Cinsel saldırıyla ilgili yanlış suçlama iddiaları, ceza adaletinin iki temel sorumluluğunu karşı karşıya getirir. Hukuk bir yandan suçsuz kişilerin mahkûm edilmesini önlemeli ve sanığın masumiyet karinesini korumalıdır. Diğer yandan cinsel şiddet şikâyetçilerini tarihsel olarak güvenilmez, intikamcı, duygusal veya “gerçek mağdur” olmaya uygun olmayan kişiler şeklinde değerlendiren ayrımcı düşünce kalıplarının yeniden üretilmesine izin vermemelidir.

Sandrine Ampleman-Tremblay’ın çalışması yanlış suçlamaların ne kadar yaygın olduğunu hesaplamamaktadır. Bunun yerine Kanada’daki savunma avukatlarının internet sitelerinde yanlış cinsel saldırı suçlamalarının hangi gerekçelerle açıklandığını ve bu anlatıların mahkemelerde yasaklanmış mitler ile kalıp yargılara ne ölçüde yaklaşabildiğini araştırmaktadır.

Araştırmada Google üzerinde üç farklı anahtar kelime dizisi kullanılmış; Kanada’daki savunma avukatlarına ait toplam 81 internet sayfası, bilgilendirme bölümü veya blog yazısı incelenmiştir. Sitelerde karşılaşılan anlatılar daha sonra Kanada mahkeme kararlarıyla karşılaştırılmıştır. İntikam, ayrılık, aile hukuku uyuşmazlıkları, maddi çıkar, dikkat çekme, başka bir davranışı gizleme, yanlış anı, ruh sağlığı, cinsel ilişki sonrasında pişmanlık, sarhoşluk ve yanlış teşhis gibi çok sayıda savunma anlatısı değerlendirilmiştir.

Çalışmanın temel sonucu, bu anlatıların bazılarının gerçek vakalarda delille desteklenebileceği; ancak yalnızca genel varsayımlara dayanarak kullanıldıklarında cinsel saldırı şikâyetçilerine ilişkin ayrımcı mitleri yeniden üretebileceğidir. Bir ayrılık yaşanması, aile davasının bulunması, kişinin terapi görmesi, sarhoş olması veya olaydan sonra sanıkla iletişimini sürdürmesi kendi başına suçlamanın uydurulduğunu göstermez.

Yazar iki temel öneride bulunmaktadır. Her iddia genellemeler yerine olayın kendi delilleri üzerinden değerlendirilmelidir. Ayrıca mahkemeler, normalde mit veya kalıp yargı oluşturacak bir savın kullanılmasına izin veren “delil temeli”nin hangi nitelikte olması gerektiğini daha açık tanımlamalıdır.

Araştırmanın ele aldığı temel gerilim

Cinsel saldırı yargılamalarında yanlış suçlama ihtimalini tamamen yok saymak, masumiyet karinesi ve adil yargılanma bakımından kabul edilemez. Gerçekten uydurulmuş iddialar ortaya çıkabilir; Kanada hukukunda polisi veya adli sistemi yanıltmaya yönelik bazı davranışlar public mischief, yalan yere yemin veya ilgili başka suçlar kapsamında değerlendirilebilir.

Bununla birlikte, yanlış suçlama ihtimalini belirli kadınlara, aile yapılarına veya davranış biçimlerine otomatik olarak bağlamak da ciddi bir adalet sorunu yaratır. Tarihsel olarak cinsel saldırı şikâyetçilerinin beyanları diğer suçların tanıklarından daha kuşkulu görülmüş; destekleyici delil aranmış ve “gerçek mağdurun” nasıl davranması gerektiğine ilişkin kurallar geliştirilmiştir.

Çalışma bu iki tehlike arasında hukuken savunulabilir bir sınır aramaktadır:

• Sanığın, olaya özgü delillere dayanan bir uydurma iddiasını ileri sürebilmesi,
• Şikâyetçinin toplumsal grubu veya davranışları nedeniyle peşinen güvenilmez sayılmaması.

Yazarın yaklaşımında sorun, “yanlış suçlama olabilir mi?” sorusundan çok, “belirli bir olayda yanlış suçlama savını destekleyen gerçek bir delil var mı?” sorusudur.

Tarihsel güvensizlik neden önemlidir?

Makale, yanlış suçlama söyleminin #MeToo sonrasında ortaya çıkmış yeni bir endişe olmadığını göstermektedir. Geçmişte etkili hukukçular ve delil hukuku eserleri, kadınların kıskançlık, utanç, cinsel fantezi, öfke veya pişmanlık nedeniyle cinsel saldırı suçlaması uydurabileceğini genel bir eğilim gibi sunmuştur.

Bu tarihsel yaklaşımın iki önemli sonucu olmuştur:

1. Cinsel saldırının eksik bildirilmesi ve eksik soruşturulması gerçeğine rağmen yanlış suçlama tehlikesinin büyütülmesi,
2. Şikâyetçilerin belirli davranış ve kimlikleri nedeniyle daha az güvenilir görülmesi.

Kanada Yüksek Mahkemesi, yakın tarihli kararlarında bu geçmişi yalnızca eski bir hukuk hatası olarak değil, günümüzdeki delil değerlendirmesinin eşitlik boyutunu açıklayan bir tarihsel bağlam olarak ele almaktadır.

Kruk kararındaki iki mit ve kalıp yargı kategorisi

R v Kruk kararında Kanada Yüksek Mahkemesi, cinsel saldırı hukukunda şikâyetçileri etkileyen mitleri iki temel gruba ayırmıştır.

Bu ayrım, Kanada Ceza Kanunu’nun 276. maddesinde yer alan ve “ikiz mitler” olarak bilinen yasakla da bağlantılıdır. Şikâyetçinin geçmiş cinsel etkinlikleri, yalnızca bu etkinliklerin cinsel niteliğine dayanılarak olayda rıza göstermeye daha yatkın olduğu veya daha az inanılır olduğu sonucunu desteklemek için kullanılamaz.

Kruk neden bütün varsayımları aynı kategoriye koymadı?

Kruk kararında mahkemeden, insan davranışı hakkındaki delilsiz bütün sağduyu varsayımlarını otomatik hukuk hatası hâline getirecek geniş bir kural benimsemesi istenmişti. Böyle bir kural sanık, şikâyetçi ve diğer tanıklar hakkındaki bütün temelsiz genellemeleri aynı hukuki kategoriye koyacaktı.

Yüksek Mahkeme bu yaklaşımı reddetti. Cinsel saldırı şikâyetçilerine ilişkin mitlerin belirli bir ayrımcılık ve hukuki dışlama tarihinden doğduğunu; sanıklar hakkındaki her temelsiz çıkarımla aynı tarihsel ve eşitlik bağlamına sahip olmadığını belirtti.

Bu sonuç, sanıkların ayrımcı davranışlara karşı korunmayacağı anlamına gelmez. Mahkeme, sanık veya başka gruplara yönelik ayrımcılığın da değerlendirilebileceğini kabul etmiştir. Ancak farklı toplumsal ve tarihsel durumların yapay bir simetriyle aynılaştırılmaması gerektiğini vurgulamıştır.

Sheppard kararı hangi mitleri yeniden reddetti?

R v Sheppard kararı, cinsel şiddet şikâyetçisinin saldırganla yüzleşmemesinin, kaçmamasının veya teması hemen kesmemesinin güvenilirliğini otomatik olarak azaltmayacağını vurgulamıştır.

Kararda ayrıca cinsel saldırının mutlaka cinsel temasın ötesinde ek fiziksel şiddet içermesi gerektiği düşüncesi reddedilmiştir. Rıza dışı cinsel temasın kendisi cinsel şiddettir; olayın “gerçek” sayılması için ayrıca ağır yaralanma, kaçma girişimi veya fiziksel mücadele aranamaz.

Delil temeli neden çalışmanın merkezindedir?

Mit ve kalıp yargı yasağı, savunmanın uydurma iddiasını hiçbir zaman ileri süremeyeceği anlamına gelmez. Bir olayda şikâyetçinin suçlama uydurmuş olabileceğini gösteren somut ve kabul edilebilir delil varsa mahkeme bunu değerlendirmek zorundadır.

Çalışmanın kullandığı temel kavram olaya özgü delil temelidir. Bu kavram, savunma anlatısının genel bir toplumsal önyargıya değil, ilgili dosyadaki somut olgulara dayanmasını gerektirir.

Makalenin temel kaygısı, mahkemelerin “yeterli delil temeli”nden ne anlaşılması gerektiğini her zaman açık biçimde tanımlamamasıdır. Eşik çok düşük tutulursa, ayrımcı bir genelleme tek bir zayıf olgu üzerinden yeniden yargılamaya girebilir.

Yalan söyleme nedeni bulunmaması ne anlama gelir?

R v Gerrard kararı, yalan söyleme nedeni konusundaki iki durumu birbirinden ayırmaktadır:

• Yalan söyleme nedenine ilişkin hiçbir delil bulunmaması: Dosya, böyle bir nedenin varlığı veya yokluğu konusunda sessizdir.
• Belirli bir yalan söyleme nedeninin bulunmadığını gösteren delil: İleri sürülen nedenin mevcut olmadığını kanıtlayan olumlu bir delil vardır.

İkinci durum şikâyetçinin güvenilirliğini birinci duruma göre daha güçlü biçimde destekleyebilir. Ancak sanıktan, şikâyetçinin neden yalan söylemiş olabileceğini kanıtlaması istenemez. İspat yükü iddia makamındadır ve sanık suçsuzluğunu açıklamak zorunda değildir.

Bu ayrım nedeniyle, savunmanın hiçbir delile dayanmadan çok sayıda varsayımsal çıkar nedeni sıralaması kendi içinde sorunludur. Böyle bir yaklaşım hem genel yanlış suçlama mitini güçlendirebilir hem de mevcut olmayan bir nedeni sanığın kanıtlaması gerekiyormuş izlenimi yaratabilir.

JW kararının getirdiği olay özelinde değerlendirme

R v JW kararında mahkeme, belirli bir delilin mit veya kalıp yargıyla örtüşmesinin o delili otomatik olarak kabul edilemez hâle getirmediğini açıklamıştır. Genel kabul edilebilirlik kurallarını karşılayan ve olay özelinde anlam taşıyan delil kullanılabilir.

Örneğin “gerçek mağdur saldırgandan uzak durur” düşüncesi yasak bir kalıp yargıdır. Bununla birlikte şikâyetçi belirli bir konuda sanıktan kaçındığını açıkça ifade etmiş ve dosyada bunun tersini gösteren somut delil bulunmuşsa, söz konusu çelişki yalnızca “gerçek mağdur davranışı” varsayımına dayanılmadan değerlendirilebilir.

Bu yaklaşım, davranışın tek başına hiçbir şey kanıtlamaması ile olay içindeki belirli bir tutarsızlığın delil değeri taşıyabilmesi arasındaki farkı göstermektedir.

Araştırma yöntemi: Savunma siteleri neden incelendi?

Çalışma, savunma avukatlarının internet sitelerinin kamuya ve potansiyel müvekkillere hangi hukuki anlatıları sunduğunu göstermesi nedeniyle önemli bir araştırma alanı olduğunu kabul etmektedir. Bu sayfalar, savunmanın yanlış suçlama iddialarını nasıl kavramsallaştırdığına dair erişilebilir bir veri kaynağı sağlar.

Araştırmacı Google üzerinde şu ifadeleri aramıştır:

• sexual assault lawyer false accusations
• sexual assault wrongful convictions false accusations
• false allegations of sexual assault defence

Aramalara belirli bir şehir veya bölge eklenmemiştir. Yabancı hukuk sistemlerine ait sonuçlar, savunma avukatı tarafından hazırlanmayan içerikler ve cinsel suçlardan söz etmeyen genel yanlış suçlama sayfaları çıkarılmıştır.

Aynı hukuk bürosu farklı içeriğe sahip birden fazla sayfa yayımlamışsa her içerik ayrı kayıt olarak değerlendirilmiştir. Son veri kümesi 81 internet sayfası, bilgilendirme bölümü veya blog yazısından oluşmuştur.

Her sayfada yanlış suçlamaya yol açtığı ileri sürülen neden veya motivasyonlar belirlenmiştir. Bu anlatılar daha sonra Kruk kararındaki iki mit ve kalıp yargı kategorisine göre düzenlenmiş ve mahkeme kararlarıyla karşılaştırılmıştır.

Çalışma neden nicel bir sıklık analizi yapmıyor?

Yazar, belirli bir anlatının kaç mahkeme dosyasında kullanıldığını veya yanlış suçlamaların hangi nedenle ne sıklıkla ortaya çıktığını hesaplamamıştır. İncelenen internet siteleri bütün savunma uygulamasını temsil etmemektedir. Ayrıca bazı dosyalar yayımlanmadan, dava açılmadan veya gerekçeli karar verilmeden sonuçlanabilir.

Bu nedenle 81 sayfalık veri kümesi şu soruyu yanıtlamaktadır:

“Savunma avukatlarının halka açık internet içeriklerinde hangi yanlış suçlama anlatıları görülmektedir?”

Şu soruyu ise yanıtlamamaktadır:

“Bu anlatılar Kanada’daki bütün cinsel saldırı dosyalarında ne sıklıkla kullanılmaktadır?”

Birinci anlatı: Öfke, ayrılık, kıskançlık ve intikam

Savunma sitelerinde sık karşılaşılan anlatılardan biri, suçlamanın şikâyetçi ile sanık arasındaki olumsuz duygulardan kaynaklandığıdır. Örnekler arasında şunlar yer almaktadır:

• İlişkinin sona ermesi,
• Yeni bir partnerin ortaya çıkması,
• Aldatmanın öğrenilmesi,
• Cinsel veya duygusal reddedilme,
• Boşanma talebi,
• Sanığın mesleki veya toplumsal itibarına zarar verme isteği.

Bu anlatı, “reddedilen veya öfkeli kadın intikam için cinsel saldırı suçlaması uydurur” biçimindeki tarihsel kalıp yargıya kolayca dönüşebilir.

R v Leary kararında savunma, şikâyetçinin kalbinin kırılması nedeniyle suçlamayı uydurduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, intikamcı kadın kalıp yargısının yalnızca yetersiz delil nedeniyle değil, ampirik doğruluğu bulunmayan yaygın bir toplumsal inanca dayanması nedeniyle yasak olduğunu güçlü ifadelerle belirtmiştir.

Buna karşılık Kruk ve JW, gerçekten uydurma niyetine işaret eden olay özelinde delil varsa aynı konunun incelenebileceğini kabul etmektedir. Çalışmaya göre sorun, yalnızca ayrılığın veya reddedilmenin böyle bir delil için yeterli sayılıp sayılmayacağıdır. Yazar, tek başına “ilişki istemiyorum” şeklindeki bir konuşmanın zayıf ve belirsiz bir temel olabileceğini belirtmektedir.

İkinci anlatı: Dikkat veya sempati arayışı

Bazı savunma içerikleri, şikâyetçilerin medya ilgisi, toplumsal sempati, mağdur hizmetleri veya başka desteklere ulaşmak amacıyla suçlama uydurabileceğini ileri sürmüştür. Çocukların dikkat çekmek isteyebileceği ve bazı kişilerin tanınmış kişileri hedefleyebileceği de anlatılar arasında yer almıştır.

R v Nyandwi bu kategorinin karmaşıklığını gösteren örneklerden biridir. Şikâyetçinin daha önce maddi kaynağa ulaşmak amacıyla yanlış iddialarda bulunduğu kabul edilmiştir ve mahkeme onu güvenilir bulmamıştır. Buna rağmen sanık cinsel ilişkiyi tamamen reddetmiş; adli deliller cinsel etkinliği doğrulamıştır. Mahkeme sonuçta mahkûmiyet kararı vermiştir.

Bu karar, şikâyetçinin önceki yanlış iddialarına veya güvenilirlik sorunlarına rağmen mevcut dosyadaki fiziksel ve diğer delillerin kapsamlı biçimde araştırılması gerektiğini göstermektedir. “Şüpheli” görünen bir anlatı, soruşturmayı sona erdirmek için yeterli değildir.

R v Lukasik ise gerçekten uydurulmuş bir suçlama ve yetersiz ilerleyen soruşturma örneği olarak ele alınmaktadır. Çalışmaya göre hem şikâyetçilerin hem suçlanan kişilerin korunması, kapsamlı ve güvenilir soruşturmaya bağlıdır.

Üçüncü anlatı: Aile hukuku ve velayet davasında avantaj

İncelenen sitelerde boşanma, çocuk velayeti, ebeveynlik ve mal paylaşımı uyuşmazlıkları yanlış suçlama ihtimalinin sıkça vurgulandığı alanlardır. Bazı içeriklerde suçlamaların diğer eşi evden uzaklaştırmak veya aile davasında üstünlük sağlamak için kullanılabileceği ileri sürülmüştür.

Mahkeme kararları bu konuda farklı olaylara göre farklı sonuçlara ulaşmıştır:

• R v BP dosyasında mahkeme, şikâyetçinin ebeveynlik davasında avantaj sağlamak için suçlama uydurduğu savını kabul etmemiştir.
• R v AS dosyasında delilin yanlış değerlendirilmesi nedeniyle yeniden yargılama kararı verilmiştir.
• R v JW dosyasında açıklamanın aile davasıyla aynı zamana rastlaması, önceki tutarsız açıklamalarla birlikte olay özelinde değerlendirilmiştir.
• R v JLM dosyasında zamanlama ve bilerek verilmiş yanlış delil, şikâyetçinin beyanına özel ihtiyatla yaklaşılmasına yol açmıştır.

Çalışmanın özellikle eleştirdiği kararlardan biri R v RMDdir. Bu kararda aile davalarındaki kişilerin şiddet konusunda yalan söylemesinin veya abartmasının duyulmamış bir durum olmadığına ilişkin genel bir yargısal varsayım kullanılmıştır. Yazar, bu yaklaşımın cinsel saldırı suçlamalarının daha sık uydurulmadığı yönündeki yakın tarihli içtihatla ve olaya özgü delil zorunluluğuyla çatışabileceğini savunmaktadır.

Aile hukuku kararı olan KMN v SZM ise kadınların ayrılık sonrasında avantaj sağlamak için şiddet iddiası ortaya attığı yönündeki genel kalıp yargıyı reddetmiştir. Mahkeme, her iddianın kendi güvenilirlik ve delilleri üzerinden değerlendirilmesini istemiştir.

Dolayısıyla bir aile davasının varlığı, tek başına uydurma suçlama için yeterli delil değildir. Aynı zamanda gerçekten stratejik bir iddia bulunduğunu gösteren somut deliller de görmezden gelinmemelidir.

Dördüncü anlatı: Maddi veya kişisel çıkar

Savunma sitelerinde öne çıkan başka bir kategori, şikâyetçinin maddi veya kişisel kazanç elde etmek istediği iddiasıdır. İleri sürülen olasılıklar arasında şunlar bulunmaktadır:

• Para veya mal elde etme,
• Aile konutunun kontrolünü kazanma,
• Şantaj veya tehdit,
• Tazminat veya hukuk davasından gelir elde etme,
• Mağdur desteklerine ulaşma,
• Varlıklı veya tanınmış kişileri hedef alma.

R v Bartholomew dosyasında savunma, mali çıkar da dâhil olmak üzere birçok olası uydurma nedeninin hiçbir zaman ortaya çıkarılamayabileceğini ileri sürmüş; ancak dosyada mali bir neden bulunup bulunmadığı sorulduğunda bunu bilmediğini ifade etmiştir.

Çalışmaya göre delil kaydında bulunmayan varsayımsal çıkar nedenlerini sıralamak iki yönden sakıncalıdır. Bunlar şikâyetçilerin genel olarak maddi amaçlarla suçlama uydurduğu kalıp yargısını güçlendirebilir ve hiçbir kanıt bulunmayan bir konuda spekülasyon yaratabilir.

Maddi çıkar savı yalnızca şikâyetçinin mali kazanım elde etme ihtimaliyle değil, belirli bir olayda suçlama ile bu kazanım arasında bağlantı kuran delille desteklenmelidir.

Beşinci anlatı: Başka bir davranışı gizlemek

Makale, şikâyetçinin başka bir davranışı veya durumu gizlemek amacıyla suçlama uydurduğu iddialarını “alibi” başlığı altında toplamaktadır. Savunma sitelerindeki örnekler şunlardır:

• Hamileliği açıklamak,
• Aldatmayı gizlemek,
• Nerede bulunduğunu açıklayamamak,
• Aile veya otorite tarafından yasaklanan cinsel etkinliği saklamak,
• Cinsel yolla bulaşan hastalığın kaynağını gizlemek,
• Okulda veya evde yaşanan başka bir sorun nedeniyle cezadan kaçınmak.

R v RV dosyasında şikâyetçinin hamileliğini ailesinden saklamak veya yüz kaybetmemek için suçlama uydurmuş olabileceği ileri sürülmüştür. Ancak kayıt, gebeliğe neden olabilecek başka bir partner veya cinsel etkinlik göstermemiştir.

R v JC ve R v Esquivel-Benitez dosyalarında ise şikâyetçinin başka bir ilişkiyi gizlemesi ihtimaline ilişkin daha somut olay delilleri bulunmuştur. Mahkemeler, delilin sırf tarihsel bir kalıp yargıyla benzerlik gösterdiği için tamamen dışlanamayacağını belirtmiştir.

R v Oldfield kararında mesajların bir arkadaşlığın zarar görmesi konusundaki kaygıyı gösterdiği kabul edilmiş; ancak bu kaygının suçlama uyduracak kadar güçlü olduğunu gösteren yeterli delil bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu örnekler, bir motivasyon ihtimalinin varlığı ile kişinin gerçekten bu nedenle suçlama uydurduğunu gösteren delil arasında önemli bir mesafe bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Çocuk ve genç şikâyetçiler

İncelenen bazı savunma siteleri çocukların veya gençlerin ceza almamak, belirli bir ebeveynle yaşamak, ilgi görmek veya yetişkinlerin etkisi altında kalmak amacıyla yanlış iddiada bulunabileceğini ileri sürmüştür.

Çalışma, literatürde çocukların yanlış iddialarda bulunduğu vakaların ve telkine açıklık tartışmalarının bulunduğunu kabul etmektedir. Bununla birlikte Kanada Yüksek Mahkemesi, küçük yaştaki şikâyetçilerin beyanlarına doğaları gereği kuşkuyla yaklaşılmasını ayrımcı bir güvenilirlik kalıbı olarak reddetmiştir.

Çocuğun yaşı, tek başına onun daha az inanılır olduğu sonucuna götürmemelidir. Somut dosyada telkin, önceki yanlış beyan, dış etki veya olayla bağlantılı başka bir delil varsa bunlar olağan delil kuralları içinde değerlendirilmelidir.

Altıncı anlatı: Yanlış anılar ve hafıza sorunları

Savunma sitelerinde hafıza eksikliği, kafa karışıklığı, terapi sırasında oluşturulan yanlış anı ve yetişkinlerin çocuk üzerindeki etkisi olası yanlış suçlama nedenleri arasında sayılmıştır. Tarihsel cinsel saldırı iddiaları bu tartışmada özellikle öne çıkmıştır.

R v DeJaeger kararı, kayıp olduğu düşünülen bir anının geri çağrılmaya çalışılması sırasında yanlış anı oluşabileceğini kabul eden eski hukuk tartışmalarını içermektedir. Ancak daha yakın tarihli kararlar hafıza sorunlarının otomatik güvensizlik yaratmasına karşı daha açık korumalar geliştirmiştir.

R v PB kararında mahkeme, şikâyetçinin hafıza sorunları veya geri gelen anılar bildirmesinin cinsel saldırı mahkûmiyeti için destekleyici delil zorunluluğu doğurmadığını belirtmiştir. Kanada Ceza Kanunu’nun 274. maddesi, cinsel suçlarda doğrulayıcı ek delil bulunmadığı için mahkûmiyetin güvensiz olduğu yönünde özel bir kural oluşturulmasını yasaklamaktadır.

Sheppard kararı da terapinin şikâyetçinin hafızasını gerçekten değiştirdiğine ilişkin bir belirti bulunmadıkça, yalnızca terapiye katılmış olmanın güvenilirliği veya beyanın doğruluğunu azaltmayacağını açıklamıştır.

Travma bazı kişilerin hafızasını parçalı hâle getirebilir. Bununla birlikte çalışma, her hafıza boşluğunun travmayla açıklanması gerektiğini de söylememektedir. Mahkemenin görevi, belirli kişinin belirli beyanının güvenilirliğini mevcut bütün delillerle incelemektir.

Yedinci anlatı: Ruh sağlığı

Bazı savunma siteleri yanlış suçlamaları ruhsal bozukluklar, patolojik yalan söyleme, bağımlılık veya başka psikolojik sorunlarla ilişkilendirmiştir. Gerçekten yanlış suçlama yapıldığı belirlenen bazı kamu makamlarını yanıltma dosyalarında ruh sağlığı bilgileri değerlendirilmiştir.

Ancak bir kişinin ruh sağlığı tanısı bulunması, terapi görmesi veya psikiyatrik destek alması kendi başına güvenilmez olduğu anlamına gelmez. Kruk ve Sheppard, psikiyatrik tedaviyle güvenilirlik arasında otomatik bağlantı kurulamayacağını vurgulamaktadır.

Kanada Ceza Kanunu’nun 278.3(4)(b) maddesi de bir şikâyetçi veya tanığın tıbbi, psikiyatrik, terapi ya da danışmanlık kaydı bulunduğuna ilişkin savın, bu kayıtların davayla ilgili olduğunu tek başına göstermeyeceğini düzenlemektedir.

Ruh sağlığı ancak kişinin algısı, hafızası veya belirli beyanıyla olay özelinde bağlantı kuran kabul edilebilir delil bulunduğunda değerlendirilmelidir.

Sekizinci anlatı: Rızanın yanlış yorumlanması ve ilişki sonrası pişmanlık

İncelenen bazı siteler, kişinin başlangıçta rıza gösterip sonradan utanç, pişmanlık veya hayal kırıklığı yaşaması nedeniyle cinsel saldırı iddiasında bulunabileceğini ileri sürmüştür. Çalışma, bu söylemin tarihsel “rıza gösterdi ama sonradan kabul etmek istemedi” kalıbıyla belirgin benzerlik taşıdığına dikkat çekmektedir.

Leary ve Lavalley gibi kararlarda cinsel ilişki sonrası pişmanlık ve intikam anlatıları açıkça mit ve kalıp yargı olarak reddedilmiştir.

Bir mahkemenin yapması gereken, şikâyetçinin olaydan sonra pişman olup olmadığını varsaymak değil, olay anında özgür ve devam eden rızanın bulunup bulunmadığını incelemektir. Sonraki duygu, önceki rızanın varlığını otomatik olarak kanıtlamaz.

Flört uygulamaları ve gündelik ilişkiler

Bazı savunma içeriklerinde sosyal medya veya flört uygulamaları üzerinden başlayan karşılaşmaların yanlış anlaşılma ve pişmanlık ihtimalini artırdığı ileri sürülmüştür. Bazı başarıyla sonuçlanan savunma anlatıları “Tinder ters gitti” biçiminde etiketlenmiştir.

Yazar, bu dilin flört uygulaması kullanan veya gündelik ilişki yaşayan kadınların cinsel etkinliğe daha yatkın olduğu varsayımını taşıyabileceğini belirtmektedir. Böyle bir çıkarım, cinsel açıdan aktif kadınların daha kolay rıza göstereceğine ilişkin yasak ikiz mitlerden biridir.

Bir flört uygulaması üzerinden tanışmak, buluşmayı kabul etmek veya kişinin evine gitmek belirli bir cinsel eylem için rıza anlamına gelmez. Çalışma, savunmanın dosyadaki iletişim ve davranış delillerini kullanamayacağını söylememekte; bu delillerin “bu tür kadınlar daha kolay rıza verir” biçimindeki genellemelerden ayrılması gerektiğini savunmaktadır.

Sarhoşluk ve rıza verme kapasitesi

Sarhoşluk, yanlış suçlama ve rıza tartışmalarının en karmaşık kesişimlerinden biridir. Bazı internet içerikleri, alkollü cinsel etkinliğin yanlış anlaşılmaya veya sonradan pişmanlığa yol açabileceğini ileri sürmüştür.

Bu söylem iki farklı kalıp yargıya dönüşebilir:

• Sarhoş kadınların cinsel etkinliğe daha kolay rıza gösterdiği,
• Sarhoş bir şikâyetçinin hafıza sorunları nedeniyle daha az güvenilir olduğu.

Kanada Ceza Kanunu’nun 273.1(2)(b) maddesi, şikâyetçinin herhangi bir nedenle rıza vermeye ehil olmadığı durumda geçerli rıza bulunmadığını düzenlemektedir. Bilincin tamamen kapalı olması kapasite yokluğunun tek biçimi değildir.

R v GF kararında rıza verme kapasitesi için kişinin şu unsurları anlayabilecek işleyen bir zihne sahip olması gerektiği belirtilmiştir:

1. Gerçekleştirilen fiziksel eylem,
2. Eylemin cinsel niteliği,
3. Cinsel partnerin kimliği,
4. Cinsel etkinliğe katılmayı reddetme seçeneği.

R v Rioux kararında Yüksek Mahkeme, kapasitesizliğin bilinçsizlikten daha geniş bir kategori olduğunu yeniden vurgulamıştır. Şikâyetçinin olay anındaki zihinsel durumunu doğrudan anlatamaması hâlinde rıza yokluğu veya kapasitesizlik çevresel ve dolaylı delillerle de kanıtlanabilir.

Bu yaklaşım, her alkollü kişinin rıza veremeyeceği anlamına gelmez. Yalnızca bilinçli olmanın otomatik olarak rıza verme kapasitesi bulunduğunu göstermediğini ve her dosyanın sarhoşluk düzeyiyle diğer deliller üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini ifade eder.

Dokuzuncu anlatı: Yanlış kişi teşhisi

Savunma sitelerinde “bunu yapan ben değildim” savı da yanlış suçlama kapsamında sunulmuştur. Çalışma burada üç farklı hukuki iddianın birbirinden ayrılması gerektiğini belirtmektedir:

1. İddia makamı sanığın kimliğini makul şüphenin ötesinde kanıtlayamamıştır.
2. Şikâyetçi veya soruşturma makamı sanığı istemeden yanlış teşhis etmiştir.
3. Şikâyetçi sanığı bilerek ve kötü niyetle yanlış göstermiştir.

İlk sav bütün ceza suçlarında kullanılabilir ve yanlış suçlama anlamına gelmez. İkinci sav hafıza, ışık koşulları, stres, yönlendirici sorular veya soruşturma hatalarıyla ilgili olabilir. Üçüncü sav ise bilerek uydurma iddiasıdır ve yine olaya özgü delil gerektirir.

İncelenen bazı sitelerin bu üç durumu yalnızca “yanlış kimlik” başlığı altında birleştirmesi, yanlışlık ile kasıtlı yalan arasındaki önemli farkı belirsizleştirmektedir.

Anlatılar neden birbirinden tamamen ayrı değildir?

Çalışmada kullanılan kategoriler analitik kolaylık sağlasa da gerçek savunma anlatıları çoğu zaman iç içe geçmektedir. Örneğin bir savunma aynı anda şunları ileri sürebilir:

• Şikâyetçi ayrılık nedeniyle öfkelidir,
• Aile davasında avantaj elde etmek istemektedir,
• Başka bir cinsel ilişkiyi gizlemektedir,
• Olayı alkol nedeniyle yanlış hatırlamaktadır.

Çok sayıda olası motivasyonun aynı dosyada sıralanması delil temelini güçlendirmez. Her sav kendi kabul edilebilir deliliyle bağlantılandırılmalıdır.

Mahkemelerin karşılaştığı temel zorluk

Mahkemeler yalnızca “mit var” veya “delil var” biçiminde basit bir seçim yapmamaktadır. Aynı olgu farklı muhakeme yollarında farklı anlamlar taşıyabilir.

Örneğin şikâyetçinin sanıkla olaydan sonra görüşmesi:

• “Gerçek mağdur saldırganla görüşmez” düşüncesiyle kullanılırsa yasak bir kalıp yargıya dönüşebilir.
• Şikâyetçi temasını tamamen kestiğini iddia etmiş ve mesajlar bunun tersini gösteriyorsa belirli bir tutarsızlığın değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Bu nedenle yalnızca hangi delilin sunulduğu değil, bu delilden hangi mantıksal çıkarımın yapıldığı da önemlidir.

Çalışmanın birinci normatif sonucu: Her olay kendi deliliyle değerlendirilmeli

Yazar, belirli durumlarda yanlış suçlamaların “olabileceği” veya “daha muhtemel olduğu” yönündeki genel sınıflandırmalardan kaçınılmasını önermektedir. Ayrılık, aile davası, sarhoşluk, genç yaş, terapi veya maddi çıkar ihtimali tek başına şikâyetçinin daha az inanılır olduğu anlamına gelmemelidir.

Yanlış suçlama vakalarının bulunması, aynı koşulları taşıyan bütün şikâyetçilerin kuşkuyla değerlendirilmesini haklı kılmaz. Her dosyada beyanlar, fiziksel deliller, mesajlar, zaman çizelgesi, tanıklar, adli bulgular ve kabul edilebilir diğer materyaller birlikte değerlendirilmelidir.

Çalışmanın ikinci normatif sonucu: Delil temelinin eşiği açıklanmalı

Kanada hukuku, olaya özgü delil bulunması hâlinde normalde kalıp yargıyla örtüşebilecek bir savın kullanılmasına izin vermektedir. Ancak ne kadar güçlü, doğrudan veya güvenilir bir delilin bu eşiği karşılayacağı her zaman açık değildir.

Yazarın kaygısı, çok zayıf bir olgunun “delil temeli” kabul edilerek ayrımcı muhakemeye kapı açmasıdır. Örneğin yalnızca eşlerin boşanıyor olması, şikâyetçinin başka biriyle ilişkisi bulunması veya terapi görmesi uydurma iddiasını desteklemeye yeterli sayılmamalıdır.

Mahkemeler şu soruları açıkça yanıtlamalıdır:

• İleri sürülen motivasyonla suçlama arasında gerçek bir bağlantı var mı?
• Delil yalnızca motivasyon ihtimalini mi, yoksa uydurma olasılığını mı gösteriyor?
• Çıkarım, belirli dosyadan mı yoksa belirli gruplara ilişkin genel varsayımdan mı doğuyor?
• Delilin önyargı yaratma riski, ispat değerinden daha mı yüksek?
• Aynı çıkarım cinsiyet, yaş, ruh sağlığı veya yaşam tarzına ilişkin ayrımcı bir varsayım olmadan kurulabilir mi?

Nitelikli soruşturmanın rolü

Çalışmanın sonucu yalnızca hâkimler ve avukatlarla sınırlı değildir. Yanlış iddialarla gerçek cinsel şiddet suçlamalarını güvenilir biçimde ayırabilmek için soruşturmaların kapsamlı yürütülmesi gerekir.

Mesajlar, kamera kayıtları, adli tıp bulguları, dijital kayıtlar, tanık ifadeleri ve zaman çizelgeleri hem şikâyetçinin beyanını destekleyebilir hem de sanığın suçsuzluğunu gösterebilir. Bir kişiyi davranış kalıplarına göre peşinen inanılır veya inanılmaz saymak, delil toplamanın yerini alamaz.

Makalenin yaklaşımı, yanlış suçlama endişesine verilecek yanıtın şikâyetçilere genel kuşkuyla yaklaşmak değil, her dosyada yüksek nitelikli soruşturma ve delil değerlendirmesi yapmak olduğunu savunmaktadır.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Yanlış suçlama tartışmasını yalnızca “olur” veya “olmaz” ikiliğine indirgememektedir.
• Sanığın hakları ile şikâyetçilerin ayrımcı kalıp yargılardan korunmasını birlikte ele almaktadır.
• Savunma avukatlarının halka açık 81 internet içeriğini sistematik bir veri kaynağı olarak incelemektedir.
• İnternet anlatılarını geniş bir Kanada içtihat taramasıyla karşılaştırmaktadır.
• Mitin, belirli bir delilden çok o delilden kurulan muhakeme biçiminde ortaya çıkabileceğini göstermektedir.
• Güvenilirlik mitleriyle rıza mitlerini ayrı kategorilerde incelemektedir.
• Gerçek yanlış suçlama vakalarını yok saymadan genel güvensizliği eleştirmektedir.
• Delil temeli kavramının uygulamadaki belirsizliğini somut örneklerle ortaya koymaktadır.

Çalışmanın sınırlılıkları

• Google sonuçlarına bağımlıdır: Arama algoritması, konum, zaman ve arama motoru sıralaması hangi sayfaların görüldüğünü etkileyebilir.
• Arama tarihi ayrıntılı olarak raporlanmamıştır: Dipnotlardaki son erişim tarihleri Haziran 2026’yı göstermesine rağmen bütün aramaların kesin günleri ayrı bir yöntem tablosunda verilmemiştir.
• Yalnızca halka açık internet içerikleri incelenmiştir: Avukatların gerçek dosyalarda kullandığı bütün savlar sitelerde yer almayabilir.
• İnternet siteleri ticari içeriktir: Müvekkil kazanma amacı, kullanılan dilin mahkemedeki savunmadan daha keskin veya genelleyici olmasına yol açabilir.
• 81 içerik bütün Kanada savunma pratiğini temsil etmez: Örneklem olasılıklı veya ülke çapında temsili değildir.
• Aynı büro birden fazla kayıt üretebilir: Farklı içerikler ayrı kayıt sayıldığı için bazı büroların söylemleri veri içinde daha görünür olabilir.
• Nicel sıklık verilmemiştir: Her anlatının kaç içerikte bulunduğu sistematik bir sonuç tablosuyla raporlanmamıştır.
• Mahkeme kararları bütün dosyaları kapsamaz: Yayımlanmayan, dava öncesi sonuçlanan veya gerekçesiz kalan dosyalar analize girmeyebilir.
• Yanlış mahkûmiyetler kapsam dışındadır: Makale yanlış mahkûmiyetlerin oranını veya nedenlerini ayrıntılı biçimde incelememektedir.
• Yanlış suçlama oranı hesaplanmamıştır: Çalışmadan cinsel saldırı şikâyetlerinin ne kadarının yanlış olduğu sonucuna ulaşılamaz.
• Kodlama güvenirliği ayrıntılandırılmamıştır: Kategorilerin birden fazla araştırmacı tarafından bağımsız kodlanıp kodlanmadığı veya kodlayıcı uyumu hesaplanıp hesaplanmadığı belirtilmemiştir.
• Delil temeli için kesin bir yasal test geliştirilmemiştir: Çalışma daha açık bir eşik önermekte, ancak maddeler hâlinde bağlayıcı bir test formüle etmemektedir.

Çalışma ne söylüyor?

• Gerçekten yanlış cinsel saldırı suçlamaları ortaya çıkabilir ve hukuk bunları değerlendirebilir.
• Yanlış suçlama ihtimali, bütün cinsel saldırı şikâyetçilerine genel güvensizliği haklı çıkarmaz.
• Savunma avukatlarının internet sitelerinde çok sayıda tekrar eden uydurma motivasyonu anlatısı bulunmaktadır.
• Bu anlatıların bazıları, delilsiz kullanıldığında tarihsel mit ve kalıp yargılarla örtüşebilir.
• Olay özelinde delil bulunduğunda savunma, şikâyetçinin uydurma nedenini ileri sürebilir.
• Mahkemelerin yeterli delil temelinin ne olduğunu daha açık biçimde tanımlaması gerekir.
• Her dosyanın kendi delilleri üzerinden değerlendirilmesi hem şikâyetçileri hem sanıkları daha iyi korur.
• Nitelikli soruşturma, davranış ve kimlik temelli varsayımlardan daha güvenilir bir adalet aracıdır.

Çalışma ne söylemiyor?

• Cinsel saldırı şikâyetlerinin çoğunun veya belirli bir oranının yanlış olduğunu söylememektedir.
• Yanlış suçlamaların hiçbir zaman gerçekleşmediğini ileri sürmemektedir.
• Her beraatin bilinçli olarak uydurulmuş bir suçlamayı gösterdiği sonucuna ulaşmamaktadır.
• Savunma avukatlarının tamamının ayrımcı mitlere dayandığını iddia etmemektedir.
• Bir ayrılık, velayet davası veya mali çıkar ihtimalinin hiçbir dosyada hukuken ilgili olamayacağını söylememektedir.
• Şikâyetçinin beyanının sorgulanamayacağını veya güvenilirlik değerlendirmesi yapılamayacağını savunmamaktadır.
• Ruh sağlığı, hafıza veya sarhoşlukla ilgili delillerin her durumda dışlanması gerektiğini ileri sürmemektedir.
• Sanığın uydurma motivasyonunu kanıtlamak zorunda olduğunu söylememektedir.
• Kanada dışındaki hukuk sistemleri için doğrudan bağlayıcı sonuç üretmemektedir.

Geçmiş, bugün ve gelecek açısından önemi

Geçmiş açısından

Çalışma, cinsel saldırı hukukundaki destekleyici delil zorunluluğu, yakın zamanda şikâyet beklentisi, evlilik içi tecavüzün suç sayılmaması ve kadınların güvenilirliğine ilişkin tarihsel kalıplarla günümüzdeki yanlış suçlama söylemi arasındaki devamlılığı göstermektedir.

Bugünkü hukuk uygulaması açısından

Avukatların internet siteleri artık hukuk bilgisinin halka ulaştığı önemli alanlardır. Bu sitelerde kullanılan dil, yalnızca ticari tanıtım değil, toplumun cinsel saldırı ve yanlış suçlama hakkındaki düşüncelerini etkileyen hukuki söylemdir.

Yakın tarihli Kruk, Sheppard, JW, GF ve Rioux kararları, Kanada hukukunun ayrımcı kalıp yargıları azaltmaya çalışırken olaya özgü delili değerlendirme görevini sürdürdüğünü göstermektedir.

Gelecekteki araştırmalar açısından

Çalışmanın bıraktığı başlıca araştırma soruları şunlardır:

• “Yeterli delil temeli” için daha açık ve uygulanabilir bir yargısal test geliştirilebilir mi?
• Savunma sitelerindeki anlatılar gerçek duruşma savlarıyla ne ölçüde örtüşmektedir?
• Belirli anlatılar mahkeme sonucunu veya soruşturma kararlarını nasıl etkilemektedir?
• Arama motorları yanlış suçlama içeriklerini nasıl sıralamakta ve görünür kılmaktadır?
• Avukatların ticari ifade özgürlüğü ile ayrımcı hukuk söyleminin sınırı nasıl belirlenmelidir?
• Polis ve savcıların kararlarında aynı anlatılar ne ölçüde kullanılmaktadır?
• Şikâyetçilerin ve yanlış suçlanan kişilerin deneyimleri aynı araştırma çerçevesinde nasıl incelenebilir?
• Mahkemelerin mitleri tanımlaması farklı toplumsal gruplar ve yeni ilişki biçimleri bakımından nasıl gelişmektedir?

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

İncelenen temel anlatılar ve hukuki riskleri

Analizden çıkan başlıca bulgular

• Savunma sitelerinde yanlış suçlama riski açık biçimde ve çeşitli anlatılarla ele alınmaktadır.
• İncelenen anlatıların bir kısmı gerçek yanlış bildirim vakalarında ve akademik literatürde karşılık bulmaktadır.
• Bir motivasyonun bazı vakalarda görülmesi, aynı koşulu taşıyan bütün şikâyetçilerin kuşkuyla değerlendirilmesini haklı çıkarmaz.
• Mahkemeler birçok dosyada genel intikam, pişmanlık, mali çıkar veya aile davası savlarını reddetmiştir.
• Somut mesaj, çelişkili beyan, kabul, zamanlama veya başka olay delili bulunduğunda benzer savlar değerlendirilebilmiştir.
• Mahkeme kararları delil temeli kavramını kullanmakta, ancak bu temelin gerekli gücü ve niteliği her zaman kesin biçimde açıklanmamaktadır.
• Rıza mitleri ile güvenilirlik mitleri sıklıkla aynı savunma anlatısında birleşmektedir.
• Hafıza boşluğu, terapi, ruh sağlığı tedavisi veya sarhoşluk tek başına uydurma ya da güvensizlik kanıtı değildir.
• Yanlış kişi teşhisi, kasıtlı yanlış suçlama ve iddia makamının kimliği kanıtlayamaması farklı hukuki sorunlardır.
• En güvenli yaklaşım, kategorik varsayımlar yerine olay özelinde delil ve yüksek nitelikli soruşturmadır.

Teknik uyarı: Bulgular 81 içeriğin nitel yorumuna ve seçilmiş Kanada içtihadına dayanmaktadır. Çalışma yanlış suçlama oranı, anlatı sıklığı, nedensel ilişki, etki büyüklüğü, güven aralığı veya istatistiksel anlamlılık değeri sunmamaktadır.

Kaynak ve Yöntem Notu

• Tam özgün başlık:False Accusations of Sexual Assault: Between Myths, Stereotypes, and Evidentiary Foundation
• Yazar: Sandrine Ampleman-Tremblay
• Yazar sıralaması: Tek yazarlı çalışma
• Eş katkı veya eş birinci yazar: Bulunmamaktadır
• Sorumlu yazar: PDF’de ayrıca işaretlenmemiştir
• Kurum: Faculty of Law, University of Alberta
• Yazarın unvanı: Assistant Professor
• Çalışma alanları: Ceza hukuku, ceza muhakemesi, cinsel şiddet, hukuki haklar ve delil hukuku
• Dergi: Manitoba Law Journal
• Dergi bölümü: Robson Crim
• Cilt ve sayı: Resmî kayıtta 49(5)
• PDF üstbilgisi: Nihai cilt ve sayı yerine “Volume # Issue #” yer tutucuları bulunmaktadır
• Yayın yılı: 2026
• Kaynak türü: Hakemli hukuk dergisi makalesinin pre-print sürümü
• Hakemlik durumu: Manitoba Law Journal’ın çift kör dış hakemlik sürecinden geçen hakemli makale; erişilen dosya pre-printtir
• Özgün yayıncı: Manitoba Law Journal, Faculty of Law, University of Manitoba
• Resmî yayın platformu: Manitoba Law Journal’ın açık erişimli internet sitesi
• İkincil platform: SSRN
• SSRN kayıt numarası: 6899978
• SSRN yayımlanma tarihi: 30 Haziran 2026
• Sayfa sayısı: 49 sayfa; son sayfa esaslı içerik taşımamaktadır
• Nihai sayfa numaraları: Pre-print sürümünde henüz atanmamıştır
• DOI: DOI bilgisi PDF’de yer almamaktadır ve resmî dergi veya SSRN kaydından doğrulanamamıştır
• Resmî makale bağlantısı:Manitoba Law Journal makale dosyası
• Resmî cilt bağlantısı:Manitoba Law Journal cilt arşivi
• SSRN bağlantısı:SSRN çalışma sayfası
• Yazarın resmî profili:University of Alberta akademisyen profili

Yöntem uyarısı: Çalışma yanlış cinsel saldırı suçlamalarının yaygınlığını ölçen epidemiyolojik, kriminolojik veya istatistiksel bir araştırma değildir. Savunma avukatlarının halka açık internet içeriklerinde kullandığı anlatıları nitel olarak incelemekte ve bu anlatıları Kanada içtihadındaki mit, kalıp yargı ve delil temeli kurallarıyla karşılaştırmaktadır.

Çalışmanın temel sınırlılıkları; Google aramalarına dayalı temsili olmayan örneklem, ticari internet içeriklerinin kullanılması, arama sonuçlarının algoritmik değişkenliği, anlatıların nicel sıklıklarının raporlanmaması, yayımlanmayan dava dosyalarına erişilememesi ve yeterli delil temeli için tam bir bağlayıcı test geliştirilmemesidir.

Bu Verianla makalesi yüklenen PDF’nin tamamına dayanarak hazırlanmıştır. PDF’de bulunmayan yanlış suçlama oranı, yeni ampirik bulgu, mahkeme sonucu veya nedensel iddia eklenmemiştir. Dış kaynaklar yalnızca yazarın kimliği ve kurumu, dergi, cilt-sayı, hakemlik durumu, yayın platformu ve resmî bağlantı gibi bibliyografik bilgilerin doğrulanması için kullanılmıştır.

Hukuki kapsam notu: İncelenen çalışma Kanada hukukuna ilişkindir ve genel hukuk araştırması niteliğindedir. Belirli bir olaya ilişkin hukuki tavsiye veya Türkiye hukukuna ilişkin doğrudan değerlendirme olarak kullanılmamalıdır.