Nominal anaforik kapsullash, ilgari diskurs ichida shakllantirilgan voqea, holat, taklif yoki baholash reprezentatsiyasini ot birikmasi orqali qayta kirish mumkin bo‘lgan diskurs obyektiga aylantiruvchi anaforik mexanizmdir. Ushbu eksperimental tadqiqot ispan tilida bunday reprezentatsiyani aniq artikl yoki ko‘rsatish aniqlovchisi orqali qayta ochish onlayn tilni qayta ishlashni o‘zgartiradimi va bu ta’sir kapsullovchi otning yangi konseptual ma’lumot kiritish-kiritmasligiga bog‘liqmi, degan savolni ko‘z kuzatuvi usuli bilan o‘rganadi. Yakuniy tahlil ona tili ispan tili bo‘lgan 179 ishtirokchiga asoslanadi. Asosiy topilma shuki, ko‘rsatishlikning o‘zi butun diskurs bo‘ylab umumiy qayta ishlash jazosi keltirib chiqarmaydi; biroq antecedentni yangi konseptual doira ostida qayta kategoriyalovchi otlar bilan birlashganda kapsullovchi ifodada mahalliy o‘qish xarajati ortadi. Bunga qarshi ravishda aniqlovchi turi bilan axborot yukining bevosita o‘zaro ta’siri statistik jihatdan ahamiyatli emas; shu sababli shartlar orasidagi farqlanish tasdiqlangan o‘zaro ta’sir sifatida talqin qilinmaydi.

Tadqiqotning boshlang‘ich nuqtasi shundaki, aniq artikl va ko‘rsatish aniqlovchisi bir xil diskurs reprezentatsiyasini ko‘rsata olsa ham, ular bir xil grammatik ko‘rsatmani bermaydi. Aniq artikl maqsad reprezentatsiyaning kontekstdan qayta olinishi mumkinligini bildirsa, ko‘rsatish aniqlovchisi o‘sha reprezentatsiyani qo‘shimcha ravishda joriy diqqat markaziga olib chiqishni talab qiluvchi deyktik-diqqatga oid ko‘rsatmani tashiydi. Tadqiqotning asosiy savoli ushbu qo‘shimcha protseduraviy ko‘rsatma o‘qish vaqtida o‘lchanadigan kognitiv xarajat hosil qiladimi, degan masaladir.

Natijalar bu xarajat doimiy emasligini ko‘rsatadi. Antecedent reprezentatsiyasini faqat umumiyroq kategoriya ostida davom ettiruvchi ifodalarda ko‘rsatish aniqlovchisi bilan artikl o‘rtasida ishonchli umumiy o‘qish farqi topilmaydi, ammo ayni antecedentni yangi konseptual kategoriya ostida qayta talqin qiluvchi ifodalarda ko‘rsatish aniqlovchisidan foydalanish kapsullovchi ot birikmasida ham umumiy o‘qish vaqtini, ham birinchi-o‘tish o‘qish vaqtini oshirgan. Ta’sirning butun gapga yoyilmasligi qo‘shimcha kognitiv sa’y diskurs reprezentatsiyasi qayta shakllantiriladigan mahalliy nuqtada jamlanishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Nominal anaforik kapsullash nima qiladi?

Oddiy ot anaforasi ko‘pincha ilgari tilga olingan muayyan obyekt yoki shaxsga qayta ishora qiladi. Nominal anaforik kapsullashda esa qayta chaqiriladigan narsa ko‘pincha avvalgi gapda uchragan bitta ot emas. Avvalgi gapdan chiqarilgan voqea, holat, taklif yoki baholash kabi kontekst bilan boyitilgan mental reprezentatsiya qayta chaqiriladi va ot orqali diskurs ichida yangi obyekt singari ishlatiladigan holga keltiriladi.

Shu sababli antecedentni faqat yuzadagi so‘zlar ketma-ketligi deb tasavvur qilish yetarli emas. Tadqiqotning nazariy doirasida avvalgi til bo‘lagi o‘quvchida mental reprezentatsiya qurilishini qo‘zg‘atadi. Keyingi kapsullovchi ot birikmasi esa bu reprezentatsiyani qayta faollashtiradi, unga otli kategoriya beradi va diskursning davomida u haqida yangi predikat tuzishga imkon beradi.

Verianla uchun mustaqil tushuntiruvchi misolni ko‘rib chiqaylik: “Kengash yig‘ilishni so‘nggi daqiqada bekor qildi.” jumlasidan keyin “Bu qaror xodimlarni hayratga soldi.” deyilganda, “bu qaror” ilgari ochiq ot sifatida mavjud bo‘lmagan butun bir voqeani diskurs obyektiga aylantirish imkonini beradi. Bu misol tadqiqotning eksperimental stimuli emas; mexanizmni tushuntirish uchun tuzilgan o‘quv misolidir.

Aniq artikl va ko‘rsatish aniqlovchisi bir xil antecedentga ishora qilsa, nega ular turlicha qayta ishlanishi mumkin?

Chunki tadqiqotning nazariy doirasida ot reprezentatsiya qaysi konseptual kategoriya ostida tushunilishini belgilasa, aniqlovchi ushbu reprezentatsiyaga qanday kirish kerakligi haqida protseduraviy ko‘rsatma beradi; ko‘rsatish aniqlovchisi oddiy aniqlanuvchanlikka qo‘shimcha ravishda reprezentatsiyani joriy diqqat markaziga aylantirishni talab qiladi.

Konseptual ma’no va protseduraviy ma’no farqi

Tadqiqot ot va aniqlovchining hissasini bir-biridan ajratadi. Ot bosh qismi o‘quvchiga reprezentatsiya nima sifatida konseptuallashtirilishini aytadi. Aniqlovchi esa ayni reprezentatsiyani qanday topish va unga qanday kirish bo‘yicha inferensial jarayonni yo‘naltiradi.

Aniq artikl maqsad diskurs obyektining mavjud kontekst, umumiy bilim yoki avvalgi diskurs orqali yagona tarzda aniqlanishi mumkinligini bildiradi. Ko‘rsatish aniqlovchisi ham aniq ifodadir; biroq bunga qo‘shimcha ravishda maqsadni bevosita kirish mumkin bo‘lgan va diqqat jihatdan ajralib turuvchi diskurs obyekti sifatida ko‘rib chiqishni talab qiluvchi deyktik komponentni o‘z ichiga oladi.

Shuning uchun tadqiqotchilar ko‘rsatish aniqlovchisi albatta ko‘proq “konseptual mazmun” qo‘shadi, deb faraz qilmaydi. Farq reprezentatsiya mazmunidan ko‘ra o‘quvchining unga kirish uchun bosib o‘tadigan inferensial yo‘lining cheklanishidadir. Tadqiqotning “procedural meaning” yondashuvi markazida aynan shu farq turadi.

Umumlashtirish va qayta kategoriyalash o‘rtasidagi farq

Eksperimentning ikkinchi o‘lchovi kapsullovchi ot antecedentga qancha yangi konseptual ma’lumot qo‘shishidir. Umumlashtiruvchi kapsullash antecedentda yaratilgan reprezentatsiyaning asosiy konseptual uzluksizligini saqlaydi; avvalgi voqeani kengroq kategoriya ostida qayta obyektlashtiradi, ammo yangi baholash doirasini majburan yuklamaydi.

Qayta kategoriyalovchi kapsullash esa ayni antecedentni qayta chaqirar ekan, unga yangi konseptual nuqtayi nazar qo‘shadi. Ilgari bayon qilingan voqea endi faqat “bir voqea” sifatida emas, balki yanada aniqroq yoki baholovchi kategoriya ostida ko‘rib chiqiladi. Demak, o‘quvchi faqat eski reprezentatsiyaga qaytmaydi; uning qanday tushunilishi kerakligini ham yangilaydi.

Eksperiment bu farqni past axborot yukiga ega umumlashtiruvchi ot birikmalari bilan yuqori axborot yukiga ega qayta kategoriyalovchi ot birikmalari o‘rtasida operatsionallashtiradi. Shunday qilib, aniqlovchining protseduraviy ko‘rsatmasi bilan otning konseptual hissasi birgalikda qanday qayta ishlanishini sinash mumkin bo‘ladi.

Ikki jarayonning bir nuqtada qo‘shilishi nega muhim?

Ko‘rsatish aniqlovchisi reprezentatsiyani allaqachon aniqlanishi mumkin va diqqat jihatdan kirish mumkin bo‘lgan maqsad sifatida qayta ishlashni talab qiladi. Qayta kategoriyalovchi ot esa ayni vaqtda o‘sha reprezentatsiyaning konseptual identifikatsiyasini qayta tashkil qiladi. Tadqiqot muhokama qiladigan ehtimolga ko‘ra, o‘quvchi bu yerda ikki jarayonni birga olib boradi: avvalgi diskurs reprezentatsiyasini yangi kategoriya ostida qurish va ayni shakllanayotgan reprezentatsiyani ko‘rsatish aniqlovchisi talab qilgan ajralib turuvchi maqsad sifatida ishlatish.

Umumlashtiruvchi ifodada esa antecedentning konseptual doirasi tubdan o‘zgarmaydi. Shu sababli ko‘rsatish aniqlovchisining qo‘shimcha diqqat ko‘rsatmasi va otning konseptual jarayoni bir xil barqaror reprezentatsiyaga tatbiq etilishi mumkin. Eksperiment natijalarining muhim qismi ko‘rsatish aniqlovchisi xarajati nega aynan qayta kategoriyalovchi ifodada ko‘rinadigan bo‘lib qolishini shu tuzilma orqali muhokama qiladi.

Ikki tadqiqot gipotezasi

H1 ko‘rsatish orqali aniqlash aniq artiklli kapsullovchi ot birikmalariga nisbatan yuqoriroq qayta ishlash sa’yini keltirib chiqarishini bashorat qiladi. H2 esa bu qo‘shimcha xarajat ot axborot uzluksizligini saqlaydigan umumlashtirish shartiga nisbatan yangi konseptual ma’lumot qo‘shiladigan qayta kategoriyalash shartida kuchliroq bo‘lishini bashorat qiladi.

Natijalarni talqin qilishda ushbu ikki gipoteza bir xil darajada qo‘llab-quvvatlanmaganini ajratish kerak. H1 faqat qisman qo‘llab-quvvatlangan. H2 ga mos oddiy-ta’sir naqshi paydo bo‘lgan, biroq aniqlovchi × axborot yuki bevosita o‘zaro ta’sir testi ahamiyatli chiqmagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

2 × 2 eksperiment dizayni

Eksperiment ikki mustaqil o‘zgaruvchini kesishadi. Birinchi o‘zgaruvchi aniqlovchi turi: aniq artikl yoki ko‘rsatish aniqlovchisi. Ikkinchi o‘zgaruvchi axborot yuki: umumlashtirish yoki qayta kategoriyalash. Shu tariqa to‘rtta eksperimental shart hosil bo‘ladi.

Stimullarning sintaktik tuzilishi shartlar orasida o‘zgarmas saqlangan va kritik o‘zgarish kapsullovchi ot birikmasining aniqlovchisi hamda ot boshining axborot yuki bilan cheklangan. Antecedent barcha shartlarda yuqori kirish mumkinligiga ega, aniq va raqobatchi referentlardan xoli qilib tuzilgan.

Tahlil hududlari

Eksperimentda beshta qiziqish sohasi belgilangan, hozirgi tahlilda gipotezalar bilan bevosita bog‘liq uchta hudud ishlatilgan. Butun kritik diskurs/gap hududi mahalliy xarajat umumiy integratsiyaga o‘tadimi-yo‘qmi, o‘lchaydi. Kapsullovchi ifoda hududi aniqlovchi bilan otga oid axborot yuki bevosita birlashadigan kritik sohadir. Antecedent hududi esa kapsullovchi ifodani ko‘rgandan so‘ng o‘quvchining oldingi ma’lumotga qaytish, tekshirish yoki qayta tahlil qilish xulqini baholash uchun ishlatiladi.

Ko‘z kuzatuvi o‘lchovlari

Ishtirokchilar va eksperiment qurilmasi

Dastlab ona tili ispan tili bo‘lgan 208 kishi eksperimentda qatnashgan. Kalibrlash muammosi, ko‘z izining yo‘qolishi yoki kritik sinovlarda yozuv sifatining yetarli emasligi sababli 29 kishining ma’lumoti tahlildan chiqarilgan va yakuniy namuna 179 kishidan iborat bo‘lgan. Ishtirokchilar 18–40 yosh oralig‘ida; %65,9-i ayol va %34,1-i erkak. Ular normal yoki tuzatilgan-normal ko‘rishga ega ekanini va o‘qish buzilishlari yo‘qligini bildirgan.

Ko‘z harakatlari EyeLink 1000 Plus yordamida nazorat qilingan laboratoriya sharoitida qayd etilgan. Ishtirokchilar matnlarni ovozsiz va tabiiy tarzda o‘qigan. Bosh holatini barqarorlashtirish uchun iyak va peshona tayanchlari ishlatilgan; eksperimentdan oldin kalibrlash va tekshirish bajarilgan, qayd sifati pasayganda kalibrlash takrorlangan.

Ishtirokchilarga tadqiqotning haqiqiy referensial manipulyatsiyasi tushuntirilmagan. Kritik stimullar to‘ldiruvchi ketma-ketliklar va boshqa eksperiment stimullari bilan navbatma-navbat taqdim etilgan, taqdimot tartibi psevdotasodifiylashtirilgan va ayni eksperimental shartning kritik elementlari ketma-ket kelishiga yo‘l qo‘yilmagan. Maqsad ishtirokchining eksperiment naqshini oldindan payqashini kamaytirishdir.

Statistik model

O‘qish vaqtlari har bir qiziqish sohasidagi so‘zlar soniga bo‘linib, har bir so‘zga normallashtirilgan. TRT va FRT uchun log-transformatsiyalangan so‘z-normalizatsiya qilingan o‘qish vaqtlariga umumlashtirilgan additiv aralash modellar qo‘llangan. Musbat RRT ayni yondashuv doirasida faqat qayta o‘qish sodir bo‘lgan kuzatuvlar uchun modellashtirilgan; RRO esa logit bog‘lanishli binom model bilan tahlil qilingan.

Manbada berilgan umumiy model tuzilishi:

Outcome ~ AOI * InformationalLoad * Determination + nLettersPerWord + s(Participant, bs="re") + s(Topic, bs="re")

Bu yerda AOI tahlil hududini, InformationalLoad umumlashtirish–qayta kategoriyalash qarama-qarshiligini, Determination artikl–ko‘rsatish aniqlovchisi qarama-qarshiligini ifodalaydi. Har bir so‘zdagi harflar soni kovariat sifatida modelga kiritilgan; ishtirokchi va mavzu uchun tasodifiy-ta’sir smooth komponentlari ishlatilgan.

Modellar R dagi mgcv paketi yordamida restricted maximum likelihood usuli bilan baholangan. Rejalashtirilgan taqqoslashlar nazariy jihatdan oldindan belgilanganligi sababli manba tadqiqot ko‘p taqqoslash tuzatmasini qo‘llamagan. Vaqtga asoslangan natijalar millisekund/so‘z va foiz o‘zgarishi; RRO natijalari esa ehtimollik va foiz-punkt farqi shaklida xabar qilingan.

Ko‘rsatishlik haqiqatan o‘qish xarajatini oshirdimi?

Umuman olganda, yo‘q; ahamiyatli o‘sish ayniqsa antecedentni yangi konseptual kategoriya ostida qayta talqin qiladigan kapsullovchi ot birikmalarining mahalliy qayta ishlanishida kuzatildi va bu oddiy-ta’sir naqshiga qaramay aniqlovchi turi bilan axborot yukining bevosita o‘zaro ta’siri ahamiyatli emas edi.

Butun diskurs darajasidagi natija

Butun kritik diskurs ketma-ketligida ko‘rsatish aniqlovchisidan foydalanish ishonchli umumiy qayta ishlash jazosi keltirib chiqarmagan. Umumlashtirish shartida TRT 227,0 dan 228,1 ms/so‘zga ko‘tarilgan (+%0,5; p=.873); qayta kategoriyalashda esa 232,9 dan 231,0 ms/so‘zga o‘zgargan (−%0,8; p=.798). Har ikki farq ham ahamiyatli emas.

FRT, qayta o‘qish ehtimoli va qayta o‘qish vaqti uchun ham umumiy darajada ahamiyatli ko‘rsatish aniqlovchisi ta’siri aniqlanmagan. Bu natija ko‘rsatish aniqlovchisidan foydalanish butun diskursni doimiy ravishda qiyinlashtiradi, degan da’voni qo‘llab-quvvatlamaydi.

Kapsullovchi ifoda: kritik mahalliy ta’sir

TRT da umumlashtirish shartidagi ko‘rsatish aniqlovchisi o‘sishi ahamiyatli emas. Qayta kategoriyalash shartidagi taxminan %9,8 lik o‘sish esa ahamiyatlidir. FRT da ham ayni asosiy naqsh ko‘rinadi: umumlashtirishda %15 lik tavsifiy farq p=.111 bilan ahamiyatli emas, qayta kategoriyalashda esa %29,2 lik o‘sish p=.004.

Bu natija ayniqsa muhim, chunki FRT o‘quvchining kapsullovchi ifoda bilan ilk uchrashuvdagi qayta ishlashini ifodalaydi. Shu sababli recategorization shartidagi farq faqat keyinroq yuzaga keladigan noto‘g‘ri tushunishni tuzatish yoki qayta o‘qish xulqi emas; u dastlabki reprezentatsiya qurilayotgan paytdayoq ko‘rinadi.

Axborot yukining o‘z ta’siri

Artikl ishlatilgan ot birikmalarida qayta kategoriyalash umumlashtirishga nisbatan TRT ni 231,2 dan 241,7 ms/so‘zga oshirgan bo‘lsa-da, farq ahamiyatli emas (+%4,6; p=.175). Ko‘rsatish aniqlovchili ifodalarda esa qayta kategoriyalash 236,1 dan 265,4 ms/so‘zga ko‘tarilgan va farq ahamiyatli deb topilgan (+%12,4; p<.001).

Biroq ushbu oddiy taqqoslashlardan “axborot yuki bilan ko‘rsatishlik o‘rtasida isbotlangan o‘zaro ta’sir bor” degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi. TRT uchun bevosita o‘zaro ta’sir p=.110, FRT uchun p=.328. Tadqiqot H2 talqinini “naqsh gipotezaga mos, biroq o‘zaro ta’sir statistik jihatdan tasdiqlanmadi” shaklida saqlashining sababi shudir.

Qayta o‘qishda ayni ta’sir kuzatilmadi

Kapsullovchi ifoda hududidagi RRO va RRT taqqoslashlari ahamiyatli emas. Bu holat asosiy farq o‘quvchining keyinroq ifodaga qaytib, uni uzoq qayta ishlashidan ko‘ra ilk uchrashuvdagi reprezentatsiya qurilishida jamlanishini qo‘llab-quvvatlovchi taqsimotni ko‘rsatadi.

Antecedent hududiga qaytish

Antecedent hududida ham aniqlovchi turining ishonchli ta’siri topilmagan. Masalan, qayta kategoriyalash shartida TRT ko‘rsatish aniqlovchili ketma-ketliklarda tavsifiy jihatdan pastroq bo‘lsa-da, farq p=.070 darajasida va ahamiyatli emas. Birinchi-o‘tish vaqti, qayta o‘qish ehtimoli va qayta o‘qish vaqti uchun ham ahamiyatli aniqlovchi ta’sirlari kuzatilmagan.

Antecedentdagi birinchi-o‘tish o‘lchovlari eksperimental manipulyatsiyadan oldin sodir bo‘lishini ham unutmaslik kerak. Shu sababli bu yerda shartlar orasida tizimli farq bo‘lmasligi kritik ifodani ko‘rishdan oldin guruhlar o‘rtasida aniq qayta ishlash ajralishi bo‘lmagani bilan mos keladi.

Nega mahalliy xarajat bor, ammo butun gapni o‘qish qiyinlashmaydi?

Tadqiqot talqiniga ko‘ra, qo‘shimcha qayta ishlash sa’yi reprezentatsiya qayta chaqiriladigan va yangi konseptual kategoriya ostida quriladigan kapsullovchi ot birikmasida jamlanadi; bu jarayon tugagach, yuzaga kelgan diskurs obyekti gapning davomiga qo‘shimcha tuzatish talab qilmasdan integratsiya qilinishi mumkin.

Diskurs kompensatsiyasi

Qayta kategoriyalash shartidagi ahamiyatli TRT va FRT ta’sirlari faqat kritik kapsullovchi ifodada yuzaga kelgan. Butun diskurs darajasida ayni farq davom etmagan va keyinroq antecedentga qaytish xulqida ham ishonchli o‘sish kuzatilmagan.

Bu taqsimot qayta ishlash sa’yi diskurs bo‘ylab teng tarqalish o‘rniga kognitiv ta’sir paydo bo‘ladigan nuqtaga sarflanishi mumkinligi haqidagi qarashga mos keladi. O‘quvchi kapsullovchi ifodada antecedentni qayta chaqiradi, uni otli diskurs obyektiga aylantiradi va qayta kategoriyalash bo‘lsa, uning konseptual tuzilishini yangilaydi. Bu ish tugagach, yangi reprezentatsiya diskursning qolgan qismida ishlatiladigan holga keladi.

Shu sababli uzoqroq birinchi-o‘tish vaqti tadqiqot talqiniga ko‘ra kech “ta’mirlash” belgisi emas, balki dastlabki diskurs reprezentatsiyasi qurilayotgan paytdagi qo‘shimcha sa’y ko‘rsatkichidir.

H1 va H2 uchun yakuniy baholash

H1 qisman qo‘llab-quvvatlangan. Ko‘rsatish aniqlovchisi barcha shartlarda yoki barcha tahlil hududlarida yuqoriroq qayta ishlash xarajatini keltirib chiqarmagan. Ishonchli xarajat ayniqsa qayta kategoriyalovchi kapsullovchi ifodada kuzatilgan.

H2 bo‘yicha natija yanada cheklangan. Oddiy-ta’sir naqshi ko‘rsatish aniqlovchisi qayta kategoriyalashda qimmatroq bo‘ladi, degan kutish bilan mos keladi. Biroq bevosita Determination × Informational Load o‘zaro ta’siri ahamiyatli chiqmagani sababli H2 statistik jihatdan tasdiqlangan deb hisoblanmasligi kerak.

Tadqiqot nima deydi, nima demaydi?

Tadqiqot ko‘rsatish aniqlovchilari aniq artikllarga nisbatan tabiatan doimo qiyinroq qayta ishlanishini ko‘rsatmaydi. Shuningdek, faqat “ko‘proq ma’lumot = ko‘proq qiyinchilik” kabi bir o‘lchovli izohni ham taklif qilmaydi. Topilmalar aniqlovchining protseduraviy ko‘rsatmasi bilan otning konseptual jarayonini birgalikda baholash kerakligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan torroq xulosa shuki: yuqori kirish mumkinligiga ega va raqobatchi referentlarni o‘z ichiga olmaydigan ispancha diskurs kontekstlarida ko‘rsatish aniqlovchisidan foydalanishning qo‘shimcha qayta ishlash xarajati umumiy emas; u muayyan konseptual qayta ramkalash shartida kapsullovchi ot birikmasining mahalliy qayta ishlanishida ko‘rinadigan bo‘lgan.

Ushbu natijalarning chegaralari ham aniq. Namuna ona tili ispan tili bo‘lgan va bitta universitet muhitidan yig‘ilgan ishtirokchilarga asoslanadi. Antecedentlar ataylab yuqori kirish mumkin va noaniqlikdan xoli qilingan. Shuning uchun raqobat qiluvchi bir nechta antecedent mavjud bo‘lgan, boshqa tillar ishlatilgan yoki boshqa diskurs shartlari qo‘llangan hollarda ayni qayta ishlash naqshi albatta paydo bo‘lishi ko‘rsatilmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot:Definiteness and Demonstrativity in Nominal Anaphoric Encapsulation: Eye-Tracking Evidence in Spanish.

Mualliflar: Mathis Teucher, Adriana Cruz va Óscar Loureda. Barcha mualliflar Heidelberg University, Heidelberg Center for Ibero-American Studies (HCIAS) affiliatsiyasi bilan ko‘rsatilgan. Mas’ul muallif Mathis Teucher.

Manba turi: Inson ishtirokchilari bilan eksperimental psixolingvistika va diskursni qayta ishlash tadqiqoti; ko‘z kuzatuvi usuli ishlatilgan.

Platforma: SSRN. Manba PDF elektron nusxa uchun SSRN abstract=7370055 manzilini beradi.

Taqriz: PDF tadqiqotni ochiq tarzda “preprint research paper” va “not peer reviewed” deb ta’riflaydi. Shu sababli natijalar taqrizlangan version of record sifatida taqdim etilmagan.

DOI, jurnal, nashriyot va litsenziya: Yuklangan PDF ushbu tadqiqot uchun mazkur maydonlarni bermaydi. Ishonchli tarzda tasdiqlanmagan ma’lumot qo‘shilmagan.

Namuna: Dastlab ona tili ispan tili bo‘lgan 208 ishtirokchi; sifat bo‘yicha chiqarib tashlashlardan so‘ng n=179. Ishtirokchilar Bogotá dagi Universidad Nacional de Colombia dan yig‘ilgan.

Qurilma: EyeLink 1000 Plus ko‘z kuzatuvchisi.

Eksperiment dizayni: Aniqlovchi turi (aniq artikl/ko‘rsatish aniqlovchisi) × axborot yuki (umumlashtirish/qayta kategoriyalash) omillaridan tashkil topgan 2 × 2 dizayn.

Bog‘liq o‘zgaruvchilar: Total Reading Time (TRT), First-pass Reading Time (FRT), Re-reading Occurrence (RRO) va Re-reading Time (RRT).

Statistika: So‘z-normalizatsiya qilingan vaqt o‘lchovlari uchun log1p transformatsiyali umumlashtirilgan additiv aralash modellar; RRO uchun logit bog‘lanishli binom model. Doimiy ta’sirlar AOI, axborot yuki, aniqlovchi va ularning o‘zaro ta’sirlaridan iborat bo‘lgan; harf/so‘z soni kovariat, ishtirokchi va mavzu tasodifiy ta’sir sifatida modellashtirilgan. Modellar R/mgcv bilan restricted maximum likelihood orqali baholangan. Oldindan rejalashtirilgan taqqoslashlar uchun ko‘p taqqoslash tuzatmasi qo‘llanmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar e’lon qilinadigan manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Moliyalashtirish: Tadqiqot davlat, tijorat yoki notijorat moliyalashtiruvchi tashkilotlardan maxsus grant olmagani ko‘rsatilgan.

Axborotli rozilik va etika: Barcha ishtirokchilardan axborotli rozilik olingan; inson ishtirokchilari bilan protseduralar tegishli institutsional va/yoki milliy etik standartlarga muvofiq o‘tkazilgani bildirilgan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Topilmalarni qo‘llab-quvvatlovchi ma’lumotlar va statistik tahlil kodi Open Science Framework da ochiq ekani ko‘rsatilgan. Ma’lumotlar Universidad Nacional de Colombia tarkibidagi Laboratorio Interdisciplinario de Investigación en Comunicación, Cultura y Cognición da yig‘ilgan.

Asosiy talqin chegarasi: Recategorization shartidagi ahamiyatli TRT va FRT oddiy ta’sirlari aniqlovchi bilan axborot yuki o‘rtasida statistik jihatdan tasdiqlangan o‘zaro ta’sir degani emas. Bevosita o‘zaro ta’sir testlari ahamiyatli emas. Shu sababli tadqiqot H2 ni qat’iy tasdiqlovchi natija sifatida emas, H2 ga mos, biroq qo‘shimcha sinov talab qiluvchi naqsh sifatida o‘qilishi kerak.

Verianla tayyorlash usuli: Manba PDF ning abstract yoki discussion bo‘limlari satrma-satr tarjima qilinmagan. Nazariy muammo, eksperiment dizayni, o‘lchov o‘zgaruvchilari, sonli natijalar, statistik chegaralar va mualliflar talqinlari butun tadqiqot bo‘yicha ajratib olingan; mazmun Verianla ning mustaqil tushuntiruvchi turkcha arxitekturasida qayta qurilgan. Manbada bo‘lmagan eksperiment natijasi, raqam, ta’sir, mexanizm yoki statistika qo‘shilmagan.