Bu tədqiqat məhkəmə-tibbi araşdırmalarda rast gəlinə bilən seminal maye ləkələrinin müxtəlif tekstil səthlərində necə yayıldığını və necə formalaşdığını kəmiyyət baxımından müqayisə edir. Seminal maye ləkəsi analizi, bioloji mayenin parçaya düşməsindən sonra yaranan ləkənin ölçüsü, həndəsəsi və zamandan asılı yayılma davranışının araşdırıldığı məhkəmə elmi yanaşmasıdır. Tədqiqatda Acoba, Banian, Cotton, Chiffon, Nylon, Denim, Silk, Satin, Polyester, Jute və Wool olmaqla 11 parça araşdırılmış; fotoşəkillərdən ləkənin diametri, radiusu, porozluğu və forma faktoru, videolardan isə yayılma nisbəti və yayılma sürəti MATLAB ilə hesablanmışdır.

Mənbə Cədvəl 1-ə görə ən böyük ləkə diametri Silk üzərində 931.3979 units olaraq ölçülmüş; bunu Satin 686.6454 və Chiffon 643.2722 izləmişdir. Ən kiçik diametr Acoba üzərində 42.2412 units-dir. Ən yüksək xətti yayılma sürəti Wool-da 0.1246 mm/s, ən aşağı dəyər isə Cotton-da 0.0009 mm/s olaraq verilmişdir. Yayılma sahəsi baxımından da Wool 2.0899 mm²/s ilə mənbə cədvəlindəki ən yüksək dəyərə malikdir.

Forma faktoru dəyərləri ləkələrin həndəsi nizamında parçalar arasında daha məhdud fərqlər olduğunu göstərir. Banian üçün 0.96583, Polyester üçün 0.94561 və Denim üçün 0.93213 dəyərləri bildirilərkən Nylon 0.71314 ilə ən aşağı forma faktoruna malikdir. Porozluq üçün ən yüksək dəyər Nylon-da 0.43707, ən aşağı dəyər Cotton-da 0.17879 olaraq bildirilmişdir.

Tədqiqat tekstil quruluşunun məhkəmə-bioloji ləkənin görünüşünü əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə biləcəyini göstərir. Bununla belə mənbədə real ANOVA F və p dəyərləri, təcrübə təkrarlarının sayı, tətbiq olunan seminal maye həcmi və təsvirlərin fiziki uzunluq miqyasına çevrilməsində istifadə olunan kalibrasiya əmsalı verilmir. Buna görə nəticələr güclü müqayisəli məlumat dəsti kimi istifadə edilə bilər; lakin dərc olunmuş məlumatlardan parçalar arasındakı bütün fərqlərin statistik baxımdan əhəmiyyətli olduğu və ya müəyyən parça xüsusiyyətlərinin müşahidə olunan davranışa qəti şəkildə səbəb olduğu nəticəsinə gəlinməməlidir.

Tədqiqatın məhkəmə elmi problemi

Bioloji maye eyni miqdarda buraxılmış olsa belə, müxtəlif parçalarda eyni görünüşə malik olmaq məcburiyyətində deyil. Lif quruluşu, səth teksturası, toxuma düzümü və mayenin parça daxilində və ya səth boyunca hərəkət forması ləkənin diametrini, həndəsəsini və zamanla genişlənmə davranışını dəyişdirə bilər.

Məhkəmə-tibbi araşdırmada yalnız ləkənin son görünüşünə baxılması, parçanın təsiri nəzərə alınmadıqda, yanlış şərhlərə səbəb ola bilər. Mənbə tədqiqat buna görə ləkə morfologiyasını yalnız keyfiyyətcə təsvir etmək əvəzinə foto və videolardan rəqəmsal parametrlər çıxararaq 11 parçanı müqayisə etməyi hədəfləmişdir.

MATLAB Seminal Maye Ləkələrini Necə Ölçür?

Tədqiqatdakı MATLAB iş axını parça fotosunu rəqəmsal piksel matrisi kimi işləyib boz tona çevirmə, səs-küy filtrasiya, eşikləmə və seqmentasiya yolu ilə ləkə sahəsini fondan ayırır; daha sonra ləkənin sahə və perimetr kimi həndəsi xüsusiyyətlərindən diametr, radius və forma parametrləri yaradır. Video analizində eyni ləkə sahəsi ardıcıl kadrlarda izlənərək sahənin zamana görə dəyişməsi və yayılma sürəti hesablanır.

Təcrübədə araşdırılan 11 parça

• Acoba
• Banian
• Cotton
• Chiffon
• Nylon
• Denim
• Silk
• Satin
• Polyester
• Jute
• Wool

Metod cədvəlində son parça “Woolen”, nəticə cədvəllərində isə “Wool” kimi yazılmışdır. Burada bunların eyni təcrübə qrupunu ifadə etdiyi ehtimalı mənbə quruluşundan anlaşılsa da, Verianla mənbədə olmayan yeni tekstil tərifi yaratmır.

İstifadə olunan laboratoriya avadanlıqları və reagentlər

Mənbədə sınaq şüşəsi, predmet şüşəsi, örtük şüşəsi, beher, spatula, damcıtökən, şüşə çubuq, əlcək, pambıq və ölçək kimi əsas materiallar; stereo mikroskop və compound microscope; yod məhlulu, kalium yodid məhlulu, metilen mavisi və distillə olunmuş su sadalanır.

Florence presumptive testi

Mənbə təcrübədən əvvəl nümunənin seminal maye olub-olmadığının Florence presumptive testi ilə yoxlanıldığını bildirir. Testin prinsipi seminal mayedə olan xolinin yodla reaksiyaya girərək mikroskop altında görünə bilən qəhvəyi, iynə formalı choline periodide kristalları əmələ gətirməsinə əsaslandırılmışdır.

Mənbə proseduru aşağıdakı addımları verir:

1. Şübhəli ləkədən kiçik nümunənin götürülməsi.
2. Təmiz predmet şüşəsinin üzərinə yerləşdirilməsi.
3. 1-2 damla yod məhlulunun əlavə edilməsi.
4. 1-2 damla kalium yodid məhlulunun əlavə edilməsi.
5. Örtük şüşəsinin yerləşdirilməsi.
6. 10x və 40x böyütmədə mikroskopla araşdırılması.
7. Tünd qəhvəyi iynə formalı kristalların müşahidə edilməsi.

Tədqiqatın metod bölməsində əlavə olaraq bir “Confirmative Test” həyata keçirildiyi deyilir. Lakin yayımlanan metod və nəticələrdə bu doğrulayıcı testin adı, proseduru və ya nəticəsi verilmir.

Eksperimental tətbiq ardıcıllığı

1. Nümunənin seminal maye olduğunun test edilməsi.
2. Araşdırılacaq parçalardan hissələrin hazırlanması.
3. Parçalara bir neçə damla seminal maye buraxılması.
4. Damlatma zamanı video qeydinin aparılması.
5. Ləkənin yanına ölçək yerləşdirilərək foto çəkilməsi.
6. Ləkəli parçanın mikroskop altında görüntülənməsi.
7. Foto və videoların MATLAB-a ötürülməsi.
8. MATLAB ilə ləkə dinamikası parametrlərinin hesablanması.
9. Hesablanan nəticələrin müqayisə edilməsi.

Xülasədə “controlled volumes” ifadəsi istifadə edilsə də, metod bölməsində bu həcmin rəqəmsal miqdarı verilmir. Buna görə tətbiq olunan maye həcmi baxımından təcrübəni birbaşa təkrarlamağa imkan verən kəmiyyət məlumatı mənbədə yoxdur.

MATLAB görüntü emalı pipeline-ı

Mənbədə fotoşəkillərin işlənməsi üçün aşağıdakı MATLAB addımları müəyyən edilmişdir:

• imread() ilə görüntünün yüklənməsi.
• imshow() ilə görüntünün göstərilməsi.
• rgb2gray() ilə boz tona çevrilməsi.
• Səs-küy azaldıcı filtrasiya.
• imbinarize() ilə eşikləmə.
• Lazım gəldikdə manual Region of Interest (ROI) seçimi.
• bwareaopen() ilə kiçik istənməyən obyektlərin çıxarılması.
• regionprops() ilə Area və Perimeter kimi xüsusiyyətlərin hesablanması.
• Piksel dəyərlərinin kalibrasiya faktoru ilə real vahidlərə çevrilməsi.
• Sahə əsasında radius və diametrin müəyyən edilməsi.
• Qrafiklərin yaradılması və nəticələrin saxlanması.

Mənbə bu kalibrasiya faktorunun rəqəmsal dəyərini vermir. Nəticə cədvəlində diametr və radiusun vahidi də yalnız “units” kimi yazılmışdır.

MATLAB video emalı pipeline-ı

Zamandan asılı yayılmanın ölçülməsi üçün mənbə aşağıdakı əməliyyatları göstərir:

• VideoReader() ilə videonun yüklənməsi.
• readFrame() ilə kadrların çıxarılması.
• Hər kadrın boz tona çevrilməsi.
• Filtrasiya və eşikləmə.
• İlk kadrda stain ROI seçimi.
• Eyni prosesin bütün kadrlara tətbiq edilməsi.
• Hər kadr üçün ləkə sahəsinin hesablanması.
• Sahə və zaman dəyərlərinin birlikdə saxlanması.
• Piksel ölçmələrinin real vahidlərə çevrilməsi.
• Spreading rate və spreading speed hesablanması.
• Area-Time və Speed-Time qrafiklərinin çəkilməsi.

Hansı Parçalarda Ləkə Ən Çox Yayılmışdır?

Mənbə Cədvəl 1-də ləkə diametri baxımından ən yüksək dəyər Silk üzərində 931.3979 units, ardınca Satin üzərində 686.6454 units və Chiffon üzərində 643.2722 units olaraq bildirilmişdir. Ən kiçik diametr Acoba-da 42.2412 units-dir; buna görə tədqiqat şərtlərində son ləkə ölçüsü parçalar arasında təxminən iyirmi iki dəfə fərqlənən diapazon göstərmişdir.

Diametr və radius

Diametr və radius təbii olaraq eyni sıralamanı izləyir. Silk həm ən yüksək diametr, həm də ən yüksək radius dəyərinə malikdir; Acoba hər iki ölçüdə ən aşağı qrupdadır.

PDF-nin 4. səhifəsindəki Şəkil 1 və Şəkil 2 diametr və radius dəyərlərini parçalara görə sütun qrafikləri şəklində göstərir. Qrafiklərdə Silk, Satin və Chiffon sütunlarının digər parçalardan nəzərəçarpacaq dərəcədə yüksək olduğu görünür.

Porozluq

Mənbə məlumatlarına görə ən yüksək porozluq:

1. Nylon: 0.43707
2. Satin: 0.43294
3. Wool: 0.38801

Ən aşağı porozluq isə Cotton-da 0.17879 və Jute-da 0.19124-dür.

Mənbə yüksək porozluğu mayenin parça matrisi daxilinə daha çox nüfuz etmə potensialı ilə əlaqələndirir. Bununla belə porozluğun hansı riyazi görüntü meyarı ilə hesablandığı izah edilmədiyinə görə bu dəyərlərin fiziki tekstil porozluğu ilə tam ekvivalent olduğu qəbul edilməməlidir.

Forma faktoru / dairəvilik

Shape factor 1-ə yaxınlaşdıqca mənbə daha nizamlı və dairəvi ləkələr şərh edir. Ən yüksək üç dəyər:

• Banian: 0.96583
• Polyester: 0.94561
• Denim: 0.93213

Ən aşağı dəyər Nylon-da 0.71314-dür. Cotton 0.7607 və Jute 0.76094 ilə yenə nisbətən aşağı dəyərlər göstərir.

PDF-nin 5. səhifəsindəki Şəkil 3 bu fərqi qrafikdə göstərir. Bununla belə mənbə shape factor hesablama düsturunu yayımlamadığı üçün dəyərlərin dəqiq hansı dairəvilik tərifinə görə istehsal edildiyi göstərilməyib.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Yayılma nisbəti ilə yayılma sürəti eyni şey deyil

Mənbə iki ayrı dinamik ölçüdən istifadə edir. “Spreading rate” mm²/s vahidindədir və ləkə sahəsinin zamanla nə qədər sürətlə dəyişdiyini təmsil edir. “Spreading speed” isə mm/s olaraq verilmişdir və xətti yayılma sürətini ifadə edən ayrıca metrikdir.

Ən yüksək yayılma nisbətləri

Ən aşağı spreading rate dəyərləri Acoba üçün 0.2279 mm²/s və Cotton üçün 0.2367 mm²/s-dir.

Ən yüksək xətti yayılma sürətləri

Cotton 0.0009 mm/s ilə mənbə cədvəlindəki ən aşağı yayılma sürətinə malikdir.

PDF-nin 5. səhifəsindəki Şəkil 5 spreading rate-i, 6. səhifədəki Şəkil 6 isə spreading speed-i 11 parça üçün müqayisə edir.

Ləkənin Ən Böyük Olduğu Parça Ən Sürətlə Yayılan Parçadır?

Xeyr. Mənbə məlumatlarında ən böyük son ləkə diametri Silk üzərində 931.3979 units olduğu halda ən yüksək xətti yayılma sürəti Wool-da 0.1246 mm/s və ən yüksək sahə yayılma nisbəti yenə Wool-da 2.0899 mm²/s-dir. Bu fərq son ləkə ölçüsü ilə ləkənin zamandan asılı yayılma dinamikasının eyni fiziki ölçü olmadığını göstərir.

Məsələn, Satin kifayət qədər böyük son ləkə diametrinə və 0.0828 mm/s kimi yüksək yayılma sürətinə malik olduğu halda Jute 519.6485 units ölçülü geniş ləkəyə və 1.8667 mm²/s kimi yüksək sahə yayılma nisbətinə malikdir. Bunun əksinə, Silk son ölçü baxımından ən böyük olsa da, yayılma sürəti 0.0350 mm/s olaraq bildirilmişdir.

Təsviri SPSS nəticələri

Mənbə mətni orta dəyəri 0.0482 olan dəyişəni “spreading speed” kimi şərh etdiyi halda Cədvəl 2 dəyişən adını “spreadingexp” kimi göstərir. Bu da nəşr daxilində dəyişən-adlandırma uyğunsuzluğudur.

Diametr üçün standart sapmanın 312.38191 olması, 322.4701 orta dəyərlə müqayisədə parçalar arasında çox geniş yayılmaya işarə edir. Radius üçün də oxşar şəkildə yüksək dəyişkənlik var. Shape factor isə 0.08647 standart sapma ilə daha dar diapazonda toplanmışdır.

Tədqiqat Parçalar Arasında Statistik Baxımdan Əhəmiyyətli Fərq Olduğunu Sübut Edirmi?

Yayımlanmış nəticələr təkbaşına bu nəticəni təsdiq etməyə kifayət etmir. Mənbə metod bölməsində one-way ANOVA və Tukey post-hoc testinin istifadə olunacağını bildirsə də, nəticələrdə ANOVA-nın F dəyəri, sərbəstlik dərəcəsi, p dəyəri və ya Tukey cüt müqayisə cədvəli verilmir; göstərilən SPSS çıxışları əsasən minimum, maksimum, orta və standart sapma kimi təsviri statistik göstəricilərdir.

Buna görə “parçalar arasında nəzərəçarpacaq və böyük rəqəmsal fərqlər var” nəticəsi birbaşa məlumatlarla dəstəklənir. Lakin “bu fərqlərin statistik əhəmiyyəti ANOVA ilə göstərilmişdir” ifadəsi yayımlanan çıxış əsasında müstəqil şəkildə yenidən təsdiqlənə bilməz.

Bundan əlavə, SPSS Cədvəl 2-də ölçmə dəyişənlərinin hər biri üçün N=11 göründüyü halda “cloth” dəyişəni üçün N=0 və “Valid N (listwise)” üçün 0 yazılması statistik məlumat strukturunun necə qurulduğu barədə əlavə qeyri-müəyyənlik yaradır.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Eyni bioloji maye müxtəlif parçalarda fərqli ləkə həndəsəsi və yayılma davranışı göstərir.
• Silk, Satin və Chiffon mənbə şərtlərində böyük ləkə diametrləri yaratmışdır.
• Wool ən yüksək spreading rate və spreading speed dəyərlərini göstərmişdir.
• Banian və Polyester yüksək shape factor dəyərləri ilə daha dairəvi ləkə həndəsəsinə malikdir.
• Nylon mənbə cədvəlindəki ən yüksək porozluq dəyərinə malikdir.
• MATLAB foto və videolardan kəmiyyət ləkə parametrlərinin çıxarılması üçün istifadə oluna bilər.
• SPSS parçalar arasındakı təsviri fərqlərin müqayisəsində istifadə edilmişdir.

Tədqiqatın təkbaşına dəstəkləmədiyi nəticələr

• Parçalar arasındakı bütün fərqlərin statistik baxımdan əhəmiyyətli olduğu yayımlanmış ANOVA çıxışı ilə göstərilməmişdir.
• Müəyyən bir parça xüsusiyyətinin ləkə davranışına qəti səbəb mexanizmi ilə yol açdığı sübut edilməmişdir.
• Ləkə diametri və radiusunun “units” dəyərlərinin mm olduğu göstərilməmişdir.
• Porozluq dəyərlərinin standart fiziki tekstil porozluğu ölçüsü ilə eyni olduğu göstərilməmişdir.
• Tək bir ləkədən hadisənin dəqiq yaranma formasının çıxarıla biləcəyi göstərilməmişdir.
• Bu nəticələrin müxtəlif seminal maye həcmləri, müxtəlif şəxslər, müxtəlif ətraf mühit şərtləri və ya bütün tekstil növləri üçün eyni qalacağı göstərilməmişdir.

Təkrar istehsal edilə bilmə üçün çatışmayan məlumatlar

Tədqiqatı müstəqil laboratoriyada eyni şəkildə təkrarlamaq üçün mənbədə açıqlanmayan bəzi məlumatlar mövcuddur:

• Hər parçaya tətbiq olunan dəqiq seminal maye həcmi.
• Hər parça üzrə təcrübə təkrarlarının sayı.
• Parça hissələrinin ölçüləri.
• Parçaların yuma və ya ilkin emal vəziyyəti.
• Toxuma istiqamətinin nəzarətdə saxlanılıb-saxlanılmaması.
• Təcrübə mühitinin temperaturu və nisbi rütubəti.
• Foto çözünürlüyü və kamera həndəsəsi.
• Pikseldən fiziki uzunluğa çevrilmə əmsalı.
• Porozluq hesablama düsturu.
• Shape factor hesablama düsturu.
• Spreading rate və spreading speed üçün dəqiq riyazi hesablama üsulu.
• ANOVA F və p dəyərləri.
• Tukey post-hoc nəticələri.

Mənbə və Metod Qeydi

• Orijinal başlıq: Seminal fluids dynamics in different fabrics: A comparative study using MATLAB
• Müəllif 1: Deva Bharathi
• Müəllif 2: Steni Grace SA
• Müəllif 3: Amal Deleep
• Müəllif 4: BJ Sriharini
• Müəllif 5: Vishnu R
• Müəllif 6: S Raghuram
• Müəllif 7: Solaman Yadeediy
• Məsul müəllif: Steni Grace SA
• Qurum: Department of Forensic Science and Criminology, Annai Fathima College of Arts and Science, Madurai Kamaraj University, Tirumangalam, Madurai, Tamil Nadu, India
• Jurnal: International Journal of Forensic Medicine
• Nəşriyyat: AkiNik Publications
• Cild: 8
• Sayı: 4
• Səhifələr: 08–14
• İl: 2026
• DOI: 10.33545/27074447.2026.v8.i4a.131
• P-ISSN: 2707-4447
• E-ISSN: 2707-4455
• Qəbul tarixi: 05-02-2026
• Qəbul edilmə tarixi: 10-03-2026
• Mənbə növü: Müqayisəli eksperimental məhkəmə elmi, MATLAB görüntü/video analizi və SPSS statistik tədqiqatı
• Rəyçilik statusu: Jurnalın rəsmi saytı peer-reviewed/refereed kimi müəyyən edir.
• Lisenziya: CC BY-NC-SA 4.0
• Maraqlar toqquşması: Mənbədə “Not available” kimi göstərilmişdir.
• Maliyyə dəstəyi: Mənbədə “Not available” kimi göstərilmişdir.
• Rəsmi DOI keçidi:https://doi.org/10.33545/27074447.2026.v8.i4a.131

Mənbədaxili metodoloji uyğunsuzluq qeydi

Mənbə doğrulayıcı test tətbiq edildiyini bildirsə də, yalnız Florence presumptive test prosedurunu təqdim edir. One-way ANOVA və Tukey testi prosedur kimi izah edilmiş, lakin inferensial nəticələri dərc edilməmişdir. SPSS Cədvəl 2-də “cloth” üçün N=0 və Valid N (listwise)=0 olması da izah edilməyən məlumat strukturu problemidir.

Biblioqrafiya bütövlüyü qeydi

Mənbə mətni bəzi görüntü emalı və ləkə davranışı ifadələrini “James et al., 2014” ilə dəstəkləyir; lakin biblioqrafiyadakı 5 nömrəli qeyd Marlon James-in “A Brief History of Seven Killings” adlı ədəbi əsəridir. Buna görə sözügedən istinadla biblioqrafik qeydin elmi mövzu baxımından uyğun gəlmədiyi görünür.

Məhkəmə şərhi sərhədi

Bu tədqiqat parça növünün seminal maye ləkəsinin görünüşünü və yayılma dinamikasını dəyişdirə bildiyinə dair eksperimental kəmiyyət məlumatı təqdim edir. Bununla belə tək bir ləkədən hadisənin başvermə formasının, buraxılan mayenin başlanğıc həcminin və ya hadisə şərtlərinin dəqiq şəkildə çıxarıla biləcəyini göstərmir. Məhkəmə hadisəsinin şərhində parça növü çoxsaylı kontekstual və laboratoriya nəticələrindən yalnız biri kimi qiymətləndirilməlidir.