Ushbu tadqiqot Janubiy Afrikaning Eastern Cape provinsiyasidagi Buffalo City Metropolitan Municipality hududida kichik miqyosdagi mahalliy tovuq ishlab chiqarishning tirikchilik uchun ishlab chiqarishdan tijorat ishlab chiqarishiga o‘tishiga ta’sir qiluvchi omillarni o‘rganuvchi kesimiy dala tadqiqotidir. Tadqiqotda 150 fermer qatnashgan; tijoratlashuv darajasi Uy xo‘jaligi tijoratlashuv indeksi (Household Commercialisation Index, HCI) bilan o‘lchangan va turli ijtimoiy-iqtisodiy, ishlab chiqarish va bozor o‘zgaruvchilari regressiya tahlili orqali baholangan. Ishtirokchilarning %70’i tirikchilik uchun ishlab chiqarish, %25’i yarim tijorat ishlab chiqarishi va atigi %5’i to‘liq tijorat ishlab chiqarishi toifasiga kirgan. Tadqiqot bozorga kirish, bozorgacha masofa, qishloq xo‘jaligi maslahat va ekstensiya xizmatlari, yem xarajatlari, elektr energiyasiga kirish va yukni kamaytirish sababli elektr uzilishlari, uy xo‘jaligi xususiyatlari hamda COVID-19dan keyingi buzilishlarni tijoratlashuv jarayonining muhim tarkibiy qismlari sifatida ko‘rib chiqadi.

Manbaning asosiy talqini shundan iboratki, mahalliy tovuqqa talab mavjud bo‘lsa ham, kichik ishlab chiqaruvchilar faqat ishlab chiqarish quvvati bilan emas, balki bozorga chiqish xarajatlari, logistika, elektr energiyasi, texnik yordam va resurslar narxlari kabi tarkibiy to‘siqlar bilan ham yuzma-yuz keladi. Tadqiqotchi markazlashtirilgan transport yechimlari, ekstensiya xizmatlarini kuchaytirish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini ushbu xizmatlarga qo‘shish, ishlab chiqaruvchilar va xaridorlar o‘rtasida marketing tarmoqlarini yaratish hamda qayta ishlash salohiyatini rivojlantirish kabi choralarni taklif qiladi.

Biroq tadqiqot faqat bitta munitsipal hududda, bir vaqt nuqtasida va 150 ishlab chiqaruvchi bilan o‘tkazilgan. Shu sababli kuzatilgan aloqalar sababiylik dalili yoki Janubiy Afrikadagi barcha mahalliy tovuq ishlab chiqaruvchilariga avtomatik umumlashtirish sifatida baholanmasligi kerak. Bundan tashqari, manbada regressiya modelining nomi, o‘zgaruvchilarning ahamiyatlilik belgilari va ayrim p-qiymati ifodalari o‘rtasida hisobotdagi nomuvofiqliklar mavjud; shu bois miqdoriy natijalarni batafsil talqin qilishda manba jadvali va bayon matni birgalikda hamda ehtiyotkorlik bilan o‘qilishi kerak.

Tirikchilik uchun ishlab chiqarishdan tijorat ishlab chiqarishiga o‘tish nega muhim?

Kichik miqyosdagi qishloq xo‘jaligi xo‘jaliklarida tijoratlashuv ishlab chiqarilgan mahsulotni faqat uy xo‘jaligi iste’moli uchun ishlatishdan uni muntazam ravishda bozorga chiqaradigan ishlab chiqarish tizimiga o‘tishni anglatadi. Manba tadqiqot uch bosqichli doiradan foydalanadi: tirikchilik uchun ishlab chiqarish, yarim tijorat ishlab chiqarishi va to‘liq tijorat ishlab chiqarishi. Tirikchilik uchun ishlab chiqarishda asosiy maqsad uy xo‘jaligi ehtiyojlarini qondirish bo‘lsa, yarim tijorat ishlab chiqarishida iste’mol ham, sotuv ham mavjud; to‘liq tijoratlashuvda esa ishlab chiqarish asosan bozor va daromad yaratishga yo‘naltiriladi.

Mahalliy tovuq ishlab chiqarish kichik ishlab chiqaruvchilar uchun alohida ahamiyatga ega; chunki nisbatan kichik xo‘jaliklarda olib borilishi mumkin bo‘lsa-da, tijorat miqyosiga chiqish uchun faqat ko‘proq tovuq boqish yetarli emas. Ishlab chiqaruvchi resurslarga kira olishi, mahsulotini mos vaqtda bozorga olib bora olishi, so‘yish va saqlash sharoitlarini ta’minlashi, narx ma’lumotiga ega bo‘lishi va bozorning sifat talablariga javob bera olishi kerak. Shu sababli tadqiqot tijoratlashuvni faqat ishlab chiqarish muammosi sifatida emas, balki bozorga kirish va tranzaksiya xarajatlari muammosi sifatida ham ko‘rib chiqadi.

Nazariy doira

Tadqiqot muhokamasi o‘zaro bog‘langan uchta g‘oya yo‘nalishi atrofida rivojlanadi. Qishloq xo‘jaligini tijoratlashtirish yondashuvi kichik ishlab chiqaruvchilarning resurslar, axborot va bozorga kirishi yaxshilangani sari tirikchilik uchun ishlab chiqarishdan ko‘proq tijoratlashgan ishlab chiqarish shakllariga o‘tishi mumkinligini nazarda tutadi. Tranzaksiya xarajatlari yondashuvi esa transport, axborot yetishmasligi va bozorga kirish xarajatlarining oshishi bozorda ishtirok etishni qiyinlashtirishi mumkinligini ta’kidlaydi. Yangi institutsional iqtisodiyot doirasi ham infratuzilma, institutlarning ishlashi va qo‘llab-quvvatlash tizimlari ishlab chiqaruvchining tijorat bozorlarida qatnashish salohiyatiga ta’sir qilishi mumkinligini tushuntiradi.

Bu uch yondashuv bir nuqtada birlashadi: fermerning ishlab chiqarish qila olishi va ishlab chiqargan mahsulotini tijorat asosida sota olishi bir xil narsa emas. Tovuq yetishtirish mumkin bo‘lsa ham, bozor uzoq bo‘lsa, transport qimmat bo‘lsa, elektr uzilishlari saqlash va qayta ishlash zanjirini buzsa yoki texnik ekstensiya xizmatlariga kirish bo‘lmasa, ishlab chiqarish tijorat miqyosida barqaror bo‘lmasligi mumkin.

Uy Xo‘jaligi Tijoratlashuv Indeksi (HCI) Nimani O‘lchaydi?

Uy xo‘jaligi tijoratlashuv indeksi (HCI) ishlab chiqaruvchining umumiy ishlab chiqarish qiymatining qanchasini sotuv orqali bozorga yo‘naltirayotganini foizda o‘lchaydigan tijoratlashuv intensivligi ko‘rsatkichidir; manba tadqiqotda tirikchilik uchun, yarim tijorat va to‘liq tijorat ishlab chiqarishi toifalarini ajratish uchun ishlatilgan.

Manbada HCI quyidagicha berilgan:

\[ HCI=\frac{\text{Gross Value of sale}_{ij}}{\text{Gross Value of production}_{ij}}\times100 \]

Surat bozorda sotilgan ishlab chiqarishning yalpi pul qiymatini, maxraj esa umumiy ishlab chiqarishning yalpi qiymatini ifodalaydi. Har ikki kattalik bir xil pul qiymati turida bo‘lgani uchun nisbat o‘lchovsiz va 100 ga ko‘paytirilganda foizda ifodalanadi. Matematik jihatdan sotuv qiymati nolga yaqinlashgani sari HCI ham nolga yaqinlashadi; butun ishlab chiqarish sotuvga yo‘naltirilgan chegara holatida nisbat 100 ga yaqinlashadi. Manba formuladagi \(i\) va \(j\) indekslarini alohida ta’riflamagani uchun bu yerda ularga yangi ma’no berilmagan.

Tadqiqotda qo‘llangan tasnif quyidagicha:

Bu taqsimot tadqiqotning eng bevosita natijalaridan biridir. O‘rganilgan 150 ishlab chiqaruvchining katta qismi tijorat ishlab chiqarishi darajasiga yetmagan, faqat kichik qismi o‘z ishlab chiqarishini to‘liq tijoratlashuv toifasiga olib chiqa olgan.

Sotuv qiymatini hisoblash

Manba tadqiqotda sotuvlarning yalpi qiymati alohida quyidagi munosabat bilan ta’riflangan:

\[ \text{Gross Value}= \sum (\text{Quantity of chickens sold}\times\text{Selling price per chicken}) \]

Bu yerda sotilgan tovuqlar soni jismoniy miqdorni, bir tovuq uchun sotuv narxi esa ishlab chiqaruvchi olgan o‘rtacha bozor narxini ifodalaydi. Har bir sotuv miqdori tegishli narxga ko‘paytirilganda pul qiymati olinadi; yig‘indi belgisi sotuvlarning umumiy yalpi qiymatini beradi. Tadqiqot mavsumiy narx farqlari, bozor sharoitlari va norasmiy sotuvlar qiymatni baholashda hisobga olinganini qayd etadi.

Elektr uzilishlari nega qishloq xo‘jaligi bozori muammosiga aylanadi?

Yukni kamaytirish maqsadida qo‘llanadigan elektr uzilishlari, ya’ni loadshedding, tadqiqotda faqat energiya ta’minoti muammosi sifatida baholanmagan. Tijorat tovuq ishlab chiqarishida so‘yishdan keyingi saqlash va mahsulot sifatini saqlab qolish uchun sovutish zarur bo‘lganda, elektr uzilishlari bevosita iqtisodiy yo‘qotish keltirishi mumkin. Tadqiqotda ishlab chiqaruvchilar so‘yilgan tovuqlarni yetarli sharoitda saqlab bo‘lmagani sabab buzilish va sifat yo‘qotilishi yuz berganini bildirgan.

Bu mexanizm tijoratlashuvni nega faqat “ko‘proq ishlab chiqarish” bilan tushuntirib bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Mahsulot yetishtirilgandan keyin saqlab bo‘lmasa, o‘z vaqtida tashib bo‘lmasa yoki sotib bo‘lmasa, ishlab chiqarish miqdorining ko‘payishi o‘z-o‘zidan tijorat korxonasini yaratmaydi.

Bozorgacha masofa va transport xarajati

Tadqiqotning nazariy doirasida bozor masofasi va transport xarajatlari tranzaksiya xarajatlarining muhim qismlaridir. Kichik ishlab chiqaruvchilar oz miqdorda mahsulot sotganda, har bir birlik mahsulotga to‘g‘ri keladigan transport xarajati yuqori qolishi mumkin. Uzoq bozorlarga kirish vaqt, transport vositasi va logistika ehtiyojini ham oshiradi. Shu sababli manba tadqiqot ishlab chiqaruvchilar birgalikda foydalanishi mumkin bo‘lgan markazlashtirilgan transport tizimlarini ko‘rib chiqishni taklif qiladi.

Ekstensiya xizmatlarining roli

Qishloq xo‘jaligi ekstensiya xizmatlari ishlab chiqaruvchilarga faqat ishlab chiqarish texnikasini yetkazuvchi tuzilma sifatida emas, balki bozor uchun zarur sifat, boshqaruv va ishlab chiqarish bilimlarini tarqatadigan qo‘llab-quvvatlash mexanizmi sifatida ko‘rilgan. Tadqiqot ekstensiya xizmatlariga kirish tijoratlashuv bilan ijobiy bog‘liqligini va bu xizmatlarni axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan kuchaytirishni taklif qiladi.

Bu taklifning mantiqi shuki, har bir ishlab chiqaruvchiga jismonan muntazam yetib borish qiyin bo‘lgan holatlarda zaxira, narx, ishlab chiqarish texnikasi va bozor ma’lumotlariga raqamli kanallar orqali kirishni oshirish mumkin. Manba, shuningdek, ishlab chiqaruvchilar va savdogarlar o‘rtasida zaxira va narx ma’lumotlari almashiladigan marketing platformalari va tarmoqlarini yaratishni taklif qiladi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot hududi va namuna

Tadqiqot Buffalo City Metropolitan Municipality, Eastern Cape Province, Janubiy Afrikada o‘tkazilgan. Manba hudud parranda yetishtirish jihatidan muhimligini va tadqiqot shu sababli aynan shu yerda amalga oshirilganini bildiradi.

Tadqiqot kesimiy dizaynga ega; ya’ni ma’lumotlar ayni fermerlarni uzoq yillar kuzatish orqali emas, balki ma’lum bir davrdagi holatni o‘lchash orqali olingan. Xo‘jalik hajmi, daromad darajasi va geografik joylashuv asosida 23 qatlam tuzilib, Qishloq xo‘jaligi vazirligidan olingan ro‘yxatdan o‘tgan parranda ishlab chiqaruvchilar ro‘yxatidan har bir qatlam ichida tasodifiy tanlov amalga oshirilgan. Yakuniy namuna 150 fermerdan iborat.

Ma’lumot yig‘ish jarayoni

Munitsipal kengash a’zosi va an’anaviy mahalliy yetakchilardan ma’lumot yig‘ish uchun ruxsat olingan; ma’lumotlar yarim tuzilgan so‘rovnoma yordamida to‘plangan. Intervyuerlar standartlashtirilgan intervyu protokollari, etik masalalar va javob buzilishini kamaytirish usullari bo‘yicha o‘qitilgan. So‘rovnoma 10 fermerda pilot tarzda sinovdan o‘tkazilgan va savollar aniqligini oshirish uchun zarur tuzatishlar kiritilgan.

So‘rovnoma ijtimoiy-iqtisodiy xususiyatlar, ishlab chiqarish amaliyotlari, bozorga kirish va tijoratlashuv oldidagi to‘siqlarni qamrab olgan.

Regressiya modeli

Manba tijoratlashuv omillarini baholash uchun ishlatilgan modelni “multiple regression model” deb ataydi va quyidagi umumiy shaklni beradi:

\[ Y=\beta_0+\beta_1X_1+\beta_2X_2+\beta_3X_3+\cdots+\beta_nX_n+\mu_i \]

\(Y\) HCI bilan o‘lchanadigan tijoratlashuv darajasini; \(\beta_0\) doimiy hadni; \(\beta_1,\ldots,\beta_n\) regressiya koeffitsiyentlarini; \(X_1,\ldots,X_n\) mustaqil o‘zgaruvchilarni; \(\mu_i\) esa xato hadini ifodalaydi.

Manbada modelga kiritilgani aytilgan o‘zgaruvchilar jins, yosh, uy xo‘jaligi hajmi, ta’lim darajasi, ekstensiya xizmatlariga kirish, xo‘jalik hajmi, bozorgacha masofa, elektr energiyasiga kirish, yem narxi, loadshedding, COVID-19 pandemiyasi ta’sirlari, bozorga kirish va daromad darajasidir.

Model diagnostika tekshiruvlari

Tadqiqot multikolinearlik uchun Variance Inflation Factor (VIF), geteroskedastiklik uchun Breusch–Pagan testi va ehtimoliy model spetsifikatsiyasi/tashlab ketilgan o‘zgaruvchi muammolari uchun Ramsey RESET testi qo‘llanganini bildiradi. VIF uchun 10 dan yuqori qiymatlar muammoli deb qabul qilingan.

Biroq maqolada ushbu diagnostika testlarining batafsil sonli natijalari, test statistikasi yoki alohida VIF qiymatlari berilmagan. Shuning uchun diagnostika testlari o‘tkazilgani manba tomonidan bildirilgan bo‘lsa-da, o‘quvchi ushbu PDFdagi ma’lumotlar bilan natijalarni mustaqil ravishda qayta hisoblab tasdiqlay olmaydi.

Tijoratlashuv darajasi

1-rasmdagi eng yaqqol natija tadqiqot guruhining %70’i tirikchilik uchun ishlab chiqarish toifasida ekani. %25 yarim tijorat, faqat %5 to‘liq tijorat toifasidadir. Bu natija tadqiqot hududidagi mahalliy tovuqchilik sezilarli darajada uy xo‘jaligi iste’moli atrofida qolayotganini ko‘rsatadi.

Regressiya jadvalida keltirilgan qiymatlar

Quyidagi jadval manba 2-jadvalidagi qiymatlarni yangi Verianla tartibida taqdim etadi. Yulduzchalar manbaning o‘z ahamiyatlilik belgilaridir va manbada *** = %1, ** = %5, * = %10 shaklida ta’riflangan. Manba jadvali va bayon matni o‘rtasida ayrim nomuvofiqliklar bo‘lgani sababli yulduzchalar qayta hisoblanmagan yoki o‘zgartirilmagan.

Manba, shuningdek, log likelihood qiymatini \(-67{,}5600\), Pseudo \(R^2\) qiymatini \(0{,}7944\) va xi-kvadrat qiymatini \(15{,}34\) deb bildiradi. Maqola bayoni bu ko‘rsatkichlarni model yaxshi moslashgan deb talqin qiladi. Biroq Pseudo \(R^2\) turi va xi-kvadrat testining tafsilotlari berilmagani uchun bu baho faqat manba muallifining hisobotdagi talqini sifatida o‘qilishi kerak.

Tadqiqotga Ko‘ra Mahalliy Tovuq Ishlab Chiqarishini Tijoratlashtirishni Qaysi Omillar Cheklaydi?

Tadqiqotning natija va muhokama bo‘limlari tijoratlashuv oldidagi asosiy to‘siqlarni yuqori transport va yem xarajatlari, bozorgacha masofa va cheklangan bozorga kirish, yetarli bo‘lmagan ekstensiya xizmatlari, elektr uzilishlari, qayta ishlash va saqlash infratuzilmasidagi kamchiliklar hamda COVID-19dan keyin davom etayotgan logistika va resurs muammolari sifatida ko‘rsatadi; biroq regressiya jadvalidagi ayrim ahamiyatlilik belgilari va bayon matni to‘liq mos kelmagani sababli alohida o‘zgaruvchilarning statistik ahamiyat tartibi ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi kerak.

Yem narxlari

Yem narxlari kichik miqyosdagi tovuq ishlab chiqarishda bevosita ishlab chiqarish xarajatlariga ta’sir qiladi. Manba 2-jadval yem narxi uchun manfiy marjinal ta’sirni (\(-0{,}0356\)) bildiradi. Tadqiqot muhokamasi yem xarajatlarining oshishini foyda marjasini toraytiradigan va tijorat ishlab chiqarishini davom ettirishni qiyinlashtiradigan omil sifatida baholaydi.

Bozorga kirish va bozorgacha masofa

Manba muhokamasi uzoq bozorlarga yetib borishi kerak bo‘lgan fermerlarning tijorat sotuv imkoniyatlari cheklanishi mumkinligini va bozor aloqalarini kuchaytirish tijoratlashuv uchun muhimligini ta’kidlaydi. 2-jadvalda bozorga kirish uchun musbat, bozorgacha masofa uchun manfiy koeffitsiyent keltirilgan.

Loadshedding va elektr energiyasiga kirish

2-jadvalda elektr energiyasiga kirish musbat, loadshedding esa manfiy marjinal ta’sir bilan ko‘rsatilgan. Tadqiqotning dala bayonida uzilishlar ayniqsa tijorat ishlab chiqaruvchilariga so‘yilgan tovuqlarni tegishli saqlash sharoitida ushlab turishni qiyinlashtirishi va mahsulot buzilishi xavfini oshirishi aytiladi.

Ekstensiya xizmatlari

Manba 2-jadvalda ekstensiya xizmatlariga kirish uchun 0,1036*** marjinal ta’sir keltirilgan. Tadqiqotchi buni ishlab chiqaruvchilarning texnik axborot, bozor uchun zarur ishlab chiqarish ko‘nikmalari va tijoratlashuvga yo‘naltirilgan yordamga kirishi bilan bog‘laydi.

COVID-19dan keyingi ta’sirlar

Tadqiqot faqat pandemiya davrida yuzaga kelgan muammolarga emas, pandemiyadan keyin davom etgan ta’sirlarga ham e’tibor qaratadi. Ishlab chiqaruvchilar bildirgan muammolar orasida transport va logistika uzilishlari, resurslarga kirishdagi buzilish va yem xarajatlarining oshishi bor. Manba foyda uchun ishlab chiqaradigan fermerlarning %25’i pandemiya davridagi yopilishlar, sayohat cheklovlari va xodimlar yetishmasligi ularning resurslar hamda bozorga kirishiga jiddiy ta’sir qilganini bildirganini qayd etadi.

Manba taklif qilgan choralar

Tadqiqot bir hududda faoliyat yuritadigan kichik ishlab chiqaruvchilar birgalikda foydalanishi mumkin bo‘lgan markazlashtirilgan transport tizimlarini yaratishni taklif qiladi. Maqsad mahsulotlarni bozorga olib borishda har bir birlikka to‘g‘ri keladigan logistika xarajatini kamaytirishdir.

Ikkinchi taklif ekstensiya xizmatlarini kuchaytirish va ularni axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan qo‘llab-quvvatlashdir. Raqamli axborot kanallari orqali ishlab chiqarish ma’lumoti, zaxira va narx ma’lumotlarini almashish; ishlab chiqaruvchilar va savdogarlar o‘rtasida marketing tarmoqlarini rivojlantirish taklif etiladi.

Manba, shuningdek, ishlab chiqaruvchilarni bozorga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish, narx belgilash va mahsulotning qo‘shilgan qiymatini oshiradigan qayta ishlash jarayonlari bo‘yicha qo‘llab-quvvatlash kerakligini ta’kidlaydi.

Kesimiy Dizayn Sababiylikni Isbotlaydimi?

Yo‘q. Ushbu tadqiqot ma’lum bir namunada o‘zgaruvchilar bilan tijoratlashuv darajasi o‘rtasidagi aloqalarni bir vaqt kesimida o‘rganadi; shu sababli kuzatilgan aloqalar o‘z-o‘zidan bir o‘zgaruvchi ikkinchisiga aniq sabab bo‘lishini yoki ayni ta’sir boshqa hudud va davrlarda ham xuddi shunday yuz berishini isbotlamaydi.

Bu cheklov ayniqsa siyosiy talqinlarda muhim. Masalan, ekstensiya xizmatlariga kirgan fermerlarning tijoratlashuv darajasi yuqoriroq bo‘lishi faqat ushbu kesimiy ma’lumot asosida ekstensiya xizmati o‘zi alohida o‘sishga sabab bo‘lganini ko‘rsatishga yetmaydi. Xo‘jalik hajmi, ishlab chiqaruvchining boshlang‘ich resurslari, bozor aloqalari yoki boshqa kuzatilmagan o‘zgaruvchilar ham natijalar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Manba muallifining kelajak tadqiqotlari uchun panel ma’lumotlarini taklif qilishi shu sababli metodologik jihatdan muhim. Bir xil xo‘jaliklar vaqt davomida kuzatilsa, bozorga kirish, davlat yordami, resurs xarajatlari yoki infratuzilma o‘zgarishlarining tijoratlashuv bilan birga qanday o‘zgarishi kuchliroq baholanishi mumkin. Muallif, shuningdek, miqdoriy tendensiyalar fermerlar tajribasi bilan birlashtiriladigan aralash usul tadqiqotlarini va raqamli bozor/e-tijorat platformalarining rolini o‘rganadigan tadqiqotlarni tavsiya qiladi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

Tadqiqot o‘rganilgan Buffalo City namunasida to‘liq tijoratlashuv past ekanini; tijoratlashuv jarayoni bozor, logistika, resurs, elektr energiyasi va texnik yordam sharoitlari bilan bog‘liq ekanini; ishlab chiqaruvchilar pandemiyadan keyingi davrda ham xarajat va kirish muammolarini bildirganini qo‘llab-quvvatlaydi. Tadqiqot HCI yordamida namunadagi tijorat yo‘nalishining taqsimotini miqdoriy ko‘rsatadi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

Tadqiqot kuzatilgan barcha aloqalar sababiy ekanini ko‘rsatmaydi. Natijalarni Janubiy Afrikadagi barcha tovuq ishlab chiqaruvchilariga avtomatik umumlashtirib bo‘lmaydi. Ma’lumotlar bir vaqt kesimidan olingani uchun uzoq muddatli tijorat o‘tishlarini bevosita kuzatmaydi. Manbada regressiya hisobotida ichki nomuvofiqliklar mavjud bo‘lgani uchun alohida o‘zgaruvchilarning aniq ta’sir kattaligi yoki ahamiyatlilik tartibi manbadagi jadvaldan tashqarida qayta hisoblab bo‘lmaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Determinants of Commercialising Indigenous Chicken Production in South Africa: New Evidence Post-COVID-19

Muallif: T.M. Seti.

Corresponding author: T.M. Seti.

Muassasa: Cape Peninsula University of Technology, Department of Agriculture, Wellington, South Africa.

ORCID: 0000-0001-6402-6056.

Jurnal: South African Journal of Agricultural Extension (SAJAE).

Nashriyotchi: South African Society for Agricultural Extension (SASAE).

Jild / son / sahifa: 54(1), 79–102.

Nashr sanasi: 23 Fevral 2026.

DOI: 10.17159/2413-3221/2026/v54n1a18891.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan ilmiy tadqiqot maqolasi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Tadqiqot dizayni: Kesimiy dala tadqiqoti.

Tadqiqot hududi: Buffalo City Metropolitan Municipality, Eastern Cape Province, Janubiy Afrika.

Namuna: 150 mahalliy tovuq ishlab chiqaruvchisi; xo‘jalik hajmi, daromad va geografik joylashuv bo‘yicha tuzilgan 23 qatlam asosidagi qatlamli tasodifiy tanlash.

Ma’lumot yig‘ish: Yarim tuzilgan so‘rovnoma; o‘qitilgan intervyuerlar; 10 fermer bilan pilot test.

Asosiy o‘lchov: Household Commercialisation Index (HCI).

Statistik yondashuv: Manba tomonidan “multiple regression model” deb atalgan regressiya tahlili; VIF, Breusch–Pagan va Ramsey RESET diagnostika testlari.

Moliyalashtirish: Tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagan.

Etik tasdiq: University of Fort Hare Institutional Review Board; protokol REC-270710-028-RA; tasdiqlangan sana 23 Oktyabr 2023.

Xabardor qilingan rozilik: Barcha ishtirokchilardan olingan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Xom ma’lumotlar muallif tomonidan so‘rov asosida taqdim etilishi bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Muallif manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Manbadagi hisobot nomuvofiqliklari

Manba annotatsiya va usul bo‘limida tahlilni “multiple regression model” deb atasa-da, kalit so‘zlar orasida “Multinomial Logistic Regression Model” iborasi bor. Bundan tashqari, natijalar bo‘limi tijoratlashuv natijasini tirikchilik uchun, yarim tijorat va to‘liq tijorat toifalari kontekstida tushuntiradi. Verianla ushbu usul nomlaridan birini boshqasiga aylantirmagan va model turini manbadan tashqarida qayta tasniflamagan.

Manba 2-jadvaldagi yulduzchalar bilan ko‘rsatilgan ahamiyatlilik darajalari, ayrim standart xato/t qiymatlari va bayon bo‘limidagi ahamiyatlilik izohlari bir-biriga to‘liq mos kelmaydi. Masalan, ayrim qatorlarda manfiy koeffitsiyentga qaramay musbat t qiymati berilgan; bayon matnida ayrim koeffitsiyentlar manfiy p-qiymati shaklida yozilgan. Bu qiymatlar Verianla tomonidan tuzatilmagan yoki qayta hisoblanmagan.

Annotatsiya transport xarajatlari, past daromad va bozorgacha masofa kabi ayrim o‘zgaruvchilar uchun ma’lum p-qiymati darajalarini bildiradi, biroq 2-jadval ayni o‘zgaruvchilar to‘plamini ayni shaklda bermaydi. Shu sababli regressiya natijalarini o‘qishda manba annotatsiyasi, 2-jadval va muhokama bo‘limi alohida hisobot qatlamlari ekanini hisobga olish kerak.

Demografik 1-jadvalda ham chastota-foiz qiymatlari va jins bo‘yicha bayon o‘rtasida nomuvofiqlik mavjud. Shu sababli Verianla maqolasi ushbu muammoli demografik taqsimotlarni asosiy ilmiy natija sifatida ishlatmagan.

Asosiy metodologik cheklovlar

Tadqiqot faqat bitta munitsipalitetdagi 150 ishlab chiqaruvchini qamrab olgani sababli natijalarni boshqa ishlab chiqarish hududlariga bevosita umumlashtirish ehtiyotkorlik talab qiladi. Kesimiy dizayn bir xil xo‘jaliklarni vaqt davomida kuzatmaydi. Regressiya diagnostika testlari qo‘llangani bildirilgan bo‘lsa-da, batafsil test natijalari maqolada berilmagan. Bundan tashqari, hisobot nomuvofiqliklari alohida koeffitsiyentlar va statistik ahamiyatlilikni ikkilamchi qayta talqin qilishda qo‘shimcha ehtiyotkorlikni talab qiladi.

Rasmiy manba: https://doi.org/10.17159/2413-3221/2026/v54n1a18891