It farovonligini idrok etish veterinariya talabalarining turli jismoniy, xulq-atvoriy, atrof-muhitga oid va axloqiy farovonlik muammolariga qay darajada ahamiyat berishini ko‘rsatuvchi baholash tuzilmasidir. Ushbu tadqiqot Universidad de Las Palmas de Gran Canaria’da to‘qqizinchi semestr Veterinariya tibbiyoti talabalaridan iborat oltita alohida akademik kohortdagi jami 157 talabaning it farovonligiga oid 12 ta keng tarqalgan muammoni 0–4 oralig‘ida baholashini o‘rgangan. Tadqiqot ochiq va kuchli azob keltiradigan muammolar—ayniqsa faol zo‘ravonlik/shafqatsizlik, azobning oldini olish uchun davolash ta’minlanmasligi va yetarli ovqatlanmaslik—yuqori ustuvorlik olganini; zot bilan bog‘liq sog‘liq muammolari hamda kamroq ko‘rinadigan yoki murakkab ayrim farovonlik muammolari esa nisbatan pastroq baholanganini ko‘rsatgan.

O‘n ikki band beshta keng tahliliy o‘lchamga birlashtirilgan: jismoniy farovonlik, ruhiy farovonlik, ekologik-tuzilmaviy farovonlik, ijtimoiy jihatdan normallashgan muammolar va kasbiy amaliyot/e’tiborsizlik muammolari. Akademik yillar o‘rtasida 12 bandning yettitasida va besh o‘lchamning barchasida statistik farqlar topilgan. Biroq bu farqlar muntazam va chiziqli vaqt tendensiyasini hosil qilmagan. Tadqiqot bir xil talabalarni olti yil davomida kuzatmagani sababli bu natijalar alohida talabalar ta’lim jarayonida qanday o‘zgarganini ko‘rsatmaydi; turli yillardagi turli talaba kohortlarining javoblari solishtirilgan.

Demografik tahlillarda yosh va talabaning shahar/qishloq yashash muhiti umuman olganda sezilarli farq ko‘rsatmagan. Jins bo‘yicha faqat ekologik-tuzilmaviy farovonlik o‘lchamida ayol talabalar yuqoriroq ball bergan. Talabalarning kelib chiqishi esa ayrim bandlar va o‘lchamlar bilan bog‘liq deb topilgan; ayniqsa, qaydlarda batafsil kelib chiqish ma’lumoti bo‘lmagan va asosan almashinuv talabalarini qamrab olgan “Other” guruhida ayrim o‘rtacha qiymatlar yuqoriroq bo‘lgan. Ammo bu guruh kichik va geterogen bo‘lgani uchun natijalarni madaniy yoki geografik sababiyat sifatida talqin qilish to‘g‘ri emas.

Tadqiqotning ta’lim nuqtayi nazaridan asosiy xabari shuki, bo‘lajak veterinarlar ochiq va o‘tkir azobni oson tanisalar-da, kamroq ko‘rinadigan, surunkali yoki ijtimoiy jihatdan normallashgan farovonlik muammolarini ta’limda alohida ravishda ko‘rinadigan qilish zarur bo‘lishi mumkin. Natijalar bitta muassasa, o‘z-o‘zini hisobot qilish, o‘zgaruvchan javob ko‘rsatkichlari, ko‘p taqqoslash uchun tuzatish yo‘qligi va kichik kichik guruhlar tufayli ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi kerak.

Veterinariya tibbiyotida farovonlik nega faqat kasallik bor-yo‘qligidan iborat emas?

Tadqiqotning nazariy boshlang‘ich nuqtasi hayvon farovonligini faqat kasallik yoki jismoniy shikastning yo‘qligi bilan ta’riflab bo‘lmasligidir. Zamonaviy farovonlik yondashuvi jismoniy sog‘liq bilan birga hayvonning ruhiy holati, xulqi, ijtimoiy munosabatlari va yashayotgan atrof-muhit sharoitlarini ham hisobga oladi. Shu sababli itda klinik jihatdan aniq kasallik belgilari bo‘lmasligi uning barcha farovonlik ehtiyojlari qondirilganini anglatmaydi.

O‘tkir og‘riq, ochlik yoki bevosita jismoniy zo‘ravonlik kabi muammolar ko‘rinadi va tushunish nisbatan oson. Bunga qarshi, surunkali stress, yetarli ruhiy rag‘batlantirishning yo‘qligi, ijtimoiy izolyatsiya, yetarli mashq qilmaslik yoki ma’lum zot xususiyatlari bilan bog‘liq surunkali sog‘liq muammolari kamroq dramatik ko‘rinsa-da, uzoq muddatli farovonlik yo‘qotishiga olib kelishi mumkin. Tadqiqotning asosiy savollaridan biri veterinariya ta’limining so‘nggi bosqichidagi talabalar ushbu turli farovonlik muammolarini bir xil og‘irlikda ko‘radimi-yo‘qmi degan masaladir.

Ushbu Tadqiqotda It Farovonligini Idrok Etish Qanday O‘lchandi?

It farovonligini idrok etish talabalarning 12 ta aniq farovonlik muammosiga 0 “muhim emas” dan 4 “juda muhim” gacha bergan Likert ballari orqali o‘lchangan; keyin bandlar talqin qilishni osonlashtirish uchun beshta nazariy farovonlik o‘lchamiga birlashtirilgan. Bu o‘lchamlar psixometrik jihatdan tasdiqlangan yangi shkalalar emas, balki konseptual jihatdan bog‘liq bandlarni birlashtiruvchi tahliliy xulosalardir.

So‘rov Yeates va Mainning 2011-yildagi tadqiqotidan moslashtirilgan va avval Luño hamda hamkasblari tomonidan ispan tilida qo‘llangan tuzilishga asoslanadi. Tadqiqotning maqsadi yangi farovonlik shkalasini ishlab chiqish emas, balki avval ishlatilgan muayyan muammolar orqali turli talaba kohortlarining idrokiy ustuvorliklarini solishtirishdir.

Beshta farovonlik o‘lchami qanday tuzildi?

Bu beshta o‘lcham faktor tahlili orqali aniqlangan yashirin psixologik konstruksiyalar emas. Mualliflar bandlarni konseptual yaqinligiga ko‘ra nazariy tarzda guruhlagan. Shu sababli Cronbach alfa kabi ichki izchillik koeffitsientlari hisoblanmagan va o‘lchamlarni psixometrik shkala sifatida talqin qilmaslik kerakligi alohida ta’kidlangan.

Takroriy Kesimiy Dizayn Nimani Ko‘rsatadi va Nimani Ko‘rsatmaydi?

Takroriy kesimiy dizayn turli akademik yillarda ta’lim olayotgan turli talabalar guruhlarini bir xil yoki o‘xshash o‘lchov vositasi bilan solishtirish imkonini beradi; biroq ayni shaxslar qayta-qayta o‘lchanmagani uchun kuzatilgan yillararo farqlar individual rivojlanish yoki ta’limning vaqt bo‘yicha sababiy ta’siri sifatida talqin qilinmaydi. Ushbu tadqiqotda 2019/2020 dan 2025/2026 gacha bo‘lgan olti kohort solishtirilgan, 2020/2021 esa pandemiya sababli tadqiqotdan chiqarilgan.

Bu farq ayniqsa muhim. Masalan, yangiroq kohortning ruhiy farovonlikka yuqoriroq ball berishi veterinariya dasturi ayni talabani vaqt o‘tishi bilan albatta sezgirroq qilganini isbotlamaydi. Yangi kohortning jins taqsimoti, geografik kelib chiqishi, avvalgi tajribasi yoki boshqa xususiyatlari farq qilishi mumkin. Manba tadqiqot kohortlarning demografik tarkibidagi o‘zgarishlarni yillararo taqqoslashlarda statistik jihatdan nazorat qilmagan.

Talabalar guruhi kimlardan iborat edi?

Tadqiqotda to‘qqizinchi semestrda Deontology and Veterinary Legal kursiga ro‘yxatdan o‘tgan jami 157 talaba qatnashgan. Ularning 119 nafari ayol (%75,8), 38 nafari erkak (%24,2), o‘rtacha yosh esa 24,6 ± 3,1 yil bo‘lgan. Ishtirokchilarning aksariyati Gran Canaria kelib chiqishiga ega. Akademik yillarga ko‘ra so‘rovga javob berish darajasining %18,5 dan %66,1 gacha o‘zgarishi kohortlararo taqqoslashda e’tiborga olinishi kerak bo‘lgan muhim tanlanish og‘ishi manbaidir.

Nega zo‘ravonlik eng yuqori, zot bilan bog‘liq muammolar esa eng past ball oldi?

Butun namunada eng yuqori baholangan muammo faol zo‘ravonlik yoki shafqatsizlikdir; manba o‘rtacha ball shkalanning yuqori chegarasiga yaqin ekanini bildiradi. Zot bilan bog‘liq holatlar esa 2,5 ± 0,9 bilan 12 band orasida eng past o‘rtachaga ega. Tadqiqot talqiniga ko‘ra, ochiq va bevosita azob keltiradigan vaziyatlarni bo‘lajak veterinarlar osonroq taniydilar, surunkali, murakkab yoki jamiyatda qisman normallashgan muammolar esa nisbatan pastroq ustuvorlashtirilishi mumkin.

Bu natija “talabalar zot bilan bog‘liq sog‘liq muammolarini ahamiyatsiz deb hisoblaydi” degani emas. Shkala 0–4 oralig‘ida va 2,5 o‘rtacha qiymati nolga yaqin emas. Natijalar nisbiy ustuvorlik farqini ko‘rsatadi: ayni so‘rovda ochiq zo‘ravonlik, yetarli ovqatlanmaslik yoki azobni davolamaslik kabi muammolarga yuqoriroq ball berilgan.

Akademik yillar orasida qaysi bandlar o‘zgardi?

O‘n ikki farovonlik bandining yettitasida kohortlar o‘rtasida sezilarli farq qayd etilgan. Bular surunkali og‘riq yoki harakatchanlik muammosi, xulq-atvor muammolari, azobning oldini oluvchi davolash ta’minlanmasligi, yetarli mashq yoki joy yo‘qligi, ruhiy rag‘batlantirish yetishmasligi, muntazam profilaktik veterinariya parvarishi yetishmasligi va boshpana yetishmasligidir.

1-rasmdagi naqshning muhim xususiyati uning chiziqli emasligidir. Masalan, surunkali og‘riq yoki past harakatchanlik balli 2019/2020 da 3,7 bo‘lgan bo‘lsa, 2021/2022 da 2,9 gacha tushgan, keyingi kohortlarda yana ko‘tarilib, 2024/2025 da 3,9 ga yetgan. Bu tebranish “har akademik yilda farovonlikka sezgirlik muntazam ravishda oshgan” degan talqinni qo‘llab-quvvatlamaydi.

Farovonlikning barcha besh o‘lchamida kohort farqi topildi

Ruhiy farovonlik o‘lchamining o‘rtachasi 2021/2022 da 8,6/12 bilan eng past bo‘lgan, 2023/2024 da 10,1/12 va 2025/2026 da 10,0/12 deb qayd etilgan. Ijtimoiy jihatdan normallashgan muammolar o‘lchami esa 2025/2026 da 6,5/8 bilan eng yuqori o‘rtachaga yetgan. Malpractice o‘lchami esa barcha davrlarda yuqori chegaraga yaqin qolgan.

Umumiy farovonlik balli ham yillar bo‘yicha sezilarli farq ko‘rsatgan (p<0,001). 2023/2024, 2024/2025 va 2025/2026 kohortlarida umumiy o‘rtacha qiymatlar 48 dan 40 dan yuqori deb qayd etilgan. Biroq bu farqlar alohida talabalar ballarining vaqt o‘tishi bilan ko‘tarilganini anglatmaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot Universidad de Las Palmas de Gran Canaria’da Veterinariya tibbiyoti dasturining to‘qqizinchi semestridagi Deontology and Veterinary Legal kursi doirasida o‘tkazilgan. Oltita akademik yil baholangan: 2019/2020, 2021/2022, 2022/2023, 2023/2024, 2024/2025 va 2025/2026. 2020/2021 davrida global jamoat salomatligi favqulodda holati tufayli kurs taqdimotidagi o‘zgarishlar sababli ma’lumot yig‘ilmagan.

Ishtirok ixtiyoriy bo‘lsa-da, faoliyat kursning uzluksiz baholash tarkibiy qismiga kirgan. Javoblar anonimlashtirilgan. Yosh, jins va kelib chiqish ma’lumotlari universitetning ma’muriy qaydlaridan olingan. Almashinuv talabalarining batafsil kelib chiqish ma’lumotlari mavjud bo‘lmagani uchun ular kelib chiqish o‘zgaruvchisida “Other” guruhiga kiritilgan.

Shahar va qishloq tasnifi

Kanariya orollaridagi poytaxtlardan birida yashaydigan talabalar “urban”, boshqa aholi punktlari “rural” deb tasniflangan. Almashinuv talabalari uchun tegishli ma’lumot ayrim holatlarda mavjud emas. Shu sababli “home setting” o‘zgaruvchisi kelib chiqish o‘zgaruvchisi bilan bir xil axborot tuzilishiga ega emas.

Statistik tahlil

Manba Likert javoblarini kategorik o‘zgaruvchilar sifatida ko‘rganini va javob kategoriyalari orasida teng interval farazini qo‘llamaslikni maqsad qilganini bildiradi. Shunga qaramay, tavsifiy taqdimotda o‘rtacha, standart og‘ish va median hisoblangan.

Bir nechta guruhni taqqoslashda Kruskal–Wallis testi, mos juft taqqoslashlarda Mann–Whitney U testi qo‘llangan. Yosh kabi uzluksiz o‘zgaruvchilar bilan farovonlik ballari aloqasi Spearman tartib korrelyatsiya koeffitsienti bilan baholangan. Ahamiyatlilik chegarasi α=0,05 etib belgilangan va tahlillar PASW Statistics 19.0 yordamida bajarilgan.

Band darajasidagi umumiy natijalar

Barcha 12 band o‘rta-yuqori ahamiyat ballarini olgan. Eng yuqori ustuvorlik faol zo‘ravonlik/shafqatsizlikdir. Zot bilan bog‘liq holatlar esa 2,5 ± 0,9 bilan eng past o‘rtachaga ega; faqat 24 ishtirokchi (%15,3) bu bandni eng yuqori ahamiyat toifasida baholagani qayd etilgan.

Manba barcha bandlar o‘rtasida ijobiy bog‘liqliklarni qayd etadi. Eng kuchli aloqa semizlik bilan zotga bog‘liq holatlar orasida Pearson r=0,448 (p<0,001), eng zaif aloqa surunkali og‘riq/past harakatchanlik bilan yetarli ovqatlanmaslik orasida r=0,164 (p=0,040) sifatida berilgan. Biroq usul bo‘limi Likert bandlari uchun kategorik/non-parametrik yondashuvni ta’kidlagan bo‘lsa-da, Pearson korrelyatsiyalarini tanlashga doir qo‘shimcha asos manbada keltirilmagan.

Jins bilan bog‘liq natijalar

Band darajasida jins bo‘yicha statistik jihatdan sezilarli farq topilmagan. Beshta birlashtirilgan o‘lchamdan faqat ekologik-tuzilmaviy farovonlikda sezilarli farq aniqlangan: ayol talabalar 7,2 ± 1,1, erkak talabalar 6,8 ± 1,1 ball bergan (p=0,037).

Yillar bo‘yicha ajratilgan tahlillarda 2021/2022 va 2024/2025 kohortlarida ayrim qo‘shimcha jins farqlari ko‘rilgan. 2024/2025 da, masalan, ruhiy farovonlik balli ayollarda 10,0 ± 1,3, erkaklarda 8,9 ± 0,8 deb qayd etilgan (p=0,021); umumiy ball esa mos ravishda 42,4 ± 3,6 va 39,4 ± 3,4 bo‘lgan (p=0,019). Ammo bu kichik guruh tahlillarida talabalar soni kamaygani uchun umumlashtirish qilinmasligi kerak.

Kelib chiqish bilan bog‘liq natijalar

Kelib chiqish o‘zgaruvchisida Gran Canaria, Tenerife va “Other” kategoriyalari solishtirilgan. “Other” kategoriyasi batafsil mamlakat yoki mintaqa kelib chiqishi ma’lum bo‘lmagan almashinuv talabalarini ham qamragani sababli bir jinsli geografik guruh emas.

O‘lcham darajasida “Other” guruhida ruhiy farovonlik 10,6 ± 1,3, Gran Canaria’da 9,3 ± 1,7 va Tenerife’da 9,1 ± 2,4 bo‘lgan (p=0,005). Ekologik-tuzilmaviy farovonlik mos ravishda 7,7 ± 0,6, 6,9 ± 1,1 va 7,3 ± 1,5 bo‘lgan (p=0,002). Umumiy ball “Other” guruhida 44,0 ± 2,9, Gran Canaria’da 41,0 ± 4,3 va Tenerife’da 40,1 ± 8,2 deb qayd etilgan (p=0,008).

Bu natijalar muayyan mamlakat yoki madaniyat it farovonligiga “ko‘proq sezgir” ekanini isbotlamaydi. “Other” guruhi faqat 24 kishidan iborat va batafsil kelib chiqish ma’lumoti mavjud emas. Shuning uchun natija ushbu ma’lumotlar to‘plamida guruhlar orasida ball farqlari mavjudligi darajasida saqlanishi kerak.

Yosh va yashash muhiti

Yosh va shahar/qishloq yashash muhiti bilan beshta farovonlik o‘lchami o‘rtasida statistik jihatdan sezilarli aloqa topilmagan. Bu natija ushbu o‘zgaruvchilar umuman it farovonligini idrok etish bilan hech qanday sharoitda bog‘liq emasligini anglatmaydi; faqat ushbu namuna va ushbu tahlilda sezilarli aloqa ko‘rsatilmaganini bildiradi.

Akademik yil bo‘yicha kichik guruh natijalari

Yil bo‘yicha ajratilgan tahlillarda ayrim jins va kelib chiqish farqlari aniqlangan. 2022/2023 da kelib chiqish guruhlari jismoniy farovonlik (p=0,018), ruhiy farovonlik (p=0,009) va umumiy ball (p=0,035) bo‘yicha farqlangan. 2023/2024 da ijtimoiy jihatdan normallashgan muammolarda kelib chiqish farqi p=0,005 bo‘lgan. 2025/2026 da ayni o‘lcham uchun p=0,031 topilgan va bu safar eng yuqori ball Tenerife guruhida kuzatilgan.

Bu o‘zgaruvchan naqsh demografik ta’sirlar akademik yillar bo‘ylab barqaror va bir yo‘nalishda emasligini ko‘rsatadi. Ayrim kichik guruhlar faqat to‘rt yoki besh talabadan iborat bo‘lishi natijalarning mustahkamligini cheklaydi.

Manba Table 1 dagi sonli e’tibor nuqtasi

Table 1 da yetarli ovqatlanmaslik bandi uchun ayollarda 3,9 ± 0,4 va erkaklarda 3,2 ± 0,2 qiymatlari yozilgan; shunga qaramay ayni taqqoslashning p qiymati 0,652 deb qayd etilgan va matnda band darajasida jins farqi yo‘qligi aytilgan. Manba bu ko‘rinadigan sonli nomuvofiqlikni tushuntirmagani uchun Verianla matni qiymatni tuzatmaydi yoki muqobil son yaratmaydi.

Tadqiqotning ta’limiy talqini

Mualliflar ochiq zo‘ravonlik, azobni davolamaslik va yetarli ovqatlanmaslik kabi ko‘rinadigan muammolarning veterinariya talabalari tomonidan kuchli ustuvorlashtirilishini ijobiy ta’lim belgisi sifatida talqin qiladilar. Bunga qarshi zot bilan bog‘liq buzilishlar va murakkabroq xulq-atvoriy yoki ruhiy farovonlik muammolaridagi nisbatan past ballar voqea asosidagi ta’lim, axloqiy muhokama va klinik tajriba bu sohalarda foydali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot shuningdek “hidden curriculum” tushunchasini muhokama qiladi. Bu tushuncha talabalar axloqiy ustuvorliklarni faqat rasmiy dars mazmunidan emas, balki klinik muhitda kuzatgan xatti-harakatlardan, institutsional madaniyatdan, kasbiy me’yorlardan va tajribali mutaxassislarning qaror modellaridan ham o‘rganishi mumkin degan fikrni ifodalaydi. Ammo hidden curriculum bu tadqiqotda bevosita o‘lchangan o‘zgaruvchi emas; u muhokamada natijalarni talqin qilish uchun taqdim etilgan nazariy doiradir.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Bir muassasada oltita turli akademik kohortni bir xil asosiy o‘lchov tuzilmasi bilan solishtirish.
• Avval nashr etilgan va o‘xshash veterinariya kontekstlarida ishlatilgan savollar to‘plamiga asoslanishi.
• Jins, yosh, kelib chiqish va yashash muhiti kabi bir nechta demografik o‘zgaruvchilarni baholash.
• Alohida farovonlik bandlari bilan birga kengroq tahliliy o‘lchamlarni ham solishtirish.
• Ochiq farovonlik muammolari bilan kamroq ko‘rinadigan yoki ijtimoiy jihatdan normallashgan muammolarni bir xil doirada o‘rganish.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

• O‘z-o‘zini hisobot qilish ballari haqiqiy klinik kompetensiya yoki talabaning haqiqiy qaror xatti-harakatini bevosita o‘lchamaydi.
• Akademik muhit ijtimoiy ma’qullanish og‘ishini yuzaga keltirgan bo‘lishi mumkin.
• Ishtirok ixtiyoriy bo‘lsa-da, faoliyat dars baholashi bilan bog‘liq bo‘lgani sababli o‘z-o‘zini tanlash og‘ishi mumkin.
• Har bir akademik yil uchun namuna hajmi cheklangan.
• Javob ko‘rsatkichlari %18,5 dan %66,1 gacha o‘zgaradi.
• Kohortlarning demografik tarkibi yillararo tahlilda nazorat qilinmagan.
• Ko‘plab statistik taqqoslashlar bajarilgan, formal multiple-testing tuzatishi qo‘llanmagan.
• “Other” kelib chiqish guruhi kichik va geterogen.
• Tadqiqot bitta universitet bilan cheklangan; boshqa ta’lim yoki madaniy kontekstlarga bevosita umumlashtirib bo‘lmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

Ushbu tadqiqot o‘rganilgan oltita veterinariya talabalari kohortida ochiq va o‘tkir it farovonligi muammolari umuman yuqori ustuvorlashtirilganini; zot bilan bog‘liq muammolar kabi ayrim kamroq ko‘rinadigan yoki ijtimoiy jihatdan normallashgan mavzular nisbatan pastroq baholanganini qo‘llab-quvvatlaydi. Shuningdek, ayrim farovonlik bandlari va o‘lchamlari akademik kohort va kelib chiqish o‘zgaruvchisiga ko‘ra farqlanishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

Tadqiqot veterinariya ta’limi ayni talabalarda olti yil davomida farovonlikka sezgirlikni oshirganini isbotlamaydi, chunki dizayn longitudinal emas. Jins yoki madaniy kelib chiqish farovonlik idrokiga sabab bo‘lishini ham ko‘rsatmaydi. So‘rov ballari haqiqiy klinik qaror, hayvon bilan o‘zaro ta’sir, diagnostik kompetensiya yoki hayvon farovonligidagi haqiqiy natijalarni o‘lchamaydi. Natijalarni boshqa universitetlar, mamlakatlar yoki barcha veterinariya talabalariga avtomatik umumlashtirib bo‘lmaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Perception of Dog Welfare in Veterinary Students: A Six-Year Study of Ethical Priorities, Cohort Variation, and Influencing Factors

Mualliflar: Luis Alberto Henríquez-Hernández; Beatriz Martín-Cruz; Octavio P. Luzardo; Manuel Zumbado.

Mas’ul muallif: Luis Alberto Henríquez-Hernández.

Muassasa: Legal Veterinary and Deontology, Clinical Sciences Department, Universidad de Las Palmas de Gran Canaria, Las Palmas de Gran Canaria, Spain.

Jurnal: Animals.

Nashriyot: MDPI.

Bibliografik yozuv: Animals 2026, 16(9), 1385.

DOI: 10.3390/ani16091385.

Qabul qilingan sana: 27 mart 2026. Qayta ko‘rib chiqish: 24 aprel 2026. Qabul: 30 aprel 2026. Nashr: 1 may 2026.

Manba turi:Taqrizdan o‘tgan tadqiqot maqolasi; takroriy kesimiy so‘rov tadqiqoti.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Namuna:Oltita akademik yildan 157 nafar to‘qqizinchi semestr Veterinariya tibbiyoti talabasi. 2020/2021 akademik yilida ma’lumot yig‘ilmagan.

So‘rov:Avval nashr etilgan tadqiqotlar asosida moslashtirilgan 12 bandli 0–4 Likert baholashi.

Statistika: Kruskal–Wallis, Mann–Whitney U va korrelyatsiya tahlillari; α=0,05; PASW Statistics 19.0.

Etika:Manba tadqiqot odatiy universitet kursi doirasidagi ta’limiy faoliyat bo‘lgani va eksperimental aralashuvni o‘z ichiga olmagani sababli formal etika qo‘mitasi ko‘rib chiqishi/tasdig‘i zarur deb topilmaganini bildiradi. Ma’lumotlar tahlildan oldin anonimlashtirilgan.

Rozilik:Ishtirok ixtiyoriy. Talabalarga javoblar akademik va tadqiqot maqsadlarida ishlatilishi mumkinligi bildirilgan; anonimlashtirish sababli formal yozma rozilik talab qilinmagani qayd etilgan.

Ma’lumotlarning mavjudligi:Ma’lumotlarni asosli so‘rov bo‘yicha mas’ul muallifdan olish mumkin.

Moliyalashtirish:Tashqi moliyalashtirish olinmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi:Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Mualliflar hissasi:Konseptuallashtirish L.A.H.-H. va M.Z.; usul B.M.-C. va M.Z.; formal tahlil L.A.H.-H.; tadqiqot L.A.H.-H., B.M.-C., O.P.L. va M.Z.; ma’lumotlar kuratsiyasi M.Z. va B.M.-C.; dastlabki qoralama L.A.H.-H.; ko‘rib chiqish/tahrirlash B.M.-C., O.P.L. va M.Z.; vizuallashtirish O.P.L.; nazorat M.Z.

Asosiy talqin chegarasi:Tadqiqot ayni talabalar vaqt o‘tishi bilan qanday o‘zgarganini o‘lchamaydi. Akademik yillar orasidagi natijalar turli kohortlarning kesimiy taqqoslashlaridir.

Asosiy umumlashtirish chegarasi:Namuna bitta Ispaniya universitetidan olingan; ayrim kichik guruhlar kichik va akademik yillardagi demografik tarkib farqlari nazorat qilinmagan.

Ko‘p testlar bo‘yicha ogohlantirish:Ko‘plab band, o‘lcham va demografik taqqoslashlar bajarilgan bo‘lsa-da, formal multiple-testing tuzatishi qo‘llanmagan; shuning uchun ayrim ahamiyatli p qiymatlari tasodifiy bo‘lishi mumkin.

Manba ichidagi ma’lumot ogohlantirishi:Table 1 da yetarli ovqatlanmaslik bo‘yicha ayol/erkak o‘rtacha qiymatlari bilan qayd etilgan p qiymati orasida ko‘rinadigan nomuvofiqlik mavjud. Manbada tuzatish yoki izoh berilmagani uchun bu qiymatlar qayta hisoblanmagan.