Биоаэрозоли стоматологӣ муҳити таъсирест, ки онро заррачаҳои ҳаво ташкил медиҳанд; ин заррачаҳо метавонанд ҳангоми расмиёти стоматологӣ пайдо шуда, микроорганизмҳо ё маводи микробиро ба муҳити атроф интиқол диҳанд. Ин таҳқиқоти тавсифии лабораторӣ ба ҷойи гирифтани намунаи мустақими ҳаво сипарҳои рӯйи истифодакардаи донишҷӯёни стоматологияро ҳамчун сатҳи нишондиҳандаи ғайримустақими паҳншавии микробҳо истифода бурда, баъди 15 Амалиёти Анъанавии Барқарорсозӣ (Conventional Restorative Procedure, CRP) ва 15 Табобати Барқарорсозии Атравматикӣ (Atraumatic Restorative Treatment, ART) сарбории микробӣ ва профили ҳассосият ба доруҳои зиддимикробии намудҳои ҷудокардашудаи Staphylococcus-ро омӯхтааст. Гарчанде сарбории миёнаи микробӣ дар CRP 35,9 CFU/табақча ва дар ART 28,6 CFU/табақча буд, байни медианаҳои гурӯҳҳо фарқи аз ҷиҳати оморӣ назаррас гузориш нашудааст. Аз 49 шиносоии микробӣ, 27-тои онҳо (%55,1) Staphylococcus spp. буданд ва %70,4-и ҳамин 27 изолят мутобиқи таърифи таҳқиқот ҳамчун ба якчанд дору муқовиматдор (Multidrug-Resistant, MDR) тасниф шудаанд. Аммо азбаски ифлосшавии сипари рӯй консентратсияи биоаэрозолро дар ҳаво ё пайдоиши сирояти клиникиро мустақим намесанҷад, натиҷаҳо бояд дар доираи ҳамин маҳдудият тафсир шаванд.

Дар изолятҳои Staphylococcus баландтарин нишондодҳои умумии набудани ҳассосият барои левофлоксацин (%100), эритромицин (%74,1), клиндамицин (%48,1) ва тетрациклин (%33,3) гузориш шудаанд. Бо вуҷуди ин, таърифи “non-susceptibility” дар Table II-и манбаъ ҳам категорияи муқовиматдор ва ҳам ҳассосияти мобайниро дар бар мегирад; бинобар ин махсусан нишондоди %100 барои левофлоксацинро ба маънои «ҳамаи изолятҳо ҳатман муқовиматдор ҳастанд» васеъ кардан дуруст нест.

Чаро биоаэрозол дар дармонгоҳи стоматологӣ муҳим аст?

Ҳангоми расмиёти стоматологӣ оби даҳон, микроорганизмҳои ковокии даҳон ва маводи истифодашаванда метавонанд ба муҳити атроф паҳн шаванд. Таҳқиқоти манбаъ дар ин замина ду масъалаи алоҳидаро ба ҳам мепайвандад: мавҷудияти микроорганизмҳои зинда, ки ҳангоми расмиёти клиникӣ ба воситаҳои муҳофизати инфиродӣ мерасанд, ва коҳиши ҳассосият ба доруҳои зиддимикробӣ дар қисми ин микроорганизмҳо. Ҳангоми арзёбии якҷояи ин ду омил на танҳо тозагии сатҳҳо, балки тадбирҳои амнияти биологӣ барои маҳдуд кардани интиқоли микроорганизмҳои муқовиматдор дар муҳити клиникӣ низ аҳамият пайдо мекунанд.

Таҳқиқот махсусан санҷидааст, ки оё байни CRP ва ART аз нигоҳи сарбории микробӣ фарқ вуҷуд дорад ва профили зиддимикробии гурӯҳи бартаридоштаи бактериявии аз сипарҳои рӯй гирифташуда чӣ гуна аст. Гарчанде ART усули барқарорсозии каминвазивӣ мебошад, ин таҳқиқот пешакӣ фарз накардааст, ки ART дар ҳамаи шароити клиникӣ аэрозоли камтар ба вуҷуд меорад; балки ду усулро дар муҳити воқеии клиникӣ муқоиса кардааст.

Оё Сарбории Микробии Сипари Рӯй Миқдори Биоаэрозолро дар Ҳаво Мустақим Месанҷад?

Не. Дар ин таҳқиқот сипарҳои рӯй ҳамчун сатҳҳои нишондиҳандаи ғайримустақими паҳншавии микробҳо истифода шудаанд; намунаи ҳаво мустақим гирифта нашудааст. Аз ин рӯ, миқдори CFU дар сипари рӯй микроорганизмҳои қобили парваришро нишон медиҳад, ки ҳангоми расмиёт ба сатҳи муҳофизатӣ расидаанд, вале консентратсияи биоаэрозол дар ҳаво, тақсимоти андозаи заррачаҳо ё вояи микробҳои қобили нафаскаширо мустақиман миқдорӣ намесанҷад.

Ин тафовут дар шарҳи таҳқиқот нақши асосӣ дорад. Ёфт шудани микроорганизм дар сипари рӯй нишон медиҳад, ки маводи биологӣ метавонад ба сатҳи муҳофизатӣ бирасад; аммо худ ба худ нишон намедиҳад, ки микроорганизм аз кадом роҳ омадааст, дар ҳаво чӣ қадар мондааст, шахс чӣ миқдорро нафас кашидааст ё воқеан сироят инкишоф ёфтааст.

CRP ва ART чӣ маъно доранд?

CRP дар ин таҳқиқот расмиёти анъанавии стоматологии барқарорсозиро ва ART табобати барқарорсозии атравматикиро ифода мекунад. Дар ҳар ду гурӯҳ 15 расмиёт арзёбӣ шуда, онҳо дар беморони дорои кариеси дандон анҷом дода шудаанд. Намуна аз рӯи дастрасӣ интихоб шуда, расмиёти мувофиқи давраи ҷамъоварии маълумот ба таҳқиқот дохил карда шуданд.

Оё ART нисбат ба CRP Паҳншавии Камтари Микробҳоро Таъмин Кард?

Таҳқиқот нишон надод, ки ART нисбат ба CRP паҳншавии камтари микробҳоро ба таври аз ҷиҳати оморӣ тасдиқшуда таъмин кардааст. Гарчанде қимати миёнаи CFU дар ART 28,6 ва дар CRP 35,9 CFU/табақча буда, аз ҷиҳати ададӣ камтар буд, дар муқоисаи Wilcoxon-и муаллифон байни медианаҳо фарқи назаррас ёфт нашуд; манбаъ қимати дақиқи p ё омори санҷишро гузориш намекунад.

Бинобар ин хулосаи «ART ҳатман биоаэрозоли камтар тавлид мекунад» дастгирӣ намешавад. Муаллифони манбаъ муҳокима мекунанд, ки арзишҳои ададии пасттари ART метавонанд ба бартарии эҳтимолии микробиологӣ ишора кунанд; аммо бинобар хурд будани намуна ва набудани аҳамияти оморӣ, чунин тафсир бояд дар сатҳи фарзия боқӣ монад.

CFU чиро месанҷад?

Воҳиди Колониясоз (Colony-Forming Unit, CFU) ченаки амалии воҳидҳои микроорганизмҳои зиндаест, ки дар шароити парвариш афзоиш ёфта, колонияи намоён ташкил карда метавонанд. Дар ин таҳқиқот CFU баъди ба сатҳи сипари рӯй расондани табақчаи Rodac TSA ва инкубатсияи табақчаҳо дар шароити аэробӣ ҳисоб шудааст.

Шумораи CFU бо «шумораи умумии ҳамаи микробҳои мавҷуда» яксон нест. Микроорганизмҳои парваришнашаванда, намудҳое, ки дар муҳити ғизоӣ ё шароити инкубатсияи истифодашуда намесабзанд, махсусан организмҳои анаэробӣ, метавонанд бо ин усул нокифоя инъикос гарданд.

Чаро MALDI-TOF истифода шуд?

Масс-спектрометрияи Matrix-Assisted Laser Desorption/Ionization Time of Flight (MALDI-TOF) усули муайянкунии фаврии таксономии микроорганизмҳо тавассути муқоисаи профилҳои сафедаҳои онҳо мебошад. Дар ин таҳқиқот колонияҳо аввал аз рӯи морфология ва хусусиятҳои ранггирӣ пешакӣ арзёбӣ шуда, баъдан барои муайянкунии дақиқтари колонияҳои намояндаи интихобшуда MALDI-TOF истифода шудааст.

Доираи санҷиши ҳассосият ба доруҳои зиддимикробӣ

Санҷиши Ҳассосият ба Доруҳои Зиддимикробӣ (Antimicrobial Susceptibility Testing, AST) на ба ҳамаи 49 шиносоии микробӣ, балки танҳо ба 27 изоляти Staphylococcus spp. татбиқ шудааст, зеро ин гурӯҳ бартарӣ дошта, аз лиҳози клиникӣ муҳим буд. Усули диффузия дар агар истифода шуда, натиҷаҳо асосан бо меъёрҳои BrCAST 2025 тафсир шудаанд; барои хлорамфеникол қиматҳои ҳаддии CLSI 2025 истифода гардиданд.

Дар бахши усулҳо cefoxitin 30 µg, гентамицин 10 µg, левофлоксацин 5 µg, sulfamethoxazole/trimethoprim 23,75–1,25 µg, пенисиллин 1 U, клиндамицин 2 µg, тетрациклин 30 µg, эритромицин 15 µg, рифампицин 5 µg ва linezolid 10 µg ҳамчун маводи озмоишӣ номбар шудаанд; хлорамфеникол бошад, илова бар ин бо меъёрҳои CLSI арзёбӣ шудааст.

Набудани Ҳассосияти %100 ба Левофлоксацин Чӣ Маъно Дорад?

Мувофиқи Table II-и манбаъ ҳамаи 27 изоляти Staphylococcus нисбат ба левофлоксацин ба категорияи “non-susceptible” дохил мешаванд; аммо чун ҷадвал “non-susceptibility”-ро маҷмӯи категорияҳои муқовиматдор ва мобайнӣ муайян мекунад, ин рақам маънои онро надорад, ки ҳамаи изолятҳо алоҳида-алоҳида бешубҳа муқовиматдоранд. Манбаъ тақсимоти изолятҳои муқовиматдор ва мобайниро барои левофлоксацин ҷудогона гузориш намекунад.

Ин маҳдудияти истилоҳӣ муҳим аст. Гарчанде дар бахши муҳокимаи манбаъ истилоҳи муқовимат ба маънои васеътар истифода шудааст, Verianla дар натиҷаҳои миқдорӣ мафҳуми «набудани ҳассосият»-ро, ки Table II муайян кардааст, ҳифз мекунад.

Муқовимат ба якчанд дору чӣ гуна таъриф шуд?

Дар таҳқиқот MDR ҳамчун муқовимати як изолят ба се ё зиёда синфи доруҳои зиддимикробӣ муайян шудааст. Мувофиқи ин таъриф аз 27 изоляти Staphylococcus, 19-тояш, яъне %70,4, ҳамчун MDR тасниф шудаанд. Ин маънои онро надорад, ки %70,4-и ҳамаи намунаҳои сипари рӯй ё ҳамаи 49 шиносоии микробӣ MDR мебошанд; махраҷ танҳо 27 изоляти Staphylococcus мебошад, ки AST гузаштаанд.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Сарбории микробӣ дар CRP ва ART

Тафовут байни намунаҳои алоҳида калон аст. Table I нишон медиҳад, ки дар як намунаи ART умуман афзоиш мушоҳида нашуда, қимати баландтарин дар яке аз намунаҳои CRP ба 229 CFU расидааст. Ин гуногунӣ нишон медиҳад, ки танҳо миёнаҳои ду гурӯҳ ҳамаи сохтори таъсирпазирӣ ба микробҳоро ҳангоми расмиёти стоматологӣ тавзеҳ дода наметавонанд.

Кадом микроорганизмҳо ёфт шуданд?

Профили зиддимикробии изолятҳои Staphylococcus

Ёддошти ҷадвали манбаъ: Гарчанде Table II сутуни “OXA”-ро ҳамчун oxacillin муайян мекунад, бахши усулҳо дар рӯйхати доруҳои санҷидашуда cefoxitin 30 µg-ро меорад. Verianla онҳоро худкор баробар ҳисобида ислоҳ накарда, тамғаи сутунро ба ҳамон шакли манбаъ нигоҳ доштааст.

Натиҷаҳои умумии зиддимикробӣ

Дар матни манбаъ гуфта мешавад, ки ҳамаи изолятҳо ба хлорамфеникол, linezolid, рифампицин ва sulfamethoxazole/trimethoprim ҳассосанд. Бо вуҷуди ин, Table II дар сутуни SXT барои S. epidermidis шумораи 2/20 (%10) изоляти бе ҳассосиятро нишон медиҳад. Аз ин рӯ, матн ва ҷадвал оид ба SXT як натиҷа намедиҳанд.

Номувофиқатии гузоришдиҳӣ дар дохили манбаъ

Хулосае, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

Дар 30 расмиёти таҳқиқшуда байни сарбории микробии сипарҳои рӯй баъди CRP ва ART фарқи аз ҷиҳати оморӣ назаррас гузориш нашудааст. Аз сипарҳои рӯй бактерияҳои гуногуни грам-мусбат ва грам-манфӣ, инчунин колонияҳои мувофиқ ба занбӯруғҳои риштамонанд ҷудо шудаанд; Staphylococcus spp. гурӯҳи бартаридоштаи бактериявӣ буд. Дар изолятҳои Staphylococcus, ки AST гузаштанд, нишондодҳои баланди набудани ҳассосият ва таснифи %70,4 MDR мушоҳида шуданд. Ин натиҷаҳо аҳамияти тозагии воситаҳои муҳофизати инфиродӣ, безараргардонии сатҳҳо ва огоҳӣ аз муқовимати зиддимикробиро дар дармонгоҳҳои стоматологӣ дастгирӣ мекунанд.

Хулосае, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

Таҳқиқот нишон намедиҳад, ки ART бешубҳа аз CRP бехатартар аст, консентратсияҳои биоаэрозоли ҳаво дар ду расмиёт ҳангоми ченкунии мустақим яксонанд, ҳар микроорганизми сипари рӯй аз бемори дахлдор омадааст ё микроорганизмҳои ошкоршуда дар донишҷӯён ё беморон сироят ба вуҷуд овардаанд. Инчунин он барои ҳамаи дармонгоҳҳои стоматологӣ паҳншавии муқовиматро ҳисоб намекунад ва профили муқовимати зиддимикробии микроорганизмҳои ғайр аз Staphylococcus-ро насанҷидааст.

Маҳдудиятҳои методологӣ

Намуна танҳо аз 30 расмиёт иборат буда, ҳисобкунии расмии қудрати оморӣ ё ҳаҷми намуна анҷом дода нашудааст. Азбаски таҳқиқот дар як дармонгоҳи стоматологии донишгоҳ гузаронда шудааст, умумисозии он ба муҳитҳои дигари клиникӣ маҳдуд аст.

Таъсири биоаэрозол бо гирифтани намунаи мустақими ҳаво арзёбӣ нашудааст. Сипари рӯй ҳангоми расмиёт ҳамчун сатҳи нишондиҳандаи ғайримустақими паҳншавии микробҳо истифода шудааст. Гарчанде ин усул қобили татбиқ аст, консентратсияи заррачаҳо дар ҳаво ё ҳиссаи аэрозолҳои қобили нафаскаширо намесанҷад.

Инкубатсия танҳо дар шароити аэробӣ гузаронда шудааст. Бинобар ин микроорганизмҳои анаэробӣ метавонанд ба таври мунтазам нокифоя ошкор шуда бошанд. Ғайр аз ин, санҷиши ҳассосият ба ҳамаи микроорганизмҳо не, балки танҳо ба изолятҳои Staphylococcus spp. татбиқ гардид.

Дар гузориши оморӣ гуфта шудааст, ки медианаҳои гурӯҳҳо фарқ надоштанд, аммо қиматҳои медианаҳо, омори санҷиши Wilcoxon ва қимати дақиқи p нашр нашудаанд. Verianla ин қиматҳои норасоро аз нав ҳисоб накарда, ҳамчун натиҷаи манбаъ пешниҳод накардааст.

Аҳамияти амалӣ аз нигоҳи амнияти биологӣ

Муаллифони манбаъ тавсия медиҳанд, ки сипарҳои рӯй байни беморон бо спирти %70 тоза шаванд, аз ҷиҳати харошидан ва фарсудашавии мавод мунтазам санҷида шаванд ва дар сурати паст шудани сифати дид иваз карда шаванд. Сипари рӯй набояд ҷойгузини ниқоби ҷарроҳӣ ё муҳофизати роҳи нафас монанди N95 дониста шавад; он монеаи иловагии ҷисмонӣ аст.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Antimicrobial Resistance in Dental Bioaerosols: Insights from Microbiological Analysis of Face Shield Masks

Муаллифон: Luana D. Alves; João Lúcio M. Lira; Carlos Roberto Weber Sobrinho; Reginaldo G. de Lima Neto; Felipe P.G. Neves; Jailton L.C. Lima; Maria Amélia V. Maciel.

Муаллифи масъул: Jailton Lobo da Costa Lima.

Муассисаҳо: Universidade Federal de Pernambuco (UFPE), Coordenação de Medicina Tropical, Recife, Pernambuco, Бразилия; Universidade Federal Fluminense, Instituto Biomédico, Niterói, Rio de Janeiro, Бразилия.

Маҷалла: Anais da Academia Brasileira de Ciências.

Нашриёт: Academia Brasileira de Ciências.

Платформа: SciELO.

Ҷилд / шумора / рақами мақола: 98(3), e20250915.

Санаи нашр: 3 августи 2026.

Қабули дастнавис / пазируфтан: 8 сентябри 2025 / 4 феврали 2026.

DOI-и канонӣ: 10.1590/0001-3765202420250915.

Ёддошти DOI: Гарчанде дар саҳифаи аввали PDF 10.1590/0001-3765202620250915 навишта шудааст, бахши “How to cite”-и худи PDF ва сабтҳои расмии SciELO ва PubMed аз 10.1590/0001-3765202420250915 истифода мекунанд.

Навъи манбаъ: Таҳқиқоти аслии лабораторӣ, тавсифӣ ва ҷустуҷӯӣ.

Тақриз: AABC маҷаллаи илмиест, ки тақризи яктарафаи ношиносро истифода мебарад.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Намуна: Дар дармонгоҳи таълимии стоматологии UFPE 30 донишҷӯ/расмиёт; 15 CRP ва 15 ART; намунагирии дастрас.

Намунагирӣ: Расондани табақчаи Rodac TSA ба майдони 4 cm² дар қисми пешу миёнаи сипари рӯй, ки пеш аз расмиёт бо спирти %70 безарар гардонда шудааст, барои тақрибан 5 сония.

Парвариш: Шароити аэробӣ; 36 ± 1 °C; 48 соат.

Муайянкунии микробиологӣ: Микроскопияи рӯшноӣ, рангкунии Gram, кабуди пахтагии лактофенол барои занбӯруғҳо ва масс-спектрометрияи MALDI-TOF.

Санҷиши зиддимикробӣ: Диффузия дар агар; танҳо Staphylococcus spp.; асосан меъёрҳои BrCAST 2025 ва барои хлорамфеникол CLSI 2025.

Таърифи MDR: Муқовимат ба се ё зиёда синфи доруҳои зиддимикробӣ.

Омор: Арзёбии муқаррарӣ будани тақсимот бо Shapiro–Wilk ва муқоисаи ғайрипараметрии гурӯҳҳо, ки дар манбаъ “Wilcoxon test” номида шудааст. Қимати дақиқи p-и Wilcoxon ва омори санҷиш гузориш нашудаанд.

Ахлоқ: UFPE Research Ethics Committee; CAAE 169134622.0.0000.5208.

Розигии огоҳона: Дар манбаъ изҳороти алоҳидаву возеҳи розигии огоҳона пайдо нашуд; Verianla вазъи розигиро фарз намекунад.

Дастрасии маълумот: Муаллифон хабар додаанд, ки ҳамаи маълумоти ҳангоми таҳқиқот ҷамъоваришуда ё таҳлилшуда дар мақолаи нашршуда ҷой доранд.

Маблағгузорӣ: Дар PDF ва матни расмии мақола изҳороти алоҳидаи маблағгузорӣ пайдо нашуд; аз ин «маблағгузорӣ гирифта нашуд» хулоса бароварда нашудааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар манбаъ изҳороти алоҳидаи бархӯрди манфиатҳо пайдо нашуд; набудани он фарз карда нашудааст.

Саҳми муаллифон: Luana D. Alves таҳияи консепсия, коркарду нигоҳдории маълумот, таҳқиқот, идоракунии лоиҳа, санҷиш ва тарҳи аввалияи матн; João Lúcio M. Lira таҳқиқот ва бозбинӣ/таҳрир; Carlos Roberto Weber Sobrinho тарҳи аввалияи матн ва бозбинӣ/таҳрир; Reginaldo G. de Lima Neto таҳқиқот ва бозбинӣ/таҳрир; Felipe P.G. Neves тарҳи аввалияи матн ва бозбинӣ/таҳрир; Jailton L.C. Lima таҳияи консепсия, коркарду нигоҳдории маълумот, таҳқиқот, идоракунии лоиҳа, санҷиш, тарҳи аввалияи матн ва бозбинӣ/таҳрир; Maria Amélia V. Maciel таҳияи консепсия, коркарду нигоҳдории маълумот, таҳқиқот, идоракунии лоиҳа, санҷиш, тарҳи аввалияи матн ва бозбинӣ/таҳрир ҳамчун саҳмгузорон нишон дода шудаанд.

Ёддошти номувофиқатиҳои дохилии манбаъ: Навишти DOI, шумораи табақчаҳои дорои Aspergillus, ҳассосияти SXT, нишонаи cefoxitin/OXA ва мансубияти S. capitis ба CRP/ART дар бахшҳои гуногуни мақола пурра мувофиқ нестанд. Verianla ин номувофиқатиҳоро бесадо ислоҳ накардааст.

Маҳдудияти асосии тафсир: Таҳқиқот ифлосшавии микробии қобили парваришро дар сатҳи сипари рӯй меомӯзад; консентратсияи мустақими биоаэрозол дар ҳаво, сатҳи рухдиҳии сироят ё бартарии сабабии клиникии CRP/ART-ро намесанҷад.