери: 2016 биринчи чейрек, 2017 икинжи чейрек, 2018 үчүнчү чейрек жана 2019 дөрдүнжү чейрек.

Изилдөө тасарымы: Дөнүшүмлү панел изилдөөсындан айырмалуу бирейлер сечмененрек олуштурулан кайталанган кесилиш маалымат анализи.

Үлгүлем чоңлүгү: Ана төсүшма бөлүмүнде 500 бинден көп аял байкооинден сөз едилмектедир. Там модель айрымлы үлгүлем чоңлүклери йүкленен PDF’деки ана таблоларда маалыматлмемектедир.

Темел эконометрикалык ыкмалер: Чок теримли пробит жана айры экилик пробит модельлери.

Темел жыйынтык өзгөркенлери: Изилдөөма, ажыл чарба, өнөр жай, расмий эмес кызматтар, расмий кызматтар жана 18 айрынтылы фаалийет же меслек.

Темел ачыклайыжы өзгөркенлер: Нике абалы жана күйөөнүн билим деңгээли.

Сектөр сыныфландырмасы: Нортх Америжан Ындустрй Жлассифижатион Сйстем – NAICS.

Меслек сыныфландырмасы: Система Нажионал де Жласифижажиóн де Ожупажионес – SINCO.

Неденселлик абалы: Изилдөө байкооселдир. Нике, изилдөө, жубай тандоо жана кам көрүү жоопкерчиликтери арасындаки себепсел йөн белирленмемектедир.

Социалдык стигманын өлчөөү: Догрудан тутум өлчөөү жок. Курамын сектөр жана меслек дагылымына илишкин көзленебилир өнгөрүлери тест едилмектедир.

Финансман түшүндүрмөсы: Йүкленен PDF’де жок.

Чыкар чатышмасы түшүндүрмөсы: Йүкленен PDF’де жок.

Етик курул түшүндүрмөсы: Йүкленен PDF’де жок. Изилдөө йени инсан катышуучу гөрүшмеси йерине расмий үй чарбасыхалкы изилдөөсынын икинжил анализине негизделет.

Йапай зекâ кулланым түшүндүрмөсы: Йүкленен PDF’де өндүрүмдүү жасалма интеллект же чоң дил модельи колдонулушуна илишкин айры бир бейан жок.

Бу Түркче макала, йүкленен PDF’нин бардык метни; 13. сайфадаки аял жана эркек сектөр оласылыгы графиклери, 15. сайфадаки меслек коэффициентсы графиклери, 17. сайфадаки еш билим берүүине боюнча сектөр оласылыгы графиклери, үч эконометрикалык денклем, төсүшма, чектөөлөр жана жыйынтык бөлүмү инжеленерек хазырланмыштыр.

Графиклердеки тахмин едилмиш оласылыклар йүздейе чеврмененрек актарылмыштыр. Пробит коэффициентлары исе пайыздык пункт катары йорумланмамыш; гана илишкинин йөнү жана боюнчали чоңлүгү ачыкланмыштыр.

Йүкленен ана PDF’де булунмайан там регрессия жыйынтыклары, стандарттык каталар же онлайн ек таблолар Түркче макалайе көз карандысыз йени табылга катары екленмемиштир.

“Нике аялдарын изилдөөсыны енгеллер”, “жогорку билим берүүли күйөөлар ешлерини чалыштырмаз” же “Мексикада социалдык стигма жок” бичиминде себепсел жана генеллейижи жыйынтыклар олуштурулмамыштыр.

Изилдөөнын ишенимли йоруму шудур: Мексикада евли аялдарын төмөн истихдам оласылыгы, гана өнөр жай жана физикалык эмгек талап кылган иштере өзгү бир социалдык стигма өрүнтүсү гөстермемектедир. Негатиф илишки расмий кызматтаре, ак жакалуу меслеклере жана айырмалуу бежери деңгээллериндеки иштере де узанмактадыр.