Зӯроварӣ дар оила (domestic violence), дар ин таҳқиқот на танҳо ҳамчун ҳамлаҳои ҷудогонаи ҷисмонӣ, ки дар ҳудуди хона рух медиҳанд, балки ҳамчун намунаи қудрат ва назорат баррасӣ мешавад, ки метавонад дар муносибатҳои ҳамсари ҳозира ё собиқ ё шарикӣ зӯроварии ҷисмонӣ, ҷинсӣ, равонӣ, эҳсосӣ ва иқтисодӣ, таҳдид, таъқиб, назорати маҷбурӣ, таҳқир, тарсондан ва ҷудо кардани шахсро аз дигарон дар бар гирад. Ин Policy Brief, ки Jane Pillinger барои ETUI омода кардааст, бар он аст, ки таъсирҳои зӯроварӣ дар оила метавонанд тавассути ҳузур дар кор, амнияти корманд, саломатӣ, истиқлолияти иқтисодӣ, идомаи касб ва амнияти ҷойи кор ба ҳаёти меҳнатӣ гузаранд; бинобар ин масъала набояд танҳо дар доираи “ҳаёти хусусӣ” арзёбӣ шавад.

Таҳқиқот озмоиши нави саҳроӣ ё пурсиши нави кормандон намегузаронад. Ба ҷои ин, таҳқиқоти FRA ва EIGE, санадҳои Созмони Байналмилалии Меҳнат (ILO), пурсишҳои қаблии кормандон, муқаррароти бехатарӣ ва саломатии меҳнат, намунаҳои қонунгузории аврупоӣ ва миллӣ, роҳнамоҳои иттифоқҳои касаба ва шартномаҳои коллективиро якҷо мекунад. Тибқи маълумоти FRA/EIGE 2026, ки дар манбаъ оварда шудааст, дар ИА-27 %31,8-и занон хабар додаанд, ки дар тӯли умр зӯроварии ҷисмонӣ, ҷинсӣ ва/ё равонии хонаводагиро таҷриба кардаанд. Policy Brief ҳамчунин мегӯяд, ки тибқи баҳодиҳии EIGE 2021 хароҷоти солонаи иқтисодии зӯроварӣ дар оила нисбат ба занон дар ИА €151 миллиард аст ва талафоти маҳсулоти иқтисодӣ аз истеҳсоли аздастрафта, ғоибӣ ва гардиши кадрҳо %14-и баҳодиҳии умумиро ташкил медиҳад.

Равиши марказии таҳқиқот оид ба бехатарӣ ва саломатии меҳнат чунин аст: корфармо худ аз худ барои пешгирии худи зӯроварӣ дар оила ё истисморе, ки дар соҳаи хусусӣ рух медиҳад, масъул нест; аммо вақте таъсирҳои зӯроварӣ ба ҷойи кор, кори фосилавӣ ё амнияти корманд мегузаранд, дар доираи таъсири корфармо хатари пешбинишавандаи ҷойи кор пайдо шуда метавонад. Омадани шахси таъқибкунанда ба ҷойи кор, зангҳо ё паёмҳои электронии таҳдидомез, таъқиби рақамӣ, монеъ шудан ба нақлиёти корманд, нобуд кардани асбобҳои корӣ ё таҳдид ба амнияти ҷисмонӣ дар ҷойи кор намунаҳои ин пайванди ҷойи кор мебошанд.

Равиши ҷойи коре, ки Policy Brief пешниҳод мекунад, танҳо мудохилаи яккаи корманди амният ё шуъбаи захираҳои инсонӣ нест. Арзёбии хатар, махфият, манъи табъиз ва интиқом, рухсатии пулакии зӯроварӣ дар оила, кори муваққатан чандир, тағйири баст ё ҷойи кор, дастгирии даромад, кӯмак барои дастрасӣ ба манзили бехатар, равона кардан ба ташкилотҳои махсус, омӯзиши роҳбарон ва намояндагони иттифоқ/БСМ ва банақшагирии амнияти мутобиқ ба шахс бояд якҷо баррасӣ шаванд.

Маҳдудияти муҳими таҳқиқот ин аст, ки арзишҳои миқдорие, ки дар Policy Brief истифода шудаанд, ченкуниҳои наве нестанд, ки Pillinger барои ҳамин кор тавлид карда бошад. Нисбатҳо ва баҳодиҳии хароҷот аз FRA, EIGE, BKA, Vodafone Foundation ва таҳқиқоти қаблии дигар гирифта шудаанд. Намунаҳои қонунҳои миллӣ ва шартномаҳои коллективӣ низ амалияҳои мушаххаси кишвару бахшро нишон медиҳанд; онҳо маънои онро надоранд, ки дар ҳамаи кишварҳо ҳамон ҳуқуқ вуҷуд дорад ё ҳамон моделро дар ҳар ҷойи кор мустақиман татбиқ кардан мумкин аст.

Чаро Зӯроварӣ дар Оила Масъалаи Бехатарӣ ва Саломатии Меҳнат Аст?

Зӯроварӣ дар оила метавонад ба масъалаи бехатарӣ ва саломатии меҳнат табдил ёбад, зеро вақте таъсирҳои он ба ҷойи кор мерасанд, метавонанд ба амнияти ҷисмонӣ ва психосоциалии корманд, ҳузури ӯ дар кор, қобилияти корӣ ва амнияти дигарон дар ҷойи кор таъсир расонанд. Policy Brief таъқиб, таҳдид, озори телефонӣ ё электронӣ, омадан ба ҷойи кор, вайрон шудани амният ҳангоми кори фосилавӣ ва таъсири осебу травма ба корро роҳҳое мешуморад, ки зӯроварӣ дар оила метавонад ба ҳаёти меҳнатӣ гузарад.

Бехатарӣ ва саломатии меҳнат (БСМ; occupational safety and health, OSH), соҳаест, ки ба муайян кардан, пешгирӣ ё назорат кардани хатарҳо ва таваккалҳои вобаста ба кор машғул аст. Бозчаҳорчӯбабандии асосии Pillinger ба он асос меёбад, ки шахси содиркунандаи зӯроварӣ дар оила маҷбур нест бо корманд дар ҳамон ҷойи кор кор кунад. Вақте шарик ё шарики собиқ ҷойи корро ҳадаф мегирад, дар соатҳои корӣ ба корманд дастрас шудан мехоҳад ё амнияти ӯро дар муҳити корӣ халалдор мекунад, таъсири зӯроварӣ аз соҳаи хусусӣ ба соҳаи кор мегузарад.

Таҳқиқот ин вазъиятро аз нигоҳи таҳлилӣ бо зӯроварӣ ва озори ҷониби сеюм мепайвандад. Ҷониби сеюм дар ин ҷо шахсеро ифода мекунад, ки берун аз муносибати оддии меҳнатии байни корфармо ва корманд қарор дорад, вале рафтораш ба амнияти одамони ҷойи кор таъсир мерасонад. Шахси содиркунандаи зӯроварӣ дар оила, вақте ба ҷойи кор меояд, кормандро таъқиб мекунад ё ба ҷойи кор таҳдид эҷод мекунад, метавонад дар ин чаҳорчӯба арзёбӣ шавад.

Оё Корфармо барои Худи Зӯроварӣ дар Оила Масъул Аст?

Тибқи равиши Policy Brief, корфармо худ аз худ барои пешгирии худи зӯроварӣ дар оила ё рафтори шахси содиркунанда дар соҳаи хусусӣ масъул нест; барои корфармо масъала таваккалҳои пешбинишавандаест, ки таъсири зӯроварӣ ба ҷойи кор ё муносибати меҳнатӣ гузашта, дар доираи таъсири ӯ идора карда мешавад. Аз ин рӯ, манбаъ масъулиятро на ҳамчун ҷойгузини шахси содиркунанда шудан, балки дар заминаи амнияти ҷойи кор, арзёбии хатар ва дастгирии корманд месозад.

Ин фарқ муҳим аст. Масалан, омадани шарики собиқи корманд ба ҷойи кор барои дастрас шудан ба ӯ, фиристодани паёмҳои таҳдидомез ба телефони корӣ ё ба хатар гузоштани амнияти корманд дар ҷойи кор таваккалест, ки корфармо метавонад дар низоми амниятии худ арзёбӣ кунад. Ба ҳамин тарз, кори фосилавӣ метавонад марзи классикии “берун аз ҷойи кор” будани зӯровариро мураккабтар кунад, зеро хона ҳамзамон ба муҳити кор табдил меёбад.

“Хатари пешбинишаванда” чӣ маъно дорад?

Равиши хатари пешбинишаванда ки дар таҳқиқот истифода мешавад, ба ин андеша асос ёфтааст, ки корфармо ба ҷои он ки танҳо пас аз рух додани ҳодиса вокуниш кунад, бояд таъсирҳои маълуми амнияти ҷойи кор ё таъсирҳоеро, ки ба таври оқилона метавонанд ба вуҷуд оянд, пешакӣ ба низоми идоракунии хатар дохил кунад. Pillinger дар заминаи Директиваи Чаҳорчӯбаи ИА 89/391/EEC мегӯяд, ки корфармоён бояд хатарҳои пешбинишавандаи ҷойи корро муайян карда, чораҳои назоратӣ ва пешгирикунанда гиранд ва таъсирҳои зӯроварӣ дар оиларо, ки дар ҷойи кор ё кори телекоммуникатсионӣ зоҳир мешаванд, дар ҳамин чаҳорчӯба арзёбӣ мекунад.

Ин маънои онро надорад, ки ҳар ҳолати зӯроварӣ дар оила худкор садамаи меҳнатӣ ё гуноҳи корфармо ҳисобида мешавад. Манбаъ дар бораи идора кардани оқибатҳои вобаста ба кор, ки ба доираи таъсири корфармо медароянд, сухан мегӯяд.

Хатари психосоциалӣ чист?

Хатари психосоциалӣ, таваккалҳоеро ифода мекунад, ки шароити кор ё рӯйдодҳои бо кор ҳампӯш метавонанд ба саломатии равонӣ, амният, қобилияти фаъолият ё некӯаҳволии иҷтимоии шахс таъсири манфӣ расонанд. Policy Brief бар он аст, ки азбаски травма, тарс, таъқиб ва озори вобаста ба зӯроварӣ дар оила метавонанд ба ҳисси амният ва қобилияти кории корманд таъсир расонанд, зӯроварӣ дар оила метавонад ба арзёбии хатари психосоциалӣ дохил карда шавад.

Presenteeism чист?

Presenteeism, ҳолатест, ки шахс ҷисман дар кор ҳузур дорад, вале бо сабаби саломатӣ, травма, стресс ё омилҳои дигар қобилияти муқаррарии кориаш паст шудааст. Ин мафҳум аз ғоибӣ фарқ мекунад: дар ғоибӣ корманд дар ҷойи кор нест; дар presenteeism корманд ҳузур дорад, аммо функсионалӣ ё маҳсулнокӣ метавонад коҳиш ёбад. Policy Brief бо такя ба таҳқиқоти қаблӣ, ки ширкатҳои шаш кишвари Аврупоро фаро гирифта буд, мегӯяд, ки %55-и наҷотёфтагон дар баробари дермонӣ ва ғоибӣ таъсирҳои presenteeism-ро низ аз сабаби зӯроварӣ дар оила гузориш додаанд.

Паҳншавии гузоришшуда дар ИА-27

Ин нисбатҳо намунаи нави таҳқиқотии Pillinger нестанд; онҳо маълумоти дуюмдараҷаанд, ки Policy Brief аз таҳқиқоти FRA ва EIGE 2026 овардааст. Манбаъ сабабҳои фарқҳои байни кишварҳоро танҳо аз ин фоизҳо бароварда намекунад. Аз ин рӯ, аз нисбатҳои баланд ё паст дар бораи фарҳанг, қонунгузорӣ, майли гузориш ё сабаби дигар робитаи мустақими сабабӣ баровардан мумкин нест.

Policy Brief ҳамчунин бо такя ба маълумоти BKA 2023 дар Олмон мегӯяд, ки %71,1-и қурбониёни зӯроварӣ дар оила занон ва %28,9 мардонанд ва таъкид мекунад, ки гарчанде зӯроварӣ дар оила ба занон номутаносиб таъсир мекунад, мардон низ метавонанд ба зӯроварии шарикӣ дучор шаванд.

Хароҷоти иқтисодии зӯроварӣ дар оила

Policy Brief бо такя ба баҳодиҳии EIGE 2021 хароҷоти солонаи иқтисодии зӯроварӣ дар оила нисбат ба занонро дар Иттиҳоди Аврупо €151 миллиард нишон медиҳад. Коҳиши маҳсулнокӣ аз истеҳсоли аздастрафта, ғоибӣ ва гардиши кадрҳо %14-и ин баҳодиҳии умумиро ташкил медиҳад.

Ин €151 миллиард ҳисоби нави модели иқтисодии Pillinger барои Policy Brief нест. Арзиш аз таҳқиқоти дигари EIGE гирифта шудааст. Бинобар ин, дар мақолаи Verianla ин рақам ҳамчун баҳодиҳии дуюмдараҷаи иқтисодие нигоҳ дошта мешавад, ки Policy Brief овардааст.

Истисмори Иқтисодӣ ба Ҳаёти Меҳнатӣ Чӣ Гуна Таъсир Мерасонад?

Истисмори иқтисодӣ он аст, ки шахси содиркунанда бо назорат кардани даромад, суратҳисоби бонкӣ, имкони кор, пасандоз ё қарорҳои молиявии шахс истиқлолияти иқтисодии ӯро кам мекунад. Policy Brief бар он аст, ки истиқлолияти иқтисодӣ барои ҷудо шудан аз муносибати зӯроварона муҳим аст ва назорати маҷбурӣ метавонад бо дахолат ба ҳаёти меҳнатии шахс ин истиқлолиятро заиф кунад.

Назорати маҷбурӣ (coercive control), бештар аз як ҳодисаи ягона, намунаи рафторест, ки доираи ҳаракат, захираҳои молиявӣ, муносибатҳои иҷтимоӣ ё қудрати қабули қарорҳои шахсро ба таври системавӣ маҳдуд мекунад. Истисмори иқтисодӣ метавонад қисми ин механизми васеътари назорат бошад.

Policy Brief бо такя ба таҳқиқоти Postmus ва ҳамкорон аз соли 2020 мегӯяд, ки истисмори иқтисодӣ метавонад тақрибан ба сеяки наҷотёфтагони зӯроварӣ дар оила таъсир расонад. Ҳамчунин, бо такя ба маълумоти FRA ва EIGE 2026, дар ИА-27 %8,3-и занон истисмори иқтисодиро дар шакли монеъ шудан ба кор ва/ё назорати захираҳои молиявӣ аз ҷониби шарик таҷриба кардаанд.

Истисмори иқтисодӣ бо кадом роҳҳо метавонад ҳаёти меҳнатиро халалдор кунад?

Аз ҷумлаи мисолҳои дар манбаъ овардашуда гирифтани музд ё дуздидани он, бастани дастрасӣ ба суратҳисобҳои бонкӣ, пинҳон кардани корти нақлиёт ё калиди мошин, қасдан иҷро накардани нигоҳубини кӯдак, нобуд кардани либоси корӣ ё асбобҳои корӣ ва монеъ шудан ба сафарҳои корӣ мебошанд. Ин рафторҳо метавонанд боиси ба кор нарафтан, дермонӣ, паст шудани иҷрои кор ё аз даст додани кор шаванд.

Аз даст додани кор ё даромади паст метавонад вобастагии иқтисодиро зиёд кунад, дар ҳоле ки вобастагии иқтисодӣ ҷудо шудан аз муносибати зӯроваронаро мушкилтар месозад. Policy Brief ин муносибати дуҷонибаро ҳамчун даври вобастагие баррасӣ мекунад, ки байни музди паст, кори ноустувор ва зӯроварӣ дар оила метавонад худро тақвият диҳад.

Чаро байниҳамгузарӣ муҳим аст?

Байниҳамгузарӣ (intersectionality), маънои онро дорад, ки вазъи номусоиди шахсро мумкин аст бо як хусусият шарҳ додан кофӣ набошад; чанд шакли нобаробарӣ, аз ҷумла ҷинс, камбизоатӣ, маъюбӣ, нажодисозӣ, мақоми ақаллият ё каноргузории иҷтимоӣ метавонанд дар як шахс ҳамзамон ҷамъ шаванд.

Policy Brief бо такя ба таҳқиқоти соли 2025 дар Британияи Кабир мегӯяд, ки тақрибан чор аз даҳ зани ҷавон дар соли гузашта истисмори иқтисодиро таҷриба кардаанд; занони нажодисозишуда ва ақаллиятӣ бештар аз ду баробар нисбат ба занони сафед ва занони маъюб тақрибан ду баробар нисбат ба занони бемаъюб истисмори иқтисодиро гузориш додаанд. Инҳо маълумоти саҳроии худи Policy Brief нестанд, балки натиҷаҳои гирифташуда аз манбаи Wilson-Garwood 2025 мебошанд.

Таҳқиқоти кормандон дар нӯҳ кишвар чиро нишон медиҳад?

Policy Brief ҳамчунин ба таҳқиқоти Vodafone Foundation аз соли 2021 муроҷиат мекунад, ки зиёда аз 4.000 корманди зан ва мардро аз Олмон, Ҳиндустон, Ирландия, Италия, Кения, Африқои Ҷанубӣ, Испания, Туркия ва Британияи Кабир дар бар гирифтааст. Дар ин таҳқиқот тақрибан сеяки кормандон зӯроварӣ дар оиларо таҷриба кардаанд; %94-и ин гурӯҳ гуфтаанд, ки зӯроварӣ ба иҷрои кор ва пешрафти касбӣ таъсири манфӣ расонидааст.

Ин натиҷаро низ набояд ҳамчун намунаи Pillinger, ки тамоми қувваи кории кишварҳои гуногунро намояндагӣ мекунад, хонд. Policy Brief таҳқиқоти қаблиро барои нишон додани оқибатҳои зӯроварӣ дар оила, ки ба ҳаёти меҳнатӣ мегузаранд, истифода мебарад.

Пайванди зӯроварӣ дар оила ва фарқи музди меҳнат

Далели манбаъ ин аст, ки истисмори иқтисодӣ ва нобаробариҳои сохтории бозори меҳнат метавонанд якдигарро тақвият диҳанд. Намояндагии бештари занон дар корҳои каммузд, ноустувор, нопурравақт ё ғайрирасмӣ метавонад аллакай истиқлолияти иқтисодиро маҳдуд кунад. Вақте зӯроварӣ дар оила инчунин ҳузур дар кор, зудии иваз кардани кор, пешрафти касбӣ, пасандози нафақа ва амнияти дарозмуддати даромадро вайрон мекунад, нобаробарии иқтисодӣ метавонад амиқтар шавад.

Ин маънои онро надорад, ки Policy Brief мегӯяд “зӯроварӣ дар оила худ танҳо тамоми фарқи музди гендериро шарҳ медиҳад”. Таҳқиқот зӯроварӣ дар оиларо яке аз омилҳое мешуморад, ки метавонад бо нобаробариҳои сохтории мавҷуда ҳамкорӣ кунад.

Конвенсияи ILO оид ба Зӯроварӣ ва Озори No. 190 чӣ мегӯяд?

ILO Violence and Harassment Convention No. 190 (C190), стандарти байналмилалии меҳнатест, ки соли 2019 қабул шудааст ва ба зӯроварӣ ва озор дар ҷаҳони меҳнат дахл дорад. Policy Brief мегӯяд, ки дар вақти нашр конвенсияро 55 кишвар тасдиқ карда буданд ва 22-тои онҳо дар Аврупо буданд.

Дар чаҳорчӯбаи овардаи Pillinger, C190 эътироф мекунад, ки зӯроварии берун аз ҷойи кор метавонад ба ҷаҳони меҳнат таъсири мустақим дошта бошад ва равишеро дар бар мегирад, ки давлатҳои тасдиқкунанда ва корфармоёни дахлдор бояд то ҳадди имкон таъсири зӯроварӣ дар оиларо ба ҳаёти меҳнатӣ кам кунанд.

ILO Recommendation No. 206 самтҳои амалии бештари чораҳоро шарҳ медиҳад. Намунаҳое, ки Policy Brief таъкид мекунад, рухсатӣ, тартибҳои чандири кор, муҳофизат аз азкорбарории муваққатӣ, арзёбии хатар ва равона кардан ба хадамоти дастгирӣ мебошанд. Манбаъ махсусан қайд мекунад, ки Recommendation No. 206 намегӯяд, ки ин рухсатӣ ҳатман бояд пулакӣ бошад.

Директиваи ИА дар соли 2024 оид ба зӯроварӣ нисбат ба занон

Policy Brief, Directive (EU) 2024/1385 on combating violence against women and domestic violence -ро, ки 14 Май 2024 қабул шудааст ва барои пешгирӣ, ҳифзи қурбониён, дастгирӣ, дастрасӣ ба адолат ва ҳамкории байни давлатҳои узв чаҳорчӯбаи фарогири ИА таъсис медиҳад, шарҳ медиҳад.

Танқиди Pillinger ин аст, ки Директива робитаи байни зӯроварӣ дар оила ва ҳаёти меҳнатӣ, бехатарӣ ва саломатии меҳнат ё зӯроварӣ ва озори гендерӣ дар ҷойи корро ба қадри кофӣ равшан намесозад. Муаллиф инчунин бар он аст, ки уҳдадориҳои корфармо ва нақши муколамаи иҷтимоӣ дар татбиқ нисбат ба ILO C190 ба қадри кофӣ равшан нестанд.

Ин арзёбӣ таҳлили муаллифи Policy Brief аз дидгоҳи сиёсати иҷтимоӣ ва ҳуқуқи меҳнат аст. Матни Verianla ин тафсирро ҳамчун қарори мустақили судӣ ё машварати ҳуқуқӣ пешниҳод намекунад.

Намунаҳои қонунгузории миллӣ

Ин ҷадвал шарҳҳои Policy Brief барои соли 2026-ро ба шакли омӯзишӣ ҷамъбаст мекунад. Азбаски ҳуқуқи меҳнат бо мурури замон тағйир меёбад ва ҷузъиёти татбиқи миллӣ метавонанд фарқ кунанд, ҷадвал ҷойгузини машварати ҳуқуқии инфиродӣ нест.

Чаро рухсатии пулакии зӯроварӣ дар оила муҳим аст?

Корманде, ки зӯроварӣ дар оиларо таҷриба мекунад, шояд маҷбур шавад дар соатҳои корӣ равандҳое чун гирифтани ёрии ҳуқуқӣ, хадамоти саломатӣ, машварат, пайдо кардани манзили бехатар, танзими корҳои бонкӣ ва молиявӣ ё кӯчидан ба ҷои дигарро анҷом диҳад. Агар хатари аз даст додани музд вуҷуд дошта бошад, ин қадамҳои зарурии амниятӣ аз ҷиҳати иқтисодӣ мушкилтар мешаванд.

Аз ин рӯ, Policy Brief механизми рухсатии пулакиро на танҳо ҳамчун “ҳуқуқи кор накардан”, балки ҳамчун яке аз воситаҳое арзёбӣ мекунад, ки метавонад ба шахс имкон диҳад бе аз даст додани кор ва даромад корҳои зарурии амниятиро анҷом диҳад.

Манбаъ мегӯяд, ки дар шартномаҳои коллективӣ панҷ то даҳ рӯзи рухсатии пулакии бехатарӣ тадриҷан ба сатҳи истинодӣ табдил меёбад. Бо вуҷуди ин, дар байни мисолҳо ҳуқуқҳои хеле дарозтар ҳам ҳастанд; масалан, баъзе шартномаҳои коллективӣ муҳлатҳои гуногун чун даҳ ҳафта ё 15 рӯзро пешбинӣ мекунанд. Аз ин рӯ, як муҳлати универсалии рухсатӣ вуҷуд надорад.

Чаро музокираи коллективӣ воситаи марказӣ ҳисобида мешавад?

Музокираи коллективӣ (collective bargaining), раванде аст, ки дар он иттифоқҳои касаба, ки кормандонро намояндагӣ мекунанд, бо корфармоён дар бораи шароити меҳнат гуфтушунид карда, муқаррароти шартномаи коллективиро таҳия мекунанд. Policy Brief бар он аст, ки дар ҳолатҳое, ки чаҳорчӯбаи ҳуқуқии зӯроварӣ дар оила умумӣ мемонад ё ҳифзи муфассали ҷойи корро таъмин намекунад, шартномаҳои коллективӣ метавонанд ҳуқуқҳо ва расмиёти мушаххас эҷод кунанд.

Ин ҳимоя танҳо аз ҳуқуқи рухсатӣ иборат нест. Дар мисолҳои шартнома ва роҳнамоҳои манбаъ тағйири баст, интиқол ба ҷойи кори дигар, тағйири маълумоти тамос, дастгирии махфии хадамоти иҷтимоӣ, ёрии равонӣ ва ҳуқуқӣ, манзили фаврӣ, пешпардохти музд, дастгирии молиявӣ барои иҷора ва хароҷоти амният, машварат ва чораҳои амнияти ҷойи кор мавҷуданд.

Намунаҳои тарафҳои иҷтимоӣ ва шартномаҳои коллективии дар манбаъ овардашуда

Ин ҷадвал нусхаи визуалӣ ё матнии Ҷадвали 1-и манбаъ нест. Танҳо мисолҳои воқеии дар Policy Brief овардашуда интихоб шуда, бо таснифи нав ва шарҳҳои мустақили тоҷикӣ ташкил шудаанд.

Манбаъ Дар Бораи Туркия Чӣ Мегӯяд?

Policy Brief Туркияро на дар ҷадвали ҳуқуқи миллии қонунии рухсатӣ, балки дар ҷадвали амалияҳои тарафҳои иҷтимоӣ/шартномаҳои коллективӣ баррасӣ мекунад ва мегӯяд, ки шартномаи намунавии HAK-İŞ оид ба зӯроварӣ ва озор зӯроварӣ дар оиларо низ фаро мегирад. Аз ин рӯ, намунаи Туркия дар манбаъ набояд чунин тафсир шавад, ки барои ҳамаи кормандон дар сатҳи миллӣ ҳуқуқи муайяни рухсатии пулакии зӯроварӣ дар оила вуҷуд дорад; он чизе, ки таҳқиқот нишон медиҳад, амалияи намунавӣ дар сатҳи иттифоқи касаба/музокираи коллективӣ аст.

Policy Brief ҳамчунин Туркияро яке аз кишварҳои фарогири таҳқиқоти Vodafone Foundation нишон медиҳад, ки дар нӯҳ кишвар бо зиёда аз 4.000 корманд гузаронида шуда, таҳқиқоти 2021 мебошад. Аммо манбаъ барои Туркия нисбати алоҳида намедиҳад; аз ин рӯ, натиҷаи умумии нӯҳ кишварро ҳамчун нисбати махсуси Туркия пешниҳод кардан дуруст нест.

Чаро Испания махсусан таъкид мешавад?

Policy Brief кори якҷояи чаҳорчӯбаи ҳуқуқӣ ва нақшаҳои баробарии гендериро, ки дар ширкатҳо/шартномаҳои коллективӣ дар Испания таҳия шудаанд, ҳамчун намунаи мусбат мебинад. Бар он аст, ки механизмҳое чун рухсатии пулакӣ, ҳифзи шуғл, тағйири ҷойи кор ва ёрии молиявӣ дар баъзе бахшҳо метавонанд ба нигоҳ доштани робитаи шахс бо бозори меҳнат мусоидат кунанд.

Таъкиди манбаъ ин аст, ки кор барои истиқлолияти иқтисодии шахс танҳо манбаи даромад нест; он ҳамчунин метавонад барои дастрасӣ ба ҷойи бехатар ва истиқлолияти дарозмуддат нақши “пул”-ро иҷро кунад.

Чаро танҳо дар рӯи коғаз будани ҳуқуқҳо кофӣ набошад?

Policy Brief таъкид мекунад, ки шароити дастрасӣ ба татбиқ низ муҳим аст. Дар мисоли Италия гуфта мешавад, ки талабҳои “далели расмӣ”, ба мисли қарори суд ё санади тиббӣ, метавонанд баъзе одамонро аз истифодаи ҳуқуқҳояшон боздоранд. Тибқи арзёбии иттифоқи касаба, ки дар манбаъ оварда шудааст, чунин шартҳо метавонанд хавфи тамғагузорӣ, шарм ва айбдор кардани ҷабрдидаро зиёд кунанд.

Аз ин рӯ, дар сиёсати муассири ҷойи кор на танҳо мавҷудияти ҳуқуқ, балки имкони он ки корманд ба он ҳуқуқ бехатар, махфӣ ва бе тарси интиқом дастрасӣ дошта бошад, муҳим аст.

Чаро махфияти корманд муҳим аст?

Ошкор кардани вазъи корманде, ки барои зӯроварӣ дар оила кӯмак мехоҳад, ба шахсони нолозим метавонад хатари амниятиро зиёд кунад ва ҷустуҷӯи кӯмакро боздорад. Аз ин рӯ, пешниҳодҳои Policy Brief махфият, манъи табъиз ва манъи интиқом аз кормандро барои ҷустуҷӯи кӯмак якҷо баррасӣ мекунанд.

Манбаъ ҳамчунин истифодаи шахси таъйиншудаи тамоси захираҳои инсонӣ ё масъули дастгирии махфиро пешниҳод мекунад. Ҳадаф кам кардани зарурати он аст, ки корманд ҳар бор таҷрибаи худро ба одамони гуногун аз нав нақл кунад ва раванди кӯмак ба таври институтсионалӣ идора шавад.

Равиши ба травма ҳассос чӣ маъно дорад?

Равише, ки Policy Brief пешниҳод мекунад — trauma-informed — маънои онро дорад, ки рафтори шахси зӯроварӣдида танҳо ҳамчун мушкили интизом ё иҷрои кор дида нашавад ва таъсири травма ба хотира, диққат, тарс, ҳисси амният ва фаъолиятҳои рӯзмарра ба ҳисоб гирифта шавад. Натиҷаи амалии он ин аст, ки раванди бовар кардан ба корманд ё пешниҳоди дастгирӣ ба пурсиши нолозим, айбдоркунӣ ё аз нав травматизатсия кардан табдил наёбад.

Арзёбии хатари ҳассос ба гендер чист?

Арзёбии хатари ҳассос ба гендер, равиши хатарест, ки ба ҳисоб мегирад шаклҳои дучоршавии кормандон ба хатар бинобар нақшҳои гендерӣ, нобаробариҳои иқтисодӣ ва мавқеъҳои гуногун дар бозори меҳнат яксон набошанд. Policy Brief махсусан таъкид мекунад, ки намояндагии бештари занон дар корҳои каммузд, ноустувор ё нопурравақт метавонад таъсирҳои иқтисодии зӯроварӣ дар оиларо вазнинтар кунад.

Унсурҳои сиёсати ҷойи кор, ки Policy Brief пешниҳод мекунад

• Таърифи равшан: Таъриф кардани зӯроварии ҷисмонӣ, ҷинсӣ, равонӣ ва иқтисодӣ, назорати маҷбурӣ ва таъсирҳои онҳо ба ҳаёти меҳнатӣ.
• Махфият: Танҳо шахсони зарурӣ аз вазъи корманд огоҳ бошанд ва маълумоти шахсӣ ҳифз шавад.
• Манъи табъиз ва интиқом: Корманди кӯмакҷӯ ҷазо дода нашавад, аз кор бароварда нашавад ё дар ҳолати номусоид гузошта нашавад.
• Масъулони таъйиншуда: Дар захираҳои инсонӣ ё дохили ташкилот шахс ё воҳидҳои муайяне бошанд, ки бо онҳо тамоси бехатар барқарор кардан мумкин аст.
• Омӯзиш: Роҳбарон, намояндагони иттифоқҳои касаба ва кормандони БСМ барои шинохти нишонаҳо ва равона кардан ба ташкилотҳои дурусти дастгирӣ омӯзонида шаванд.
• Протоколҳои амниятӣ: Шаклҳои гуногуни кор, аз ҷумла офис, кори рӯбарӯ бо мизоҷ, кори фосилавӣ ва кори гибридӣ фаро гирифта шаванд.
• Рухсатии пулакӣ: Вақти зарурӣ барои амният, саломатӣ, ёрии ҳуқуқӣ, машварат ё кӯчидан таъмин карда шавад.
• Кори чандир: Имкони тағйири муваққатии баст, соат, вазифа ё ҷойи кор.
• Мутобиқсозии ҷойи кор: Агар амният талаб кунад, вазифаҳо муваққатан кам карда шаванд ё ба ҷойи кори дигар гузаронида шавад.
• Дастгирии молиявӣ: Воситаҳо чун пешпардохти музд, қарз ё дастгирӣ барои дастрасӣ ба манзили бехатар баррасӣ шаванд.
• Банақшагирии хатар ва амният: Ба ҷои як ҳалли стандартӣ, бо корманд нақшаи хатаре таҳия шавад, ки ба шахс мутобиқ аст.
• Шарикӣ бо ташкилотҳои махсус: Равона кардан ба ташкилотҳои махсуси дастгирӣ оид ба зӯроварӣ дар оила ва ҳамкорӣ дар омӯзиш.

Самти сиёсати сатҳи ИА, ки таҳқиқот пешниҳод мекунад

Pillinger бар он аст, ки холигиҳои вобаста ба ҳаёти меҳнатӣ дар EU Anti-VAW Directive-и мавҷуда метавонанд бо танзимоти қавитари ҷойи кор ва музокираи коллективӣ пур карда шаванд. Policy Brief ҳамчунин чаҳорчӯбаи нави танзимии ИА-ро муҳокима мекунад, ки бо ILO C190 бештар мувофиқ буда, ҳамаи шаклҳои зӯроварӣ ва озорро дар ҷаҳони меҳнат мустақимтар баррасӣ мекунад.

Ин натиҷае нест, ки пешгӯӣ кунад ҳуқуқи амалкунандаи ИА ҳоло кадом танзими навро ҳатман қабул мекунад; ин пешниҳоди сиёсати Policy Brief аст.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Таъсирҳои зӯроварӣ дар оила метавонанд ба ҷойи кор ва ҳаёти меҳнатӣ гузаранд.
• Ин таъсирҳо метавонанд дар баробари амнияти ҷисмонӣ ба саломатии психосоциалӣ, ҳузур дар кор ва истиқлолияти иқтисодӣ низ таъсир расонанд.
• Истисмори иқтисодӣ метавонад дастрасии шахс ба кор ва назорати ӯ бар даромадро халалдор кунад.
• Таҳқиқоти қаблии Аврупо нишон медиҳанд, ки зӯроварӣ дар оила масъалаи паҳншуда ва аз ҷиҳати иқтисодӣ муҳим аст.
• ILO C190 чаҳорчӯбаи байналмилалиро фароҳам мекунад, ки таъсирҳои зӯроварӣ дар оиларо дар ҷаҳони меҳнат эътироф мекунад.
• Қонунҳои миллӣ ва шартномаҳои коллективӣ тавонистаанд мудохилаҳои гуногун, аз ҷумла рухсатии пулакӣ, кори чандир, ҳифзи шуғл, нақшаи амният ва дастгирии молиявиро инкишоф диҳанд.
• Иттифоқҳои касаба ва корфармоён метавонанд сиёсатҳои институтсионалӣ таҳия кунанд, ки таъсирҳои зӯровариро ба ҳаёти меҳнатӣ коҳиш медиҳанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот худ танҳо дастгирӣ намекунад

• Натиҷае, ки дар ҳамаи ҳолатҳои зӯроварӣ дар оила корфармо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ масъул аст.
• Натиҷае, ки дар ҳар кишвар як хел уҳдадориҳои корфармо ё як хел ҳуқуқи рухсатии пулакӣ вуҷуд дорад.
• Натиҷае, ки нисбатҳои кишварӣ дар Policy Brief мустақиман муваффақияти сиёсати иҷтимоии якдигарро чен мекунанд.
• Натиҷае, ки зӯроварӣ дар оила ягона сабаби фарқи музди гендерӣ аст.
• Натиҷае, ки як нақшаи амниятӣ дар ҳар ҷойи кор муассир хоҳад буд.
• Натиҷаи таҷрибавие, ки нишон диҳад як чораи мушаххаси шартномаи коллективӣ зӯровариро бо фоизи муайян кам мекунад.
• Натиҷае, ки баҳодиҳии хароҷоти €151 миллиард дар манбаъ аз нав аз ҷониби ҳамин Policy Brief ҳисоб шудааст.
• Натиҷае, ки шартномаи намунавии HAK-İŞ, ки барои Туркия дар ҷадвал зикр шудааст, ба ҳамаи кормандон худкор ҳуқуқи миллии қонунӣ медиҳад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Ин ҳуҷҷат мақолаи таҳқиқоти таҷрибавӣ нест, балки Policy Brief-ест, ки ба сиёсати иҷтимоӣ ва ҳаёти меҳнатӣ нигаронида шудааст. Ҳуҷҷат иштирокчиёни нав ҷамъ накардааст, пурсиши нав анҷом надодааст, озмоиши клиникӣ ё саҳроӣ нагузаронидааст ва модели нави оморӣ насохтааст.

Усули таҳқиқотро дурусттар метавон ҳамчун синтези таҳлилии қонунгузорӣ, сиёсат, натиҷаҳои таҳқиқоти дуюмдараҷа, амалияҳои иттифоқӣ ва намунаҳои шартномаҳои коллективӣ таъриф кард. Ҳадафи муаллиф нишон додан аст, ки чаро зӯроварӣ дар оила бояд мавзӯи сиёсати амнияти ҷойи кор, саломатӣ ва баробарӣ бошад ва аз амалияҳои мавҷуда барои корфармоён ва иттифоқҳои касаба самтҳои амалии сиёсиро пешниҳод кунад.

Қабатҳои асосии манбаъ

Оё усули математикӣ ва оморӣ вуҷуд дорад?

Не. Дар Policy Brief муодилаи математикӣ, модели регрессия, санҷиши гипотеза, арзиши p, фосилаи эътимод ё андозаи таъсир ҳисоб карда намешавад. Фоизҳо ва арзишҳои иқтисодӣ аз манбаъҳои қаблӣ гирифта шудаанд.

Аз ин рӯ, масалан, арзиши “%31,8” дар ин таҳқиқот нисбати 31,8/100 аз намунаи Pillinger нест; ин натиҷаи таҳқиқоти FRA/EIGE аст, ки дар Policy Brief оварда шудааст. Ба ҳамин монанд, арзиши €151 миллиард натиҷаи модели хароҷоти худи Pillinger нест.

Оё протоколи баррасии систематикӣ вуҷуд дорад?

Дар манбаъ ҷараёни PRISMA, сатри ҷустуҷӯи базаи маълумот, меъёрҳои дохил/хориҷ кардани таҳқиқот ё протоколи систематикии арзёбии сифат гузориш нашудааст. Аз ин рӯ, ҳуҷҷат набояд ҳамчун “systematic review” тасниф шавад.

Интихоби манбаъҳо хусусияти синтези коршиносӣ дорад, ки таҳқиқот, қонунгузорӣ ва намунаҳои ҳаёти меҳнатиро барои шарҳи саволи сиёсати Policy Brief якҷо мекунад.

Нақши методологии Ҷадвали 1

Манбаъ дар саҳифаҳои 7–8 Ҷадвали 1-ро ҳамчун “author's elaboration” тавсиф мекунад. Ҷадвал барои муқоисаи чораҳои тарафҳои иҷтимоӣ аз кишварҳо ва бахшҳои гуногун дар як ҷо истифода шудааст. Ҳадафи мисолҳо сохтани намунаи оморӣ барои намояндагии ҳамаи ҷойҳои кори Аврупо нест, балки нишон додани он аст, ки кадом навъи дастгирии ҷойи кор метавонад воқеан ба шартномаи коллективӣ ё сиёсати иттифоқӣ ворид шавад.

Натиҷаҳои асосӣ ва хулосаҳои сиёсӣ

1. Байни соҳаи хусусӣ ва соҳаи меҳнат барои зӯроварӣ дар оила марзи қатъӣ вуҷуд надорад; таъсирҳои он метавонанд ба кор ва ҷойи кор гузаранд.
2. Таъсирҳои ба ҷойи кор гузашта метавонанд дар баробари амнияти ҷисмонӣ ба саломатии психосоциалӣ ва амнияти иқтисодӣ низ таъсир расонанд.
3. Кор ва даромади мустақил метавонанд барои дур шудан аз зӯроварӣ захираи муҳими иқтисодӣ бошанд.
4. Истисмори иқтисодӣ метавонад дастрасии корманд ба кор ва назорати ӯ бар даромадро вайрон карда, вобастагиро тақвият диҳад.
5. ILO C190 яке аз чаҳорчӯбаҳои муҳими байналмилалист, ки кам кардани таъсирҳои зӯроварӣ дар оиларо ба ҷаҳони меҳнат ба таври равшан ба рӯзнома мебарорад.
6. Дар сатҳи ИА, тибқи арзёбии Pillinger, пайванди ҷойи кор ҳанӯз ба қадри кофӣ равшан нест.
7. Қонунҳои миллӣ ва шартномаҳои коллективӣ механизмҳое чун рухсатии пулакӣ, кори чандир, интиқол, нақшаи амният ва ёрии молиявиро инкишоф додаанд.
8. Барои муассир шудани дастгирии ҷойи кор махфият, манъи интиқом ва равиши амниятии мутобиқ ба шахс муҳиманд.
9. Муколамаи иҷтимоии иттифоқи касаба–корфармо метавонад яке аз воситаҳои муҳими табдил додани принсипҳои умумии ҳуқуқӣ ба расмиёти мушаххаси ҷойи кор бошад.

Маҳдудиятҳои методологӣ

Маҳдудияти аввал ин аст, ки Policy Brief маълумоти нави саҳроии худро тавлид намекунад. Манбаъҳо маълумотҳоеанд, ки дар солҳои гуногун, кишварҳои гуногун ва бо усулҳои гуногун гирифта шудаанд. Ҳамаи онҳо қисми як намунаи умумӣ нестанд.

Маҳдудияти дуюм ин аст, ки азбаски ҳуҷҷат протоколи баррасии систематикӣ пешниҳод намекунад, наметавон гуфт, ки адабиёт ва намунаҳои сиёсӣ ҳамаи таҳқиқоти мавҷударо намояндагӣ мекунанд.

Маҳдудияти сеюм ин аст, ки намунаҳои шартномаи коллективӣ амалияҳои интихобшуда мебошанд. Аз онҳо андозаи муқоисавии таъсир, ки як чора аз дигаре муассиртар аст, баровардан мумкин нест.

Маҳдудияти чорум ин аст, ки танзимоти ҳуқуқӣ ба кишвар, бахш, санаи татбиқ ва тағйироти минбаъда вобастаанд. Policy Brief баҳси сиёсиро дар Сентябр 2026 инъикос мекунад; барои муайян кардани ҳуқуқи ҷории қонунии корманди инфиродӣ қонунгузории миллии дахлдор бояд алоҳида баррасӣ шавад.

Қувваи таҳқиқот

Қувваи асосии Policy Brief дар он аст, ки зӯроварӣ дар оиларо, ки аксар вақт танҳо мушкили “ҳаёти хусусӣ” ҳисоб мешавад, ҳамчун масъалаи сиёсӣ дар пайванди ҳаёти меҳнатӣ, бехатарӣ ва саломатии меҳнат, истиқлолияти иқтисодӣ, баробарии гендерӣ ва музокираи коллективӣ баррасӣ мекунад. Илова бар ҳуқуқҳои қонунӣ, он воситаҳои воқеии татбиқ дар ҷойи кор — рухсатии пулакӣ, кори чандир, ёрии молиявӣ, интиқоли бехатар, дастгирии мутахассис ва банақшагирии хатар —ро бо мисолҳои мушаххас нишон медиҳад.

Натиҷаро чӣ гуна бояд тафсир кард?

Натиҷаи таҳқиқот ин нест, ки ҷойи кор метавонад зӯроварӣ дар оиларо танҳо ҳал кунад. Равиши Pillinger чунин аст, ки зӯроварӣ дар оила мушкили ҳампӯши хона, ҷомеа, ҳуқуқ, хадамоти иҷтимоӣ ва ҳаёти меҳнатӣ мебошад; ҷойи кор танҳо як қисми ин сохтори бисёрқабата, вале барои амнияти корманд ва истиқлолияти иқтисодӣ қисми муҳим аст.

Аз ин рӯ, модели пешниҳодшуда ин аст, ки ба ҷои он ки корманди инфиродӣ тамоми борро танҳо бардорад, корфармо, иттифоқи касаба, воҳидҳои БСМ, захираҳои инсонӣ, воҳидҳои амният ва ташкилотҳои махсуси дастгирӣ дар доираи вазифаҳои худ ҳамоҳангӣ барқарор кунанд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Кори аслӣ: Domestic violence: a workplace safety, health and equality issue

Муаллиф: Dr Jane Pillinger.

Мавқеи муаллиф дар манбаъ: Independent gender expert and senior visiting fellow, Department of Social Policy & Criminology, Open University, UK.

Нашр: ETUI Policy Brief 2026.09 | September.

Соҳа: European Economic, Employment and Social Policy.

Ношир / ташкилот: ETUI – European Trade Union Institute.

Санаи расмии нашр: Саҳифаи расмии библиографии ETUI санаи 17 Сентябр 2026-ро нишон медиҳад.

Навъи манбаъ: Policy Brief; таҳлили коршиносии сиёсӣ бо тамаркуз ба сиёсати иҷтимоӣ, бехатарӣ ва саломатии меҳнат, баробарии гендерӣ, қонунгузорӣ ва музокираи коллективӣ.

Вазъи баррасии ҳамтоён: Манбаъ ETUI Policy Brief аст. PDF ё сабти расмии библиографии ETUI ин ҳуҷҷатро ҳамчун мақолаи маҷаллаи академии баррасишуда тасниф намекунад. Аз ин рӯ, мақоми peer-reviewed journal article фарз карда нашудааст.

DOI: Дар PDF ва сабти расмии библиографии ETUI, ки санҷида шуд, барои ин Policy Brief DOI нишон дода нашудааст; DOI сохта нашудааст.

ISSN: 2031-8782.

Пайванди расмӣ: Саҳифаи расмии нашри ETUI бо унвони “Domestic violence: a workplace safety, health and equality issue”.

Иҷозатнома / ҳуқуқи муаллиф: PDF ибораи “© ETUI aisbl, Brussels, September 2026. All rights reserved.”-ро дорад. Иҷозатномаи кушодаи Creative Commons фарз карда нашудааст.

Маблағгузорӣ: PDF мегӯяд, ки ETUI аз ҷониби Иттиҳоди Аврупо ҳаммаблағгузорӣ мешавад; ҳамзамон шарҳ медиҳад, ки андешаҳо ва арзёбиҳо танҳо ба муаллиф тааллуқ доранд ва Иттиҳоди Аврупо ё ETUI барои онҳо ҷавобгар дониста намешаванд.

Барҳӯрди манфиатҳо: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи conflict-of-interest вуҷуд надорад.

Дастрасии маълумот: Ин Policy Brief маҷмӯи нави маълумот тавлид намекунад. Натиҷаҳои миқдорӣ ба таҳқиқоти қаблӣ ва гузоришҳои ташкилотӣ асос ёфтаанд.

Саҳми муаллиф / CRediT: Манбаъ якмуаллифӣ аст ва изҳороти ҷудогонаи CRediT надорад.

Усул: Синтези таҳлилии натиҷаҳои мавҷудаи таҳқиқот, стандартҳои байналмилалии меҳнат, ҳуқуқи ИА ва миллӣ, шартномаҳои коллективӣ, роҳнамоҳои иттифоқҳои касаба ва амалияҳои сиёсати иҷтимоӣ.

Озмоиш/намунаи нав: Нест.

Формулаи математикӣ: Нест.

Санҷиши оморӣ: Нест. Фоизҳо ва арзишҳои хароҷот дар Policy Brief аз манбаъҳои дуюмдараҷа гирифта шудаанд.

Ҷадвали 1-и манбаъ: Тартибдодаи муаллиф аст, ки чораҳои иттифоқ, корфармо ва тарафҳои иҷтимоиро дар кишварҳои гуногун ва сатҳи Аврупо мисол меорад. Verianla тарҳи визуалӣ ё ҷумлаҳои аслии шарҳии ин ҷадвалро нусхабардорӣ накардааст; далелҳои барои илм/сиёсат заруриро бо меъмории мустақили ҷадвал аз нав тартиб додааст.

Ҳадди асосии тафсир: Policy Brief таҳқиқоти назоратшудаи таъсир нест, ки нишон диҳад як мудохилаи муайяни ҷойи кор зӯроварӣ дар оила ё аз даст додани корро бо фоизи муайян кам мекунад. Саҳми асосии ҳуҷҷат чаҳорчӯбабандии оқибатҳои ба ҳаёти меҳнатӣ гузашта ҳамчун масъалаи сиёсӣ ва БСМ ва баровардани самтҳои мудохила аз намунаҳои амалии мавҷуда мебошад.

Ҳадди тафсири ҳуқуқӣ: Шарҳҳои қонунҳои миллӣ ва қонунгузории ИА таҳлили сиёсати Policy Brief аз Сентябр 2026-ро инъикос мекунанд. Онҳо набояд ҳамчун машварати ҷории ҳуқуқӣ барои корманд ё корфармои инфиродӣ истифода шаванд.