Diş hekimliği biyoaerosolü, dental işlemler sırasında oluşabilen ve mikroorganizmaları veya mikrobiyal materyali çevreye taşıyabilen havadaki parçacıkların oluşturduğu maruziyet ortamıdır. Bu laboratuvar temelli betimsel çalışma, doğrudan havayı örneklemek yerine dental öğrencilerin kullandığı yüz siperlerini mikrobiyal yayılımın dolaylı sentinel yüzeyi olarak kullanmış; 15 Konvansiyonel Restoratif Prosedür (Conventional Restorative Procedure, CRP) ve 15 Atravmatik Restoratif Tedavi (Atraumatic Restorative Treatment, ART) sonrasında mikrobiyal yükü ve izole edilen Staphylococcus türlerinin antimikrobiyal duyarlılık profilini incelemiştir. Ortalama mikrobiyal yük CRP'de 35,9 CFU/plaka, ART'de 28,6 CFU/plaka olmasına rağmen grupların medyanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bildirilmemiştir. Toplam 49 mikrobiyal tanımlamanın 27'si (%55,1) Staphylococcus spp. olup bu 27 izolatın %70,4'ü çalışmanın tanımına göre çoklu ilaç dirençli (Multidrug-Resistant, MDR) sınıfındadır. Ancak yüz siperi kontaminasyonu doğrudan havadaki biyoaerosol konsantrasyonunu veya klinik enfeksiyon oluşumunu ölçmediğinden sonuçlar bu sınır içinde yorumlanmalıdır.

Staphylococcus izolatlarında en yüksek genel duyarlı olmama oranları levofloksasin (%100), eritromisin (%74,1), klindamisin (%48,1) ve tetrasiklin (%33,3) için raporlanmıştır. Bununla birlikte kaynak Table II'deki “non-susceptibility” tanımı dirençli ve ara duyarlı kategorilerini birlikte içerdiğinden, özellikle %100 levofloksasin değerinin “bütün izolatlar kesin dirençlidir” biçiminde genişletilmesi uygun değildir.

Diş kliniğinde biyoaerosol neden önemlidir?

Dental işlemler sırasında tükürük, oral mikroorganizmalar ve işlem materyalleri çevreye yayılabilir. Kaynak çalışma bu bağlamda iki ayrı sorunu bir araya getirir: klinik işlem sırasında kişisel koruyucu ekipmana ulaşan canlı mikroorganizmaların varlığı ve bu mikroorganizmaların bir bölümünde antimikrobiyal duyarlılığın azalması. Bu iki unsur birlikte değerlendirildiğinde yalnız yüzey temizliği değil, dirençli mikroorganizmaların klinik ortamda taşınmasını sınırlayan biyogüvenlik yaklaşımı da önem kazanır.

Çalışma özellikle CRP ile ART arasında bir mikrobiyal yük farkı bulunup bulunmadığını ve yüz siperlerinden elde edilen baskın bakteriyel grubun antimikrobiyal profilini incelemiştir. ART minimal invaziv bir restoratif yaklaşım olmakla birlikte bu araştırma ART'nin bütün klinik koşullarda daha az aerosol oluşturduğunu varsaymamış; iki yaklaşımı gerçek klinik ortamda karşılaştırmıştır.

Yüz Siperindeki Mikrobiyal Yük Doğrudan Havadaki Biyoaerosol Miktarını Ölçer mi?

Hayır. Bu çalışmada yüz siperleri mikrobiyal yayılımın dolaylı sentinel yüzeyleri olarak kullanılmıştır; çalışma doğrudan hava örneklemesi yapmamıştır. Bu nedenle yüz siperindeki CFU sayısı, işlem sırasında koruyucu yüzeye ulaşan kültüre edilebilir mikroorganizmaları gösterir fakat havadaki biyoaerosol konsantrasyonunu, parçacık büyüklüğü dağılımını veya solunabilir mikrop dozunu doğrudan nicelleştirmez.

Bu ayrım çalışmanın yorumlanmasında merkezîdir. Yüz siperi üzerinde mikroorganizma bulunması biyolojik materyalin koruyucu yüzeye ulaşabildiğini gösterir; ancak tek başına mikroorganizmanın hangi yoldan geldiğini, havada ne kadar süre kaldığını, kişinin ne kadarını soluduğunu veya gerçek enfeksiyon geliştiğini göstermez.

CRP ve ART neyi temsil ediyor?

CRP, çalışmada konvansiyonel restoratif dental işlemleri; ART ise atravmatik restoratif tedaviyi temsil eder. Araştırmada her iki grupta 15 işlem değerlendirilmiş ve işlemler dental çürüğü bulunan hastalarda gerçekleştirilmiştir. Örneklem kolayda örneklem olup veri toplama döneminde uygun olan işlemler çalışmaya alınmıştır.

ART, CRP'ye Göre Daha Az Mikrobiyal Yayılım Sağladı mı?

Çalışma ART'nin CRP'ye göre istatistiksel olarak doğrulanmış daha düşük mikrobiyal yayılım sağladığını göstermedi. Ortalama CFU değeri ART'de 28,6, CRP'de 35,9 CFU/plaka olarak daha düşük yönde olsa da yazarların uyguladığı Wilcoxon karşılaştırmasında medyanlar arasında anlamlı fark bulunmamıştır; kaynak kesin p değerini veya test istatistiğini raporlamamaktadır.

Bu nedenle “ART kesin olarak daha az biyoaerosol üretir” sonucu desteklenmez. Kaynak yazarları ART'deki daha düşük sayısal değerlerin olası bir mikrobiyolojik avantajı düşündürebileceğini tartışmaktadır; fakat küçük örneklem ve istatistiksel anlamsızlık nedeniyle bu yorum hipotez düzeyinde tutulmalıdır.

CFU neyi ölçer?

Koloni Oluşturan Birim (Colony-Forming Unit, CFU), kültür koşulları altında çoğalarak görünür koloni oluşturabilen canlı mikroorganizma birimlerinin pratik ölçümüdür. Bu çalışmada CFU, yüz siperi yüzeyine Rodac TSA plakası temas ettirildikten ve plakalar aerobik koşullarda inkübe edildikten sonra sayılmıştır.

CFU sayısı “toplam mevcut mikrop sayısı” ile aynı değildir. Kültüre edilemeyen mikroorganizmalar, kullanılan besiyeri veya inkübasyon koşullarında gelişmeyen türler ve özellikle anaerobik organizmalar bu yaklaşımla eksik temsil edilebilir.

MALDI-TOF neden kullanıldı?

Matrix-Assisted Laser Desorption/Ionization Time of Flight (MALDI-TOF) kütle spektrometrisi, mikroorganizmaların protein profillerini karşılaştırarak hızlı taksonomik tanımlama sağlayan bir yöntemdir. Bu çalışmada koloniler önce morfoloji ve boyama özellikleriyle ön değerlendirmeden geçirilmiş, ardından seçilmiş temsilci kolonilerin daha kesin tanımlanması için MALDI-TOF kullanılmıştır.

Antimikrobiyal duyarlılık testinin kapsamı

Antimikrobiyal Duyarlılık Testi (Antimicrobial Susceptibility Testing, AST), bütün 49 mikrobiyal tanımlamaya değil, baskın ve klinik açıdan önemli grup olduğu için yalnız 27 Staphylococcus spp. izolatına uygulanmıştır. Agar difüzyon yaklaşımı kullanılmış ve yorum ağırlıklı olarak BrCAST 2025 kriterlerine göre yapılmıştır; kloramfenikol için CLSI 2025 sınır değerleri kullanılmıştır.

Yöntem bölümünde cefoxitin 30 µg, gentamisin 10 µg, levofloksasin 5 µg, sulfamethoxazole/trimethoprim 23,75–1,25 µg, penisilin 1 U, klindamisin 2 µg, tetrasiklin 30 µg, eritromisin 15 µg, rifampisin 5 µg ve linezolid 10 µg test ajanları olarak listelenmiş; kloramfenikol ayrıca CLSI kriterleriyle değerlendirilmiştir.

Levofloksasin İçin %100 Duyarlı Olmama Ne Anlama Geliyor?

Kaynak Table II'ye göre 27 Staphylococcus izolatının tamamı levofloksasin için “non-susceptible” kategorisindedir; ancak tablo “non-susceptibility”yi dirençli ve ara kategorilerin toplamı olarak tanımladığı için bu sayı bütün izolatların ayrı ayrı kesin dirençli olduğunu göstermez. Kaynak, levofloksasin için dirençli ve ara izolatların dağılımını ayrı biçimde raporlamamaktadır.

Bu terminolojik sınır önemlidir. Kaynağın tartışma bölümünde direnç ifadesi daha geniş biçimde kullanılmış olsa da Verianla nicel sonuçlarda Table II'nin tanımladığı “duyarlı olmama” kavramını korur.

Çoklu ilaç direnci nasıl tanımlandı?

Çalışmada MDR, bir izolatın üç veya daha fazla antimikrobiyal sınıfa direnç göstermesi olarak tanımlanmıştır. Bu tanıma göre 27 Staphylococcus izolatının 19'u, yani %70,4'ü MDR olarak sınıflandırılmıştır. Bu oran bütün yüz siperi örneklerinin veya bütün 49 mikrobiyal tanımlamanın %70,4'ünün MDR olduğu anlamına gelmez; payda yalnız AST uygulanan 27 Staphylococcus izolatıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışma tasarımı

CRP ve ART'deki mikrobiyal yük

Tek tek örneklerde varyasyon büyüktür. Table I, bir ART örneğinde hiç büyüme olmadığını ve en yüksek değerin CRP örneklerinden birinde 229 CFU olduğunu göstermektedir. Bu heterojenlik, yalnız iki grup ortalamasının dental işlemler sırasındaki bütün mikrobiyal maruziyet yapısını açıklamadığını göstermektedir.

Hangi mikroorganizmalar bulundu?

Staphylococcus izolatlarının antimikrobiyal profili

Kaynak tablo notu: Table II “OXA” sütununu oxacillin olarak tanımlarken yöntem bölümünde antimikrobiyal panelde cefoxitin 30 µg listelenmektedir. Verianla bu ikisini otomatik olarak eşdeğer kabul edip düzeltmemiş ve tablo etiketini kaynakta olduğu biçimde görünür tutmuştur.

Genel antimikrobiyal bulgular

Kaynak anlatısı bütün izolatların kloramfenikol, linezolid, rifampisin ve sulfamethoxazole/trimethoprim'e duyarlı olduğunu söyler. Bununla birlikte Table II, S. epidermidis için SXT sütununda 2/20 (%10) duyarlı olmayan izolat göstermektedir. Bu nedenle SXT konusunda anlatı ve tablo aynı sonucu vermemektedir.

Kaynak içindeki raporlama uyuşmazlıkları

Çalışmanın desteklediği sonuç

İncelenen 30 işlemde CRP ve ART sonrası yüz siperi mikrobiyal yükleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bildirilmemiştir. Yüz siperlerinden çeşitli Gram-pozitif ve Gram-negatif bakteriler ile filamentöz mantarlarla uyumlu koloniler elde edilmiş; Staphylococcus spp. baskın bakteri grubu olmuştur. AST uygulanan Staphylococcus izolatlarında yüksek duyarlı olmama oranları ve %70,4 MDR sınıflaması görülmüştür. Bu bulgular, dental kliniklerde kişisel koruyucu ekipman temizliği, yüzey dezenfeksiyonu ve antimikrobiyal direnç farkındalığının önemini desteklemektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuç

Çalışma ART'nin CRP'den kesin olarak daha güvenli olduğunu, iki işlemin doğrudan ölçülmüş hava biyoaerosol konsantrasyonlarının aynı olduğunu, yüz siperindeki her mikroorganizmanın ilgili hastadan kaynaklandığını veya tespit edilen mikroorganizmaların öğrencilerde ya da hastalarda enfeksiyona yol açtığını göstermemektedir. Çalışma ayrıca bütün diş klinikleri için direnç prevalansı tahmini oluşturmaz ve Staphylococcus dışındaki mikroorganizmaların antimikrobiyal direnç profilini test etmemiştir.

Yöntemsel sınırlılıklar

Örneklem yalnız 30 işlemden oluşmuştur ve formal güç/örneklem büyüklüğü hesabı yapılmamıştır. Çalışma tek bir üniversite diş kliniğinde yürütüldüğünden başka klinik ortamlara genellenebilirliği sınırlıdır.

Biyoaerosol maruziyeti doğrudan hava örneklemesiyle değerlendirilmemiştir. Yüz siperi, işlem sırasında mikrobiyal yayılımın dolaylı bir sentinel yüzeyi olarak kullanılmıştır. Bu yaklaşım uygulanabilir olmakla birlikte havadaki parçacık konsantrasyonunu veya solunabilir aerosol fraksiyonunu ölçmez.

İnkübasyon yalnız aerobik koşullarda gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla anaerobik mikroorganizmalar sistematik biçimde eksik yakalanmış olabilir. Ayrıca duyarlılık testi bütün mikroorganizmalara değil yalnız Staphylococcus spp. izolatlarına uygulanmıştır.

İstatistiksel raporlamada grupların medyanlarının farklı olmadığı belirtilmiş ancak medyan değerler, Wilcoxon test istatistiği ve kesin p değeri yayımlanmamıştır. Bu eksik değerler Verianla tarafından yeniden hesaplanarak kaynak sonucuymuş gibi sunulmamıştır.

Biyogüvenlik açısından pratik anlam

Kaynak yazarları yüz siperlerinin hastalar arasında %70 alkolle temizlenmesini, çizik ve materyal bozulması açısından düzenli kontrol edilmesini ve görüş kalitesi bozulduğunda değiştirilmesini önermektedir. Yüz siperi, cerrahi maske veya N95 gibi solunum korumasının yerine geçen bir ekipman olarak değil, ek fiziksel bariyer olarak değerlendirilmelidir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Antimicrobial Resistance in Dental Bioaerosols: Insights from Microbiological Analysis of Face Shield Masks

Yazarlar: Luana D. Alves; João Lúcio M. Lira; Carlos Roberto Weber Sobrinho; Reginaldo G. de Lima Neto; Felipe P.G. Neves; Jailton L.C. Lima; Maria Amélia V. Maciel.

Sorumlu yazar: Jailton Lobo da Costa Lima.

Kurumlar: Universidade Federal de Pernambuco (UFPE), Coordenação de Medicina Tropical, Recife, Pernambuco, Brezilya; Universidade Federal Fluminense, Instituto Biomédico, Niterói, Rio de Janeiro, Brezilya.

Dergi: Anais da Academia Brasileira de Ciências.

Yayınevi: Academia Brasileira de Ciências.

Platform: SciELO.

Cilt / sayı / makale numarası: 98(3), e20250915.

Yayın tarihi: 3 Ağustos 2026.

Alınma / kabul: 8 Eylül 2025 / 4 Şubat 2026.

Kanonik DOI: 10.1590/0001-3765202420250915.

DOI notu: PDF'nin ilk sayfasında 10.1590/0001-3765202620250915 yazmasına karşın PDF'nin kendi “How to cite” bölümü ile resmî SciELO ve PubMed kayıtları 10.1590/0001-3765202420250915 kullanmaktadır.

Kaynak türü: Laboratuvar temelli, betimsel ve keşifsel özgün araştırma.

Hakemlik: AABC tek-kör hakem değerlendirmesi uygulayan bilimsel dergidir.

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Örneklem: UFPE okul diş kliniğinde 30 dental öğrenci/işlem; 15 CRP ve 15 ART; kolayda örneklem.

Örnekleme: İşlem öncesinde %70 alkolle dezenfekte edilmiş yüz siperinin ön-orta bölümündeki 4 cm² alana yaklaşık 5 saniye Rodac TSA teması.

Kültür: Aerobik koşullar; 36 ± 1 °C; 48 saat.

Mikrobiyolojik tanımlama: Işık mikroskopisi, Gram boyama, mantarlar için laktofenol pamuk mavisi ve MALDI-TOF kütle spektrometrisi.

Antimikrobiyal test: Agar difüzyon; yalnız Staphylococcus spp.; ağırlıklı olarak BrCAST 2025, kloramfenikol için CLSI 2025 kriterleri.

MDR tanımı: Üç veya daha fazla antimikrobiyal sınıfa direnç.

İstatistik: Shapiro–Wilk normalite değerlendirmesi ve kaynakta “Wilcoxon test” olarak belirtilen parametrik olmayan grup karşılaştırması. Kesin Wilcoxon p değeri ve test istatistiği raporlanmamıştır.

Etik: UFPE Research Ethics Committee; CAAE 169134622.0.0000.5208.

Bilgilendirilmiş onam: Kaynakta ayrı ve açık bir bilgilendirilmiş onam beyanı tespit edilmemiştir; Verianla onam durumunu varsaymamaktadır.

Veri erişilebilirliği: Yazarlar, çalışma sırasında oluşturulan veya analiz edilen bütün verilerin yayımlanan makalede bulunduğunu bildirmiştir.

Finansman: PDF ve resmî makale metninde ayrı bir finansman beyanı tespit edilmedi; “finansman alınmadı” sonucu çıkarılmamıştır.

Çıkar çatışması: Kaynakta ayrı bir çıkar çatışması beyanı tespit edilmedi; yokluğu varsayılmamıştır.

Yazar katkıları: Luana D. Alves kavramsallaştırma, veri kürasyonu, araştırma, proje yönetimi, doğrulama ve özgün taslak; João Lúcio M. Lira araştırma ve gözden geçirme/düzenleme; Carlos Roberto Weber Sobrinho özgün taslak ve gözden geçirme/düzenleme; Reginaldo G. de Lima Neto araştırma ve gözden geçirme/düzenleme; Felipe P.G. Neves özgün taslak ve gözden geçirme/düzenleme; Jailton L.C. Lima kavramsallaştırma, veri kürasyonu, araştırma, proje yönetimi, doğrulama, özgün taslak ve gözden geçirme/düzenleme; Maria Amélia V. Maciel kavramsallaştırma, veri kürasyonu, araştırma, proje yönetimi, doğrulama, özgün taslak ve gözden geçirme/düzenleme katkılarıyla bildirilmiştir.

Kaynak-içi tutarsızlık notu: DOI yazımı, Aspergillus bulunan plaka sayısı, SXT duyarlılığı, cefoxitin/OXA etiketi ve S. capitis'in CRP/ART sınıflaması makalenin farklı bölümlerinde birbiriyle tam uyumlu değildir. Verianla bu noktaları sessizce düzeltmemiştir.

Temel yorum sınırı: Çalışma yüz siperi üzerindeki kültüre edilebilir mikrobiyal kontaminasyonu incelemektedir; doğrudan hava biyoaerosol konsantrasyonunu, enfeksiyon insidansını veya CRP/ART'nin nedensel klinik üstünlüğünü ölçmemektedir.