Psilosibin dəstəkli terapiya, psilosibinin nəzarət olunan klinik şəraitdə tətbiq edildiyi və araşdırılan tədqiqatların çoxunda hazırlıq, dozalama zamanı psixoloji dəstək və sonrakı inteqrasiya kimi psixoterapevtik komponentlərlə birləşdirildiyi müalicə yanaşmasıdır. Bu sistematik icmal və meta-analiz, böyük depressiv pozuntu (MDD) və müalicəyə davamlı depressiya (TRD) diaqnozu qoyulmuş böyüklərdə psilosibin dəstəkli müalicənin qısamüddətli effektivliyini və təhlükəsizliyini qiymətləndirmişdir. Cəmi 10 klinik tədqiqat sistematik icmala daxil edilmiş, onlardan səkkizindən əldə olunan 17 təsir ölçüsü kəmiyyət effektivlik sintezinə daxil edilmişdir. Abstract, əsas forest plot və GRADE xülasəsi tam məlumat dəsti üçün Cohen's d = 1,15 (%95 GA 0,83–1,48) səviyyəsində böyük qısamüddətli depressiv simptom azalması bildirmişdir. Bununla yanaşı, ümumi sübut etibarlılığı aşağıdır; nəzarətli tədqiqatlar daha etibarlı olsa da, kiçik nümunələr, funksional korluğun pozulması, fərqli nəzarət qrupları, müxtəlif depressiya şkalaları və məhdud izləmə müddətləri səbəbindən qeyri-müəyyənlik qalır.

Tədqiqat dizaynı nəticələrə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmişdir. Abstract, Figure 4 və GRADE cədvəlində iştirakçının öz başlanğıc vəziyyəti ilə müqayisə edildiyi və ya nəzarətin zəif olduğu dizaynlarda birləşdirilmiş təsir d = 1,63; nəzarətli qruplararası dizaynlarda isə d = 0,96 göstərilmişdir. Açıq və ya pre–post dizaynlarda daha böyük təsirin görünməsi, gözlənti effekti, ortalamaya reqressiya, kontekstual terapevtik amillər və psilosibinin aydın psixoaktiv təsirləri səbəbindən real korluğun pozulması ilə qismən izah edilə bilər. Üç təsirli müşahidə çıxarıldıqda belə, tam məlumat dəstində həssaslıq analizi d = 1,21 (%95 GA 0,90–1,51) ilə böyük və əhəmiyyətli təsir göstərmişdir.

Qısamüddətli təhlükəsizlik analizində dozalama günündə ciddi mənfi hadisələr üçün psilosibin qrupunda əhəmiyyətli risk artımı müşahidə edilməmişdir. Bununla yanaşı, bu nəticə məhdud sayda tədqiqata və qısa izləmə müddətinə əsaslanır. Uzunmüddətli effektivlik, uzunmüddətli təhlükəsizlik, 65 yaşdan yuxarı xəstələr, mühüm tibbi və ya psixiatrik komorbidlikləri olan şəxslər, fərqli etnik və sosial-iqtisadi qruplar və xərc-effektivlik mövzularında sübutlar kifayət deyil.

Tədqiqatın əsas problemi

Böyük depressiv pozuntu həyat keyfiyyətinə, sosial funksionallığa və iş həyatına əhəmiyyətli təsir göstərə bilən psixiatrik pozuntudur. Mənbə tədqiqat, standart farmakoloji və psixoterapevtik yanaşmalardakı inkişaflara baxmayaraq xəstələrin bir hissəsinin kifayət qədər cavab almadığını və müalicəyə davamlı depressiyanın mühüm klinik problem yaratdığını əsas tədqiqat konteksti kimi nəzərdən keçirir.

Mənbədə müalicəyə davamlı depressiya, kifayət qədər doza və müddətdə ən az iki antidepressant müalicə sınağına cavab alınmaması əsasında müəyyən edilir. Bu qrup xronikləşmə, funksional pozulma və yüksək müalicə yükünə görə yeni müalicə yanaşmalarının araşdırılmasında xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Psilosibin Dəstəkli Terapiya Nədir?

Psilosibin dəstəkli terapiya, psilosibinin gündəlik istifadə edilən antidepressant kimi təkbaşına verilməsindən fərqli olaraq, nəzarət olunan dozalama seansı və tədqiqatların çoxunda psixoloji hazırlıq, terapevtik dəstək və sonrakı inteqrasiya görüşləri ilə birləşdirildiyi klinik yanaşmadır. Bu meta-analizdə psixoloji dəstək protokolları tədqiqatlar arasında standart deyil; buna görə müşahidə edilən təsir yalnız farmakoloji psilosibin təsirinə qəti şəkildə ayrışdırıla bilməz.

Mənbənin müzakirə etdiyi bioloji çərçivə

Psilosibin, mənbə məqalənin giriş hissəsində serotonergik 5-HT2A reseptorları üzərində təsirli psixodelik birləşmə kimi nəzərdən keçirilir. Məqalə bu təsirin koqnitiv çeviklik, assosiativ öyrənmə, subyektiv insight və neyron plastikliklə əlaqəli ola biləcəyini; həmçinin beyin əlaqəliliyində və default mode network aktivliyində kəskin dəyişikliklərin əvvəlki ədəbiyyatda bildirildiyini müzakirə edir.

Bu bioloji izahlar hazırkı meta-analizin birbaşa ölçdüyü nəticələr deyil. Araşdırılan əsas klinik nəticələr depressiya şkalası balları, cavab, remissiya və mənfi hadisələrdir. Meta-analiz 5-HT2A reseptor bağlanmasını, neyron plastiklik və ya beyin şəbəkəsi dəyişikliyini birbaşa ölçməmişdir.

Psixoloji dəstək niyə metodun bir hissəsidir?

Daxil edilən tədqiqatların hamısında psilosibin tətbiqi ətrafında müəyyən bir psixoloji dəstək olduğu bildirilmişdir. Protokolların çoxunda dəstək birbaşa yönləndirici olmayan terapevtik yanaşma, etibar münasibətinin qurulması, dozalamadan əvvəl hazırlıq və təcrübədən sonra inteqrasiya görüşləri formasındadır.

Mənbə, psixodelik müalicələrdə xəstənin gözləntisini və psixi vəziyyətini ifadə edən set ilə fiziki və şəxslərarası mühiti ifadə edən setting anlayışlarının nəticəyə təsir göstərə biləcəyini müzakirə edir. Buna görə klinik təsiri yalnız molekulun farmakoloji təsirinə endirmək tədqiqat dizaynları baxımından mümkün deyil.

Psilosibin Dəstəkli Terapiyanın Meta-Analizdə Təsir Ölçüsü Nə Qədər Idi?

Abstract, Figure 4 və GRADE xülasəsində bütün uyğun təsir ölçülərinin birləşdirilmiş nəticəsi Cohen's d = 1,15 (%95 GA 0,83–1,48) kimi bildirilmiş və bu dəyər böyük qısamüddətli təsir kimi şərh edilmişdir; lakin sübut etibarlılığı aşağı kimi qiymətləndirilmiş və açıq/pre–post tədqiqatların nəzarətli müqayisələrdən daha böyük nəticə verməsi mühüm qərəz siqnalı kimi dəyərləndirilmişdir.

Mənbədə niyə iki fərqli alt qrup rəqəm dəsti var?

Mənbənin 14-cü səhifəsindəki Table 3, within-subject dizaynlar üçün d = 1,75 (%95 GA 1,31–2,20) və between-subject dizaynlar üçün d = 1,31 (%95 GA 1,08–1,54) bildirir. Eyni səhifədəki Figure 4, abstract və Appendix C isə müvafiq olaraq d = 1,63 və d = 0,96 dəyərlərini göstərir. Mənbə bu fərqin fərqli model spesifikasiyasından, məlumat seçkisindən və ya başqa hesablama mərhələsindən qaynaqlandığını izah etmir.

Buna görə Verianla, Table 3 dəyərlərini silmədən və ya “səhv” elan etmədən ayrı mənbə dəyərləri kimi saxlayır; əsas nəticə mətnində isə abstract, Figure 4 və GRADE cədvəlində üç dəfə təkrarlanan rəqəm dəstindən istifadə edir.

Cohen's d = 1,15 Nə Deməkdir?

Cohen's d, fərqli depressiya şkalalarından əldə edilən dəyişiklikləri ortaq standart sapma vahidində müqayisə etməyə imkan verən standartlaşdırılmış təsir ölçüsüdür; d = 1,15 dəyəri meta-analiz miqyasında böyük qrup fərqi və ya pre–post dəyişiklik siqnalına işarə edir, lakin birbaşa “xəstələrin %115-i yaxşılaşdı” və ya “müalicənin uğur faizi %115-dir” mənasına gəlmir.

Standartlaşdırılmış təsir ölçüsünün əsas üstünlüyü GRID-HAMD, MADRS və QIDS-SR kimi fərqli bal sistemlərindən istifadə edən tədqiqatların eyni meta-analitik miqyasda birləşdirilə bilməsidir. Bunun müqabilində nəticə klinisistin gündəlik istifadə etdiyi şkala balından daha abstrakt olur.

Cohen's d eyni zamanda tədqiqat dizaynından müstəqil deyil. Nəzarət qrupu olmayan tədqiqatda başlanğıc ilə müalicədən sonrakı mərhələ arasındakı böyük fərq; dərmanın farmakoloji təsiri ilə yanaşı təbii dəyişmə, ortalamaya reqressiya, terapevtik kontekst və gözlənti effektini də əhatə edə bilər. Bu tədqiqatda within-subject dizaynların nəzarətli dizaynlardan daha böyük d yaratması buna görə elmi baxımdan əhəmiyyətlidir.

Fərdi klinik tədqiqatlar nə göstərdi?

Daxil edilən tədqiqatlar bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Bəziləri müalicəyə davamlı depressiya, bəziləri daha geniş MDD populyasiyaları üzərində aparılmış; nəzarət şərtləri gözləmə siyahısı, aşağı doz psilosibin, aktiv plasebo, ənənəvi plasebo və ya escitalopram kimi müxtəlif müqayisəedicilərdən ibarət olmuşdur.

Davis 2021: gözləmə siyahılı randomizə edilmiş dizaynda iki psilosibin seansı tətbiq edilmiş və GRID-HAMD ballarında nəzarət dövrünə görə böyük azalmalar bildirilmişdir. Əlaqəli Gukasyan izləmə tədqiqatında 24 iştirakçı 12 aya qədər qiymətləndirilmiş və 12-ci ayda cavab nisbəti %75, remissiya nisbəti %58 kimi bildirilmişdir. Bu izləmə nəzarətsiz uzunmüddətli uzatma xarakteri daşıdığı üçün səbəb-nəticə xarakterli uzunmüddətli təsir sübutu deyil.

Goodwin 2022: 233 iştirakçılı doza müəyyənləşdirmə tədqiqatında 25 mg psilosibin, 1 mg nəzarət dozası ilə müqayisədə üçüncü həftədə MADRS balında əhəmiyyətli dərəcədə daha böyük azalma yaratmışdır. 10 mg ilə 1 mg arasındakı fərq əhəmiyyətli deyil. On ikinci həftədə davamlı cavab nisbəti 25 mg qrupunda %20, 10 mg qrupunda %5 və 1 mg qrupunda %10 kimi verilmişdir.

Raison 2023: 25 mg tək doza psilosibin aktiv plasebo ilə müqayisədə qiymətləndirilmiş və 43-cü gündə MADRS dəyişməsi psilosibin lehinə əhəmiyyətli olmuşdur.

von Rotz 2023: ikiqat kor, plasebo nəzarətli tədqiqatda təxminən 16 mg-a uyğun gələn 0,215 mg/kg doza qiymətləndirilmiş; 14-cü gündə MADRS üçün Cohen's d = 0,97 və p = 0,0011 bildirilmişdir. Eyni nöqtədə cavab %58, remissiya %54 kimi bildirilmişdir.

Carhart-Harris 2021: iki 25 mg psilosibin seansı ilə escitalopram müqayisə edilmişdir. Altıncı həftədə ilkin QIDS-SR16 nəticəsində psilosibin qrupundakı −8,0 və escitalopram qrupundakı −6,0 dəyişmə arasındakı fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli deyil (p = 0,17). Bəzi ikincili depressiya ölçüləri psilosibin lehinə daha böyük fərqlər göstərmişdir.

Açıq etiketli tədqiqatlar: Carhart-Harris 2016/2018 və Goodwin 2023 kimi nəzarətsiz və ya açıq etiketli tədqiqatlar güclü simptom azalması siqnalları bildirmişdir. Lakin bu tip tədqiqatlarda plasebo, gözlənti və korlama problemləri daha güclü olduğundan təsir ölçüləri nəzarətli RCT nəticələri ilə eyni sübut çəkisində şərh edilə bilməz.

Dozalar bütün tədqiqatlarda eyni deyildi

Daxil edilən araşdırmalarda tək və ya iki dozalı protokollardan istifadə edilmişdir. Mənbədə 10 mg, 16 mg ətrafında çəkiyə görə dozalama, 20 mg/70 kg, 25 mg, 30 mg/70 kg və 0,3 mg/kg-a qədər müxtəlif protokollar mövcuddur. Bu heterogenlik, “meta-analizin göstərdiyi tək optimal psilosibin dozası” kimi nəticə çıxarılmasına imkan vermir.

Xüsusilə Davis/Gukasyan tədqiqatları üçün mənbə xarakterizasiyası 20 mg/70 kg və 30 mg/70 kg verirken, effektivlik mətnində 20 mg/kg və 30 mg/kg yazır. Verianla bu iki ifadəni bir-birinə çevirmir və doza optimallaşdırılması nəticəsi yaratmır.

Psilosibin Dəstəkli Terapiyanın Təhlükəsizliyi Haqqında Meta-Analiz Nə Göstərdi?

Meta-analiz dozalama günündə ciddi mənfi hadisələrdə psilosibin qrupunda statistik baxımdan əhəmiyyətli artım göstərməmişdir; ciddi mənfi hadisələr üçün birləşdirilmiş risk fərqi −0,01 (%95 GA −0,04–0,02; p = 0,63) kimi hesablanmışdır, lakin tədqiqat sayının azlığı və qısa izləmə səbəbindən bu nəticə uzunmüddətli və ya ümumi təhlükəsizlik zəmanəti deyil.

Mənbədə baş ağrısı, ürəkbulanma və keçici narahatlıq kimi müalicə zamanı yaranan təsirlərin çoxunun yüngül–orta səviyyədə və qısamüddətli olduğu bildirilir. Bununla yanaşı, daxil edilən araşdırmalarda ciddi mənfi hadisə tərifləri və təhlükəsizlik monitorinq üsulları bir-birindən fərqlənir. Appendix B bu heterogenliyi tədqiqat-tədqiqat göstərir.

GRADE sübut etibarlılığı niyə yüksək deyil?

Funksional korluğun pozulması niyə xüsusilə vacibdir?

İkiqat kor dərman tədqiqatında ideal olaraq iştirakçı və tədqiqat qrupu şəxsin aktiv müalicəmi, yoxsa nəzarətmi aldığını bilməz. Psilosibinin kəskin qavrayış və subyektiv təsirləri aydın olduğundan aktiv maddənin təxmin edilməsi asanlaşa bilər. Buna funksional korluğun pozulması deyilir.

İştirakçı aktiv psilosibin aldığını düşündükdə gözləntisi dəyişə bilər; terapevt və ya qiymətləndirici də şəraiti təxmin edə bilər. Buna görə xüsusilə subyektiv depressiya şkalaları və psixoterapevtik kontekst olan tədqiqatlarda nəticələri yalnız farmakoloji mexanizmlə əlaqələndirmək çətinləşir.

Depressiya şkalası nəticələri niyə dəyişə bilər?

Meta-reqressiyada istifadə edilən depressiya şkalası, nəzarətli qruplararası analizlərdə əhəmiyyətli moderator olmuşdur. GRID-HAMD istinad alındıqda MADRS istifadə edən tədqiqatlar daha aşağı təsir ölçüsü (B = −1,47; p = 0,001), QIDS-SR istifadə edən tədqiqatlar isə daha da aşağı təsir ölçüsü (B = −2,02; p = 0,002) yaratmışdır.

Bu nəticə şkalalardan birinin “doğru”, digərinin “səhv” olduğu mənasına gəlmir. Fərqli şkalalar depressiv simptomların müxtəlif komponentlərini və ölçmə formalarını fərqli çəkidə qiymətləndirə bilər. Bundan əlavə, tədqiqat sayı az olduğuna görə müəlliflər meta-reqressiya nəticələrinin kəşfiyyat xarakterli və hipotez yaradan şəkildə şərh edilməli olduğunu bildirirlər.

İzləmə müddəti təsirli moderator idimi?

Araşdırılan zaman intervalları daxilində izləmə həftəsi əhəmiyyətli moderator kimi müəyyən edilməmişdir. Lakin “əhəmiyyətli moderasiya tapılmadı” ifadəsi təsirin uzunmüddətdə mütləq sabit qaldığını sübut etmir. Uzunmüddətli nəzarətli tədqiqat sayı kifayət deyil və GRADE uzunmüddətli effektivlik üçün sübut etibarlılığını çox aşağı qiymətləndirir.

Kimlərə ümumiləşdirilə bilməz?

Daxil edilən tədqiqatlarda orta yaşlar təxminən 36,7–44,1 il arasında dəyişmişdir. 65 yaşdan yuxarı iştirakçılar üçün ayrıca effektivlik və ya təhlükəsizlik nəticələri bildirilməmişdir. Mühüm tibbi və psixiatrik komorbidliklər bir çox RCT-də xaric edilmiş və ya qeyri-ardıcıl şəkildə bildirilmişdir.

Mənbə həmçinin iştirakçıların əsasən ağdərili, Hispanik olmayan və yüksək sosial-iqtisadi qruplardan gəldiyini bildirir. Buna görə əldə edilən nəticələrin fərqli etnik, sosial-iqtisadi və daha mürəkkəb klinik qruplara birbaşa tətbiqi elmi olaraq təsdiqlənməyib.

Xərc-effektivlik sübutu varmı?

Mənbə, psilosibin dəstəkli terapiyanın iqtisadi baxımdan nə qədər tətbiq oluna biləcəyinə dair möhkəm xərc-effektivlik məlumatlarının hələ olmadığını vurğulayır. Hazırlıq, saatlarla davam edə bilən dozalama seansı, terapevt nəzarəti və inteqrasiya görüşləri resurs tutumlu xidmət modeli yarada bilər. Buna görə klinik effektivlik siqnalı səhiyyə sistemində miqyaslana bilən və iqtisadi baxımdan davamlı olduğu mənasına gəlmir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Psilosibin dəstəkli terapiya qısa müddətdə depressiv simptom şiddətində böyük azalma siqnalı göstərir.
• Nəzarətli tədqiqatların birləşdirilmiş təsiri də müsbət və böyük istiqamətdədir.
• Açıq/pre–post dizaynlar nəzarətli müqayisələrdən daha böyük təsirlər yaradır.
• Üç təsirli müşahidə çıxarıldıqdan sonra belə birləşdirilmiş təsir böyük və statistik baxımdan əhəmiyyətli qalmışdır.
• Dozalama günündə ciddi mənfi hadisələrdə əhəmiyyətli risk artımı göstərilməmişdir.
• Psixoloji dəstək bütün araşdırılan klinik protokolların mühüm kontekstual komponentidir.
• Depressiyanın ölçü şkalası nəzarətli tədqiqatların təxmin etdiyi təsir ölçüsünü əhəmiyyətli şəkildə moderasiya etmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Psilosibinin böyük depressiya üçün qəti və yüksək sübut səviyyəli standart müalicə olduğu göstərilməmişdir.
• Uzunmüddətli effektivlik və uzunmüddətli təhlükəsizlik dəqiqləşdirilməyib.
• Tək optimal doza və ya optimal dozalama tezliyi müəyyən edilməyib.
• Psilosibinin ənənəvi antidepressantlardan ümumən üstün olduğu sübut edilməyib.
• Psixoterapevtik dəstəkdən müstəqil saf farmakoloji təsir ayrışdırılmayıb.
• 65 yaşdan yuxarı xəstələr üçün etibarlı alt qrup nəticəsi yoxdur.
• Mühüm tibbi və ya psixiatrik komorbidlikləri olan real həyat populyasiyalarına ümumiləşdirilə bilmə sübut edilməyib.
• MDD ilə TRD arasında formal meta-analitik effektivlik müqayisəsi aparılmayıb.
• Xərc-effektivlik və səhiyyə sistemi miqyaslana bilmə qabiliyyəti göstərilməyib.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

PROSPERO və PRISMA çərçivəsi

İcmal protokolu 25 İyun 2024 tarixində PROSPERO-da CRD42024561979 nömrəsi ilə qeydiyyatdan keçirilmiş və tədqiqat PRISMA 2020 yanaşmasını izləmişdir. PubMed/MEDLINE, CENTRAL, PsycINFO və Scopus məlumat bazalarında 1 Yanvar 2010–31 İyul 2024 arasındakı nəşrlər axtarılmışdır.

İngilis və İspan dillərində nəşrlər qiymətləndirilmişdir. Tədqiqat seçimi iki tədqiqatçı tərəfindən Rayyan platformasında müstəqil və ikiqat şəkildə aparılmış, fikir ayrılıqları razılaşma və ya müzakirə yolu ilə həll edilmişdir. Məlumat çıxarışı 14 Sentyabr 2024 tarixində aparılmışdır.

PRISMA tədqiqat seçimi

Mənbə Figure 3, tam mətndə xaric edilən 71 qeydi əlavə olaraq 18 təkrar, 11 protokol qeydi, nəticələnməmiş 19 tədqiqat və 23 ikincili analiz kimi göstərir. Bu dörd kateqoriya birlikdə 71 edir.

Daxil edilmə meyarları

Daxil edilən tədqiqatların iştirakçıları 18 yaş və yuxarı, MDD və ya TRD diaqnozu DSM-IV, DSM-5, DSM-5-TR, ICD-10 və ya ICD-11 meyarları ilə qoyulmuş böyüklərdir. Müdaxilə psilosibin tətbiqini, psixoterapevtik dəstək olsun və ya olmasın, ehtiva etməlidir.

Müqayisəedicilər plasebo, aktiv nəzarət, gecikdirilmiş müalicə nəzarəti və ya serotonergik/dopaminerjik/noradrenerjik təsirli dərmanlar ola bilərdi. Əsas nəticə təsdiqlənmiş depressiya şkalalarında simptom şiddətidir. İkincili nəticələr klinik cavab, remissiya, mənfi hadisə və ciddi mənfi hadisələrdir.

Xaric edilmə meyarları

• Aktiv xərçəng kimi ölüm riskini artıran ağır tibbi komorbidliklərin olduğu tədqiqatlar.
• Psilosibin mikrodozalama tədqiqatları.
• 18 yaşdan aşağı iştirakçılar.
• Olgu təqdimatları.
• İcmallar və şərh məqalələri.
• Preklinik tədqiqatlar.
• Depressiv nəticə bildirməyən tədqiqatlar.

Daxil edilən tədqiqatların dizayn bölgüsü

Mənbə 10 tədqiqatın altısını randomizə edilmiş, üçünü açıq etiketli və birini plasebo nəzarətli within-subject fixed-order tədqiqat kimi təsnif edir. Bununla yanaşı, bunların hamısı bir-birindən müstəqil yeni kohortlar deyil: Gukasyan 2022, Davis 2021 tədqiqatının 12 aylıq izləmə uzantısıdır; Carhart-Harris 2018 isə Carhart-Harris 2016-nın altı aylıq izləmə tədqiqatıdır.

Depressiya nəticələri ortaq şkalaya necə gətirildi?

Tədqiqatlar GRID-HAMD, MADRS, QIDS-SR və BDI kimi müxtəlif depressiya ölçmə vasitələrindən istifadə etdiyinə görə nəticələr ortaq standartlaşdırılmış ölçü olan Cohen's d-yə çevrilmişdir. Mənbədə standard deviation (SD) olmadıqda Cochrane Handbook yanaşmasına görə standard error, %95 etibar intervalı və ya dəqiq p dəyərlərindən SD törədilmişdir.

Müəlliflər bəzi orijinal tədqiqatlarda statistik hesabatın natamam olmasının riyazi çevirmə və ya qrafik məlumat çıxarışı tələb etdiyini və bunun müəyyən təxmin xətası yaratdığını məhdudiyyət kimi qəbul edirlər.

Meta-analiz modeli

Random-effects meta-analizi JASP 0.96 istifadə edilərək aparılmışdır. Tədqiqatlararası variasiya restricted maximum likelihood (REML) üsulu ilə qiymətləndirilmişdir. Daxil edilən tədqiqat sayı az olduğuna görə birləşdirilmiş təsirlərin və meta-reqressiya əmsallarının əhəmiyyətliliyi Knapp–Hartung düzəlişi ilə qiymətləndirilmişdir.

Eyni tədqiqat birdən çox izləmə vaxtından təsir ölçüsü verdikdə, bu nəticələr müstəqil müşahidələr kimi dəyərləndirilməmiş; tədqiqat səviyyəsində klasterləşdirilmişdir.

Əsas moderatorlar tədqiqat dizaynı, istifadə edilən depressiya şkalası və psilosibin tətbiqindən sonrakı izləmə həftəsidir. Qalan heterogenlik Q testi və tau ilə qiymətləndirilmiş; təsirli müşahidələr leave-one-out və hal əsaslı diagnostikalarla araşdırılmışdır.

PROSPERO protokolundan sapmalar

Əvvəlcədən qeydiyyatdan keçmiş protokol standartlaşdırılmış orta fərqi, risk nisbətlərini və I² kimi ölçüləri nəzərdə tutmuşdur. Məlumat çıxarışı zamanı fərqli depressiya şkalaları, izləmə nöqtələri, tədqiqat dizaynları və nəticə hesabatı formalarına görə analiz strategiyası dəyişdirilmiş və Cohen's d, random-effects REML, Knapp–Hartung, dizayn alt qrupları və meta-reqressiya yanaşması istifadə edilmişdir.

Mənbə bu dəyişiklikləri metodoloji əsasları ilə açıq şəkildə bildirmişdir. GRADE qiymətləndirilməsi saxlanmış, lakin az sayda tədqiqat və heterogen dizaynlar səbəbindən nəticələrin qəti klinik tövsiyə kimi qəbul edilməməli olduğu bildirilmişdir.

Həssaslıq analizi

Leave-one-out və hal əsaslı diagnostikalar Carhart-Harris, Davis və Goodwin tədqiqatlarından bəzi müşahidələri təsirli kimi işarələmişdir. Bu üç təsirli tədqiqat/müşahidə çıxarıldıqdan sonra birləşdirilmiş təsir d = 1,21 (%95 GA 0,90–1,51; p < 0,001) kimi qalmışdır.

Həssaslıq analizindən sonra iki dizayn alt qrupu arasındakı fərq artıq əhəmiyyətli deyil: Qm(1) = 0,05; p = 0,818. Bu vəziyyət başlanğıc analizindəki alt qrup fərqinin təsirli müşahidələrdən əhəmiyyətli dərəcədə təsirləndiyini göstərir.

MDD və TRD ayrıca müqayisə edilə bildimi?

Xeyr. Bəzi tədqiqatlar qarışıq MDD/TRD populyasiyalarından istifadə etmiş, TRD-ni fərqli şəkildə müəyyən etmiş və ya müalicə davamlılığı vəziyyətinə görə ayrı təsir ölçüləri bildirməmişdir. Buna görə formal MDD–TRD alt qrup meta-analizi aparılmamış; belə müqayisənin aşağı gücə malik və ekoloji qərəzə açıq olacağı bildirilmişdir.

Risk-of-bias qiymətləndirilməsi

Randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar Cochrane RoB 2 aləti ilə qiymətləndirilmişdir. Mənbə Figure 1, bəzi tədqiqatların aşağı risk profilinə sahib olduğunu, bəzilərində isə randomizasiya, protokoldan sapma və ya bildirilən nəticənin seçilməsi kimi sahələrdə narahatlıqlar olduğunu göstərir.

Açıq etiketli, randomizə olunmayan və izləmə araşdırmaları RoB 2 ilə birləşdirilməmiş; Figure 2-də ayrıca narrativ metodoloji qiymətləndirmə aparılmışdır. Bu tədqiqatların çoxu nəzarət qrupunun olmaması, kiçik nümunə, gözlənti qərəzi, yanaşı müalicələr, itirilən iştirakçılar və ya sabit sıra dizaynı səbəbindən ciddi və ya orta-ciddi məhdudiyyətlərə malik kimi qiymətləndirilmişdir.

GenAI istifadəsi

Mənbə müəllifləri, risk-of-bias qrafikinin hazırlanmasına və açıq etiketli tədqiqatların narrativ qiymətləndirilməsinə kömək məqsədilə ChatGPT-5.2-Plus istifadə etdiklərini açıqlamışdır. Müəlliflər yaradılan çıxışı nəzərdən keçirib redaktə etdiklərini və nəşrin məzmununa görə bütün məsuliyyəti üzərlərinə götürdüklərini bildirirlər.

Əsas məhdudiyyətlər

• Orijinal tədqiqatların bir hissəsində standart sapmaların və ya tam statistikaların natamam bildirilməsi.
• Çatışmayan dəyərlərin başqa statistik göstəricilərdən və ya qrafiklərdən törədilməsinin təxmin xətası yarada bilməsi.
• Açıq etiketli, gözləmə siyahılı, within-subject və RCT dizaynların eyni sübut bazasında yer alması.
• Doza, seans sayı, psixoloji dəstək və nəzarət şərtlərinin heterogenliyi.
• Fərqli depressiya şkalalarının təsir təxminini əhəmiyyətli şəkildə dəyişdirməsi.
• Psilosibinin aydın kəskin təsirlərinə görə real ikiqat korluğun çətin olması.
• Gözlənti effekti və funksional korluğun pozulması.
• MDD ilə TRD-nin etibarlı şəkildə ayrıca meta-analiz edilə bilməməsi.
• Uzunmüddətli nəzarətli məlumatların yetərsizliyi.
• Yaşlı böyüklər üçün ayrıca nəticələrin olmaması.
• Komorbid xəstələrin tez-tez xaric edilməsi.
• Etnik və sosial-iqtisadi müxtəlifliyin məhdud olması.
• Möhkəm xərc-effektivlik analizlərinin olmaması.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Efficacy of Psilocybin-Assisted Therapy in Major Depressive Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis

Müəlliflər: Angel Labra-Lorenzana; Dania Nimbe Lima-Sánchez; Christian Alejandro Delaflor-Wagner; Diana Martínez-Hernández; Christian Ramos-Jiménez; Christian Gabriel Toledo-Lozano.

Məsul müəlliflər: Dania Nimbe Lima-Sánchez və Christian Gabriel Toledo-Lozano.

Qurumlar: Psychiatric Hospital Fray Bernardino Álvarez / National Autonomous University of Mexico; Digital Health Department, Faculty of Medicine, National Autonomous University of Mexico; Department of Clinical Research, National Medical Center “20 de Noviembre”; Faculty of Medicine, Anahuac University of Oaxaca; Integrated Program in Neuroscience, McGill University; Research Coordination, National Medical Center “20 de Noviembre”.

Jurnal: Psychiatry International.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Nəşr məlumatı: Psychiatry International, 2026, Cild 7, Məqalə 137.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030137

Göndərilmə tarixi: 17 Mart 2026.

Reviziya tarixi: 7 İyun 2026.

Qəbul tarixi: 8 İyun 2026.

Nəşr tarixi: 15 İyun 2026.

Mənbə növü: Sistematik icmal və meta-analiz.

PROSPERO: CRD42024561979.

Axtarış dövrü: 1 Yanvar 2010–31 İyul 2024.

Məlumat bazaları: PubMed/MEDLINE, CENTRAL, PsycINFO və Scopus.

Daxil edilən tədqiqat: 10 klinik tədqiqat qeydi; səkkizi kəmiyyət effektivlik meta-analizinə məlumat vermişdir.

Kəmiyyət effektivlik məlumat bazası: Mənbənin GRADE xülasəsinə görə səkkiz tədqiqat və 17 təsir ölçüsü təxmini.

Əsas təsir metrikası: Cohen's d.

Əsas model: Random-effects meta-analiz; tədqiqatlararası variasiya üçün REML.

Kiçik nümunə düzəlişi: Knapp–Hartung yanaşması.

Heterogenlik: Q testi və tau.

Meta-reqressiya moderatorları: tədqiqat dizaynı, depressiya şkalası və izləmə həftəsi.

Həssaslıq: Leave-one-out və hal əsaslı təsirli müşahidə diagnostikaları.

Risk-of-bias: RCT-lər üçün Cochrane RoB 2; randomizə olunmayan və izləmə tədqiqatları üçün ayrıca narrativ keyfiyyət qiymətləndirilməsi.

Sübut etibarlılığı: GRADE.

Proqram təminatı: Mənbədə JASP versiya 0.96 kimi bildirilib.

Əsas birləşdirilmiş effektivlik nəticəsi: Abstract, Figure 4 və GRADE cədvəlində tam məlumat dəsti d = 1,15; %95 GA 0,83–1,48.

Həssaslıq nəticəsi: Təsirli müşahidələr çıxarıldıqdan sonra tam məlumat dəsti d = 1,21; %95 GA 0,90–1,51; p < 0,001.

Ciddi mənfi hadisə nəticəsi: RD = −0,01; %95 GA −0,04–0,02; p = 0,63.

Əsas elmi məhdudiyyət: Ümumi qısamüddətli antidepressant təsir siqnalı böyük olsa da, sübut etibarlılığı aşağıdır; funksional korluğun pozulması, gözlənti effekti, dizayn heterogenliyi, kiçik nümunələr və qısa izləmə mühüm məhdudiyyətlərdir.

Etik komitə: Yeni insan iştirakçı məlumatı toplanmadığı üçün tətbiq edilmir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Tətbiq edilmir.

Maliyyələşdirmə: Xarici maliyyələşdirmə alınmamışdır.

Məlumat əlçatanlığı: Orijinal töhfələrin məqalə və əlavə materiallarda təqdim edildiyi; əlavə sualların məsul müəlliflərə yönəldilə biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

GenAI bəyanatı: Mənbə müəllifləri ChatGPT-5.2-Plus-dan risk-of-bias qrafikinin hazırlanmasına və açıq etiketli tədqiqatların narrativ qiymətləndirilməsinə kömək etmək məqsədilə istifadə etdiklərini; çıxışı nəzərdən keçirib redaktə etdiklərini və yekun məzmundan məsul olduqlarını bildiriblər.

Mənbədaxili bütövlük qeydi 1: Abstract, Figure 4 və Appendix C within-subject təsir üçün d = 1,63 və nəzarətli qruplararası təsir üçün d = 0,96 verirken, Table 3 müvafiq olaraq d = 1,75 və d = 1,31 verir. Mənbə fərqi izah etmir.

Mənbədaxili bütövlük qeydi 2: Davis/Gukasyan doza protokolu tədqiqat xarakterizasiyasında 20 mg/70 kg və 30 mg/70 kg kimi, daha sonrakı effektivlik mətnində isə 20 mg/kg və 30 mg/kg kimi yazılmışdır. Verianla bu vahid fərqini səssizcə bərabərləşdirmir.

Mənbədaxili bütövlük qeydi 3: “10 klinik tədqiqat” ifadəsi 10 tamamilə müstəqil xəstə kohortu demək deyil; Gukasyan 2022 Davis 2021-in, Carhart-Harris 2018 isə Carhart-Harris 2016-nın izləmə tədqiqatıdır.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma, metodologiya və layihə idarəetməsi Angel Labra-Lorenzana, Dania Nimbe Lima-Sánchez və Christian Gabriel Toledo-Lozano tərəfindən; formal analiz və tədqiqat bütün müəlliflər tərəfindən; ilkin layihə Angel Labra-Lorenzana, Dania Nimbe Lima-Sánchez və Christian Gabriel Toledo-Lozano tərəfindən; nəzərdən keçirmə və redaktə bütün müəlliflər tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Verianla məzmun metodu: Bu mətn mənbə məqalənin abstract tərcüməsi və ya paraqraf-paraqraf yenidən yazımı deyil. Tədqiqatın axtarış strategiyası, tədqiqat seçimi, risk-of-bias strukturu, təsir ölçüləri, forest plot nəticələri, GRADE qiymətləndirilməsi, təhlükəsizlik analizi, həssaslıq analizi, məhdudiyyətləri və mənbə daxilindəki sayısal uyğunsuzluqlar ayrışdırılaraq müstəqil Azərbaycan dilində elmi öyrənmə strukturu yaradılmışdır.