Həddaltı depressiya (subthreshold depression, SD), depressiv simptomların mövcud olduğu, lakin böyük depressiv pozuntunun tam diaqnostik meyarlarının qarşılanmadığı klinik cəhətdən əhəmiyyətli simptom səviyyəsidir. Bu tədqiqat həddaltı depressiya simptomları göstərən şəxslərin gündəlik həyatda istifadə edə biləcəyi özünə-yardım və xeyirxahlıq davranışları (Acts of Kindness, AK) üçün həm klinik psixologiya mütəxəssislərinin, həm də bu simptom səviyyəsində olan yetkinlərin ortaq fikirlərini müəyyənləşdirmək məqsədilə üç mərhələli e-Delphi metodundan istifadə etmişdir. Birinci mərhələdə 51 klinik psixologiya mütəxəssisi və Yaponca PHQ-9 şkalasında 5–9 bal alan 191 yetkin ümumilikdə 187 strategiyanı gözlənilən faydalılıq və həyata keçirilmə mümkünlüyü baxımından qiymətləndirmişdir. Üç mərhələnin sonunda 5 özünə-yardım strategiyası faydalılıq, 10 özünə-yardım strategiyası həyata keçirilmə mümkünlüyü üzrə konsensusa; 1 xeyirxahlıq davranışı faydalılıq və 11 xeyirxahlıq davranışı həyata keçirilmə mümkünlüyü üzrə konsensusa çatmışdır.

Tədqiqatın ən nəzərəçarpan nəticələrindən biri mütəxəssislərlə həddaltı depressiya panelinin eyni strategiyalara fərqli bucaqlardan yanaşmasıdır. Özünə-yardım strategiyalarının faydalılığı barədə mütəxəssislər sistematik olaraq daha yüksək qiymətləndirmələr verdiyi halda, xeyirxahlıq davranışlarının həyata keçirilmə mümkünlüyü barədə həddaltı depressiya paneli bir çox strategiyanı mütəxəssislərdən daha həyata keçirilə bilən hesab etmişdir. Bununla belə, tədqiqat müdaxilə sınağı deyil. İştirakçılar strategiyaları tətbiq etdikdən sonra depressiv simptomlardakı real dəyişiklik ölçülməmişdir; buna görə nəticələr strategiyaların klinik effektivliyini sübut etmir, iki panelin gözlənilən faydalılıq və həyata keçirilmə mümkünlüyü ilə bağlı konsensusunu göstərir.

Tədqiqatın əsas problemi

Böyük depressiv pozuntu üçün tam diaqnostik meyarları qarşılamayan, lakin əhəmiyyətli depressiv simptomlar yaşayan şəxslər tədqiqatda həddaltı depressiya çərçivəsində nəzərdən keçirilmişdir. Mənbə tədqiqat bu qrupun böyük depressiv pozuntuya keçid baxımından mühüm risk qrupu olduğunu və peşəkar yardım axtarma göstəricilərinin aşağı ola bildiyini vurğulayır. Buna görə tədqiqatçılar gündəlik həyata aşağı maneə ilə daxil edilə bilən özünə-yardım davranışlarının müəyyənləşdirilməsini erkən dəstək baxımından vacib hesab etmişdir.

Lakin “mütəxəssislərin faydalı hesab etdiyi davranış” ilə “depressiv simptomları olan şəxsin həqiqətən edə biləcəyini düşündüyü davranış” eyni olmaya bilər. Tədqiqatın mərkəzi problemi məhz bu fərqdir. Strategiya nəzəri olaraq faydalı görünə bilər, lakin tətbiq zamanı çox səy, motivasiya, vaxt və ya mühit şərtləri tələb edə bilər. Əksinə, çox asan tətbiq olunan davranış iştirakçılar tərəfindən əhvalı dəyişdirmək üçün kifayət qədər faydalı hesab edilməyə bilər.

Həddaltı Depressiya Bu Tədqiqatda Necə Tərif Edildi?

Həddaltı depressiya tədqiqatın konseptual çərçivəsində böyük depressiv pozuntunun tam meyarlarından aşağı qalan, klinik cəhətdən əhəmiyyətli depressiv simptomları ifadə edir; iştirakçı seçimində isə əməliyyat baxımından Yaponca Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) şkalasında 5–9 bal aralığından istifadə edilmişdir. Bu bal aralığı klinik diaqnoz qoymaq üçün deyil, Delphi panelinə daxil ediləcək həddaltı simptom qrupunu müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunmuşdur.

Mənbə məqalə həddaltı depressiya üçün ədəbiyyatda vahid və standart əməliyyat tərifinin olmadığını xüsusi olaraq qeyd edir. Müxtəlif tədqiqatlarda PHQ-9, Beck Depression Inventory-II və Center for Epidemiologic Studies Depression Scale kimi fərqli ölçmə sistemlərindən istifadə edilmişdir. Buna görə bu tədqiqatın nəticələri xüsusilə PHQ-9 üzrə 5–9 bal aralığında seçilmiş yapon yetkin nümunəsi ilə əlaqəli şəkildə oxunmalıdır.

Özünə-yardım strategiyaları nədir?

Tədqiqatda özünə-yardım strategiyaları fərdin psixi sağlamlıq problemlərini idarə etmək və ya simptomları yüngülləşdirmək məqsədilə öz təşəbbüsü ilə başladığı davranışlar kimi nəzərdən keçirilmişdir. Tədqiqatın diqqət mərkəzi peşəkar rəhbərliklə aparılan strukturlaşdırılmış müalicədən daha çox, gündəlik həyata inteqrasiya edilə bilən qeyri-formal özünə-yardım davranışlarıdır.

Bu kateqoriya kifayət qədər genişdir. Təmiz hava almaq, istirahət etmək, sevilən musiqiyə qulaq asmaq və ya gələcəkdə səbirsizliklə gözlənilən planı düşünmək kimi davranışların hamısı özünə-yardım başlığı altında qiymətləndirilmişdir. Tədqiqatçıların məqsədi yalnız “faydalı ola biləcək davranışlar” siyahısı hazırlamaq deyil, həmin davranışların həqiqətən həyata keçirilə bilən hesab olunub-olunmadığını da ayrıca ölçməkdir.

Xeyirxahlıq davranışları niyə ayrıca araşdırıldı?

Xeyirxahlıq davranışları (AK), başqa bir şəxsə fayda verməyə yönəlmiş prososial davranışlardır. Tədqiqat ənənəvi özünə-yardımın insanın öz davranışlarına və ehtiyaclarına yönəlməsinə qarşılıq, xeyirxahlıq davranışlarının diqqəti başqa insanlara yönəldə, sosial əlaqəni gücləndirə və aşağı səylə gündəlik sosial qarşılıqlı təsirlərə daxil edilə biləcəyi nəzəri çərçivəsindən çıxış etmişdir.

Mənbə ədəbiyyatın müzakirəsində xeyirxahlıq davranışlarının diqqəti ruminasiya və həddindən artıq özünə yönəlmədən kənara çevirməsi, sosial bağlılığı gücləndirməsi və həyatın mənalılığına töhfə verməsi ehtimalları nəzərdən keçirilir. Lakin bunlar mövcud Delphi tədqiqatının eksperimental olaraq sınaqdan keçirdiyi mexanizmlər deyil. Bu tədqiqat yalnız strategiyaların iki panel tərəfindən necə qiymətləndirildiyini araşdırmışdır.

Delphi Metodu Bu Tədqiqatda Nəyi Ölçdü?

Delphi metodu bu tədqiqatda davranışın bioloji və ya klinik təsirini ölçmək üçün deyil, mütəxəssislərlə həddaltı depressiya simptomları göstərən yetkinlərin hansı strategiyaları faydalı və həyata keçirilə bilən hesab etdikləri barədə təkrarlanan qiymətləndirmələr vasitəsilə konsensus yaratmaq üçün istifadə edilmişdir. İştirakçılar hər mərhələdə müəyyən strategiyaları qiymətləndirərkən yalnız bir paneldə həddi keçən maddələr növbəti mərhələdə yenidən nəzərdən keçirilmiş, iki paneldə ortaq həddə çatan maddələr isə yekun siyahıya daxil edilmişdir.

İlkin strategiya hovuzu necə yaradıldı?

Özünə-yardım strategiyaları üçün başlanğıc nöqtəsi əvvəlki tədqiqatdan götürülmüş 60 strategiya olmuşdur. Tədqiqatçılar aktual ola biləcək əlavə davranışları müəyyənləşdirmək üçün GPT-4 ilə 14 yeni maddə yaratmış və ilkin hovuzu 74 strategiyaya çatdırmışdır.

Xeyirxahlıq davranışlarında isə akademik tədqiqatlardan, kitablardan və veb əsaslı mənbələrdən 132 strategiya toplanmış, buna GPT-4 ilə yaradılmış 53 maddə əlavə edilərək 185 strategiyalı ilkin hovuz əldə edilmişdir.

Ümumilikdə 259 namizəd maddə üç psixoloq tərəfindən məzmun etibarlılığı, konseptual uyğunluq, təkrarlar və ifadə aydınlığı baxımından nəzərdən keçirilmişdir. AI tərəfindən yaradılan strategiya mövcud ədəbiyyat mənşəli daha ümumi strategiya ilə üst-üstə düşdükdə tədqiqatçılar ədəbiyyat mənşəli olanı üstün tutmuşdur. Bu süzgəcdən sonra ilk Delphi mərhələsinə 72 özünə-yardım və 115 xeyirxahlıq davranışı olmaqla ümumilikdə 187 strategiya daxil edilmişdir.

İki panel kimlərdən ibarət idi?

Klinik psixologiya mütəxəssisləri panelinin ilk mərhələsində 51 nəfər var idi: 15 kişi və 36 qadın. Orta yaş 34,1 il, standart sapma 8,2 il idi. İştirakçılar Yaponiyada həm dövlət psixoloqu, həm də klinik psixoloq sertifikatına malik peşəkarlar arasından qartopu seçmə üsulu ilə seçilmişdir. Orta klinik təcrübə 8,9 il, standart sapma 7,38 il idi.

Həddaltı depressiya paneli Questant onlayn tədqiqat platformasındakı ümumi yetkinlər qrupundan formalaşdırılmışdır. Əvvəlcə 1105 nəfər sorğuda iştirak etmiş; natamam PHQ-9 məlumatı və ya diqqət nəzarəti maddəsində uğursuzluq səbəbilə çıxarmalardan sonra 735 etibarlı iştirakçı qalmışdır. PHQ-9 balı 5–9 arasında olan 191 nəfər Delphi panelinə daxil edilmişdir. Bu qrupun 104-ü kişi, 87-si qadın; orta yaşı 48,6 il, standart sapması 11,8 il olmuşdur.

SD panelində üç mərhələni tamamlayan 101 nəfərlə tamamlamayan 90 nəfər müqayisə edildikdə yaş üçün t(189) = 1,959, p = 0,052, Cohen's d = 0,28; cinsiyyət üçün χ²(1) = 0,086, p = 0,773; peşə üçün χ²(6) = 7,64, p = 0,265 və PHQ-9 balı üçün t(189) = 0,424, p = 0,672, Cohen's d = 0,06 tapılmışdır. Mənbə bu başlanğıc müqayisələrinin sistematik seçim qərəzinə dair aydın işarə göstərmədiyini bildirir. Bununla belə, üçüncü mərhələyə qədər SD panelinin təxminən yarısının itirilməsi ayrıca metodoloji məhdudiyyət kimi görünən saxlanmalıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Qiymətləndirmə şkalası və konsensus qaydası

Hər strategiya iki ölçüdə 5 ballı Likert şkalası ilə qiymətləndirilmişdir: əhvalı yaxşılaşdırmaq baxımından gözlənilən faydalılıq və tətbiq etməyin nə qədər asan olması mənasını verən həyata keçirilmə mümkünlüyü. Həddaltı depressiya panelinə sual şəxsin özü üçün ünvanlanmış, mütəxəssislərdən isə ümumən belə şəxslərə dair qiymətləndirmə istənmişdir.

Likert şkalasında 4 və 5 ballar strategiyanın müsbət şəkildə dəstəkləndiyi kateqoriyanı təşkil etmişdir. Özünə-yardım strategiyalarında konsensus üçün hər iki panelin ən azı %70 dəstək verməsi tələb olunurdu. Xeyirxahlıq davranışlarında isə hədd %51 müəyyən edilmişdir.

Strategiya hər iki paneldə həddi keçdikdə yekun siyahıya daxil edilmişdir. Yalnız bir paneldə həddi keçən strategiyalar növbəti mərhələdə yenidən qiymətləndirilmişdir. Birinci mərhələdə mütəxəssislərə əlavə strategiyalar təklif etmələri üçün açıq uclu suallar da verilmiş; mütəxəssislərin təklif etdiyi 41 maddə təkrar və məzmun yoxlamasından sonra 36 yeni strategiyaya endirilərək ikinci mərhələdəki özünə-yardım hovuzuna əlavə edilmişdir.

Statistik müqayisə

Mütəxəssis və SD panelləri arasındakı qavrayış fərqlərini araşdırmaq üçün 2 × 2 kontingensiya cədvəllərinə əsaslanan ki-kvadrat testləri tətbiq edilmişdir. Beş ballı Likert cavablarında 4–5 bal “dəstəkləndi”, 1–2 bal “dəstəklənmədi” kateqoriyaları kimi işlənmişdir. Çoxsaylı müqayisələrdən yaranan Tip I xəta riskini nəzarətdə saxlamaq üçün p dəyərlərinə Benjamini–Hochberg yanlış kəşf nisbəti düzəlişi tətbiq edilmişdir.

Mənbə Cədvəl 6 fərq göstərən maddələri p < 0,10, p < 0,05 və p < 0,01 səviyyələrini birlikdə göstərən strukturda xülasə edir. Əsas cədvəldə hər bir maddənin düzəldilmiş p dəyəri verilmədiyindən bütün ümumi sayları vahid p < 0,05 həddini keçmiş nəticələr kimi şərh etmək düzgün deyil.

Özünə-yardım strategiyalarında yekun nəticə

Birinci mərhələdəki 72 özünə-yardım strategiyasından yalnız 1-i faydalılıq və 7-si həyata keçirilmə mümkünlüyü baxımından hər iki paneldə %70 konsensusa çatmışdır. Üç mərhələnin sonunda ümumilikdə 5 strategiya faydalılıq, 10 strategiya isə həyata keçirilmə mümkünlüyü konsensusuna çatmışdır.

Cədvəldəki ən mühüm fərq faydalılıq və həyata keçirilmə mümkünlüyünün eyni anlayış olmamasıdır. Məsələn, “özünü həddindən artıq yormadan istirahət etmək” hər iki panel tərəfindən faydalı hesab edilsə də həyata keçirilmə həddini keçməmişdir. Əksinə, dərin nəfəs almaq və ya sevilən musiqiyə qulaq asmaq yüksək həyata keçirilmə qiymətləndirməsi almış, lakin SD panelinin faydalılıq qiymətləndirməsi %70 həddinə çatmamışdır.

Hər iki ölçüdə də %70 konsensusa çatan yalnız iki özünə-yardım strategiyası təmiz hava almaq və ləzzətli bir şey yemək olmuşdur. Tədqiqatçılar bu iki davranışın sensor iştirak, gündəlik şəraitə uyğunlaşdırıla bilmə və diqqəti mənfi düşüncələrdən uzaqlaşdırma kimi ortaq xüsusiyyətlərə malik ola biləcəyini müzakirə edirlər. Bu izah müəlliflərin şərhidir; tədqiqat bu mexanizmləri birbaşa eksperimental olaraq ölçməmişdir.

Xeyirxahlıq davranışlarında yekun nəticə

Xeyirxahlıq davranışları üçün daha aşağı, %51 konsensus həddi tətbiq edilmişdir. Birinci mərhələdəki 115 strategiyadan heç biri faydalılıq baxımından hər iki paneldə həddi keçməmiş, 8 strategiya həyata keçirilmə mümkünlüyü konsensusuna çatmışdır. Üç mərhələnin sonunda yalnız 1 strategiya faydalılıq, 11 strategiya isə həyata keçirilmə mümkünlüyü konsensusuna çatmışdır.

Bu cədvəl mühüm ayrılığı göstərir: faydalı olduğu barədə konsensus alan yeganə AK davranışı həyata keçirilmə mümkünlüyü üzrə konsensusa çatmamışdır. Əksinə, həyata keçirilə bilən hesab edilən 11 davranışın heç biri faydalılıq üzrə konsensus almamışdır. Buna görə tədqiqat “xeyirxahlıq etmək effektiv hesab olundu” şəklində ümumiləşdirilməməlidir. Nəticələr bir çox kiçik prososial davranışın edilə bilən hesab olunduğunu, bunların əhvalı yaxşılaşdırmaq baxımından faydalı sayılması üzrə ortaq qənaətin isə xeyli məhdud olduğunu göstərir.

Tədqiqatçılar xeyirxahlıq davranışlarını üç konseptual qrupa bölmüşdür: yaxın şəxslərə yönələn xeyirxahlıq, ehtiyacı olanlara yardım və gündəlik nəzakət davranışları. Xüsusilə qapı saxlamaq, liftdə gözləmək və ya işçilərə təşəkkür etmək kimi gündəlik nəzakət davranışları aşağı səylə edilə bilən sosial davranışlar kimi yüksək həyata keçirilmə qiymətləndirməsi almışdır.

Mütəxəssislərlə həddaltı depressiya paneli harada fərqləndi?

Özünə-yardımın faydalılığı baxımından fərq göstərən 79 strategiyanın hamısında mütəxəssislərin qiymətləndirməsi daha yüksəkdir. Tədqiqatçılar bunu mütəxəssislərin davranış aktivləşdirməsi kimi yanaşmalar əsasında daha uzunmüddətli və kumulyativ faydanı nəzərə alması, depressiv simptomları olan şəxslərin isə daha qısamüddətli və hiss edilə bilən nəticələrə önəm verə bilməsi ilə izah edirlər. Bu izah statistik əlaqənin mümkün şərhi kimi təqdim edilmişdir; tədqiqatda bu psixoloji mexanizm birbaşa ölçülməmişdir.

Xeyirxahlıq davranışlarının həyata keçirilmə mümkünlüyündə isə istiqamət əksinə çevrilir: fərq göstərən 22 strategiyanın 16-sını SD paneli daha həyata keçirilə bilən hesab etmişdir. Müəlliflər bu nümunəni Yaponiyadakı gündəlik nəzakət normaları və şəxslərarası qarşılıqlı asılılıq mədəniyyəti kontekstində müzakirə edirlər. Bu mədəni izah da mövcud məlumatların birbaşa sınaqdan keçirdiyi səbəb mexanizmi deyil və başqa mədəniyyətlərə ümumiləşdirilməzdən əvvəl ayrıca təsdiqlənməlidir.

Bu Tədqiqat Özünə-Yardım Strategiyalarının Real Effektivliyini Sübut Edirmi?

Xeyr. Tədqiqat iştirakçıların strategiyaları real həyatda tətbiq etdikdən sonra depressiya simptomlarının dəyişib-dəyişmədiyini ölçməmişdir; üç mərhələli Delphi prosesi yalnız strategiyaların gözlənilən faydalılığı və həyata keçirilmə mümkünlüyü barədə ortaq qiymətləndirmə yaratmışdır. Buna görə konsensus siyahısına daxil olan davranışlar sübut edilmiş müalicə seçimləri, zəmanətli əhval yaxşılaşdırıcıları və ya böyük depressiv pozuntunun qarşısını aldığı göstərilmiş müdaxilələr kimi təqdim edilməməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticə

Tədqiqat PHQ-9 üzrə həddaltı depressiya aralığında təsnif edilmiş yapon yetkinləri ilə klinik psixologiya mütəxəssislərinin müəyyən gündəlik davranışlar barədə ortaq mövqeyə gələ bildiyini göstərir. Xüsusilə özünə-yardım sahəsində təmiz hava almaq və ləzzətli bir şey yemək həm faydalı, həm də həyata keçirilə bilən hesab edilmişdir. Xeyirxahlıq davranışlarında isə bir çox aşağı səylə edilə bilən prososial davranış həyata keçirilə bilən hesab olunmuş, lakin faydalılıq barədə konsensus olduqca məhdud qalmışdır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticə

Tədqiqat müəyyən davranışların depressiv simptomları klinik olaraq azaltdığını, böyük depressiv pozuntunun yaranmasının qarşısını aldığını, xeyirxahlıq davranışlarının özünə-yardımdan daha effektiv olduğunu və ya Yaponiyadan kənar cəmiyyətlərdə eyni konsensus nümunəsinin formalaşacağını göstərmir. Özünə-yardım və AK üçün fərqli konsensus hədləri istifadə edildiyindən iki strategiya ailəsinin yekun saylarını birbaşa müqayisə edib “hansı daha effektivdir?” nəticəsinə gəlmək olmaz.

Əsas məhdudiyyətlər

İlkin strategiya hovuzu ədəbiyyata və süni intellekt dəstəkli maddə yaradılmasına əsaslanmışdır; buna görə həddaltı depressiya yaşayan şəxslərin real həyatda istifadə etdiyi, lakin ədəbiyyatda və ya yaradılmış hovuzda olmayan davranışlar gözdən qaçmış ola bilər. Qiymətləndirmələr real tətbiqdən sonrakı təcrübəyə deyil, gözlənilən fayda və həyata keçirilmə mümkünlüyünə əsaslanmışdır. Likert məlumatlarının ki-kvadrat analizi üçün kateqoriyalara endirilməsi orijinal beş səviyyəli məlumatın bir hissəsini itirmişdir. Özünə-yardım və xeyirxahlıq davranışlarında fərqli konsensus hədləri istifadə edilmişdir. SD panelində üç mərhələli saxlanma %52,9 olmuş və tədqiqat Yapon mədəni kontekstində aparılmışdır. Buna görə müdaxilə əsaslı və mədəniyyətlərarası doğrulama tələb olunur.

Süni intellekt tədqiqat prosesində necə istifadə edildi?

GPT-4 tədqiqatın nəticələrini yaratmaq və ya iştirakçı cavablarını təhlil etmək üçün deyil, ilkin strategiya hovuzunu genişləndirmək üçün istifadə edilmişdir. Özünə-yardım hovuzuna 14, xeyirxahlıq davranışlarının ilkin hovuzuna 53 AI tərəfindən yaradılmış maddə əlavə edilmişdir. Psixoloqların sonrakı məzmun yoxlamasından sonra ilk Delphi mərhələsində 14 AI tərəfindən yaradılmış özünə-yardım və 39 AI tərəfindən yaradılmış AK maddəsi qalmışdır.

Yekun faydalılıq siyahısında özünə-yardım kateqoriyasındakı “özünü həddindən artıq yormadan istirahət etmək və yorulduqda fasilə vermək” AI tərəfindən yaradılmış maddədir. AK faydalılıq konsensusuna çatan “tanışı gəzintiyə və ya çaya dəvət edib birlikdə vaxt keçirmək” də AI tərəfindən yaradılmış maddədir. Bununla belə, onların yekun siyahıya düşməsini müəyyən edən amil AI tərəfindən yaradılmaları deyil, üç mərhələli insan qiymətləndirməsində konsensus həddini keçmələridir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: A Delphi Study to Identify Effective Self-Help and Kindness Strategies for Subthreshold Depression.

Müəlliflər: Nanako Hanai; Satsuki Fujieda; Yuki Hongo; Kenichi Asano.

Məsul müəllif: Nanako Hanai.

Qurumlar: Graduate School of Comprehensive Human Sciences, University of Tsukuba; NTT Medical Center Tokyo; Department of Sports Medicine, Japan Institute of Sports Sciences; Department of Psychology, Institute of Human Sciences, University of Tsukuba.

Jurnal: Psychiatry International.

Nəşriyyat: MDPI.

Mənbə növü: Article; dərc olunmuş jurnal məqaləsi.

Cild / nömrə / məqalə: 7(3), 118.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030118.

Göndərilmə: 29 Yanvar 2026. Reviziya: 3 Aprel 2026. Qəbul: 29 Aprel 2026. Nəşr: 1 İyun 2026.

Lisenziya: Təqdim olunan version of record PDF tədqiqatı Creative Commons Attribution (CC BY) lisenziyası altında açıq girişli kimi təsvir edir. PDF mətnində lisenziyanın versiyası açıq şəkildə göstərilmədiyindən versiya nömrəsi əlavə edilməmişdir.

Etika komitəsi: University of Tsukuba, Institute of Human Sciences Research Ethics Committee; protokol kodu 筑2025-13A; təsdiq tarixi 16 Aprel 2025. İştirakçılardan məlumatlandırılmış razılıq alınmışdır.

Maliyyələşdirmə: JSPS KAKENHI, qrant nömrəsi 24K00497.

Məlumatların əlçatanlığı: Məqalə təqdim olunan məlumatların Supplementary Materials daxilində olduğunu bildirir. Əlavə materialın hüquq/lisenziya statusu əsas məqalənin CC BY lisenziyası ilə avtomatik eyni hesab edilməmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma N.H.; metodologiya N.H. və K.A.; doğrulama S.F. və Y.H.; formal analiz N.H.; araşdırma N.H. və K.A.; məlumatların idarə edilməsi N.H.; ilkin mətn N.H.; nəzərdən keçirmə və redaktə K.A.; vizuallaşdırma N.H.; məsləhətçilik K.A.; layihə idarəetməsi K.A. və N.H.; maliyyənin əldə edilməsi K.A.

Məqalədə süni intellekt istifadəsi: GPT-4 ilkin strategiya hovuzunun bir hissəsini yaratmaq üçün istifadə edilmişdir. Məqalənin hazırlanması zamanı Gemini 3 İngilis dili redaktəsi məqsədilə istifadə olunmuş; müəlliflər çıxışları nəzərdən keçirib redaktə etdiklərini və nəşrin məzmununa görə məsuliyyəti qəbul etdiklərini bildirmişlər.

Mənbədaxili istinad uyğunsuzluğu: Giriş bölməsində “Takenaka [18]” şəklində istinad yer aldığı halda, ədəbiyyat siyahısında [18] Jorm və Griffiths-ə, Takenaka-nın müvafiq tədqiqatı isə [19]-a uyğun gəlir. Verianla bu nömrələmə fərqini səssizcə düzəltməmiş, mənbədaxili biblioqrafik uyğunsuzluq kimi qeyd etmişdir.

Əsas metodoloji sərhəd: Tədqiqat müalicə effektivliyi sınağı deyil. Nəticələr real davranış tətbiqindən sonrakı simptom dəyişimini deyil, iki panelin gözlənilən faydalılıq və həyata keçirilmə mümkünlüyü qiymətləndirmələrindəki konsensusu ifadə edir.

Verianla metod qeydi: Bu mətn mənbənin abstract, introduction, discussion və ya conclusion bölmələrinin sətir-sətir tərcüməsi deyil. Nümunə, metod, konsensus hədləri, rəqəmsal nəticələr, iştirakçı itkisi, strategiya siyahıları, statistik müqayisələr və məhdudiyyətlər elmi fakt inventarı kimi çıxarılmış; izah müstəqil öyrədici memarlıqla yenidən qurulmuşdur. Mənbə Şəkil 1–5-in dizaynı istifadə edilməmiş, yalnız təsdiqlənmiş proses və rəqəmlərdən yeni Verianla sxemi hazırlanmışdır.