Eşik altı depresyon (subthreshold depression, SD), depresif belirtilerin bulunduğu ancak majör depresif bozukluğun tam tanı ölçütlerinin karşılanmadığı klinik açıdan önemli bir belirti düzeyidir. Bu çalışma, eşik altı depresyon belirtileri gösteren kişilerin günlük yaşamda kullanabileceği öz-yardım ve iyilik davranışları (Acts of Kindness, AK) için hem klinik psikoloji uzmanlarının hem de bu belirti düzeyindeki yetişkinlerin ortak görüşlerini belirlemek amacıyla üç turlu e-Delphi yöntemi kullanmıştır. İlk turda 51 klinik psikoloji uzmanı ile Japonca PHQ-9 ölçeğinde 5–9 puan alan 191 yetişkin toplam 187 stratejiyi beklenen yararlılık ve uygulanabilirlik açısından değerlendirmiştir. Üç turun sonunda 5 öz-yardım stratejisi yararlılık, 10 öz-yardım stratejisi uygulanabilirlik konsensüsüne; 1 iyilik davranışı yararlılık ve 11 iyilik davranışı uygulanabilirlik konsensüsüne ulaşmıştır.

Çalışmanın en belirgin bulgularından biri, uzmanlarla eşik altı depresyon panelinin aynı stratejilere farklı açılardan bakmasıdır. Öz-yardım stratejilerinin yararlılığı konusunda uzmanlar sistematik biçimde daha yüksek değerlendirmeler yaparken, iyilik davranışlarının uygulanabilirliği konusunda eşik altı depresyon paneli birçok stratejiyi uzmanlardan daha uygulanabilir görmüştür. Bununla birlikte çalışma bir müdahale deneyi değildir. Katılımcılar stratejileri uyguladıktan sonra depresif belirtilerdeki gerçek değişim ölçülmemiştir; dolayısıyla sonuçlar stratejilerin klinik etkinliğini kanıtlamaz, iki panelin beklenen yararlılık ve uygulanabilirlik üzerindeki konsensüsünü gösterir.

Araştırmanın temel problemi

Majör depresif bozukluk için tam tanı ölçütlerini karşılamayan ancak anlamlı depresif belirtiler yaşayan kişiler, araştırmada eşik altı depresyon kapsamında ele alınmıştır. Kaynak çalışma bu grubun majör depresif bozukluğa ilerleme açısından önemli bir risk grubu olduğunu ve profesyonel yardım arama oranlarının düşük olabildiğini vurgular. Bu nedenle araştırmacılar, günlük yaşam içine düşük eşikle yerleştirilebilecek öz-yardım davranışlarının belirlenmesini erken destek açısından önemli görmüştür.

Ancak “uzmanların yararlı gördüğü davranış” ile “depresif belirtileri olan kişinin gerçekten yapabileceğini düşündüğü davranış” aynı şey olmayabilir. Araştırmanın merkezi sorunu tam olarak bu ayrımdır. Bir strateji teorik olarak yararlı görülebilir ancak uygulama sırasında fazla çaba, motivasyon, zaman veya çevresel koşul gerektirebilir. Tersine, çok kolay uygulanabilen bir davranış katılımcılar tarafından ruh halini değiştirecek kadar yararlı görülmeyebilir.

Eşik Altı Depresyon Bu Çalışmada Nasıl Tanımlandı?

Eşik altı depresyon, çalışmanın kavramsal çerçevesinde tam majör depresif bozukluk ölçütlerinin altında kalan klinik açıdan anlamlı depresif belirtileri ifade eder; araştırmanın katılımcı seçiminde ise operasyonel olarak Japonca Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) ölçeğinde 5–9 puan aralığı kullanılmıştır. Bu puan aralığı klinik tanı koymak için değil, Delphi paneline dahil edilecek eşik altı belirti grubunu belirlemek için kullanılmıştır.

Kaynak makale, eşik altı depresyon için literatürde tek ve standart bir operasyonel tanım bulunmadığını özellikle belirtmektedir. Farklı araştırmalarda PHQ-9, Beck Depression Inventory-II ve Center for Epidemiologic Studies Depression Scale gibi farklı ölçüm sistemleri kullanılmıştır. Bu çalışmanın bulguları bu nedenle özellikle PHQ-9 ile 5–9 puan aralığında seçilmiş Japon yetişkin örneklemine bağlı olarak okunmalıdır.

Öz-yardım stratejileri nedir?

Çalışmada öz-yardım stratejileri, bireyin ruh sağlığı sorunlarını yönetmek veya belirtileri hafifletmek amacıyla kendi başına başlattığı davranışlar olarak ele alınmıştır. Araştırmanın odağı profesyonel rehberlikle yürütülen yapılandırılmış tedaviden çok, gündelik yaşama entegre edilebilecek informal öz-yardım davranışlarıdır.

Bu kategori oldukça geniştir. Temiz hava almak, dinlenmek, sevilen müziği dinlemek veya gelecekte beklenen bir planı düşünmek gibi davranışların tamamı öz-yardım başlığı altında değerlendirilmiştir. Araştırmacıların amacı yalnız “yararlı olabilecek davranışlar” listesi çıkarmak değil, bu davranışların gerçekten uygulanabilir görülüp görülmediğini de ayrı bir boyut olarak ölçmektir.

İyilik davranışları neden ayrıca incelendi?

İyilik davranışları (AK), başka bir kişiye yarar sağlamaya yönelik prososyal davranışlardır. Çalışma, geleneksel öz-yardımın kişinin kendi davranışlarına ve ihtiyaçlarına odaklanmasına karşılık iyilik davranışlarının dikkati başka insanlara yöneltebildiği, sosyal bağlantıyı güçlendirebildiği ve gündelik sosyal etkileşimler içine düşük eforla yerleşebildiği teorik çerçevesinden hareket etmiştir.

Kaynak literatürün tartışmasında iyilik davranışlarının ruminasyon ve aşırı öz-odaklanmadan dikkati dışarı yöneltme, sosyal bağlılığı güçlendirme ve yaşamın anlamlılığına katkı sağlama olasılıkları ele alınır. Ancak bunlar mevcut Delphi araştırmasının deneysel olarak test ettiği mekanizmalar değildir. Bu çalışma yalnız stratejilerin iki panel tarafından nasıl değerlendirildiğini incelemiştir.

Delphi Yöntemi Bu Araştırmada Neyi Ölçtü?

Delphi yöntemi bu çalışmada bir davranışın biyolojik veya klinik etkisini ölçmek için değil, uzmanlarla eşik altı depresyon belirtileri gösteren yetişkinlerin hangi stratejileri yararlı ve uygulanabilir gördükleri konusunda tekrarlanan değerlendirmeler yoluyla konsensüs oluşturmak için kullanılmıştır. Katılımcılar her turda belirli stratejileri değerlendirirken yalnız bir panelin eşiği geçtiği maddeler sonraki turda yeniden ele alınmış ve iki panelin ortak eşiğe ulaştığı maddeler nihai listeye alınmıştır.

Başlangıç strateji havuzu nasıl oluşturuldu?

Öz-yardım stratejilerinde başlangıç noktası önceki bir çalışmadan gelen 60 stratejidir. Araştırmacılar güncel olabilecek ek davranışları yakalayabilmek için GPT-4 ile 14 yeni öğe oluşturmuş ve ön havuzu 74 stratejiye çıkarmıştır.

İyilik davranışlarında ise akademik çalışmalar, kitaplar ve web tabanlı kaynaklardan 132 strateji derlenmiş, buna GPT-4 ile oluşturulan 53 öğe eklenerek 185 stratejilik ilk havuz elde edilmiştir.

Toplam 259 aday öğe üç psikolog tarafından içerik geçerliliği, kavramsal uyum, tekrarlar ve ifade açıklığı açısından incelenmiştir. AI üretimi bir strateji mevcut literatür kökenli daha genel bir stratejiyle örtüşüyorsa araştırmacılar literatür kökenli olanı tercih etmiştir. Bu filtreleme sonunda ilk Delphi turuna 72 öz-yardım ve 115 iyilik davranışı olmak üzere toplam 187 strateji girmiştir.

İki panel kimlerden oluşuyordu?

Klinik psikoloji uzman panelinin ilk turunda 51 kişi bulunuyordu: 15 erkek ve 36 kadın. Ortalama yaş 34,1 yıl, standart sapma 8,2 yıldır. Katılımcılar Japonya'da hem kamu psikoloğu hem klinik psikolog sertifikasyonuna sahip profesyoneller arasından kartopu örneklemesiyle seçilmiştir. Ortalama klinik deneyim 8,9 yıl, standart sapma 7,38 yıldır.

Eşik altı depresyon paneli Questant çevrim içi araştırma platformundaki genel yetişkin grubundan oluşturulmuştur. İlk olarak 1105 kişi ankete katılmış; eksik PHQ-9 verisi veya dikkat kontrol maddesinde başarısızlık nedeniyle yapılan dışlamalar sonrasında 735 geçerli katılımcı kalmıştır. PHQ-9 puanı 5–9 arasında olan 191 kişi Delphi paneline alınmıştır. Bu grubun 104'ü erkek, 87'si kadın; ortalama yaşı 48,6 yıl, standart sapması 11,8 yıldır.

SD panelinde üç turu tamamlayan 101 kişi ile tamamlamayan 90 kişi karşılaştırıldığında yaş için t(189) = 1,959, p = 0,052, Cohen's d = 0,28; cinsiyet için χ²(1) = 0,086, p = 0,773; meslek için χ²(6) = 7,64, p = 0,265 ve PHQ-9 puanı için t(189) = 0,424, p = 0,672, Cohen's d = 0,06 bulunmuştur. Kaynak, bu başlangıç karşılaştırmalarının sistematik seçim yanlılığına ilişkin belirgin bir işaret göstermediğini belirtir. Bununla birlikte üçüncü tura kadar SD panelinin yaklaşık yarısının kaybedilmiş olması ayrı bir metodolojik sınırlılık olarak görünür tutulmalıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Değerlendirme ölçeği ve konsensüs kuralı

Her strateji iki boyutta 5'li Likert ölçeğiyle puanlanmıştır: duygu durumunu iyileştirme açısından beklenen yararlılık ve uygulanmasının ne kadar kolay olduğu anlamındaki uygulanabilirlik. Eşik altı depresyon paneline soru kişinin kendisi için yöneltilmiş, uzmanlara ise genel olarak bu tür kişilere yönelik değerlendirme yaptırılmıştır.

Likert ölçeğindeki 4 ve 5 puanları stratejinin olumlu biçimde desteklendiği kategoriyi oluşturmuştur. Öz-yardım stratejilerinde iki panelin de en az %70 destek vermesi konsensüs için gerekliydi. İyilik davranışlarında ise eşik %51 olarak belirlenmiştir.

Bir strateji her iki panelde eşiği geçtiğinde nihai listeye alınmıştır. Yalnız bir panelde eşiği geçen stratejiler sonraki turda yeniden değerlendirilmiştir. İlk turda uzmanlara ek stratejiler önermeleri için açık uçlu sorular da verilmiş; uzmanların önerdiği 41 öğe tekrar ve içerik kontrolünden sonra 36 yeni stratejiye indirgenerek ikinci turdaki öz-yardım havuzuna eklenmiştir.

İstatistiksel karşılaştırma

Uzman ve SD panelleri arasındaki algı farklarını araştırmak için 2 × 2 kontenjans tablolarına dayalı ki-kare testleri uygulanmıştır. Beşli Likert yanıtlarında 4–5 puan “desteklendi”, 1–2 puan “desteklenmedi” kategorileri olarak işlenmiştir. Çoklu karşılaştırmalardan doğan Tip I hata riskini kontrol etmek için p değerlerine Benjamini–Hochberg yanlış keşif oranı düzeltmesi uygulanmıştır.

Kaynak Tablo 6, fark gösteren maddeleri p < 0,10, p < 0,05 ve p < 0,01 düzeylerini birlikte belirten bir yapı içinde özetlemektedir. Ana tabloda her tekil maddenin düzeltilmiş p değeri verilmediği için toplam sayıların tamamını tek bir p < 0,05 eşiğini geçmiş sonuçlar gibi yorumlamak doğru değildir.

Öz-yardım stratejilerinde nihai sonuç

İlk turdaki 72 öz-yardım stratejisinden yalnız 1'i yararlılık ve 7'si uygulanabilirlik açısından her iki panelde %70 konsensüse ulaşmıştır. Üç turun sonunda toplam 5 strateji yararlılık, 10 strateji ise uygulanabilirlik konsensüsüne ulaşmıştır.

Tablodaki en önemli ayrım, yararlılık ve uygulanabilirliğin aynı kavram olmamasıdır. Örneğin “kendini aşırı zorlamadan dinlenmek” iki panelde de yararlı bulunurken uygulanabilirlik eşiğini geçmemiştir. Buna karşılık derin nefes almak veya sevilen müziği dinlemek yüksek uygulanabilirlik değerlendirmesi almış fakat SD panelinin yararlılık değerlendirmesi %70 eşiğine ulaşmamıştır.

Her iki ölçütte de %70 konsensüsüne ulaşan iki öz-yardım stratejisi yalnızca temiz hava almak ve lezzetli bir şeyler yemek olmuştur. Araştırmacılar bu iki davranışın duyusal katılım, gündelik koşullara uyarlanabilirlik ve dikkati olumsuz düşüncelerden uzaklaştırabilme gibi ortak özellikleri olabileceğini tartışmaktadır. Bu açıklama yazarların yorumudur; çalışma bu mekanizmaları doğrudan deneysel olarak ölçmemiştir.

İyilik davranışlarında nihai sonuç

İyilik davranışları için daha düşük, %51'lik konsensüs eşiği uygulanmıştır. İlk turdaki 115 stratejiden hiçbirisi yararlılık açısından her iki panelde birden eşiği geçmemiş, 8 strateji uygulanabilirlik konsensüsüne ulaşmıştır. Üç tur sonunda yalnız 1 strateji yararlılık ve 11 strateji uygulanabilirlik konsensüsüne ulaşmıştır.

Bu tablo önemli bir ayrılığı gösterir: yararlı olduğu konusunda konsensüs alan tek AK davranışı, uygulanabilirlik konsensüsüne ulaşmamıştır. Buna karşılık uygulanabilir bulunan 11 davranışın hiçbiri yararlılık konsensüsü almamıştır. Dolayısıyla çalışma “iyilik yapmak etkili bulundu” biçiminde genellenmemelidir. Bulgular, birçok küçük prososyal davranışın yapılabilir bulunduğunu; bunların ruh halini iyileştirme açısından yararlı görülmesine ilişkin ortak kanaatin ise çok daha sınırlı olduğunu gösterir.

Araştırmacılar iyilik davranışlarını üç kavramsal gruba ayırmıştır: yakın kişilere yönelik iyilik, ihtiyaç duyan kişilere yardım ve gündelik nezaket davranışları. Özellikle kapı tutmak, asansörde beklemek veya çalışanlara teşekkür etmek gibi gündelik nezaket davranışları düşük eforlu sosyal davranışlar olarak yüksek uygulanabilirlik değerlendirmeleri almıştır.

Uzmanlar ile eşik altı depresyon paneli nerede ayrıştı?

Öz-yardımın yararlılığı konusunda fark gösteren 79 stratejinin tamamında uzmanların puanlaması daha yüksektir. Araştırmacılar bunu, uzmanların davranışsal aktivasyon gibi yaklaşımlar üzerinden daha uzun vadeli ve kümülatif yararı dikkate alırken depresif belirtileri olan kişilerin daha kısa vadeli ve hissedilebilir sonuçlara önem verebilmesiyle açıklamaktadır. Bu açıklama istatistiksel ilişkinin olası yorumu olarak sunulmuştur; çalışmada bu psikolojik mekanizma doğrudan ölçülmemiştir.

İyilik davranışlarının uygulanabilirliğinde ise yön tersine dönmektedir: fark gösteren 22 stratejinin 16'sını SD paneli daha uygulanabilir bulmuştur. Yazarlar bu örüntüyü Japonya'daki gündelik nezaket normları ve kişilerarası karşılıklı bağımlılık kültürü bağlamında tartışmaktadır. Bu kültürel açıklama da mevcut verilerin doğrudan test ettiği bir nedensel mekanizma değildir ve farklı kültürlere genellenmeden önce ayrıca doğrulanmalıdır.

Bu Çalışma Öz-Yardım Stratejilerinin Gerçek Etkinliğini Kanıtlıyor mu?

Hayır. Araştırma katılımcıların stratejileri gerçek yaşamda uyguladıktan sonra depresyon belirtilerinin değişip değişmediğini ölçmemiştir; üç turlu Delphi süreci yalnız stratejilerin beklenen yararlılığı ve uygulanabilirliği hakkında ortak değerlendirme üretmiştir. Bu nedenle konsensüse giren davranışlar kanıtlanmış tedavi seçenekleri, garanti edilen duygu durumu iyileştiricileri veya majör depresif bozukluğu önlediği gösterilmiş müdahaleler olarak sunulmamalıdır.

Çalışmanın desteklediği sonuç

Araştırma, PHQ-9 ile eşik altı depresyon aralığında sınıflandırılmış Japon yetişkinler ile klinik psikoloji uzmanlarının belirli gündelik davranışlar üzerinde ortaklaşabildiğini göstermektedir. Özellikle öz-yardım alanında temiz hava almak ve lezzetli bir şeyler yemek hem yararlı hem uygulanabilir bulunmuştur. İyilik davranışlarında ise birçok düşük eforlu prososyal davranış uygulanabilir görülmüş ancak yararlılık konusunda konsensüs oldukça sınırlı kalmıştır.

Çalışmanın desteklemediği sonuç

Çalışma belirli davranışların depresif belirtileri klinik olarak azalttığını, majör depresif bozukluğun ortaya çıkmasını önlediğini, iyilik davranışlarının öz-yardımdan daha etkili olduğunu veya Japonya dışındaki toplumlarda aynı konsensüs örüntüsünün oluşacağını göstermemektedir. Öz-yardım ve AK için farklı konsensüs eşikleri kullanıldığı için iki strateji ailesinin nihai sayılarını doğrudan karşılaştırarak “hangisi daha etkili?” sonucuna gidilemez.

Temel sınırlılıklar

Başlangıç strateji havuzu literatür ve yapay zekâ destekli öğe üretimine dayanmıştır; bu nedenle eşik altı depresyon yaşayan kişilerin gerçek yaşamda kullandığı fakat literatürde veya oluşturulan havuzda yer almayan davranışlar kaçırılmış olabilir. Değerlendirmeler gerçek uygulama sonrası deneyime değil, beklenen yarar ve uygulanabilirliğe dayanmıştır. Likert verilerinin ki-kare analizi için kategorilere indirgenmesi özgün beş düzeyli bilginin bir bölümünü kaybettirmiştir. Öz-yardım ve iyilik davranışlarında farklı konsensüs eşikleri kullanılmıştır. SD panelindeki üç turluk tutulma %52,9'dur ve çalışma Japon kültürel bağlamında yürütülmüştür. Bu nedenle müdahale temelli ve kültürlerarası doğrulama gereklidir.

Yapay zekâ araştırma sürecinde nasıl kullanıldı?

GPT-4, çalışmanın sonuçlarını üretmek veya katılımcı yanıtlarını analiz etmek için değil, başlangıçtaki strateji havuzunu genişletmek için kullanılmıştır. Öz-yardım havuzuna 14, iyilik davranışı ön havuzuna 53 AI üretimi öğe eklenmiştir. Psikologların sonraki içerik incelemesinden sonra ilk Delphi turunda 14 AI üretimi öz-yardım ve 39 AI üretimi AK öğesi kalmıştır.

Nihai yararlılık listesinde öz-yardım kategorisindeki “kendini aşırı zorlamadan dinlenmek ve yorulduğunda mola vermek” AI üretimi bir öğedir. AK yararlılık konsensüsüne ulaşan “bir tanıdığı yürüyüşe veya çaya davet edip birlikte vakit geçirmek” de AI üretimi bir öğedir. Bununla birlikte bunların nihai listeye girmesini belirleyen unsur AI üretimi olmaları değil, üç turlu insan değerlendirmesinde konsensüs eşiğini geçmeleridir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: A Delphi Study to Identify Effective Self-Help and Kindness Strategies for Subthreshold Depression.

Yazarlar: Nanako Hanai; Satsuki Fujieda; Yuki Hongo; Kenichi Asano.

Sorumlu yazar: Nanako Hanai.

Kurumlar: Graduate School of Comprehensive Human Sciences, University of Tsukuba; NTT Medical Center Tokyo; Department of Sports Medicine, Japan Institute of Sports Sciences; Department of Psychology, Institute of Human Sciences, University of Tsukuba.

Dergi: Psychiatry International.

Yayınevi: MDPI.

Kaynak türü: Article; yayımlanmış dergi makalesi.

Cilt / sayı / makale: 7(3), 118.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030118.

Gönderim: 29 Ocak 2026. Revizyon: 3 Nisan 2026. Kabul: 29 Nisan 2026. Yayın: 1 Haziran 2026.

Lisans: Sağlanan version of record PDF, çalışmayı Creative Commons Attribution (CC BY) lisansı altında açık erişimli olarak tanımlamaktadır. PDF metninde lisans sürümü açıkça belirtilmediğinden sürüm numarası eklenmemiştir.

Etik kurul: University of Tsukuba, Institute of Human Sciences Research Ethics Committee; protokol kodu 筑2025-13A; onay tarihi 16 Nisan 2025. Katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Finansman: JSPS KAKENHI, hibe numarası 24K00497.

Veri erişilebilirliği: Makale, sunulan verilerin Supplementary Materials içinde bulunduğunu belirtmektedir. Supplementary materyalin hak/lisans durumu ana makalenin CC BY lisansıyla otomatik olarak eşit kabul edilmemiştir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma N.H.; metodoloji N.H. ve K.A.; doğrulama S.F. ve Y.H.; formal analiz N.H.; araştırma N.H. ve K.A.; veri düzenleme N.H.; özgün taslak N.H.; gözden geçirme ve düzenleme K.A.; görselleştirme N.H.; danışmanlık K.A.; proje yönetimi K.A. ve N.H.; finansman edinimi K.A.

Makaledeki yapay zekâ kullanımı: GPT-4 başlangıç strateji havuzunun bir bölümünü üretmek için kullanılmıştır. Makalenin hazırlanması sırasında Gemini 3 İngilizce dil düzenlemesi amacıyla kullanılmış; yazarlar çıktıları gözden geçirip düzenlediklerini ve yayın içeriğinin sorumluluğunu üstlendiklerini bildirmiştir.

Kaynak içi atıf tutarsızlığı: Giriş bölümünde “Takenaka [18]” biçiminde bir atıf yer alırken kaynakça [18] Jorm ve Griffiths'e, Takenaka'nın ilgili çalışması ise [19]'a karşılık gelmektedir. Verianla bu numaralandırma farkını sessizce düzeltmemiş, kaynak içi bibliyografik tutarsızlık olarak kaydetmiştir.

Temel yöntemsel sınır: Çalışma bir tedavi etkinliği deneyi değildir. Sonuçlar gerçek davranış uygulaması sonrası semptom değişimini değil, iki panelin beklenen yararlılık ve uygulanabilirlik değerlendirmelerindeki konsensüsü ifade eder.

Verianla yöntem notu: Bu metin kaynak abstract, introduction, discussion veya conclusion bölümlerinin satır satır çevirisi değildir. Örneklem, yöntem, konsensüs eşikleri, sayısal sonuçlar, katılımcı kaybı, strateji listeleri, istatistiksel karşılaştırmalar ve sınırlılıklar bilimsel olgu envanteri olarak çıkarılmış; anlatım bağımsız öğretici mimariyle yeniden kurulmuştur. Kaynak Şekil 1–5'in tasarımı kullanılmamış, yalnız doğrulanmış süreç ve sayılardan yeni bir Verianla şeması oluşturulmuştur.