Дар бузургтарин ширкатҳои оммавии Австралия намояндагии занон дар шӯроҳои директорон, пас аз солҳои тӯлонии пешрафти суст, дар давраи 2010–2012 ба таври назаррас боло пас аз 2010–рафт. Ҳиссаи ҷойҳои шӯрои директорон дар ширкатҳои ASX 200, ки ба занон тааллуқ дошт, аз 8,4 фоиз дар соли 2002 ба 12,3 фоиз дар соли 2012 расид. Ҳиссаи ширкатҳое, ки ҳадди ақал як узви зан дар шӯро доштанд, танҳо дар ду сол аз 46,0 фоиз ба 61,5 фоиз афзуд.

Таҳқиқоти Alice Klettner, Martijn Boersma ва Thomas Clarke ин пешрафтро ҳамчун нуқтаи гардиши муҳими идоракунии корпоративӣ арзёбӣ мекунад. Аммо дар ҳамин давра намояндагии занон дар зинаҳои роҳбарии олӣ, ки фаъолияти ҳаррӯзаи ширкатҳоро идора мекунанд, чунин ҷаҳиши шабеҳро нишон надод. Дар соли 2012 занон танҳо 9,7 фоизи вазифаҳои иҷрокунандаи Кормандони Калидии Роҳбариро дар ширкатҳои ASX 200 ташкил мекарданд. Бо истифода аз таърифи васеътари “Дастаи Роҳбарии Олӣ” ин нишондиҳанда ба 10,1 фоиз мерасад, аммо аз сатҳи 10,7 фоизи соли 2008 ҳам поёнтар мемонад.

Ин ҷудошавӣ нишон медиҳад, ки узвият дар шӯрои директорон ва роҳбарии олии иҷрокунанда як роҳи касбии якхела надоранд. Ширкатҳо метавонанд занонеро, ки дар дигар ташкилотҳо таҷриба гирифтаанд, аз берун ҳамчун директори мустақили ғайрииҷрокунанда таъин кунанд. Баръакс, расидан ба вазифаҳои мисли CEO, директори амалиётӣ ё роҳбари иҷрокунанда одатан гузаштан аз як зинаи нисбатан танги касбӣ дар дохили ширкатро талаб мекунад. Намояндагии пасти занон дар идоракунии хаттӣ, вазифаҳои амалиётие, ки масъулияти даромад доранд, ва ҳавзи номзадҳои роҳбарони олӣ зинаҳои баъдии ин роҳро маҳдуд мекунад.

Мақола таъкид мекунад, ки тағйири принсипҳои гуногунрангӣ аз ҷониби Шӯрои Идоракунии Корпоративии ASX дар соли 2010 ва уҳдадориҳои андозагирӣ, ҳадафгузорӣ ва ифшо дар ҳамон даврае ба амал омаданд, ки афзоиши намояндагии занон дар шӯроҳо ба назар мерасид. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот исбот намекунад, ки тағйироти танзимкунанда ба танҳоӣ сабаби афзоиш буданд. Намунаи мушоҳидашуда нишон медиҳад, ки таваҷҷуҳи танзимкунанда ва ҳадафҳои ченшаванда метавонанд рафтори корпоративиро суръат бахшанд.

Масъалаи дигари муҳиме, ки таҳқиқот баррасӣ мекунад, ин аст, ки афзоиши ҷойҳои занон дар шӯроҳо аз ҳавзи нави васеи истеъдодҳо ба вуҷуд омадааст ё аз он ки шумораи маҳдуди занони директоре, ки қаблан худро исбот кардаанд, дар якчанд шӯро вазифа гирифтаанд. 177 ҷойи занон дар шӯроҳои ASX 200 аз ҷониби 129 зан ишғол шудааст. 27,5 фоизи занони директор дар зиёда аз як шӯрои ASX 200 вазифа доранд, дар ҳоле ки ин нишондиҳанда барои мардон 13,5 фоиз аст. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки ширкатҳо метавонанд ба ҷои рушди номзадҳои нави зан, дубора ба занони директоре, ки аллакай шинохта шудаанд, муроҷиат кунанд.

Мақола инчунин фарқи байни намояндагии “як зан” ва “массаи интиқодӣ”-еро, ки метавонад ба қарорҳо таъсир расонад, муҳокима мекунад. Тибқи таҳқиқоти қаблие, ки мақола ба онҳо такя мекунад, дар шӯроҳое, ки се ё зиёда зан доранд, эҳтимол бештар аст, ки занон на ҳамчун намояндаи рамзии тамоми занон, балки ҳамчун аъзои инфиродӣ бо андешаҳои гуногун арзёбӣ шаванд. Аммо ин мақола таъсири массаи интиқодӣ ба фаъолияти ширкат ё сифати қарорҳоро мустақиман озмоиш намекунад.

Паёми асосии сиёсати муаллифон ин аст, ки ширкатҳо набояд бо изҳороти номуайяни баробарӣ қаноат кунанд. Ҳадафҳои ченшаванда, нақшаҳои ворисии шӯро, гузаронидани занон ба идоракунии хаттӣ, ворид кардани ҳадафҳои гуногунрангӣ ба нишондиҳандаҳои фаъолияти роҳбарони олӣ, беҳтар кардани тавозуни кору ҳаёти хусусӣ ва саволгузории мунтазами сармоягузорон аз ширкатҳо пешниҳод карда мешаванд.

Ин таҳқиқот ҷадвали кунунии роҳбарии занон нест, балки баррасии таърихии давраи 2002–2012 мебошад. Бо вуҷуди ин, он як мушкили то ҳол муҳим дар идоракунии корпоративиро ошкор мекунад: чаро пешрафти шуморӣ дар шӯрои директорон ба таври худкор ба роҳи роҳбарии дохилии ширкат интиқол намеёбад. Якчанд таъиноти баландпоя сохтори касбиро дар ҳамаи зинаҳои ташкилот худ аз худ тағйир намедиҳанд.

Мушкилоти Асосии Таҳқиқот

Нуқтаи оғози мақола фарқи байни афзоиши назарраси намояндагии занон дар шӯроҳои директорони бузургтарин ширкатҳои оммавии Австралия баъд аз соли 2010 ва идомаи намояндагии пасти занон дар зинаҳои роҳбарии олии ҳамон ширкатҳо мебошад.

Ҳарчанд ин ду соҳаи роҳбарӣ дар сатҳи рӯякӣ ба ҳам монанданд, онҳо дар сохтори корпоративӣ вазифаҳои гуногун доранд:

• Аъзои шӯрои директорон бо самти стратегӣ, назорат, идоракунии хавф, таъини CEO ва ҳисоботдиҳӣ ба саҳмдорон сарукор доранд.
• Роҳбарони иҷрокунанда фаъолияти ҳаррӯзаи ширкатро пеш мебаранд, амалиётро идора мекунанд, масъулияти буҷет ва даромадро ба ӯҳда доранд ва қарорҳои корпоративиро иҷро мекунанд.
• Директорони мустақил ё ғайрииҷрокунанда метавонанд бо таҷрибае, ки дар ширкатҳо, касбҳо, муассисаҳои давлатӣ ё хизматрасониҳои касбӣ гирифтаанд, аз берун ба шӯро таъин шаванд.
• CEO ва дигар роҳбарони баландпоя бошанд, одатан аз занҷири тӯлонии пешрафт дар дохили ташкилот ё бахш мегузаранд.

Аз ҳамин сабаб, таъини зан ба шӯро монеаҳои сохтории роҳи роҳбарии олиро худ аз худ бартараф намекунад. Мақола нишон медиҳад, ки тағйири зуд дар шӯроҳо имконпазир аст; аммо ҳавзи номзадҳои роҳбарӣ, тақсимоти вазифаҳо ва равандҳои пешрафти касбӣ хеле сусттар тағйир меёбанд.

ASX 200 ва ASX 500 Чистанд?

Таҳқиқот ду гурӯҳи индексиеро баррасӣ мекунад, ки ширкатҳои бузурги дар Биржаи Қиматноки Австралия савдошавандаро дар бар мегиранд:

• ASX 200: Тақрибан 200 ширкати пешсафи оммавӣ аз рӯи андоза ва меъёрҳои индекс.
• ASX 500: Индексе, ки гурӯҳи васеътари ширкатҳоро дар бар мегирад.

Яке аз хусусиятҳои муҳими ҳисобкунии соли 2012 ин буд, ки бори аввал таҳлил аз ASX 200 берун рафта, ба ASX 500 васеъ карда шуд. Бо ин роҳ муқоисаи намояндагии занон байни ширкатҳои калон ва нисбатан хурд имконпазир гардид.

Аммо ASX 200 ва ASX 500 рӯйхати пурра собити ширкатҳо нестанд. Таркиб ва вазни индексҳо метавонанд бо гузашти вақт тағйир ёбанд. Аз ин рӯ, тағйири сол ба сол набояд ҳамчун пайгирии бефосилаи ҳамон як ширкатҳо арзёбӣ шавад.

Афзоиши Асосӣ дар Шӯроҳои Директорон

Муҳимтарин натиҷаи ибтидоии таҳқиқот ин аст, ки ҳиссаи ҷойҳои шӯрои директорони ASX 200, ки ба занон тааллуқ дошт, аз 8,4 фоиз дар соли 2002 ба 12,3 фоиз дар соли 2012 расид. Ин дар давраи даҳсола афзоиши 3,9 банди фоизиро ифода мекунад.

Қисми муҳими афзоиш баъд аз соли 2010 рух додааст. Нишондиҳандаҳои дигари таҳқиқот чунинанд:

• Дар соли 2010 46,0 фоизи ширкатҳои ASX 200 ҳадди ақал як директори зан доштанд; дар соли 2012 ин нишондиҳанда ба 61,5 фоиз расид.
• Афзоиш дар ду сол 15,5 банди фоизиро ташкил медиҳад.
• Дар ASX 200 шаш зани раиси шӯро ҳастанд; дар соли 2010 ин шумора панҷ нафар буд.
• Дар маҷмӯи ASX 500 ҳамагӣ 13 зани раиси шӯро мавҷуданд.
• Дар ширкатҳои ASX 20, 18,5 фоизи ҷойҳои шӯро ба занон тааллуқ доранд.
• Аз 20 ширкати ASX 20, дар 19 ширкат ҳадди ақал як зани узви шӯро мавҷуд аст.
• Дар ASX 500 занон 9,2 фоизи ҳамаи ҷойҳои шӯроҳоро ташкил медиҳанд.

Ин натиҷаҳо ба робитаи байни андозаи ширкат ва ҳиссаи директорони зан ишора мекунанд. Мақола мегӯяд, ки ҳам дар намунаи ASX 200 ва ҳам ASX 500 байни андозаи ширкат ва ҳиссаи занон дар шӯро робитаи мусбат ва аз ҷиҳати оморӣ маънодор вуҷуд дорад.

Аммо азбаски мақола модели оморӣ, коэффитсиент, фосилаи эътимод ё қимати p-ро пешниҳод намекунад, андозаи дақиқи ин робита ва кадом тағйирёбандаҳо назорат шудаанд, арзёбӣ кардан мумкин нест. Илова бар ин, робита исбот намекунад, ки калон будани ширкат мустақиман сабаби таъини занон аст. Ширкатҳои калон метавонанд зери фишори бештари сармоягузор, расона ва танзимкунанда қарор гиранд.

Маълумоти Таъиноти Воқеӣ Афзоиши Боз Ҳам Тезтарро Нишон Медиҳад

Равиши Catalyst, ки дар ҳисобкунии соли 2012 истифода шудааст, тасвири лаҳзаест, ки сохтори шӯрои ширкатро дар охири давраи охирини ҳисоботӣ пеш аз санаи ҳисобкунӣ асос мегирад. Аз ин рӯ, гузориш наметавонад ҳамаи таъинотҳои навро, ки то рӯзи нашр ба амал омадаанд, дар бар гирад.

Мақола инчунин маълумоти таъинотеро, ки Australian Institute of Company Directors дар вақти воқеӣ пайгирӣ кардааст, меорад:

• Дар соли 2011 ба шӯроҳои ASX 200 68 зан таъин шудаанд.
• То 16 августи 2012 боз 36 зан таъин шудааст.
• То 18 октябри 2012 ҳиссаи занон дар шӯроҳои ASX 200 ба 15,1 фоиз расидааст.

Ин нишондиҳанда аз 12,3 фоизе, ки дар ҳисобкунӣ гузориш шудааст, баландтар аст. Фарқ аз он ба вуҷуд меояд, ки ду манбаъ дар санаҳои гуногун ва бо нуқтаҳои гуногуни буриши маълумот чен кардаанд; ин маънои зиддият доштани натиҷаҳоро надорад.

Шакли 1: Ҷудошавии Шӯрои Директорон ва Роҳбарии Олӣ

Шакли 1, ки дар саҳифаи сеюми PDF оғоз ва дар саҳифаи чорум сарлавҳа гирифтааст, намояндагии занонро дар чор соҳаи роҳбарии ASX 200 байни солҳои 2002–2012 муқоиса мекунад:

• Узвият дар шӯрои директорон,
• роҳбарии олӣ,
• вазифаҳои CEO,
• раисии шӯрои директорон.

Паёми асосии шакл он аст, ки хатти узвият дар шӯрои директорон дар солҳои 2010–2012 ба таври назаррас боло меравад, дар ҳоле ки хатти роҳбарии олӣ дар ҳамин давра чунин ҷаҳиши шабеҳ надорад.

График инчунин нишон медиҳад, ки нишондиҳандаҳои CEO ва раиси шӯро дар тамоми давра хеле паст боқӣ мондаанд. Тибқи натиҷаҳои соли 2012, ки дар матн оварда шудаанд:

• Дар ASX 200 ҳафт зани CEO ҳастанд.
• Дар ASX 500 дар маҷмӯъ 12 зани CEO ҳастанд.
• Ҳиссаи занони CEO дар ASX 200 3,5 фоиз аст.
• Ҳиссаи занони CEO дар ASX 500 2,4 фоиз аст.
• Ҳиссаи занони раиси шӯро дар ASX 200 3,0 фоиз аст.
• Ҳиссаи занони раиси шӯро дар ASX 500 2,6 фоиз аст.

Фарқи байни ҳиссаи умумии занон дар шӯроҳо ва ҳиссаи занони CEO ва директорони иҷрокунанда нишон медиҳад, ки гуногунрангии шуморӣ дар шӯроҳо ба ҳамон андоза ба пуриқтидортарин вазифаҳои амалиётии дохили ширкат интиқол наёфтааст.

Фарқи Байни Кормандони Калидии Роҳбарӣ ва Дастаи Роҳбарии Олӣ

Барои фаҳмидани натиҷаҳои мақола бояд ду таърифи гуногуни роҳбарии олиро ҷудо кард.

Кормандони Калидии Роҳбарӣ

Кормандони Калидии Роҳбарӣ баробар ба истилоҳи англисии Key Management Personnel буда, дар мақола бо KMP кӯтоҳ карда мешавад. Мувофиқи Стандарти Муҳосибии Австралия AASB 124, KMP шахсонеро дар бар мегирад, ки барои банақшагирӣ, роҳнамоӣ ва назорати фаъолияти ташкилот мустақиман ё ғайримустақим салоҳият ва масъулият доранд.

Азбаски ширкатҳо бояд дар бораи ин категория ҳисобот диҳанд, он дар ҳисобкуниҳои солҳои 2010 ва 2012 ҳамчун нишондиҳандаи асосии муқоисашаванда истифода шудааст.

Дастаи Роҳбарии Олӣ

Executive Management Team ё EMT бошад таърифи васеътарест, ки ҳамаи роҳбаронеро дар бар мегирад, ки мустақиман ба CEO ҳисобот медиҳанд. Азбаски ширкатҳо уҳдадории ҳисоботдиҳии комил тибқи ин таъриф надоранд, маълумот камтар стандартизатсия шудааст.

Он ки ширкатҳои гуногун мафҳуми “роҳбари олӣ”-ро бо тарзҳои гуногун таъриф мекунанд, чен кардани роҳбарони занро нисбат ба аъзои шӯро мушкилтар мегардонад.

Намояндагии Занон дар Роҳбарии Олӣ

Тибқи натиҷаҳои соли 2012:

Дар ASX 200 ҳиссаи занон дар KMP-и иҷрокунанда дар соли 2008 7,0 фоиз, дар соли 2010 8,0 фоиз ва дар соли 2012 9,7 фоиз буд. Ин нишондиҳанда меафзояд, аммо афзоиш аз ҷаҳиши охири давраи узвият дар шӯро маҳдудтар аст.

Дар таърифи васеи EMT бошад манзараи дигар дида мешавад:

• Дар соли 2008 ҳиссаи занон 10,7 фоиз буд.
• Дар соли 2012 ин ҳисса ба 10,1 фоиз коҳиш ёфт.
• Шумораи умумии роҳбарони олӣ аз 1.700 ба 1.477 кам шуд.
• Шумораи занони роҳбари олӣ аз 182 ба 149 кам шуд.

Аз ин рӯ, гуфтани он ки “ҳиссаи занони роҳбари олӣ афзуд” ё “коҳиш ёфт” ба таърифи истифодашудаи роҳбарӣ вобаста аст. Ченаки KMP, ки ба ҳисоботи ҳатмӣ такя мекунад, боло рафт, дар ҳоле ки ченаки васеи EMT нисбат ба соли 2008 коҳиш ёфт.

Тағйир дар Шумораи Занони KMP

Дар ASX 200 шумораи занони KMP-и иҷрокунанда аз 104 нафар дар соли 2010 ба 122 нафар дар соли 2012 расид. Дар ҳоле ки ин афзоиши 18-нафара ба амал омад, шумораи умумии KMP-и иҷрокунанда аз 1.300 ба 1.264 коҳиш ёфт.

Қисме аз афзоиши нисбӣ аз зиёд шудани шумораи занон ва қисми дигар аз кам шудани шумораи умумии KMP ба вуҷуд омадааст. Аз ин рӯ, танҳо тағйири фоизиро не, балки ҳам ҳисса ва ҳам махраҷро якҷо баррасӣ кардан лозим аст.

Тақсимоти Роҳбарии Олӣ дар Сатҳи Ширкат

Барои ширкатҳои ASX 200:

• Ҳиссаи ширкатҳое, ки ҳадди ақал як зани KMP-и иҷрокунанда доранд, аз 38,1 фоиз дар соли 2010 ба 39,4 фоиз дар соли 2012 расид.
• Дар 16,5 фоизи ширкатҳо ҳадди ақал ду зани KMP-и иҷрокунанда мавҷуд аст.
• Дар Spotless Group ва Virgin Australia чор зани KMP-и иҷрокунанда мавҷуданд.
• Дар Pacific Brands панҷ зани KMP-и иҷрокунанда мавҷуд аст.

Тибқи таърифи васеи EMT:

• Ҳиссаи ширкатҳое, ки ҳадди ақал як зани роҳбари олӣ доранд, аз 46,4 фоиз дар соли 2008 ба 45,0 фоиз дар соли 2012 коҳиш ёфт.
• Дар 20,2 фоизи ширкатҳо ҳадди ақал ду зани роҳбари олӣ мавҷуданд.
• Дар ёздаҳ ширкат се зани роҳбари олӣ мавҷуд аст.
• Дар Spotless Group, Virgin Australia, Pacific Brands ва Myer Group зиёда аз се зани роҳбари олӣ мавҷуданд.

Фарқи Байни Идоракунии Хаттӣ ва Вазифаҳои Дастгирӣ

Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими сохтории таҳқиқот тақсимоти занон дар намудҳои гуногуни вазифаҳои роҳбарӣ мебошад:

• Дар ASX 200 танҳо 6,0 фоизи вазифаҳои идоракунии хаттӣ ба занон тааллуқ доранд.
• 22,0 фоизи вазифаҳои дастгирии роҳбарӣ ба занон тааллуқ доранд.

Идоракунии хаттӣ вазифаҳоеро ифода мекунад, ки масъулияти истеҳсол, фурӯш, амалиёт ва натиҷаи мустақими тиҷоратӣ доранд. Вазифаҳои дастгирӣ метавонанд соҳаҳое мисли захираҳои инсонӣ, ҳуқуқ, иртибот, машварат ё функсияҳои маъмуриро дар бар гиранд, ки фаъолияти асосии ширкатро дастгирӣ мекунанд.

Азбаски шахсоне, ки ба вазифаҳои мисли CEO ва роҳбари амалиётӣ таъин мешаванд, аксаран аз миёни нафароне интихоб мешаванд, ки таҷрибаи идоракунии хаттӣ бо масъулияти даромад, буҷет ва амалиёт доранд, намояндагии 6-фоизии занон дар ин вазифаҳо метавонад ҳавзи роҳбарони баландпояро танг кунад.

Намояндагии Занон Дар Директорони Иҷрокунанда

Дар ASX 200 дар маҷмӯъ 1.438 ҷойи шӯро вуҷуд дорад:

• 278 ҷой, яъне 19,3 фоиз, ба директорони иҷрокунанда тааллуқ доранд.
• 1.160 ҷой ба директорони ғайрииҷрокунанда тааллуқ доранд.
• 70,0 фоизи шӯроҳои ASX 200 танҳо як директори иҷрокунанда доранд; ин шахс одатан CEO мебошад.
• 17,5 фоизи шӯроҳо ду директори иҷрокунанда доранд.
• 9,0 фоизи шӯроҳо се ё зиёда директори иҷрокунанда доранд.

Дар ин гурӯҳи пуриқтидор ва маҳдуди директорони иҷрокунанда танҳо 12 зан мавҷуданд. Занон 4,3 фоизи ҳамаи директорони иҷрокунандаро ташкил медиҳанд.

Ин нишондиҳанда аз намояндагии умумии 12,3-фоизаи занон дар шӯроҳои ASX 200 хеле пасттар аст. Қисми зиёди пешрафти занон дар шӯроҳо дар узвиятҳои ғайрииҷрокунанда ба амал омадааст.

Андозаи Ширкат Ба Шӯро Таъсир Мекунад, Ба Роҳбарии Олӣ Не

Мақола ду натиҷаи омории гуногунро гузориш медиҳад:

• Байни андозаи ширкат ва ҳиссаи занон дар шӯро робитаи мусбат ва аз ҷиҳати оморӣ маънодор мавҷуд аст.
• Байни андозаи ширкат ва шумораи занони роҳбари олӣ робитаи аз ҷиҳати оморӣ маънодор вуҷуд надорад.

Ин фарқ нишон медиҳад, ки ширкатҳои калон метавонанд дар натиҷаи фишорҳои беруна шӯроҳои худро зудтар гуногун созанд; аммо сохтори касбии дохили ширкат бо ҳамин механизм тағйир намеёбад.

Ширкатҳои калон бештар намоёнанд, зери назорати бештари сармоягузорон қарор доранд ва метавонанд ба шабакаи васеътари номзадҳои директори мустақил дастрасӣ дошта бошанд. Дар таъиноти роҳбарони олӣ бошад, пешрафти дохилӣ, таҷрибаи соҳавӣ, вазифаҳои амалиётӣ ва равандҳои тӯлонии касбӣ метавонанд ҳалкунанда бошанд.

Ин шарҳҳо бо маълумоти мақола мувофиқанд; аммо таҳқиқот ин механизмҳоро сабабӣ озмоиш накардааст.

Тағйироти Танзимкунанда ва Пешрафти Шӯроҳо

Шӯрои Идоракунии Корпоративии ASX дар соли 2010 тавсияҳои худро оид ба гуногунрангӣ тағйир дод. Се интизории асосие, ки мақола меорад, чунинанд:

1. Ширкатҳо сиёсати гуногунрангӣ таҳия ва хулосаи онро ифшо кунанд,
2. барои гуногунрангии гендерӣ ҳадафҳои ченшаванда муқаррар ва пешрафтро гузориш кунанд,
3. шумораи занонро дар вазифаҳои роҳбарӣ ва тамоми қувваи корӣ чен ва ифшо кунанд.

То давраи ҳисоботии 31 декабри 2011:

• 61,8 фоизи ширкатҳои ASX 200 мувофиқи ҳар се тавсия ҳисобот додаанд.
• Танҳо 35,8 фоизи ширкатҳои ASX 500 ҳар се тавсияро татбиқ кардаанд.
• Ҳиссаи ширкатҳое, ки пеш аз оғози давраи ҳатмии татбиқ ҳар се тавсияро барвақт қабул карданд, дар ASX 200 16,3 фоиз ва дар ASX 500 11,0 фоиз буд.

Ин фарқ нишон медиҳад, ки ширкатҳои калон ба тавсияҳои идоракунӣ зудтар ҷавоб додаанд. Ҳамзамон он бо баландтар будани ҳиссаи занони директор дар ASX 200 нисбат ба ASX 500 мувофиқ аст.

Оё Танзим Ба Афзоиш Сабаб Шуд?

Мақола таъкид мекунад, ки беҳбуди гуногунрангии шӯро баъд аз тағйири принсипҳои идоракунии корпоративӣ ба назар расидааст. Аммо ин тартиби вақт ба танҳоӣ сабабиятро исбот намекунад.

Дар ҳамин давра омилҳои зерин низ метавонанд нақш дошта бошанд:

• Афзоиши фишори расонаҳо ва афкори умум,
• саволгузории бештари сармоягузорон дар бораи гуногунрангии шӯро,
• ташвиқи номзадҳои зан аз ҷониби созмонҳои директорони ширкатҳо,
• афзоиши баҳсҳо дар бораи ҳадаф ва квота дар кишварҳои дигар,
• нигарониҳои ширкатҳо дар бораи обрӯ ва идоракунии истеъдод,
• бештар намоён шудани номзадҳои зан барои директорӣ.

Натиҷаи эҳтиёткоронае, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад, чунин аст: Фишори танзимкунанда ба самти андозагирӣ, ифшо ва ҳадафгузорӣ бо даврае ҳамзамон буд, ки намояндагии занон дар шӯроҳо суръат гирифт. Вақте таваҷҷуҳи шабеҳи танзимкунанда ба роҳбарии олӣ татбиқ нашуд, пешрафт хеле маҳдудтар монд.

Баҳси Байналмилалии Ҳадаф ва Квота

Мақола муҳити сиёсати байналмилалии соли 2012-ро низ арзёбӣ мекунад.

• Норвегия ҳамчун аввалин кишваре нишон дода мешавад, ки барои шӯроҳои ширкатҳо квотаи ҳатмӣ ҷорӣ кардааст.
• Гуфта мешавад, ки Испания, Фаронса, Белгия, Италия ва Нидерландия низ чунин квота ё ҳадафҳоро таҳия кардаанд.
• Гузориши Davies дар Британияи Кабир дар соли 2011 ҳадафи ихтиёрии 25 фоизи намояндагии занон дар шӯроҳоро пешниҳод кард.
• Дар Иттиҳоди Аврупо ҳадафи 40 фоизи намояндагии занон дар вазифаҳои директори ғайрииҷрокунандаи ширкатҳои оммавӣ то соли 2020 баррасӣ мешуд.
• Модели Австралия ба ҷои як квотаи ягона барои ҳамаи ширкатҳо ба ифшои ҳадафҳои ченшавандаи худи ширкатҳо такя мекунад.

Инҳо баҳсҳои сиёсати соли 2012, замони нашри мақола мебошанд. Танзимҳо ва натиҷаҳои баъдӣ ба доираи ин таҳқиқот дохил намешаванд.

Муқоисаи Байни Кишварҳо

Мақола байни кишварҳое, ки модели идоракунии корпоративии англо-амрикоӣ доранд, муқоисаи умумӣ анҷом медиҳад. Мувофиқи он, ҳиссаи занон дар шӯроҳои Австралия:

• аз Британияи Кабир ва Зеландияи Нав баландтар,
• аз Иёлоти Муттаҳида, Канада ва Африқои Ҷанубӣ пасттар аст.

Дар ҳоле ки ҳиссаи миёнаи занон дар шӯроҳои ширкатҳои бузурги Аврупо 13,7 фоиз оварда мешавад, дар ASX 20 ин нишондиҳанда 18,5 фоиз аст.

Аз ҷиҳати намояндагии роҳбарони олӣ гуфта мешавад, ки Австралия аз Зеландияи Нав, Иёлоти Муттаҳида, Канада ва Африқои Ҷанубӣ қафо мондааст.

Муаллифон ин муқоисаро “rough comparison”, яъне муқоисаи умумӣ меноманд. Азбаски сохтори шӯроҳо, таърифҳои роҳбарӣ, қоидаҳои ҳисоботдиҳӣ ва интихоби намуна дар кишварҳо фарқ мекунанд, ин нишондиҳандаҳо набояд ҳамчун рейтинги мустақими самаранокӣ арзёбӣ шаванд.

Фарқиятҳои Байни Бахшҳо

Намояндагии занон дар шӯроҳо ва роҳбарии олӣ вобаста ба бахш ба таври назаррас фарқ мекунад.

Намояндагии баланд дар шӯроҳо

Бахшҳое, ки дар ҳисобкуниҳои даҳсола пайваста фарқ мекарданд:

• Суғурта,
• бонкдорӣ,
• фурӯши чакана мебошанд.

Намояндагии баланд дар роҳбарии олӣ

• Бахши фурӯши чакана дар ҳамаи ҳисобкуниҳо дар панҷгонаи аввал ҷой дошт.
• Телекоммуникатсия, ба истиснои соли 2004, дар панҷгонаи аввал буд.
• Дар ASX 200 бахши дорусозӣ, биотехнология ва илмҳои ҳаёт бо ҳиссаи баланди занони роҳбар фарқ мекунад.
• Дар ASX 500 хизматрасониҳои истеъмолӣ ва нақлиёт низ нишондиҳандаҳои нисбатан баланд доранд.

Мушкилоти андозаи намуна дар тафсир

Ҷолиб аст, ки ҳар се ширкат дар бахши дорусозӣ, биотехнология ва илмҳои ҳаёт CEO-и зани олим доранд. Аммо азбаски ин бахш дар ASX 200 танҳо аз се ширкат иборат аст, ҳатто як таъинот метавонад нишондиҳандаро хеле тағйир диҳад. Мақола ошкоро мегӯяд, ки барои санҷидани устувории ин тамоюл намунаи калонтар лозим аст.

Намояндагии Паст дар Бахши Мавод

Бо вуҷуди болоравии захираҳо ва истихроҷи маъдан, бахши мавод дар се ҳисобкунии охир ҳам аз ҷиҳати занони узви шӯро ва ҳам занони роҳбар дар панҷ бахши пасттарин боқӣ мондааст.

Ин натиҷа муҳим аст, зеро бахши мавод зиёда аз чоряки ширкатҳои ASX 200-ро ташкил медиҳад. Ҳиссаи паст дар бахши хурд метавонад ба нишондиҳандаи умумӣ таъсири кам расонад, аммо намояндагии паст дар бахши чунин калон метавонад миёнаро ба таври ҷиддӣ поён барад.

Бахши молҳои сармоявӣ низ, ба истиснои соли 2004, дар ҳамаи ҳисобкуниҳо аз рӯи узвияти занон дар шӯроҳо дар панҷ бахши пасттарин қарор дошт.

Чӣ Гуна Нишондиҳандаи Сифр дар Бахши Автомобил ва Қисмҳоро Бихонем?

Бахши автомобил ва қисмҳо дар давоми даҳ сол ҳамчун бахше нишон дода мешавад, ки зани узви шӯро надорад. Аммо мақола қайд мекунад, ки ин бахш дар ҳар ҳисобкунӣ танҳо аз як ё ду ширкати ASX 200 иборат буд ва дар соли 2008 ягон ширкат аз ин бахш дар индекс набуд.

Аз ин рӯ, сифр фоиз на як намунаи устувор дар аҳолии васеи бахш, балки натиҷаи махраҷи ниҳоят хурд аст. Як таъини зан метавонад мавқеи бахшро ба таври назаррас тағйир диҳад.

Бахши Амволи Ғайриманқул Ҳамчун Мисоли Тағйири Зуд

Бахши амволи ғайриманқул ҳамчун намунаи он оварда мешавад, ки тағйир дар муддати кӯтоҳ имконпазир аст:

• Дар соли 2008 занон 6 фоизи аъзои шӯрои ин бахшро ташкил мекарданд.
• Дар соли 2012 нишондиҳанда ба 14,8 фоиз расид.

Баланд будани шуғли занон дар ин бахш ва дуюмин бахши бузурги ASX 200 пас аз мавод будани он ин афзоишро барои тасвири умумӣ муҳим мегардонад.

Хатти Эҳтимолии Роҳбарӣ дар Нармафзор ва Хизматрасониҳо

Бахши нармафзор ва хизматрасониҳо дар нимаи аввали даҳсола аз рӯи занони роҳбари олӣ дар панҷгонаи аввал буд, аммо дар солҳои 2010 ва 2012 аз ин гурӯҳ берун рафт. Дар баробари ин, баъдтар аз рӯи узвияти занон дар шӯро ба панҷгонаи аввал баромад.

Муаллифон мегӯянд, ки ин метавонад як “хатти номзадҳои директор”-ро нишон диҳад. Заноне, ки қаблан дар ин бахш таҷрибаи роҳбарии олӣ гирифта буданд, мумкин аст солҳои баъд ба вазифаҳои шӯрои ғайрииҷрокунанда гузашта бошанд.

Ин тафсир дар мақола ошкоро ҳамчун гипотеза пешниҳод шудааст; он бо ҳаракати касбии инфиродӣ тасдиқ нашудааст.

Шумораи Ками Занон, Шумораи Зиёди Вазифаҳои Шӯро

177 ҷойи занон дар шӯроҳои ASX 200 аз ҷониби 129 зани гуногун ишғол шудааст:

• 27 зан дар ду шӯрои ASX 200 вазифа доранд.
• Нуҳ зан дар зиёда аз ду шӯрои ASX 200 вазифа доранд.
• Вақте ба ASX 500 мегузарем, боз шаш зан пайдо мешаванд, ки дар се ё зиёда шӯро узвият доранд.

Тақсимоти узвияти якчанд шӯро аз рӯи ҷинс:

Ин намуна нишон медиҳад, ки ширкатҳо ҳангоми ҷустуҷӯи занони директор метавонанд бештар ба шумораи маҳдуди заноне такя кунанд, ки қаблан таҷрибаи шӯроӣ доранд, на ба рушди номзадҳои нав.

Афзоиши ҷойҳои занон ва афзоиши шумораи занони беназире, ки ба шӯроҳо ворид мешаванд, як чиз нест. Барои арзёбии солимии хатти номзадҳо ҳам шумораи ҷойҳо ва ҳам шумораи шахсони гуногуне, ки ин ҷойҳоро ишғол мекунанд, бояд пайгирӣ шавад.

Як Зан ё Массаи Интиқодӣ?

Дар соли 2012 бори аввал шумораи ширкатҳои ASX 200, ки ҳадди ақал як зани директор доштанд, аз шумораи ширкатҳое, ки ягон зани директор надоштанд, зиёд шуд. Аммо танҳо як зан дар шӯро метавонад барои таъсири воқеӣ ба қарорҳо кофӣ набошад.

Дар ширкатҳои ASX 200:

• Ҳиссаи ширкатҳое, ки зиёда аз як зани директор доранд, аз 13,0 фоиз дар соли 2010 ба 23,0 фоиз дар соли 2012 расид.
• Ҳиссаи ширкатҳое, ки занон ҳадди ақал 25 фоизи шӯроро ташкил медиҳанд, аз 7,0 фоиз ба 15,0 фоиз афзуд.
• Дар Tabcorp Holdings, Pacific Brands ва Spark Infrastructure занон ҳадди ақал 50 фоизи аъзои шӯроро ташкил мекарданд.

Тибқи таҳқиқоти академие, ки мақола ба онҳо муроҷиат мекунад, се ё зиёда зани узв метавонанд дар қарорҳои шӯро “массаи интиқодӣ” эҷод кунанд. Ду зан метавонанд ба шунида шудани назари якдигар кӯмак кунанд; вақте се зан мавҷуданд, эҳтимол бештар аст, ки онҳо на ҳамчун “намояндаи нуқтаи назари занон”, балки ҳамчун шахсони гуногун арзёбӣ шаванд.

Аммо се нафар ҳадди автоматии муваффақият нест. Таъсир ба шароити зерин низ вобаста аст:

• Андозаи умумии шӯро,
• вазифаҳо ва мавқеи кумитаҳои аъзои зан,
• таҷрибаи касбии онҳо,
• муносибатҳои иҷтимоӣ дар дохили шӯро,
• тарзи идора кардани маҷлисҳо аз ҷониби раис,
• вазне, ки ба назарҳои аъзо дода мешавад,
• гуногунрангии шӯро аз рӯи син, этникӣ, касб ва андеша.

Шӯроҳое, ки Се ё Зиёда Зани Узв Доранд

Дар охири давраи ҳисоботии 2011 ҳафт ширкати ASX 200, ки се ё зиёда зани узви шӯро доштанд, чунинанд:

• Commonwealth Bank,
• Westpac,
• QBE Insurance,
• AMP,
• Qantas,
• Spark Infrastructure,
• Pacific Brands.

Дар гурӯҳи васеътари ASX 500, Blackmores Ltd ва Chorus Ltd низ се ё зиёда зани узви шӯро доштанд.

Таъсири Андозаи Шӯро

Се зани узв дар шӯрои шашнафара 50 фоизи намояндагиро ифода мекунад, дар ҳоле ки дар шӯрои 14-нафара тақрибан 21 фоизро ташкил медиҳад. Аз ин рӯ, таъсири як шумораи якхелаи занон вобаста ба андозаи шӯро метавонад фарқ кунад.

Мақола қайд мекунад, ки агар занон ба ҷои иваз кардани аъзои мард бо кушодани ҷойҳои иловагӣ ба шӯро ворид карда шаванд, таъсири нисбии онҳо метавонад пасттар бимонад. Бо вуҷуди ин, маълумоти ҳисобкунӣ нишон медиҳад, ки шӯроҳо на калонтар, балки каме хурдтар шудаанд:

• Андозаи миёнаи шӯрои ASX 200 дар соли 2008 7,5 нафар буд.
• Дар соли 2010 ба 7,3 нафар кам шуд.
• Дар соли 2012 7,2 нафар буд.
• Миёнаи ASX 500 дар соли 2012 6,4 нафар буд.

Аз ин рӯ, нишонаи равшане вуҷуд надорад, ки афзоиши ҳиссаи занон танҳо бо эҷоди ҷойҳои иловагӣ таъмин шудааст.

Гуногунрангӣ Танҳо Ҷинс Нест

Мақола мегӯяд, ки аҳамияти массаи интиқодӣ ба сатҳи умумии гуногунрангии шӯро вобаста аст. Дар шӯрое, ки аз рӯи син, заминаи иҷтимоӣ, этникӣ, таҷрибаи касбӣ ва манфиатҳо гуногун аст, эҳтимоли он ки як зани ягона комилан танҳо монад, камтар аст.

Баръакс, дар шӯрои якхелае, ки аз мардони ба ҳам хеле монанд иборат аст, як зани ягона метавонад ҳамчун намояндаи ҳамаи занон арзёбӣ шавад ё андешаҳои ӯ аз рӯи ҷинс шарҳ дода шаванд.

Тафсирҳои ин бахш натиҷаҳои бевоситаи ченшудаи маълумоти ҳисобкунӣ нестанд. Онҳо бар асоси таҳқиқоти қаблӣ, ки мақола ба онҳо муроҷиат кардааст, ва назари як директор дар коллоквиуми гуногунрангии соли 2010 муҳокима мешаванд.

Занон дар Кумитаҳои Шӯро

Пас аз ворид шудан ба шӯро занон дар эҳтимоли раисӣ кардани яке аз се кумитаи асосии шӯро ба нишондиҳандаи наздик ба мардон мерасанд:

• 30,0 фоизи занони директор раиси яке аз кумитаҳои асосӣ мебошанд.
• Барои мардони директор ин нишондиҳанда 35,1 фоиз аст.

Эҳтимоли раисӣ кардани кумитаҳои аудит ва подош барои занон аз мардон баландтар, аммо эҳтимоли раисӣ кардани кумитаи номзадҳо пасттар аст.

Азбаски кумитаи номзадҳо дар муайян кардани аъзои нави шӯро нақши муҳим дорад, мақола пешниҳод мекунад, ки занони бештар ба раисии ин кумитаҳо таъин шаванд.

Заминаи Касбии Занони Раиси Шӯро

Ҳангоми баррасии заминаи касбии шаш зани раиси шӯро дар ASX 200 ва ҳафт зани раиси шӯро дар ASX 500 гуфта мешавад, ки қариб ҳамаи онҳо таҷриба дар соҳаҳои зерин доранд:

• Молия,
• муҳосибӣ,
• ҳуқуқ,
• хизматрасониҳои касбӣ,
• бонкдории сармоягузорӣ

дар ин соҳаҳо таҷриба доштани онҳо зикр мешавад.

Ин намуна нишон медиҳад, ки барои расидани занон ба раисии шӯро баъзе роҳҳои касбӣ бештар маъмуланд. Аммо азбаски он танҳо ба гурӯҳи хурд ва интихобшудаи 13 нафар асос ёфтааст, ба ҳамаи занони директор умумӣ кардан мумкин нест.

Таҷрибаи Занони Директори ASX 500

Дар байни 262 зани директоре, ки маълумоти заминаи онҳо мавҷуд буд:

• 113 нафар таҷрибаи умумии роҳбарии баландпоя,
• 110 нафар тахассуси касбӣ дар ҳуқуқ, муҳосибӣ ё молия,
• 20 нафар таҷрибаи дигар дар дастгирии корпоративӣ, мисли захираҳои инсонӣ ё машварат,
• 25 нафар таҷрибаи хизмати давлатӣ ҳамчун танзимкунанда, сиёсатмадор ё академик,
• 35 нафар таҷрибаи соҳавии хоси ширкати дахлдор

доштанд.

Азбаски ҷамъбасти ин рақамҳо аз 262 зиёд аст, маълум мешавад, ки категорияҳо якдигарро истисно намекунанд. Як зани директор метавонад ҳамзамон ҳам роҳбари баландпоя ва ҳам ҳуқуқшинос ё мутахассиси молия бошад.

Фарқиятҳои Касбии Директорони Нави Зан ва Мард

Тибқи таҳқиқоти Британияи Кабир, ки мақола ба он такя мекунад:

• Занони директор эҳтимоли бештар доранд, ки ба шӯро гуногунрангии байналмилалӣ биёранд.
• Занони директор эҳтимоли бештар доранд, ки дараҷаи MBA дошта бошанд.
• Директорони нави мард эҳтимоли бештар доранд, ки таҷрибаи ширкати калон, аз ҷумла CEO ё директори амалиётӣ дошта бошанд.
• Директорони нави зан эҳтимоли бештар доранд, ки қаблан дар шӯроҳои ширкатҳои хурдтар вазифа дошта бошанд.

Ин натиҷаҳо бозёфтҳои аслии ҳисобкунии Австралия дар соли 2012 нестанд; онҳо натиҷаҳои таҳқиқоти адабиёти байналмилалӣ мебошанд, ки мақола онҳоро меорад.

Ҷадвали “Ширкатҳои Беҳтарин” дар Саҳифаи 13-уми PDF

Ҷадвали 1 ширкатҳоеро номбар мекунад, ки ҳадди ақал ду зани узви шӯро ва ҳадди ақал ду зани KMP-и иҷрокунанда доранд. “Беҳтарин натиҷа” танҳо ба ин меъёри намояндагии гендерӣ дахл дорад; он маънои даромаднокӣ, боздеҳи бозорӣ ё сифати умумии идоракунии ширкатро надорад.

Намунаҳои Асосие, ки Ҷадвал Нишон Медиҳад

Дар ҷадвал намояндагии шӯро ва намояндагии роҳбарии олӣ умуман дар як самтанд, аммо дар ҳар ширкат ба як сатҳ намерасанд.

• Pacific Brands бо 57,1 фоизи занон дар шӯро ва 62,5 фоизи занон дар KMP-и иҷрокунанда дар ҳар ду сатҳ намояндагии баланд дорад.
• Дар Spark Infrastructure ҳиссаи занон дар шӯро 50,0 фоиз ва дар KMP-и иҷрокунанда 66,7 фоиз аст.
• Дар Specialty Fashion Group ҳиссаи занон дар шӯро 33,3 фоиз аст, дар ҳоле ки се нафар аз чор KMP-и иҷрокунанда зан мебошанд; нишондиҳанда 75,0 фоиз аст.
• Дар Rio Tinto ду зани узви шӯро мавҷуданд, аммо азбаски шӯро 14 нафар аст, ҳисса 14,3 фоиз мешавад.
• Дар National Australia Bank ду зани узв 15,4 фоизи шӯрои 13-нафариро ташкил медиҳанд.

Ин мисолҳо нишон медиҳанд, ки танҳо шумораи шахсон кофӣ нест ва андозаи умумии шӯро ё гурӯҳи роҳбарӣ нишондиҳандаро муайян мекунад.

Ёфтани Номзад Аз Берун Барои Шӯро, Аз Дарун Барои Роҳбарии Олӣ

Шарҳи дуюме, ки мақола барои ҷудошавии узвияти занон дар шӯро ва роҳбарии занон пешниҳод мекунад, гуногун будани роҳҳои номзадӣ мебошад.

Шахс метавонад баъд аз муваффақ шудан дар ширкати дигар, дафтари ҳуқуқӣ, бонки сармоягузорӣ, муассисаи давлатӣ ё академия директори мустақили шӯро шавад. Аз ин рӯ, ҳатто агар роҳи пешрафти дохилии ширкат заиф бошад ҳам, ширкат метавонад аз берун зани директор таъин кунад.

Барои роҳбарии олӣ бошад одатан аз номзад интизор меравад, ки:

• соҳаро аз наздик бишносад,
• амалиётро идора карда бошад,
• масъулияти даромад ва зиён дошта бошад,
• аз якчанд зинаи роҳбарӣ гузашта бошад,
• таҷрибаи тӯлонии ташкилотӣ ё соҳавӣ гирифта бошад

интизор меравад.

Агар занон дар марҳилаҳои аввали ва миёнаи касб ба вазифаҳои идоракунии хаттӣ ба қадри кофӣ гузаронида нашаванд, ҳиссаи онҳо дар ҳавзи роҳбарони олӣ солҳои баъд ҳам паст мемонад.

Уҳдадориҳои Кор, Оила ва Вақт

Таҳқиқот мегӯяд, ки интизориҳои вақти зиёд ва дастрасии доимӣ дар роҳи роҳбарии олӣ метавонанд бо масъулиятҳои оилавӣ ва иҷтимоӣ бархӯрд кунанд. Дар давраҳои муҳими пешрафти касбӣ занон метавонанд кӯшиш кунанд ин масъулиятҳоро мувозинат кунанд, дар ҳоле ки роҳбарони мард имкон доранд касби худро бештар авлавият диҳанд.

Пешниҳоди муаллифон танҳо чандирии махсус барои занон нест. Онҳо ҷонибдори тавозуни беҳтари кору ҳаёт барои ҳамаи кормандон ва роҳбарон мебошанд.

Ин шарҳ дар мақола бо пурсиши нав ё маълумоти истифодаи вақт санҷида нашудааст. Он тафсирест, ки ба таҳқиқоти қаблӣ, натиҷаҳои ҳисобкунӣ ва сохтори касбии корпоративӣ такя мекунад.

Чаро Орзуҳои Номуайян Кофӣ Нестанд?

Тибқи ифшои гуногунрангии ASX, ширкатҳо дар таҳияи сиёсати гуногунрангӣ ё гузориши ҳиссаи занон мушкили зиёд надоранд. Камтарин мувофиқат дар соҳаи муқаррар кардани ҳадафҳои ченшаванда дида мешавад.

Изҳороти умумӣ ба мисли “мо роҳбарии занонро дастгирӣ мекунем”:

• нишон намедиҳад, ки ба кадом нишондиҳанда расидан лозим аст,
• то кадом сана расидан лозим аст,
• кадом роҳбар масъул аст,
• ба кадом марҳилаи касбӣ дахолат карда мешавад,
• пешрафт чӣ гуна чен карда мешавад.

Аз ин рӯ, чунин изҳорот метавонад ҳисоботдиҳӣ эҷод накунад.

Мақола ҳамин сабаб ҳадафҳои рақамӣ, маҳдуди вақт ва ба стратегияи корпоративӣ пайвастро пешниҳод мекунад.

Амалҳои Пешниҳодшуда Барои Ширкатҳо

Пешниҳодҳои муаллифон барои ширкатҳо чунинанд:

• Барои гуногунрангии шӯро ҳадафҳои кӯтоҳмуддат ва дарозмуддати ченшаванда муайян кардан,
• ҷойҳои холии ояндаи шӯроро пешакӣ банақша гирифтан,
• дар нақшаҳои ворисӣ номзадҳои занро фаъолона арзёбӣ кардан,
• занони бештарро ба раисии кумитаи номзадҳо таъин кардан,
• ба занони роҳбар вазифаҳои идоракунии хаттӣ ва масъулияти амалиётӣ додан,
• на танҳо барои ба кор қабул кардани занон, балки барои нигоҳ доштани онҳо дар ташкилот низ ҳадаф гузоштан,
• ҳадафҳои гуногунрангиро ба нишондиҳандаҳои фаъолияти роҳбарон ворид кардан,
• ҳадафҳоро ба ҷадвали стратегии вақт пайвастан,
• тавозуни кору ҳаётро дар роҳбарии олӣ беҳтар кардан,
• ҳиссаи занонро дар ҳамаи зинаҳои ширкат мунтазам чен кардан.

Пешниҳодҳо Барои Танзимкунанда

Пешниҳодҳо барои Шӯрои Идоракунии Корпоративии ASX:

• Ширкатҳоро ташвиқ кардан, ки ҳадафҳои гуногунрангиро бо рақамҳои равшан баён кунанд,
• ифшои пешрафти шумориро нисбат ба ҳадафҳо талаб кардан,
• барои мафҳуми “роҳбари калон” таърифи равшантар ва ягона пешниҳод кардан,
• дастури ҳисоботдиҳие таҳия кардан, ки муқоисаи дақиқтари ширкатҳоро имконпазир созад.

Пешниҳодҳо Барои Сармоягузорон

Мақола пешниҳод мекунад, ки сармоягузорон ва муассисаҳои сармоягузорӣ дар гуфтугӯҳои идоракунӣ бо ширкатҳо ба сиёсати гуногунрангӣ, ҳадафҳои ченшаванда ва натиҷаҳои ҳисоботдиҳӣ таваҷҷуҳи махсус диҳанд.

Дар ин равиш, сармоягузор набояд танҳо ба ҳиссаи нашршудаи занон нигоҳ кунад. Ӯ бояд инчунин саволҳои зеринро диҳад:

• Оё ширкат ҳадаф муқаррар кардааст?
• Кадом роҳбар барои расидан ба ҳадаф масъул аст?
• Оё шӯро ва роҳбарии олӣ алоҳида чен мешаванд?
• Оё занон ба вазифаҳое, ки масъулияти даромад ва амалиёт доранд, гузаронида мешаванд?
• Оё пешрафт сол ба сол гузориш мешавад?
• Оё ҳавзи нави истеъдодҳои зан васеъ мешавад ё ҳамон шахсон дубора таъин мешаванд?

Ҷиҳатҳои Қавии Таҳқиқот

• Ҷудо кардани намояндагии шӯро аз намояндагии роҳбарии олӣ.
• Баррасии алоҳидаи CEO, раиси шӯро, директори иҷрокунанда, KMP ва EMT, на танҳо ҳиссаи умумии занон.
• Намоён кардани фарқи андозаи ширкат бо муқоисаи ASX 200 ва ASX 500.
• Пайгирии таърихии тамоюлҳо дар солҳои 2002–2012.
• Нишон додани фарқи байни шумораи ҷойҳо ва шумораи занони гуногун.
• Нишон додани он ки узвияти чанд шӯро дар байни занон бештар мутамарказ аст.
• Ҷудо кардани намояндагии як зан аз массаи интиқодӣ.
• Ба назар гирифтани андозаи бахш ва эҳтимоли гумроҳкунанда будани нишондиҳандаҳои баланд ё паст дар махраҷҳои хурд.
• Муҳокимаи таъсири андозаи шӯро ба ҳиссаи намояндагӣ.
• Таваҷҷуҳ ба табдил додани изҳороти сиёсӣ ба ҳадафҳои ченшаванда.
• Ҷудо кардани роҳи берунии узвият дар шӯро аз хатти касбии дохилии роҳбарии олӣ.
• Якҷо баррасӣ кардани пешниҳодҳо дар сатҳи корпоративӣ, танзимкунанда ва сармоягузор.

Маҳдудиятҳои Асосии Таҳқиқот

• Маълумот ба давраи 2012 тааллуқ дорад ва нишондиҳандаҳои кунунии роҳбарии занонро нишон намедиҳад.
• Мақола тамоми методологияи ҳисобкунӣ ва маҷмӯи хоми маълумотро аз нав пешниҳод намекунад.
• Ҳисобкуниҳои сол ба сол таҳқиқоти панелӣ нестанд, ки ҳамон шахсон ва ҳамон ширкатҳоро бефосила пайгирӣ кунанд.
• Таркиби ширкатҳои индексҳои ASX метавонад бо вақт тағйир ёбад.
• Таърифҳо ва уҳдадориҳои ҳисоботдиҳии маълумоти шӯро ва маълумоти роҳбарии олӣ фарқ мекунанд.
• Таърифҳои KMP ва EMT метавонанд ҳамон шахсонро дар бар нагиранд.
• Ширкатҳо метавонанд дастаи роҳбарии олиро гуногун таъриф кунанд.
• Баъзе ширкатҳои хориҷӣ тибқи Қонуни Ширкатҳои Австралия уҳдадор нестанд KMP-ро ифшо кунанд; таҳлили KMP бар асоси 188 ширкати ASX 200 анҷом шудааст.
• Барои робитаҳое, ки аз ҷиҳати оморӣ маънодор гуфта шудаанд, тафсилоти модел ва қиматҳои p оварда нашудаанд.
• Байни тағйири танзимкунанда ва афзоиши таъини занон сабабият муқаррар нашудааст.
• Муқоисаҳои байналмилалӣ аз сабаби таърифҳо ва намунаҳои гуногуни кишварҳо умумӣ мебошанд.
• Баъзе гурӯҳҳои соҳавӣ танҳо аз чанд ширкат иборатанд.
• Ҳиссаи баланди занон метавонад аз сабаби махраҷи хурд танҳо аз як таъинот ба вуҷуд ояд.
• Таъсири массаи интиқодӣ дар ин маҷмӯи маълумот мустақиман санҷида нашудааст.
• Таъсири воқеии занон ба қарорҳои шӯро, рафтори маҷлис ё натиҷаҳои овоздиҳӣ чен нашудааст.
• Таъсири гуногунрангии шӯро ба фаъолияти молиявӣ ё иҷтимоии ширкат таҳлил нашудааст.
• Таҳқиқот пурсиши нав ё маълумоти мусоҳибаи таҷрибаи худи занонро пешниҳод намекунад.
• Шарҳи муноқишаи касб ва оила бо маълумоти ҳамин мақола мустақиман санҷида нашудааст.
• Дохил шудан ба Ҷадвали 1 нишон намедиҳад, ки ширкат дар ҳамаи амалҳои гуногунрангӣ муваффақ аст.
• Шумораҳои занон ба таснифи дугонаи ҷинсӣ такя мекунанд; ҳувиятҳои гуногуни гендерӣ баррасӣ нашудаанд.
• Шумораи ҷойҳои шӯро метавонад шумораи шахсони беназирро аз воқеият баландтар нишон диҳад.
• Қиматҳои меҳвари амудӣ ва калиди тавзеҳии Шакли 1 дар PDF аз сабаби тарҳбандии версияи муаллиф ба қадри кофӣ хонданӣ нестанд.

Таҳқиқот Чӣ Мегӯяд?

• Мегӯяд, ки ҳиссаи занон дар шӯроҳои ASX 200 дар давраи 2010–2012 ба таври назаррас афзуд.
• Нишон медиҳад, ки намояндагии занон дар роҳбарии олӣ бо ҳамон суръат боло нарафт.
• Гузориш медиҳад, ки дар ширкатҳои калон ҳиссаи занони директор баландтар аст.
• Мегӯяд, ки байни андозаи ширкат ва шумораи занони роҳбари олӣ чунин робита дида намешавад.
• Нишон медиҳад, ки ҷойҳои занон дар шӯроҳо метавонанд дар миёни шумораи маҳдуди занони таҷрибадор мутамарказ шаванд.
• Муҳокима мекунад, ки мавҷудияти зиёда аз як зани узв метавонад аз намояндагии рамзии якнафара таъсирбахштар бошад.
• Мегӯяд, ки роҳҳои касбии узвияти шӯро ва роҳбарии олӣ гуногунанд.
• Пешниҳод мекунад, ки бе таваҷҷуҳи танзимкунанда ва ҳадафҳои ченшаванда пешрафт метавонад хеле суст бошад.
• Талаб мекунад, ки занон бештар ба вазифаҳои идоракунии хаттӣ гузаронида шаванд.
• Пешниҳод мекунад, ки ширкатҳо ба ҷои изҳороти номуайяни ният ҳадафҳои ченшаванда муайян кунанд.

Таҳқиқот Чӣ Намегӯяд?

• Исбот намекунад, ки таъини занон ба шӯро фаъолияти ширкатро ҳатман беҳтар мекунад.
• Исбот намекунад, ки тағйироти идоракунии соли 2010 ягона сабаби афзоиш буд.
• Исбот намекунад, ки ҳар шӯрое бо се зани узв қарорҳои беҳтар қабул мекунад.
• Пешниҳод намекунад, ки ҳамаи занон як услуби ягонаи роҳбарӣ доранд.
• Фарз намекунад, ки ҳамаи бахшҳо ҳавзи якхелаи номзадҳо ё сохтори касбӣ доранд.
• Намегӯяд, ки афзоиши шӯро монеаҳои роҳбарии олиро бартараф кардааст.
• Нишон намедиҳад, ки ҳадафҳои ихтиёрӣ дар ҳама ҳолат аз квотаҳои ҳатмӣ муассиртаранд.
• Ба хулоса намеояд, ки квотаҳои ҳатмӣ фаъолияти ширкатро беҳтар ё бадтар мекунанд.
• Намегӯяд, ки нишондиҳандаҳои соли 2012 имрӯз ҳам дурустанд.
• Иддао намекунад, ки ширкатҳои Ҷадвали 1 аз ҷиҳати молиявӣ муваффақтарин ширкатҳо мебошанд.
• Ҳамаи монеаҳои пешрафти касбии занонро танҳо бо масъулиятҳои оилавӣ шарҳ намедиҳад.
• Пешниҳод намекунад, ки намояндагии шуморӣ ба танҳоӣ маънои қудрати баробари қарорро дорад.

Аҳаммият Аз Нигоҳи Гузашта, Имрӯз ва Оянда

Аз нигоҳи гузашта, таҳқиқот як намунаи таърихӣ пешниҳод мекунад, ки гуногунрангии шӯро, ки солҳои зиёд хеле суст пеш мерафт, метавонад бо пайдо шудани таваҷҷуҳи танзимкунанда, уҳдадориҳои ифшо ва ҳадафҳои ченшаванда дар муддати кӯтоҳ суръат гирад.

Дар идоракунии корпоративӣ дарси асосӣ ин аст, ки соҳаи ченшаванда метавонад зудтар тағйир ёбад. Шӯроҳо ба таври оммавӣ пайгирӣ ва ба маркази ҳадафҳо гузошта шуданд, дар ҳоле ки роҳи роҳбарии олӣ камтар намоён монд. Дар натиҷа, узвияти шӯро пеш рафт, аммо сохтори касбии дохили ширкат бо ҳамон суръат тағйир наёфт.

Аз нигоҳи имрӯз, саволи асосии мақола ҳанӯз муҳим аст: Вақте ширкат дар боло чанд таъиноти намоён мекунад, оё ин дар тамоми ташкилот баробарии имкониятро нишон медиҳад? Бе чен кардани мавқеи занон дар зинаҳои миёна, идоракунии хаттӣ, вазифаҳои масъули даромад ва ҳавзи номзадҳои CEO ба ин савол ҷавоб додан мумкин нест.

Таҳқиқоти оянда бояд на танҳо шумораи занонро дар шӯро, балки нишондиҳандаҳои зеринро якҷо баррасӣ кунанд:

• Шумораи занони нави беназири таъиншуда,
• шумораи шӯроҳое, ки занон ҳамзамон дар онҳо вазифа доранд,
• тақсимоти вазифаҳои иҷрокунанда ва ғайрииҷрокунанда,
• фарқи идоракунии хаттӣ ва функсияҳои дастгирӣ,
• нишондиҳандаҳои пешрафт ва нигоҳдорӣ дар ташкилот,
• сатҳи музд ва салоҳият,
• раисии кумитаҳо,
• ҳавзи ворисии CEO,
• таъсири кори чандир ва масъулиятҳои нигоҳубин ба касб,
• робитаи байни намояндагии шуморӣ ва таъсири воқеӣ ба қарорҳо.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Хусусияти Тарҳи Таҳқиқот

Мантиқи Ҷамъоварии Маълумот

Равиши Catalyst шӯроҳоро аз рӯи давраи охирини пурраи ҳисоботии ширкат ҳисоб мекунад. Ин усул барои як сана тасвири муқоисашаванда медиҳад; аммо таъинотҳои нав пас аз анҷоми давраи ҳисоботӣ бо таъхир ба натиҷаҳо ворид мешаванд.

Дар маълумоти роҳбарии олӣ ду мантиқи гуногуни манбаъ мавҷуд аст:

• Маълумоти KMP, ки ба ҳисоботи ҳуқуқӣ ё муҳосибӣ дохил мешавад,
• маълумоти васеи EMT, ки шахсони мустақиман ба CEO ҳисоботдиҳандаро дар бар мегирад.

Ҳарчанд муқоисаи KMP стандартизатсияшуда аст, ҳамаи ширкатҳои хориҷӣ ба ҳамон уҳдадории ифшо тобеъ нестанд. Тибқи эзоҳ, таҳлили KMP дар асоси 188 ширкати ASX 200 анҷом шудааст.

Хулосаи Натиҷаҳои Асосӣ

Хулосаи Асосии Таҳқиқот

Хулосаи марказии таҳқиқот ба муқоисаи зерин асос ёфтааст:

Сатҳи Эътимоди Натиҷаҳои Илмӣ

Натиҷаҳои қавитаре, ки мустақиман аз ҳисобкунӣ дастгирӣ мешаванд, чунинанд:

• Ҳиссаи занон дар ҷойҳои шӯрои директорон афзудааст.
• Ҳиссаи занон дар вазифаҳои роҳбарии олӣ пасттар ва устувортар аст.
• Ширкатҳои ASX 200 нисбат ба ASX 500 намояндагии баланди занон дар шӯро доранд.
• Ҳиссаи занони узви шӯро, ки дар якчанд шӯро вазифа доранд, аз мардон баландтар аст.
• Ҳиссаи занон дар директорони иҷрокунанда ва идоракунии хаттӣ махсусан паст аст.

Тафсирҳое, ки бояд эҳтиёткорона арзёбӣ шаванд, чунинанд:

• Тағйири принсипҳои идоракунӣ сабаби афзоиш буд,
• се зани узв дар ҳар шӯро массаи воқеии интиқодӣ эҷод мекунанд,
• муноқишаи кору оила сабаби муайян бо андозаи муайяни намояндагии паст дар роҳбарии олӣ аст,
• занони роҳбари бахши нармафзор баъдтар ба шӯроҳо гузаштанд,
• як модели муайяни ҳадаф ё квота аз ҳамаи моделҳои дигар беҳтар аст.

Таҳқиқоти Зарурӣ Барои Оянда

• Таҳқиқоти панелӣ бояд анҷом дода шавад, ки ҳамон ширкатҳо ва ҳамон роҳбаронро солҳои зиёд пайгирӣ кунад.
• Сабабияти байни таъиноти шӯро ва тағйироти танзимкунанда бо тарҳҳои муқоисавӣ санҷида шавад.
• Барои KMP ва EMT таърифҳои ягона ва муқоисашаванда таҳия шаванд.
• Идоракунии хаттӣ, вазифаҳои дастгирӣ ва вазифаҳои дорои масъулияти даромад алоҳида пайгирӣ шаванд.
• Суръати пешрафт, баромадан ва нигоҳдорӣ дар ташкилот барои занон ва мардон муқоиса шавад.
• Омӯхта шавад, ки узвияти якчанд шӯро ҳавзи номзадҳоро васеъ мекунад ё не.
• Таъсири воқеии се ё зиёда зани узв ба қарорҳо бо маълумоти маҷлис ва овоздиҳӣ санҷида шавад.
• Нишондиҳандаҳои қудрат, мисли раисии кумита, муайян кардани рӯзнома ва интихоби CEO чен шаванд.
• Таъсири гуногунрангии шӯро ба фаъолияти ширкат бо назорати бахш, андоза ва ғарази интихоб омӯхта шавад.
• Таъсири дарозмуддати ҳадафҳои ихтиёрӣ ва квотаҳои ҳатмӣ муқоиса шавад.
• Таъсири кори чандир, масъулиятҳои нигоҳубин ва танаффусҳои касбӣ ба хатти роҳбарии олӣ чен шавад.
• Фарқи байни ифшои ҳадафҳои ширкат ва натиҷаҳои воқеӣ баррасӣ шавад.

Ёддошти Манбаъ ва Усул

Номи пурраи аслии таҳқиқот:Women in Leadership

Рӯйхати пурраи муаллифон ва тартиби онҳо: Alice Klettner, Martijn Boersma ва Thomas Clarke.

Саҳми баробар ё ҳаммуаллифии аввал: Зикр нашудааст.

Муаллифи масъул: Дар PDF аломати муаллифи масъул ё муаллифи иртиботӣ вуҷуд надорад.

Робитаҳои институтсионалӣ: Дар версияи муаллифии боршуда маълумоти муассисаҳо вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, мувофиқати муаллифу муассиса дар замони нашри мақола аз PDF тасдиқ карда намешавад.

Маҷалла:Keeping Good Companies.

Ҷилд ва шумора: Ҷилди 64, Шумораи 11.

Саҳифаҳо: 648–654.

Соли нашр: 2012.

ISSN: 1444-7614.

Ношир: Chartered Secretaries Australia дар замони нашри мақола.

DOI: Дар PDF ва сабти нашрии тасдиқшаванда DOI нишон дода нашудааст.

Ҳолати баррасии ҳамтоён: Ҳуҷҷати боршуда версияи аз ҷониби муаллиф қабулшудаи мақолаи аз баррасии ҳамтоён гузашта мебошад. Версияи ниҳоии нашршуда дар маҷалла ҷойгир шудааст.

Литсензия: Версияи муаллифии боршуда бо Creative Commons Attribution 4.0 International нашр шудааст. Ҳуҷҷат талаб мекунад, ки ҳангоми истинод версияи ниҳоии маҷалла истифода шавад.

Истиноди пешниҳодшуда: Alice Klettner, Martijn Boersma & Thomas Clarke (2012). Women in leadership. Keeping Good Companies, 64(11), 648–654.

Пайванди версияи муаллиф:Women in Leadership – версияи муаллифии дастрас

Сабти асосии ҳисобкунӣ:2012 Australian Census of Women in Leadership – UTS OPUS

Хусусияти маълумоти мақола: Таҳқиқот таҷриба ё таҳқиқоти нави иштирокчиён пешниҳод намекунад; он маълумоти 2012 Australian Census of Women in Leadership, маълумоти марбут ба ҳисоботдиҳӣ ва таҳқиқоти қаблии академиро тафсир мекунад.

Воҳидҳои ченкунӣ: Натиҷаҳои шӯро бо ҷойҳои шӯро ва ҳиссаи ширкатҳо чен мешаванд; натиҷаҳои роҳбарии олӣ мувофиқи таърифҳои KMP ва EMT чен мешаванд. Ин ду таърифи роҳбарӣ набояд ба ҷои якдигар истифода шаванд.

Ёддошти шакл: Шакли 1 дар PDF намояндагии занонро дар шӯро, роҳбарии олӣ, CEO ва раисии шӯро дар давраи 2002–2012 муқоиса мекунад. Азбаски калиди тавзеҳии график дар саҳифаҳои аз нав тарҳрезишудаи версияи муаллиф ба мавқеи дигар гузаронида шудааст, нишондиҳандаҳои дақиқ аз хатҳои график не, балки аз матни асосӣ гирифта шудаанд.

Ёддошти ҷадвал: “Ширкатҳои беҳтарин” дар Ҷадвали 1 ширкатҳое мебошанд, ки ҳадди ақал ду зани узви шӯро ва ҳадди ақал ду зани KMP-и иҷрокунанда доранд. Ин истилоҳ маънои рейтинги фаъолияти молиявиро надорад.

Ин мақолаи тоҷикӣ бо баррасии тамоми матни PDF-и боршуда, Шакли 1, ҷадвали ширкатҳо, пешниҳодҳои сиёсӣ ва эзоҳҳо омода шудааст. Ягон нишондиҳандаи кунунӣ, маълумоти ширкат, натиҷаи сабабӣ ё иддаои фаъолияти молиявӣ, ки дар таҳқиқот вуҷуд надорад, илова нашудааст.

Қиматҳое мисли тағйир аз 8,4 фоиз ба 12,3 фоиз ё аз 46,0 фоиз ба 61,5 фоиз аз PDF гирифта шудаанд. Фарқҳои банди фоизӣ барои нишон додани фарқи оддии арифметикӣ байни ин қиматҳо ҳисоб шудаанд.

Натиҷаи мақола дар бораи “робитаи аз ҷиҳати оморӣ маънодор байни андозаи ширкат ва ҳиссаи занон дар шӯро” оварда шудааст; аммо ошкоро гуфта шудааст, ки дар таҳқиқот ҷадвали регрессия, коэффитсиент, хатои стандартӣ, фосилаи эътимод ва қимати p мавҷуд нест.

Мақола хусусияти таърихӣ дорад. Ширкатҳо, баҳсҳои қонунгузорӣ, ҳадафҳо ва муқоисаҳои кишварии соли 2012 набояд ҳамчун маълумоти вазъи кунунӣ арзёбӣ шаванд.