Sistemik İmmun-İltihab İndeksi (Systemic Immune-Inflammation Index, SII) və Sistemik İltihabi Cavab İndeksi (Systemic Inflammatory Response Index, SIRI) rutin periferik qan hüceyrələrinin sayından törədilən və müxtəlif immun hüceyrə xətlərinin nisbi tarazlığını vahid kompozit göstəricidə birləşdirən iltihab indeksləridir. Bu sistematik icmal və random-effects meta-analizi 13 müşahidə tədqiqatı və ümumilikdə 151.183 hamilə qadın əsasında hamiləlik dövründə yüksək SII/SIRI səviyyələrinin gestasion şəkərli diabet (GDM) və preeklampsiya (PE) ilə əlaqəsini araşdırmışdır. Birləşdirilmiş analizlərdə yüksək SII üçün GDM OR=1.28, PE OR=1.16; yüksək SIRI üçün GDM OR=1.27 və PE OR=1.21 müəyyən edilmişdir. Lakin xüsusilə GDM analizlərində heterogenlik çox yüksəkdir və SII–GDM əlaqəsində nəşr qərəzi əlaməti mövcuddur.

SII–GDM meta-analizində I²=80.4%, SIRI–GDM analizində isə I²=90.6% bildirilib. Bunun əksinə, PE üçün SII və SIRI analizlərində I²=0% göstərilib. SIRI–GDM alt qrup analizində Q2–Q1 müqayisəsindəki OR=1.09-dan Q4–Q1 müqayisəsindəki OR=1.40-a qədər uzanan doza-cavab meyli müşahidə edilsə də, digər əlaqələrdə aydın doza-cavab nümunəsi göstərilməyib. Leave-one-out həssaslıq analizi birləşdirilmiş təxminlərin tək bir tədqiqatdan asılı olmadığını göstərmiş, maternal yaş və hamiləlik həftəsi meta-reqressiyalarda əlaqələri əhəmiyyətli dərəcədə izah etməmişdir.

Nəticələr SII və SIRI-nin hamiləlikdə iltihabi risk nümunələrini əks etdirən əlçatan namizəd biomarkerlər ola biləcəyini dəstəkləyir; lakin tədqiqat bu indeksləri müstəqil klinik diaqnostika və ya skrininq testləri kimi təsdiqləmir. GDM modellərindəki yüksək heterogenlik, SII–GDM üçün Egger p=0.027 ilə nəşr qərəzi, standart cut-off-un olmaması, müşahidə tədqiqat dizaynları və coğrafi cəmlənmə klinik şərhi məhdudlaşdırır. Bundan əlavə, mənbədə GRADE sübut səviyyəsinin hesabatında xülasə/nəticə ilə əsas nəticələr bölməsi arasında bir-birinə zidd təsnifat olduğuna görə sübutun əminlik dərəcəsinin xəstəliklər üzrə bölgüsü bu Verianla mətnində səssizcə düzəldilməyib.

Tədqiqatın əsas elmi sualı

Gestasion şəkərli diabet və preeklampsiya hamiləliyin metabolik, vaskulyar, plasental və iltihabi proseslərlə əlaqəli mühüm ağırlaşmalarıdır. Hər iki halda sistemik iltihabın patofizioloji prosesləri müşayiət edə biləcəyinə dair geniş tədqiqat sahəsi mövcuddur. Bununla belə, iltihabın klinikada istifadə oluna biləcək qədər ucuz, əlçatan və təkrarlana bilən qan göstəricisi ilə necə təmsil ediləcəyi aydın deyil.

Mənbə tədqiqat bu problemə SII və SIRI vasitəsilə yanaşır. Hər iki indeks rutin tam qan sayımındakı hüceyrələrdən hesablana bildiyi üçün yeni və xüsusi biomarker testinə ehtiyac yaratmır. Tədqiqatın əsas sualı hamiləlik zamanı daha yüksək SII və ya SIRI səviyyələrinin sonradan GDM və ya PE görülməsi ilə sistematik şəkildə əlaqəli olub-olmamasıdır.

SII və SIRI Nədir və Necə Hesablanır?

SII və SIRI tam qan sayımındakı neytrofil, limfosit və müvafiq olaraq trombosit və ya monosit dəyərlərini riyazi şəkildə birləşdirən sistemik iltihab indeksləridir; SII neytrofil × trombosit dəyərini limfositə, SIRI isə neytrofil × monosit dəyərini limfositə bölür və yüksək dəyərlər araşdırılan kontekstdə daha ifadəli iltihabi/immun disbalansla əlaqələndirilir.

Mənbədə SII aşağıdakı münasibətlə müəyyən edilib:

\[ SII=\frac{N\times P}{L} \]

Burada \(N\) neytrofil sayını, \(P\) trombosit sayını və \(L\) limfosit sayını ifadə edir. Riyazi baxımdan digər dəyişənlər sabit qaldıqda neytrofil və ya trombosit dəyərinin artması SII-ni yüksəldir; limfosit dəyərinin artması isə SII-ni azaldır.

SIRI üçün formula:

\[ SIRI=\frac{N\times M}{L} \]

Burada \(M\) monosit sayıdır. Beləliklə, SIRI SII-dəki trombosit komponenti əvəzinə monosit komponentindən istifadə edir.

Bu formullar hüceyrəvi iltihab komponentlərini bir ədəddə ümumiləşdirir; lakin indekslərin özü müəyyən bir xəstəliyə xas deyil. Kardiovaskulyar, metabolik, infeksion və ya digər iltihabi hallar da bu hüceyrə saylarını dəyişə bilər.

Niyə tək hüceyrə sayı əvəzinə kompozit indeks istifadə olunur?

Neytrofillər anadangəlmə immunitet və iltihabi cavabda, limfositlər adaptiv immunitet və immun tənzimləmədə, trombositlər isə hemostazla yanaşı iltihab və trombotik proseslərdə rol oynayır. SIRI-nin monosit komponenti də monosit vasitəli iltihabi cavabı nəzərə alır.

SII və SIRI-nin məntiqi iki hüceyrə qrupunun sadə nisbətlərindən daha geniş immunoloji nümunəni bir indeksdə tutmaqdır. Lakin bu riyazi inteqrasiya indeksin avtomatik olaraq daha yaxşı klinik test olması demək deyil; klinik fayda əlavə olaraq həssaslıq, spesifiklik, kalibrasiya, cut-off təsdiqlənməsi və müstəqil populyasiyalarda performansla göstərilməlidir.

Mənbədə verilən yüksək dəyər hədləri niyə klinik cut-off kimi istifadə oluna bilməz?

Mənbənin girişində SII və SIRI üçün nümunə yüksək dəyərlərdən bəhs olunur. Bununla belə, meta-analizə daxil edilən obstetrik tədqiqatlar vahid bir həddən istifadə etməyib. Xüsusilə GDM üçün SII cut-off dəyərləri 432.3 ilə 1017.3 arasında dəyişib və bir çox tədqiqat öz ROC analizinə əsasən tədqiqata məxsus hədd müəyyən edib.

Bu fərq hamiləlik həftəsi, populyasiya quruluşu, laboratoriya sistemi və analiz metodlarından asılı olmayan universal SII/SIRI cut-off dəyərinin mövcud meta-analiz tərəfindən təsdiqlənmədiyi deməkdir.

SII və SIRI hansı bioloji yollarla əlaqəli ola bilər?

Mənbə müəllifləri GDM kontekstində neytrofil və proiltihabi sitokin aktivliyini insulin siqnallaşmasının pozulması, periferik insulin rezistentliyi və pankreatik beta-hüceyrə disfunksiyası ədəbiyyatı ilə əlaqələndirirlər. SII-dəki trombosit komponenti iltihabi və protrombotik mühiti, limfosit tarazlığı isə hamiləlikdə zəruri olan immun tolerantlıq proseslərini təmsil edən şərh qatları arasında müzakirə olunur.

Preeklampsiya baxımından müəlliflər neytrofil/trombosit aktivləşməsi, endotel zədələnməsi, plasental hipoksiya, oksidativ stress və spiral arteriyaların yenidən qurulmasının pozulması ilə əlaqəli mümkün yolları müzakirə edirlər. SIRI üçün monosit mənşəli iltihabi mediatorlar da eyni plasental və vaskulyar çərçivədə nəzərdən keçirilir.

Bu mexanizmlər meta-analizin birbaşa eksperimental olaraq ölçdüyü nəticələr deyil. Tədqiqat hüceyrə mexanizmi eksperimenti aparmayıb, mövcud müşahidə tədqiqatlarında SII/SIRI–hamiləlik ağırlaşması əlaqəsini birləşdirib. Buna görə mexanistik izahlar əlaqəni bioloji cəhətdən mənalandıran ədəbiyyat əsaslı şərhlərdir.

Hansı tədqiqatlar daxil edilib?

Daxiletmə meyarları hamilə qadınları əhatə edən müşahidə tədqiqatları, maternal periferik qanda SII və/və ya SIRI ölçülməsi və daha sonra beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş klinik meyarlarla PE və ya GDM-in qiymətləndirilməsidir. Prospektiv və retrospektiv kohort, kəsiyvari və case-control dizaynlar uyğun hesab edilib.

Hamiləlikdən əvvəl xroniki hipertoniya, tip 1 və ya tip 2 diabetes mellitus, autoimmun xəstəlik, iltihabi bağırsaq xəstəliyi, xroniki böyrək xəstəliyi və ya malignite olan qruplar istisna meyarlarına daxil edilib. Qan götürülməsi zamanı kəskin infeksiya, sepsis və ya yaxın dövrdə antibiotik/kortikosteroid istifadəsini açıq şəkildə istisna etməyən tədqiqatlar da uyğun sayılmayıb. Çoxdöllü hamiləliklər və uyğun tam mətni olmayan nəşr növləri istisna edilib.

Meta-analizdəki 13 tədqiqatın ümumi quruluşu

Tədqiqatların metodoloji keyfiyyəti

NHLBI keyfiyyət qiymətləndirilməsində kohort və kəsiyvari tədqiqatların böyük hissəsi “good” kimi qiymətləndirilib. Bu qrupdakı 12 tədqiqatın 11-i good, biri fair kimi bildirilib; ayrıca case-control tədqiqat da good sinfinə daxil edilib.

Əsas metodoloji problemlər məruz qalmanın zaman ərzində təkrar ölçülməməsi, nümunə həcminin əsaslandırılmaması və qiymətləndiricilərin korlaşdırılması barədə qeyri-kafi hesabatdır.

GRADE nəticələrində mənbədaxili uyğunsuzluq

GRADE tədqiqat nəticələrinin statistik olaraq əhəmiyyətli olub-olmamasından fərqli suala cavab verir: mövcud sübutun müvafiq nəticəyə nə dərəcədə etibarlı tətbiq oluna biləcəyini qiymətləndirir. Risk of bias, inconsistency, indirectness, imprecision və publication bias kimi sahələr bu qiymətləndirməyə təsir göstərə bilər.

Bu ziddiyyət əsas PDF daxilində həll edilməyib. Supplementary Table S7 ətraflı GRADE cədvəli kimi göstərilib, lakin yüklənmiş əsas mənbə dəstində ayrıca fayl kimi mövcud deyil. Buna görə Verianla hansı sətrin düzgün olduğunu təxmin etmir.

Yüksək SII və SIRI GDM və Preeklampsiya ilə Necə Əlaqəli idi?

Birləşdirilmiş random-effects analizlərində yüksək SII və SIRI dəyərləri həm gestasion şəkərli diabet, həm də preeklampsiya üçün OR-nin 1-dən yuxarı olması ilə əlaqəli idi; GDM üçün SII OR=1.28 və SIRI OR=1.27, preeklampsiya üçün SII OR=1.16 və SIRI OR=1.21 tapıldığı halda bu əlaqələr mütləq fərdi risk artımı və ya səbəb-nəticə effekti kimi şərh edilə bilməz.

OR=1.28 necə şərh edilməlidir?

Odds ratio 1.28 araşdırılan yüksək SII kateqoriyasındakı qrupun GDM odds-unun referans qrupdakının 1.28 qatı olması deməkdir. Riyazi baxımdan bu, odds səviyyəsində %28 nisbi artımdır.

Lakin OR absolute risk difference deyil. Məsələn, başlanğıc GDM riski məlum olmadan OR=1.28 dəyərindən “hər qadının riski %28 artdı” və ya “28 əlavə hal yarandı” nəticəsi çıxarıla bilməz.

Forest plotlar nə göstərir?

Mənbə Figure 2 GDM üçün müxtəlif tədqiqatlardakı quartile, tertile, cut-off və continuous modelləri bir forest plot daxilində SII və SIRI başlıqları altında birləşdirir. Tədqiqat səviyyəsində təxminlərin nəzərəçarpacaq şəkildə səpələnməsi, xüsusilə GDM modelindəki yüksək I² dəyərləri ilə uyğundur.

Mənbə Figure 3 PE üçün SII və SIRI nəticələrini göstərir. Birləşdirilmiş romblar SII üçün OR=1.16 və SIRI üçün OR=1.21 istiqamətindədir. Lakin tədqiqat sayının və bəzi müqayisələrin məhdud olması, xüsusilə I²=0% nəticəsinin avtomatik olaraq güclü və qəti sübut demək olmadığı nəzərə alınmalıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Ədəbiyyat axtarışı

PubMed, Scopus və Web of Science məlumat bazaları başlanğıcdan 1 Fevral 2026 tarixinə qədər axtarılıb. Axtarış Population–Exposure–Outcome yanaşmasına uyğun olaraq hamiləlik terminlərini, SII/SIRI terminlərini və GDM, preeklampsiya, hipertoniya və maternal ağırlaşma terminlərini birləşdirib.

Əlavə olaraq seçilmiş tədqiqatların istinad siyahıları, əvvəlki systematic review/meta-analysis-lər, grey literature və rəsmi təşkilat saytları nəzərdən keçirilib. Əlçatmaz tədqiqat olduqda məsul müəlliflə əlaqə saxlanılması planlaşdırılıb.

Axtarış və tədqiqat seçimi iki tədqiqatçı tərəfindən müstəqil aparılıb; fikir ayrılıqları razılaşma ilə və ya üçüncü tədqiqatçının rəyi ilə həll edilib. Məlumat çıxarılması və keyfiyyət qiymətləndirilməsində də eyni çox-tədqiqatçılı yanaşma istifadə olunub.

PRISMA axınındakı mənbədaxili rəqəm fərqi

Nəticələr mətnində əvvəlcə 362 qeyd tapıldığı, 188 duplicate çıxarıldıqdan sonra 174 qeyd qaldığı, başlıq/xülasə mərhələsində 138 qeydin çıxarıldığı və 36 tam mətnə çatıldığı yazılıb. Eyni təsvir 22 full-text tədqiqatın çıxarıldığını və 13 tədqiqatın qaldığını bildirir; lakin 36−22=14-dür.

Səhifə 5-dəki PRISMA Figure 1 isə 174 qeyddən 139-unun çıxarıldığını, 35 hesabatın full-text üçün qiymətləndirildiyini və 22-sinin çıxarılması ilə 13 tədqiqata çatıldığını göstərir. Vizual axın arifmetik baxımdan öz daxilində uyğundur. Verianla bu fərqi mənbə mətninin adından düzəltməyib.

Statistik sintez necə aparıldı?

Müxtəlif ilkin tədqiqatlarda OR, RR və HR kimi fərqli association ölçüləri bildirilib. İki və ya daha çox tədqiqat eyni əlaqəni eyni estimator ilə qiymətləndirdikdə kəmiyyət meta-analizi aparılıb.

Birləşdirilmiş təxminlər DerSimonian–Laird random-effects üsulu ilə hesablanıb. Random-effects yanaşması bütün tədqiqatların tam olaraq vahid bir ortaq həqiqi effekti ölçdüyünü qəbul etmək əvəzinə tədqiqatlar arasında həqiqi effekt ölçüsünün fərqlənə bilməsinə imkan verir.

Heterogenlik \(I^2\) ilə qiymətləndirilib:

• 0–30%: nəzərə alınmayacaq dərəcədə,
• 30–50%: orta,
• 50–75%: substantial,
• 75–100%: considerable heterogeneity.

Mənbə p<0.05 dəyərini əsas statistik əhəmiyyətlilik həddi kimi istifadə edib.

Publication bias necə qiymətləndirildi?

Nəşr qərəzi funnel plot-un vizual baxışı və Egger testi ilə qiymətləndirilib; Egger üçün p<0.10 qərəz sübutu həddi kimi istifadə olunub. SII–GDM əlaqəsində Egger p=0.027 tapılıb.

Mənbə müəllifləri bu nəticəni birləşdirilmiş OR=1.28 dəyərinin yayımlanmamış və ya bildirilməmiş null/mənfi nəticələrə görə olduğundan böyük qiymətləndirilmiş ola biləcəyinə dair xəbərdarlıq kimi şərh edirlər.

GDM Analizlərində Yüksək Heterogenlik Nə Deməkdir?

SII–GDM üçün I²=80.4% və SIRI–GDM üçün I²=90.6% olması, tədqiqat səviyyəli təxminlərdəki fərqliliyin böyük hissəsinin yalnız nümunə götürmə xətası ilə izah edilə bilmədiyini və populyasiya, hamiləlik həftəsi, iltihab cut-off-u, laboratoriya üsulu və ya confounder tənzimlənməsi kimi tədqiqatlararası fərqlərin birləşdirilmiş nəticənin daşına bilməsini məhdudlaşdırdığını göstərir.

Heterogenliyin mümkün mənbələri

Mənbə xüsusilə aşağıdakı fərqləri müzakirə edir:

• Birinci trimestr daxilində qan götürülən həftələrin fərqli olması.
• BMI və insulin resistance kimi qarışdırıcı dəyişənlərə görə müxtəlif səviyyələrdə adjustment.
• Etnik və coğrafi iltihab profilləri.
• Müxtəlif hematologiya analizatorları və preanalitik tətbiqlər.
• SII və SIRI üçün standartlaşdırılmamış cut-off dəyərləri.
• Tədqiqatların continuous, quartile, tertile və ya xüsusi ROC cut-off-larından istifadə etməsi.

Buna görə GDM üçün pooled OR-lərin statistik olaraq əhəmiyyətli olması bütün hamilə populyasiyalarında eyni əlaqə ölçüsünün gözlənilə biləcəyi demək deyil.

SIRI–GDM doza-cavab analizi

Mənbə bu nəticəni SIRI–GDM üçün doza-cavab meyli kimi qiymətləndirib. Digər SII/SIRI–nəticə kombinasiyalarında oxşar aydın trend göstərilməyib.

Həssaslıq analizi

Hər tədqiqat növbə ilə analizdən çıxarıldıqda ümumi birləşdirilmiş təxminlərin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmədiyi bildirilib. Bu, əsas pooled nəticələrin tək bir tədqiqatın həddindən artıq təsirindən tam asılı olmadığını dəstəkləyir.

Lakin leave-one-out sabitliyi heterogenliyi, confounding-i, nəşr qərəzini və ya aşağı sübut əminliyini aradan qaldırmır.

Meta-reqressiya

Maternal yaş və gestasion yaş/həftə GDM və PE üçün SII və SIRI əlaqələrində meta-reqressiya yolu ilə araşdırılıb. Mənbə bu dəyişənlərin heç biri üçün əhəmiyyətli association bildirməyib.

Meta-reqressiyada əhəmiyyətlilik tapılmaması fərdi səviyyədə maternal yaşın və ya gestational age-in klinik əhəmiyyət daşımadığı demək deyil. Analiz tədqiqat səviyyəsindəki məhdud sayda araşdırma arasında bu dəyişənlərin pooled əlaqəni izah edib-etmədiyini sınaqdan keçirir.

SII və SIRI Təkbaşına GDM və ya Preeklampsiya Diaqnostik Testi kimi İstifadə Oluna Bilərmi?

Xeyr. Bu meta-analiz SII və SIRI ilə GDM/PE arasında statistik əlaqə göstərsə də, standartlaşdırılmış diaqnostik hədd, müstəqil klinik təsdiqləmə, ortaq həssaslıq-spesifiklik performansı və ya bütün populyasiyalara daşına bilən risk alqoritmi göstərmədiyinə görə indekslərin təkbaşına diaqnostika və ya qəti skrininq testi kimi istifadəsi dəstəklənmir.

Niyə tamamlayıcı göstərici kimi qiymətləndirilir?

SII və SIRI-nin praktik üstünlüyü rutin qan sayımındakı mövcud parametrlərdən hesablana bilməsidir. Əlavə xüsusi laboratoriya platforması tələb etmədən iltihabi vəziyyət barədə tamamlayıcı məlumat verə bilərlər.

Bununla belə, bu göstəricilər xəstəliyə xas deyil. Subklinik infeksiyalar, metabolik sindrom, kardiovaskulyar proseslər və digər iltihabi hallar eyni hüceyrə saylarına təsir göstərə bilər. Buna görə müəlliflər SII/SIRI-ni təkbaşına definitive diagnostic marker əvəzinə digər klinik və biokimyəvi dəyişənlərlə birləşdirilə bilən complementary indicator kimi qiymətləndirməyi təklif edirlər.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Daxil edilmiş müşahidə tədqiqatlarının birləşdirilmiş analizində yüksək SII daha yüksək GDM odds-u ilə əlaqəlidir.
• Yüksək SIRI daha yüksək GDM odds-u ilə əlaqəlidir.
• Yüksək SII daha yüksək preeklampsiya odds-u ilə əlaqəlidir.
• Yüksək SIRI daha yüksək preeklampsiya odds-u ilə əlaqəlidir.
• GDM üçün tədqiqat səviyyəli nəticələr arasında yüksək heterogenlik var.
• PE pooled modellərində əhəmiyyətli heterogenlik bildirilməyib.
• SIRI–GDM alt qrup analizində doza-cavab meyli bildirilib.
• Leave-one-out sensitivity analysis əsas pooled təxminlərin tək bir tədqiqatla müəyyən olunmadığını dəstəkləyib.
• SII–GDM üçün publication bias əlaməti tapılıb.
• Rutin qan sayımından törədilə bilmələri SII/SIRI-ni daha irəli tədqiqatlar üçün əlçatan namizəd biomarkerlərə çevirir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Yüksək SII və ya SIRI-nin GDM və ya preeklampsiyaya səbəb olduğu göstərilməyib.
• SII və ya SIRI üçün bütün hamilə populyasiyalarında keçərli vahid klinik cut-off təsdiqlənməyib.
• OR=1.28 dəyəri fərdi mütləq riskin %28 artdığı demək deyil.
• SII və ya SIRI-nin təkbaşına GDM və ya PE diaqnozu qoya bildiyi göstərilməyib.
• Həssaslıq, spesifiklik, müsbət prediktiv dəyər və mənfi prediktiv dəyər üçün birləşdirilmiş klinik hədlər təsdiqlənməyib.
• Aşağı I² dəyəri sübut keyfiyyətinin avtomatik olaraq yüksək olduğunu göstərmir.
• Nəticələrin bütün etnik qruplara və səhiyyə sistemlərinə eyni ölçüdə daşına biləcəyi göstərilməyib.
• Birinci trimestrdə ölçülən tək qan testinin sonrakı hamiləlik ağırlaşmasını qəti şəkildə proqnozlaşdırdığı göstərilməyib.
• Meta-analiz SII/SIRI əsaslı screening-in maternal və ya neonatal klinik nəticələri yaxşılaşdırdığını sınaqdan keçirməyib.

Əsas məhdudiyyətlər

Müşahidə tədqiqat bazası: Meta-analizdəki ilkin araşdırmalar müşahidə xarakterlidir. Association tapılması səbəb əlaqəsini təsdiqləmir.

Longitudinal tədqiqatların azlığı: Məruz qalmanın hamiləlik boyunca təkrar ölçülməsi və zaman üzrə dəyişmənin qiymətləndirilməsi məhduddur.

GDM heterogenliyi: SII–GDM I²=80.4% və SIRI–GDM I²=90.6%-dir. Birləşdirilmiş dəyərlərin fərqli populyasiyalara ümumiləşdirilməsində bu vəziyyət mühümdür.

Nəşr qərəzi: SII–GDM üçün Egger p=0.027 tapılıb. Mənbə pooled əlaqənin ölçüsünün artıq qiymətləndirilmiş ola biləcəyini bildirir.

Cut-off standartlaşdırılması yoxdur: SII/SIRI hədləri tədqiqatlar üzrə dəyişir.

Preanalitik və texniki fərqlər: Müxtəlif hematologiya analizatorları və qan götürmə/emal protokolları indeks dəyərlərinə təsir göstərə bilər.

Nümunə götürmə vaxtı: “Birinci trimestr” daxilində belə 6-cı və 12-ci həftə kimi fərqli vaxtlar sürətli fizioloji dəyişikliklər səbəbindən eyni iltihab profilini təmsil etməyə bilər.

Coğrafi cəmlənmə: Daxil edilmiş tədqiqatlar əsasən Çin populyasiyalarından gəlir. İran və Meksika yalnız bir tədqiqatla təmsil olunur.

İlkin məlumat çatışmazlığı: Orijinal tədqiqatlardakı ilkin məlumatların mövcud olmaması Greenland–Longnecker xətti dose–response üsulunun tətbiqini əngəlləyib.

GRADE hesabat uyğunsuzluğu: Əsas PDF-in müxtəlif bölmələri GDM və PE üçün “low” və “very low” siniflərini tərs ardıcıllıqla bildirir.

PRISMA rəqəm uyğunsuzluğu: Nəticələr mətnindəki 138 istisna/36 full-text rəqəmləri ilə Figure 1-dəki 139 istisna/35 full-text rəqəmləri eyni deyil.

Gələcəkdə hansı təsdiqləmələr lazımdır?

Mənbə fərqli etnik və səhiyyə sistemi kontekstlərini əhatə edən prospektiv və çoxmərkəzli longitudinal araşdırmaların prioritet olduğunu bildirir. Standart qan götürmə vaxtı, hematologiya ölçmə proseduru və gestational-age-adjusted cut-off dəyərləri müəyyən edilməlidir.

Bundan əlavə, SII və SIRI-nin təkbaşına deyil, maternal klinik xüsusiyyətlər və digər biokimyəvi göstəricilərlə birlikdə çoxparametrli modellərdə təmin etdiyi əlavə ayırdetmə dəyərinin müstəqil kohortlarda təsdiqlənməsi lazımdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Association Between the Systemic Immune Inflammation Index and Systemic Inflammatory Response Index with Gestational Diabetes Mellitus and Preeclampsia: A Systematic Review and Meta-Analysis

Müəlliflər: María Ruiz-García; Irene Martínez-García; Andrea Herreros-Solano; Silvana Patiño-Cardona; Elena Moreno-Charco; Laura Martínez-Cabrera; Adrián González-Sánchez; Carlos Pascual-Morena.

Məsul müəllif: Irene Martínez-García.

Qurumlar: Health and Social Research Center, University of Castilla-La Mancha, Cuenca, Spain; Faculty of Nursing, University of Castilla-La Mancha, Albacete, Spain.

Jurnal: Women.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Biblioqrafik qeyd: Women, 2026, 6(2), 31.

DOI: 10.3390/women6020031

Nəşr tarixçəsi: Alınma 25 Mart 2026; reviziya 27 Aprel 2026; qəbul 30 Aprel 2026; nəşr 6 May 2026.

Mənbə növü: Sistematik icmal və müşahidə tədqiqatlarının meta-analizi.

Hakemlik vəziyyəti: Yayımlanmış version of record.

PROSPERO: CRD420261325275.

Hesabat/metodologiya çərçivələri: PRISMA, Cochrane Handbook və MOOSE.

Məlumat bazaları: PubMed, Scopus və Web of Science; başlanğıcdan 1 Fevral 2026-dək.

Daxil edilən tədqiqat sayı: 13.

Ümumi nümunə: 151.183 hamilə.

Əsas məruz qalmalar: Sistemik İmmun-İltihab İndeksi (SII) və Sistemik İltihabi Cavab İndeksi (SIRI).

Əsas nəticələr: Gestasion şəkərli diabet və preeklampsiya.

SII formulu: \(SII=(Nötrofil\times Trombosit)/Lenfosit\).

SIRI formulu: \(SIRI=(Nötrofil\times Monosit)/Lenfosit\).

Meta-analiz üsulu: DerSimonian–Laird random-effects modeli.

Heterogenlik: I² statistikası.

Əsas əhəmiyyətlilik həddi: p<0.05.

Publication bias: Funnel plot və Egger testi; Egger üçün p<0.10 həddi.

Həssaslıq analizi: Hər tədqiqatın növbə ilə çıxarılmasına əsaslanan leave-one-out yanaşması.

Meta-reqressiya: Maternal yaş və gestational age.

Statistik proqram təminatı: Stata v.15.

Əsas pooled nəticələr: SII–GDM OR=1.28 (%95 GA 1.16–1.42); SIRI–GDM OR=1.27 (1.11–1.48); SII–PE OR=1.16 (1.08–1.24); SIRI–PE OR=1.21 (1.05–1.40).

GDM heterogenliyi: SII I²=80.4%; SIRI I²=90.6%.

PE heterogenliyi: SII I²=0.0%; SIRI I²=0.0%.

Publication-bias nəticəsi: SII–GDM üçün Egger p=0.027.

GRADE mənbədaxili uyğunsuzluğu: Abstract və Conclusions GDM=low və PE=very low kimi bildirərkən Results 3.4, PE=low və GDM=very low kimi bildirir. Supplementary Table S7 ayrıca mənbə kimi yüklənmədiyi üçün Verianla bu fərqi təxminlə həll etməyib.

PRISMA mənbədaxili uyğunsuzluğu: Nəticələr mətni 174 screening qeydindən 138-nin çıxarılıb 36 full-text qaldığını; Figure 1 isə 139 qeydin çıxarılıb 35 full-text qaldığını göstərir. Hər iki yol mətndə 22 full-text istisna və yekun 13 tədqiqat nəticəsi ilə birlikdə verildiyindən yalnız Figure 1 arifmetik baxımdan öz daxilində uyğundur.

NHLBI tədqiqat keyfiyyəti: Kohort/kəsiyvari qiymətləndirmə çərçivəsindəki tədqiqatların 11-i good, biri fair; case-control tədqiqat good.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Maliyyələşdirmə: University of Castilla-La Mancha.

Etika komitəsi: Sistematik icmal olduğuna görə not applicable.

Məlumatlandırılmış razılıq: Not applicable.

Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatların əsaslandırılmış tələb əsasında məsul müəllifdən istənilə biləcəyi bildirilib.

Maraq toqquşması: Müəlliflər maraq toqquşması bildirməyiblər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma və metod María Ruiz-García, Irene Martínez-García və Carlos Pascual-Morena; doğrulama Andrea Herreros-Solano, Silvana Patiño-Cardona və Elena Moreno-Charco; formal analiz və tədqiqat Silvana Patiño-Cardona və Elena Moreno-Charco; məlumat kurasiyası Andrea Herreros-Solano, Silvana Patiño-Cardona, Elena Moreno-Charco, Laura Martínez-Cabrera və Adrián González-Sánchez; ilkin layihə María Ruiz-García, Irene Martínez-García və Carlos Pascual-Morena; vizuallaşdırma Andrea Herreros-Solano, Silvana Patiño-Cardona və Elena Moreno-Charco; nəzarət, layihə idarəetməsi və maliyyə əldə edilməsində Irene Martínez-García iştirak edib. Bütün müəlliflər nəzərdən keçirmə və redaktəyə töhfə veriblər.

Əsas şərh sərhədi: Meta-analiz SII və SIRI ilə GDM/PE arasında müşahidəvi association göstərir. Nəticələr səbəbiyyət, universal cut-off, fərdi mütləq risk təxmini və ya klinikada təkbaşına istifadə oluna bilən təsdiqlənmiş diaqnostika/skrininq testi göstərmir.