Ushbu tadqiqot mahalliy rivojlangan yoki metastatik urotelial karsinomada (locally advanced/metastatic urothelial carcinoma, la/mUC) klinik tadqiqotlarning yakuniy mezoni bo‘lgan umumiy omon qolish (Overall Survival, OS) o‘rniga ertaroq baholash mumkin bo‘lgan ikki yakuniy nuqta qanchalik ishonchli ekanini o‘rganadi: progressiyasiz omon qolish (Progression-Free Survival, PFS) va obyektiv javob darajasi (Objective Response Rate, ORR). 2010-yil yanvar–2026-yil may davrida chop etilgan III faza randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar ko‘rib chiqilgan va manbada 24 ta tahliliy taqqoslash doirasida jami 12.396 bemor qayd etilgan. Umumiy tahlilda PFSning OSga davolash ta’sirini tushuntirish kuchi \(R^2=0,789\), ORRniki esa \(R^2=0,524\) deb topilgan. Bu natija umumiy populyatsiyada PFS ORRga qaraganda kuchliroq surrogat yakuniy nuqta ekanini ko‘rsatadi.

Biroq surrogat yakuniy nuqtaning haqiqiyligi davolash kontekstiga qarab keskin o‘zgaradi. Birinchi liniya tadqiqotlarida PFS uchun \(R^2=0,910\) bo‘lsa, birinchi liniyadan tashqari tadqiqotlarda bu qiymat \(R^2=0,175\) gacha tushadi. Immunoterapiya bo‘lmagan tadqiqotlarda PFS va ORR uchun \(R^2=1,000\) qayd etilgan, mono yoki kombinatsiyalangan immunoterapiya tadqiqotlarida esa PFS uchun \(R^2=0,602\), ORR uchun \(R^2=0,460\) topilgan. Demak, erta radiologik o‘sma nazorati haqiqiy omon qolish uzayishini qanchalik ifodalashi qo‘llanilgan davolash mexanizmi va davolash liniyasiga bog‘liq.

Tadqiqotning eng muhim klinik tadqiqot xabari shuki, PFS ayniqsa birinchi liniya va immunoterapiyasiz sharoitlarda OS uchun kuchli nomzod surrogat yakuniy nuqta hisoblanadi. Aksincha, keyingi davolash liniyalarida yoki immunoterapiya qo‘llangan tadqiqotlarda PFS yoki ORRdagi yaxshilanishlar OSdagi foydani ishonchli tarzda ifodalamasligi mumkin. Shu sababli mualliflar bunday sharoitlarda OSni asosiy baholash mezoni sifatida saqlab qolish kerakligini ta’kidlaydi.

PD-L1 bo‘yicha o‘tkazilgan immunoterapiya kichik guruh tahlillari geterogenlikni kamaytirgan; biroq natijalar barcha kichik guruhlarda bir xil darajada ishonchli emas. Masalan, PD-L1 past PFS kichik guruhida atigi to‘rtta tadqiqot mavjud bo‘lib, \(R^2=1,000\) bo‘lishiga qaramay Pearson korrelyatsiyasining %95 ishonch oralig‘i nolni qamrab oladi. Mualliflar bu ko‘rinadigan ziddiyatni kichik namuna va cheklangan erkinlik darajasi bilan bog‘liq ortiqcha moslashuv bilan izohlaydi.

Turkiya nuqtai nazaridan: Ushbu tadqiqot metodologiyasi Turkiyada olib boriladigan yoki Turkiya ma’lumotlarini o‘z ichiga oladigan rivojlangan urotelial karsinoma tadqiqotlarida PFS va ORR qaysi sharoitlarda OS uchun ishonchli surrogat yakuniy nuqtalar bo‘lishi mumkinligini baholash uchun metodologik asos bera oladi. Biroq manba tadqiqot Turkiyaga xos bemor kohortini tahlil qilmaydi. Davolash ketma-ketligi, keyingi liniya davolashlari, immunoterapiyadan foydalanish, PD-L1 taqsimoti va klinik tadqiqot tuzilishi farqlanishi mumkinligi sababli tadqiqotdagi \(R^2\), STE yoki korrelyatsiya qiymatlari Turkiyaga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirilmasligi kerak; mahalliy yoki ko‘p markazli mustaqil tasdiqlash zarur.

Nima uchun umumiy omon qolish o‘rniga surrogat yakuniy nuqta izlanadi?

Umumiy omon qolish onkologik tadqiqotda davolash bemorlarning umrini haqiqatan uzaytirgan-uzaytirmaganini bevosita o‘lchaydi. Biroq zamonaviy davolash usullari bilan bemorlar uzoqroq yashashi mumkinligi sababli OS ma’lumotlarining yetilishi yillar davom etishi mumkin. Bundan tashqari, tadqiqot davolashidan keyin qo‘llanilgan keyingi liniya davolashlari va tadqiqot guruhlari o‘rtasidagi o‘tishlar dastlab randomizatsiya qilingan davolashning OSga haqiqiy hissasini ajratishni qiyinlashtirishi mumkin.

Shu sababli klinik tadqiqotlarda ertaroq o‘lchanadigan PFS va ORR kabi yakuniy nuqtalar qo‘llanadi. Biroq bir yakuniy nuqtaning ertaroq namoyon bo‘lishi uning avtomatik ravishda OSning ishonchli surrogati ekanini anglatmaydi. Ushbu tadqiqot aynan shu munosabatni tadqiqot darajasida miqdoriy baholaydi.

PFS, ORR va OS nimani o‘lchaydi?

OS randomizatsiyadan yoki tadqiqot boshlanishidan o‘limgacha bo‘lgan vaqtga asoslangan omon qolish yakuniy nuqtasidir.

PFS kasallikning radiologik yoki klinik progressiyasigacha yoki o‘limgacha bo‘lgan vaqtni baholaydi. Tadqiqotda davolash ta’siri PFS hazard ratio-si (HR) orqali tahlil qilingan.

ORR davolash natijasida ma’lum o‘sma kichrayishi mezoniga erishgan bemorlar ulushidir. Tadqiqotchilar har bir taqqoslashda tajriba va nazorat guruhlari o‘rtasidagi ORR farqini quyidagicha hisoblagan:

\[ dORR = ORR_{\mathrm{deney}} - ORR_{\mathrm{kontrol}} \]

Musbat \(dORR\) tajriba guruhida obyektiv javob darajasi nazorat guruhidan yuqori ekanini ko‘rsatadi.

Surrogat yakuniy nuqta haqiqiyligi qanday o‘lchandi?

Tadqiqotchilar har bir tadqiqot taqqoslashini namuna hajmi bilan og‘irlashtiradigan chiziqli meta-regressiyadan foydalangan. Surrogat yakuniy nuqta kuchining asosiy o‘lchovi sifatida determinatsiya koeffitsienti \(R^2\) tanlangan.

Tadqiqotda qo‘llanilgan tasnifga ko‘ra:

• \(R^2 \geq 0,7\): kuchli surrogatlik,
• \(0,3 < R^2 < 0,7\): o‘rtacha surrogatlik,
• \(R^2 \leq 0,3\): zaif surrogatlik.

Pearson korrelyatsiya koeffitsienti \(r\) va %95 ishonch oralig‘i ham hisoblangan. Tadqiqotlararo geterogenlik \(I^2\) bilan baholangan; manba metodiga ko‘ra \(I^2>%50\) va \(p<0,05\) birgalikda bo‘lganda sezilarli geterogenlik qabul qilingan.

Umumiy populyatsiyada PFS qanchalik kuchli edi?

PFS–OS tahlili PFS ma’lumotlari mavjud 21 ta taqqoslash va manbada qayd etilgan 10.301 bemor asosida o‘tkazilgan. Pearson korrelyatsiyasi:

\[ r=0,823 \quad (95\%\,GA:\ 0,606-0,926) \]

va determinatsiya koeffitsienti:

\[ R^2=0,789 \]

deb qayd etilgan. Geterogenlik \(I^2=%32,5\) va \(p=0,138\).

Manbaning 2A-rasmida har bir nuqta bitta tadqiqot taqqoslashini, nuqta kattaligi esa namuna hajmini ifodalaydi. PFS HR kamaygani sari OS HR ham odatda kamayishi ikki davolash ta’siri bir xil yo‘nalishda harakatlanishini ko‘rsatadi. Manbada meta-regressiya chizig‘i:

\[ \log(HR_{OS}) = -0,089 + 0,501\log(HR_{PFS}) \]

ko‘rinishida berilgan.

Bu tenglama individual bemorning PFSidan umr davomiyligini hisoblaydigan formula emas. Munosabat randomizatsiyalangan tadqiqotlar o‘rtasidagi davolash ta’sirlarining tadqiqot darajasidagi korrelyatsiyasidir.

ORR nima uchun zaifroq surrogat bo‘ldi?

ORR–OS tahlili manbada 24 ta taqqoslash va 12.396 bemor bo‘yicha qayd etilgan. Pearson korrelyatsiyasi:

\[ r=-0,628 \quad (95\%\,GA:\ -0,823\ \text{ile}\ -0,301) \]

va:

\[ R^2=0,524 \]

deb topilgan. Geterogenlik \(I^2=%51,4\) va \(p=0,003\).

Korrelyatsiyaning manfiy bo‘lishi yomon munosabatni anglatmaydi. \(dORR\) oshganda tajriba davolashining javob darajasi ustunligi ortadi, yaxshi OS natijasi esa pastroq OS hazard ratio-si bilan ifodalanganligi uchun ikki miqdor qarama-qarshi yo‘nalishda harakat qiladi.

2B-rasmda manba bergan meta-regressiya:

\[ \log(HR_{OS}) = -0,138 - 0,818(dORR) \]

ko‘rinishidadir. Biroq nuqtalarning PFS–OS grafigiga qaraganda ko‘proq tarqalganligi va \(I^2\) oshishi ORR turli tadqiqot sharoitlarida OS bilan kamroq izchil munosabat ko‘rsatishini qo‘llab-quvvatlaydi.

Birinchi liniyada munosabat nima uchun kuchayadi?

Birinchi liniya PFS–OS tahlilida 13 ta taqqoslash va 6.400 bemor qayd etilgan:

• Pearson \(r=0,896\),
• %95 GA: 0,681–0,969,
• \(R^2=0,910\),
• \(I^2=%20,3\), \(p=0,427\).

Birinchi liniya ORR–OS tahlilida esa 16 ta taqqoslash va 8.979 bemor uchun \(r=-0,746\), \(R^2=0,712\) qayd etilgan.

3-rasmning chap panellarida birinchi liniya tadqiqotlaridagi nuqtalar regressiya chizig‘i atrofida tartibliroq naqsh hosil qiladi. Manbaning talqiniga ko‘ra, avval tizimli davolash olmagan bemorlarda erta o‘sma nazorati keyingi omon qolishga to‘g‘ridan-to‘g‘riroq aks etishi mumkin.

Keyingi liniyalarda surrogatlik qanchalik zaiflashdi?

Birinchi liniyadan tashqari sakkizta taqqoslashda PFS–OS uchun:

• \(r=0,658\),
• %95 GA: −0,087–0,931,
• \(R^2=0,175\),
• \(I^2=%59,1\), \(p=0,026\)

qayd etilgan. ORR uchun \(R^2=0,062\), \(r=-0,545\) va %95 ishonch oralig‘i −0,903 dan 0,259 gacha.

PFS va ORR uchun ishonch oraliqlarining nolni qamrab olishi hamda \(R^2\)ning keskin pasayishi keyingi davolash liniyalarida erta radiologik ta’sirlar OSni ishonchli tarzda bashorat qila olmasligini ko‘rsatadi.

Mualliflar buni avvalgi davolashlarga bog‘liq rezistentlik, o‘sma geterogenligi va progressiyadan keyin qo‘llanilgan turli davolashlarning OSga chalkashtiruvchi ta’siri bilan izohlaydi. Bu izohlar tadqiqotda individual bemor darajasida mexanistik tarzda sinovdan o‘tkazilmagan, balki meta-tahlil natijalarining klinik talqini sifatida berilgan.

Immunoterapiya surrogat yakuniy nuqta munosabatini qanday o‘zgartirdi?

Immunoterapiya bo‘lmagan 11 ta taqqoslash va 4.283 bemorda PFS–OS munosabati:

• \(r=0,899\),
• %95 GA: 0,648–0,974,
• \(R^2=1,000\),
• \(I^2=%0,0\)

deb qayd etilgan. Xuddi shu guruhda ORR–OS uchun \(r=-0,906\), \(R^2=1,000\) va \(I^2=%0,0\) topilgan.

Aksincha, mono yoki kombinatsiyalangan immunoterapiya tadqiqotlarida PFS–OS uchun 10 ta taqqoslash va 6.018 bemorda \(R^2=0,602\), \(I^2=%62,8\); ORR–OS uchun 13 ta taqqoslash va 8.113 bemorda \(R^2=0,460\), \(I^2=%68,3\) qayd etilgan.

4-rasm nimani ko‘rsatadi?

4-rasm immunoterapiya va immunoterapiyasiz tadqiqotlarni alohida panellarda taqqoslaydi. PFS–OS grafigida non-IO nuqtalari regressiya chizig‘i atrofida zichroq tuzilma ko‘rsatadi, mono/kombinatsiya IO guruhida esa tarqalish kengayadi. Xuddi shu farq ORR–OS panelida yanada aniqroq.

Manba immunoterapiyada kechikkan javob va psevdoprogressiya kabi atipik javob naqshlari erta radiologik baholashlar bilan yakuniy omon qolish o‘rtasidagi munosabatni zaiflashtirishi mumkinligini muhokama qiladi. Biroq tadqiqot bu mexanizmlarni bevosita o‘lchamagan; bu tushuntirish kuzatilgan meta-regressiya naqshining biologik talqinidir.

PD-L1 tahlili haqiqatan surrogatlik muammosini hal qiladimi?

Immunoterapiya tadqiqotlari PD-L1 holatiga ko‘ra ajratilganda \(I^2\) qiymatlari sezilarli darajada kamaygan. PFS–OS uchun PD-L1 yuqori guruhida olti ta taqqoslash va 3.722 bemor bo‘yicha:

\[ r=0,983,\quad 95\%\,GA=0,847-0,998,\quad R^2=1,000,\quad I^2=0 \]

qayd etilgan.

PD-L1 past PFS guruhida esa atigi to‘rtta taqqoslash mavjud. Manbada:

\[ r=0,865,\quad 95\%\,GA=-0,570-0,997,\quad R^2=1,000 \]

deb ko‘rsatilgan. Ishonch oralig‘i nolni qamrab olgani uchun Pearson korrelyatsiyasi statistik jihatdan ahamiyatli emas.

ORR–OS tahlilida PD-L1 yuqori guruhidagi sakkizta taqqoslash uchun \(r=-0,702\) va %95 GA −0,941 dan 0,005 gacha bo‘lgani sabab korrelyatsiya yana ahamiyatli emas. PD-L1 past to‘rtta taqqoslashda esa \(r=-0,987\), %95 GA −0,999 dan −0,490 gacha va \(R^2=1,000\) qayd etilgan.

Shuning uchun PD-L1 bo‘yicha stratifikatsiya geterogenlikni kamaytirgandek ko‘rinsa-da, PFS va ORR har bir PD-L1 kichik guruhida tasdiqlangan surrogat yakuniy nuqta deb aytib bo‘lmaydi. Manbaning cheklovlar bo‘limi ham ayniqsa to‘rtta tadqiqotdan iborat kichik guruhlarda \(R^2=1,000\) qiymatlarini ortiqcha moslashuv va cheklangan erkinlik darajasi sabab ehtiyotkorlik bilan talqin qilish kerakligini ta’kidlaydi.

Surrogate Threshold Effect nima?

Surrogate Threshold Effect (STE) — surrogat yakuniy nuqta ustidagi davolash ta’siri statistik jihatdan ahamiyatli OS foydasini bashorat qilishi uchun erishishi kerak bo‘lgan chegara sifatida ta’riflanadi.

Tadqiqotchilar OS-HR bilan surrogat davolash ta’siri o‘rtasidagi regressiyaning %95 bashorat oralig‘idan foydalangan va bashorat oralig‘ining yuqori chegarasi:

\[ HR_{OS}=1,00 \]

ta’sirsizlik chizig‘i bilan kesishgan nuqtani STE sifatida belgilagan.

Kelajakdagi tadqiqotlar uchun 200 dan 1.500 gacha bo‘lgan faraziy namuna hajmlari simulyatsiya qilingan. Asosiy matnda berilgan aniq misolga ko‘ra 1.000 randomizatsiyalangan bemorli birinchi liniya tadqiqotida PFS HR=0,759 statistik jihatdan ahamiyatli OS foydasini bashorat qiladigan chegara sifatida qayd etilgan.

STEning boshqa namuna hajmlariga oid batafsil qiymatlari manbada Supplementary Table 3 va Supplementary Figure 2ga yo‘naltirilgan; ushbu qo‘shimcha materiallar ko‘rib chiqilgan asosiy manba tarkibida mavjud bo‘lmagani sabab bu yerda qo‘shimcha qiymatlar ishlab chiqilmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Umumiy la/mUC tadqiqot populyatsiyasida PFS ORRga qaraganda OS bilan kuchliroq tadqiqot-darajali surrogat yakuniy nuqta munosabatini ko‘rsatgan.
• PFSning surrogatlik kuchi birinchi liniya davolashlarida sezilarli darajada yuqori.
• Birinchi liniyadan tashqari sharoitlarda PFS va ORRning OSni tushuntirish kuchi keskin kamayadi.
• Immunoterapiya bo‘lmagan tadqiqotlarda PFS va ORR uchun juda yuqori \(R^2\) va past geterogenlik qayd etilgan.
• Mono/kombinatsiya immunoterapiya tadqiqotlarida PFS va ORRning surrogatlik kuchi susaygan va geterogenlik oshgan.
• PD-L1 bo‘yicha stratifikatsiya ayrim immunoterapiya kichik guruhlarida tadqiqotlararo geterogenlikni kamaytirgan.
• Manbaning tahlil doirasida kelajakdagi birinchi liniya tadqiqotlari uchun PFSga asoslangan STE hisoblash mumkin.

Tadqiqot isbotlamagan yoki qo‘llab-quvvatlamagan xulosalar

• PFS barcha rivojlangan urotelial karsinoma davolashlarida OS o‘rnini bosishi mumkinligi ko‘rsatilmagan.
• ORRning oshishi individual bemorlarda albatta uzoqroq umrni ta’minlashi ko‘rsatilmagan.
• PD-L1 bo‘yicha stratifikatsiya barcha immunoterapiya tadqiqotlarida surrogat yakuniy nuqta muammosini hal qilishi ko‘rsatilmagan.
• \(R^2=1,000\) qiymatlari, ayniqsa tadqiqotlar soni kam kichik guruhlarda mukammal biologik yoki klinik surrogatlik dalili emas.
• Meta-tahlil individual bemor ma’lumotlariga asoslanmagani sabab bemorga xos PFS yoki ORRdan individual OS davomiyligini hisoblab bo‘lmaydi.
• Tadqiqot muayyan dori boshqasidan ustunligini baholash uchun ishlab chiqilmagan.
• Natijalarni erta yoki lokalizatsiyalangan urotelial karsinomaga avtomatik tarzda umumlashtirib bo‘lmaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot PRISMA tamoyillariga muvofiq o‘tkazilgan tizimli sharh va tadqiqot-darajali meta-tahlil sifatida ishlab chiqilgan. Manba protokol PROSPEROda prospektiv tarzda CRD420261390551 raqami bilan ro‘yxatdan o‘tkazilganini bildiradi.

PubMed, Web of Science va Scopus ma’lumotlar bazalarida 2010-yil yanvar–2026-yil may davrida chop etilgan III faza randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar qidirilgan va til cheklovi qo‘llanmagan. Qidiruv atamalari “urothelial carcinoma” va “phase III” iboralarini AND operatori bilan birlashtirishga asoslangan.

Kiritish mezonlari

Tadqiqot tahlilga kiritilishi uchun:

• gistologik tasdiqlangan mahalliy rivojlangan yoki metastatik urotelial karsinoma bemorlarini o‘z ichiga olishi,
• tizimli davolashlarni taqqoslaydigan III faza randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqot bo‘lishi,
• OS uchun HR va %95 ishonch oralig‘ini bildirishi,
• shuningdek PFS HR/%95 GA yoki har ikki tadqiqot guruhi uchun ORR ma’lumotlaridan kamida birini taqdim etishi

zarur.

Ma’lumotlar qanday ajratib olindi?

Jianjun Ye va Xinyang Liao ma’lumotlarni mustaqil ravishda ajratib olgan; kelishmovchiliklar Yige Bao bilan konsensus orqali hal qilingan. Agar bir tadqiqotning bir nechta nashr qilingan tahlili mavjud bo‘lsa, omon qolish ma’lumotlarining yetukligini oshirish uchun eng uzoq kuzatuvga ega eng yangilangan nashr tanlangan.

Yig‘ilgan o‘zgaruvchilar davolash liniyasi, davolash turi, PD-L1 holati, namuna hajmi, OS HR, PFS HR va tajriba/nazorat ORR qiymatlarini o‘z ichiga olgan.

Ko‘p guruhli tadqiqotlar qanday ishlangan?

Manba metodiga ko‘ra ko‘p guruhli RCTdagi har bir tajriba guruhi umumiy nazorat guruhi bilan alohida taqqoslangan va bu taqqoslashlar meta-tahlilda mustaqil ma’lumot nuqtalari sifatida ishlangan.

Bu usul 1-jadvalni talqin qilishda muhim. DANUBE, KEYNOTE-361 va IMvigor130 kabi ko‘p guruhli tadqiqotlar bir nechta qatorda ko‘rinadi. Shu sababli 1-jadvaldagi 24 qatorning barchasi 24 ta noyob tadqiqot nomini anglatmaydi. Shunga qaramay, manba natijalar matnida “24 RCT” iborasidan foydalanadi.

Skrining oqimidagi sonli nomuvofiqlik

1-rasmda dastlab 3.819 ta yozuv topilgani, 1.913 ta takroriy yozuv olib tashlangani va 2.452 ta yozuv qolgani ko‘rsatilgan. Bu uchta son arifmetik jihatdan bir-biriga mos kelmaydi:

\[ 3819-1913=1906 \]

bo‘lishi kerak. Biroq rasmning keyingi bosqichlari o‘zaro mos:

\[ 2452-2417=35 \]

va to‘liq matn baholashida chiqarilgan 1+7+3=11 yozuvdan so‘ng:

\[ 35-11=24 \]

natija olinadi. Demak, muammo PRISMA oqimining birinchi takroriy yozuv bosqichidagi sonlardan kamida bittasi noto‘g‘ri yozilganidadir. Qaysi son to‘g‘ri ekani ko‘rib chiqilgan manbadan aniqlab bo‘lmaydi.

Manba bildirgan tadqiqot tuzilishi

12.396 yig‘indisi 1-jadvaldagi 24 ta tahlil qatorining namuna hajmlari yig‘indisiga teng. Ko‘p guruhli tadqiqotlarning umumiy nazorat guruhlari alohida taqqoslashlarda takror ishlatilgani sabab bu son noyob randomizatsiyalangan shaxslarning qayta tuzilgan jami sifatida emas, balki manba bergan tahlil yig‘indisi sifatida o‘qilishi kerak.

Asosiy statistik natijalar

PD-L1 kichik guruhlarida e’tibor berish kerak bo‘lgan nuqta

PD-L1 yuqori PFS guruhidagi oltita taqqoslashda kuchli va statistik jihatdan ahamiyatli Pearson munosabati topilgan. Aksincha, PD-L1 past PFS guruhidagi to‘rtta taqqoslashda \(R^2=1,000\) bo‘lishiga qaramay Pearson ishonch oralig‘i −0,570 dan 0,997 gacha. ORR uchun teskari naqsh kuzatiladi: PD-L1 yuqori guruhda ishonch oralig‘i nolni ozgina kesib o‘tadi, PD-L1 past guruhdagi to‘rtta taqqoslashda esa kuchli manfiy korrelyatsiya qayd etilgan.

Manbaning cheklovlar bo‘limida bu paradoks ochiq ko‘rib chiqiladi va kichik guruh sonlarida \(R^2=1,000\) natijalari ortiqcha moslashuv hamda cheklangan erkinlik darajalarining matematik oqibati bo‘lishi mumkinligi ta’kidlanadi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Zamonaviy la/mUC davolash davridagi III faza randomizatsiyalangan tadqiqotlarni birlashtiradi.
• PFS va ORR bir xil doirada OSga nisbatan baholangan.
• Davolash liniyasi, immunoterapiya holati va PD-L1 bo‘yicha alohida kichik guruh tahlillari o‘tkazilgan.
• Surrogatlik faqat Pearson korrelyatsiyasi bilan emas, \(R^2\), geterogenlik va STE yondashuvi bilan birga baholangan.
• Bir nechta nashri mavjud tadqiqotlar uchun eng uzoq kuzatuvga ega eng yangilangan natijalar tanlangani bildirilgan.

Asosiy cheklovlar

Tahlil individual bemor ma’lumotlari o‘rniga agregatsiyalangan tadqiqot-darajali ma’lumotlarga asoslanadi. Shu sababli boshlang‘ich o‘sma yuki, metastatik joylar yoki bemorga xos biomarkerlar kabi o‘zgaruvchilarning individual darajada PFS–OS munosabatiga ta’sirini o‘rganib bo‘lmaydi.

Progressiyadan keyingi davolashlar tadqiqotlar va davrlar o‘rtasida farqlanadi. Ayniqsa keyingi liniya tadqiqotlarida bu holat boshlang‘ich davolashning OSga ta’sirini chalkashtirishi mumkin.

PD-L1 kichik guruhlarida tadqiqotlar soni kam. Mualliflar ta’kidlaganidek, ayrim to‘rtta tadqiqotli tahlillarda \(R^2=1,000\) topilishi kuchli tasdiq emas, balki ortiqcha moslashuv belgisi bo‘lishi mumkin.

Bundan tashqari, manba ichidagi PRISMA sonlari arifmetik jihatdan to‘liq mos kelmaydi va “24 RCT” ifodasi bilan ko‘p guruhli tadqiqotlarning alohida ma’lumot nuqtalari sifatida ishlatilishi o‘rtasida tadqiqot/taqqoslash birligi bo‘yicha aniqlik muammosi mavjud.

Manba va Usul Haqida Izoh

To‘liq original tadqiqot nomi: Surrogate Endpoints for Overall Survival in Advanced Urothelial Carcinoma: A Trial-level Meta-analysis of Randomized Controlled Trials

Mualliflar va tartibi: Jianjun Ye; Xinyang Liao; Jie Feng; Zeyu Chen; Kai Chen; Tiancheng Liu; Qiang Wei; Yige Bao.

Teng hissa: Manbada Jianjun Ye, Xinyang Liao, Jie Feng va Zeyu Chen tadqiqotga teng hissa qo‘shgani aniq ko‘rsatilgan.

Mas’ul mualliflar: Qiang Wei va Yige Bao.

Qiang Wei aloqa: Department of Urology and Institute of Urology, West China Hospital, Sichuan University, Chengdu, China; weiqiang933@126.com.

Yige Bao aloqa: Department of Urology and Institute of Urology, West China Hospital, Sichuan University, Chengdu, China; yige.bao@scu.edu.cn.

Muassasa 1: Department of Urology and Institute of Urology, West China Hospital, Sichuan University, Chengdu, China.

Muassasa 2: West China School of Medicine, Sichuan University, Chengdu, China.

Muassasa 3: State Key Laboratory of Oral Diseases & National Clinical Research Center for Oral Diseases, Department of Orthodontics, West China Hospital of Stomatology, Sichuan University, Chengdu 610041, China.

Manba turi: Tizimli sharh va randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlarning tadqiqot-darajali meta-tahlili.

Taqriz holati: Ushbu tadqiqot ekspert taqrizidan o‘tmagan preprintdir; natijalar ushbu nashr bosqichi hisobga olingan holda baholanishi kerak.

Platforma: SSRN.

DOI: 10.2139/ssrn.6958402

Rasmiy havola: https://ssrn.com/abstract=6958402

Nashr yili: 2026. Mavjud rasmiy SSRN bibliografik natijasida aniq yuborish/yuklash sanasi ochiq ko‘rsatilmagani sabab yanada aniq sana qo‘shilmagan.

Jurnal/jild/son: Ko‘rib chiqilgan versiya uchun taqrizli jurnal, jild yoki son ma’lumoti mavjud emas.

Nashriyot: Ushbu versiya uchun taqrizli nashr nashriyoti qo‘llanilmaydi; manba SSRNdagi preprintdir.

PROSPERO: Manba tizimli sharh protokoli CRD420261390551 raqami bilan prospektiv ro‘yxatdan o‘tkazilganini bildiradi. Ushbu ro‘yxat raqami mazkur baholashda tashqi ro‘yxat tizimi orqali mustaqil tasdiqlanmagan.

Litsenziya: Ko‘rib chiqilgan versiyada Creative Commons yoki shunga o‘xshash ochiq qayta foydalanish litsenziyasi aniq ko‘rsatilmagan. Shu sababli original meta-regressiya rasmlari Verianla HTMLiga aynan ko‘chirilmagan, manbada aniq qayd etilgan qiymatlar HTML jadvallari orqali qayta taqdim etilgan.

Moliyalashtirish: 1.3.5 project for disciplines of excellence, West China Hospital, Sichuan University (ZYGD23001) va National Key Research and Development Program of China (2022YFC3602902, 2022YFC3602901).

Manfaatlar to‘qnashuvi: Manbada Yige Bao tadqiqotga oid moliyaviy yoki boshqa manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildiradi.

Ma’lumotlar mavjudligi: Manbada “Not applicable” deb ko‘rsatilgan.

Muallif hissalari: Tadqiqot dizayni Yige Bao va Qiang Wei; ma’lumotlarni olish Jianjun Ye, Xinyang Liao va Yige Bao; ma’lumotlarni tahlil qilish va talqin etish Jianjun Ye, Jie Feng, Zeyu Chen, Tiancheng Liu, Kai Chen va Xinyang Liao; dastlabki qoralama Jianjun Ye, Xinyang Liao va Jie Feng; tanqidiy tahrir Jianjun Ye va Yige Bao; statistik tahlil Jianjun Ye; moliyalashtirish Yige Bao va Qiang Wei; ma’muriy/texnik/material yordam va nazorat Yige Bao va Qiang Wei tomonidan amalga oshirilgan.

Manba ichidagi sonli nomuvofiqlik 1: PRISMA oqimida 3.819 ta dastlabki yozuvdan 1.913 ta takroriy yozuv olib tashlangani holda 2.452 ta yozuv qolgani yozilgan. Bu uchta son bir vaqtning o‘zida arifmetik jihatdan to‘g‘ri bo‘la olmaydi. Manbadan qaysi son yozuv xatosi ekanini aniqlab bo‘lmagani sabab son jimgina tuzatilmagan.

Manba ichidagi tahlil birligi muammosi: Matnda 24 RCT va 12.396 bemor qayd etilgan. Biroq ko‘p guruhli tadqiqotlarning tajriba guruhlari umumiy nazorat guruhiga qarshi alohida ma’lumot nuqtalari sifatida tahlil qilingan va bir xil tadqiqot nomlari 1-jadvalda takrorlangan. Shu sababli 24 soni noyob tadqiqotlar soni bilan juft tahliliy taqqoslashlar sonini aniq ajratmaydi. 12.396 qiymati ham 1-jadvaldagi 24 ta tahlil qatorining namuna hajmlari yig‘indisidir.

PD-L1 statistik ogohlantirishi: Ayrim kichik PD-L1 kichik guruhlarida \(R^2=1,000\) bilan statistik jihatdan ahamiyatli bo‘lmagan Pearson korrelyatsiyalari birga qayd etilgan. Manba buni ortiqcha moslashuv va cheklangan erkinlik darajasining matematik natijasi sifatida ochiq tan oladi.

Qo‘shimcha material cheklovi: Asosiy matn Supplementary Table 1–3 va Supplementary Figure 1–2ga murojaat qiladi; biroq bu qo‘shimcha materiallar ko‘rib chiqilgan asosiy manba tarkibida mavjud emas. Shu sababli asosiy matnda aniq berilgan STE misolidan tashqari qo‘shimcha jadval yoki rasmlardan qiymat chiqarilmagan.

Ilmiy talqin chegarasi: Tahlil tadqiqot-darajali korrelyatsiyalarga asoslanadi. Natijalar individual bemorlarda PFS yoki ORR shaxsiy OS davomiyligini bashorat qila olishini anglatmaydi va muayyan davolashning klinik ustunligini isbotlamaydi.

Ilmiy mazmun chegarasi: Ushbu Verianla matnidagi namuna hajmi, metod, meta-regressiya natijalari, \(R^2\), Pearson korrelyatsiyalari, \(I^2\), STE, davolash liniyasi va PD-L1 tahlillari faqat ko‘rib chiqilgan tadqiqotga asoslanadi. Tashqi manba faqat sarlavha, SSRN identifikatori va DOI kabi bibliografik maydonlarni tekshirish uchun ishlatilgan.

Meta Teglar