Санариптик Мүмкүнчүлүк Индекси (Digital Opportunity Index, DOI) санариптик технологияга жетүү жана аны пайдалануу шарттарын Opportunity, Infrastructure жана Utilisation деп аталган үч негизги категория аркылуу бириктирген комплекстүү санариптик мүмкүнчүлүк көрсөткүчү болуп саналат. Sartika Lestariнин изилдөөсү Индонезиянын E-Commerce Road Map программасы ишке ашырылган мезгилдин айланасындагы өзгөрүүлөрдү 34 облус боюнча сандык жана сүрөттөмө-салыштырма ыкмада карап, облус деңгээлиндеги DOI упайларын жана үч категорияга тиешелүү өсүү темптерин салыштырат. Булактын аннотациясы, жыйынтыгы жана 1-тиркемесиндеги маалыматтарга ылайык, улуттук DOI көрсөткүчү 0.74 деңгээлинде өзгөрбөй калган учурда 21 облустун DOI көрсөткүчү өскөн, 12 облустуку төмөндөгөн жана 1 облустун мааниси өзгөргөн эмес. Эң көрүнүктүү жалпы маселе Infrastructure категориясында байкалган; ал эми Opportunity жана өзгөчө Utilisation категориялары жалпысынан өскөн. Бирок изилдөө эксперименттик же себептик баалоо болуп саналбайт жана байкалган өзгөрүүлөр E-Commerce Road Map программасынан гана келип чыкканын көрсөтпөйт.
E-Commerce Road Map булакта Индонезия өкмөтү 2017–2019-жылдары электрондук соода экосистемасын өнүктүрүү үчүн ишке ашырган жөнгө салуучу программа катары каралат. Изилдөөнүн негизги суроосу — бул программа ишке ашырылган мезгилден кийин Индонезиянын 34 облусунун ортосунда санариптик мүмкүнчүлүктөр канчалык деңгээлде тең бөлүштүрүлгөнү. Изилдөөчү бул суроого түздөн-түз фирмалык сурамжылоо же эксперимент аркылуу эмес, International Telecommunication Union (ITU) жана BPS-Statistics Indonesia жарыялаган экинчи булактагы көрсөткүчтөрдү DOI алкагында бириктирүү аркылуу жооп берүүгө аракет кылат.
Булактын 1-тиркемесиндеги маалыматтарда жалпы DOI боюнча эң жогорку оң өсүш North Malukuда %25.58, эң чоң терс өсүш East Kalimantanда −%14.13 болгон. Улуттук деңгээлде Opportunity категориясы 0.80ден 0.81ге көтөрүлүп %1.25, Utilisation категориясы 0.48ден 0.62ге көтөрүлүп %29.17 өскөн, ал эми Infrastructure категориясы 1.00ден 0.79га түшүп −%21.00 өсүү көрсөткөн.
Жыйынтыктардын эң маанилүү методологиялык чектөөсү — маалыматтын жетишсиздиги. Баштапкы DOI алкагы 11 көрсөткүчтү камтыйт, бирок алардын айрымдары Индонезиянын облус деңгээлинде жеткиликтүү эмес. Изилдөөчү улуттук орточо маанини облустарга жасалма түрдө ыйгаруу бир жактуулук жаратышы мүмкүн деп эсептегендиктен, облус деңгээлинде жок көрсөткүчтөрдү эсептен чыгарган. Бул чечим ойдон чыгарылган маалыматты колдонуудан сактайт, бирок ошол эле учурда ылайыкташтырылган облус DOI көрсөткүчүнүн баштапкы эл аралык DOI шкаласы менен толук салыштырмалуулугун чектейт.
Изилдөөнүн негизги көйгөйү
Электрондук соода — жөн гана онлайн сатуу каналы эмес. Чакан жана орто ишканалар санариптик рынокторго катыша алышы үчүн байланыш, түзмөктөр, жеткиликтүү баадагы байланыш кызматтары жана бул технологияларды колдонууга жетиштүү санариптик мүмкүнчүлүк керек. Бул факторлор облустар арасында тең бөлүштүрүлбөсө, айрым ишканалар электрондук сооданын киреше жана рынок мүмкүнчүлүктөрүн пайдалана алса, башкалары ошол эле мүмкүнчүлүккө жетпей калышы мүмкүн.
Булак бул теңсиздикти санариптик ажырым түшүнүгү менен байланыштырат. Санариптик ажырым — адамдардын, үй чарбаларынын, ишканалардын же географиялык аймактардын ортосунда технологияга жетүү жана андан пайда көрүү мүмкүнчүлүгүндөгү айырма. Изилдөө өзгөчө чакан жана орто ишканалардын электрондук соодага катышуу мүмкүнчүлүгү жагынан облус деңгээлиндеги айырмачылыктарга көңүл бурат.
E-Commerce Road Map программасынын ролу
Булакка ылайык, Индонезия өкмөтү 2017-жылы Presidential Regulation Number 74/2017 аркылуу E-Commerce Road Map программасын баштаган. Программанын максаттуу мезгили 2017–2019 жана ал электрондук сооданын өнүгүшүн тездетүүчү интеграцияланган экосистеманы түзүү үчүн тиешелүү тараптарга стратегиялык багыт берүүнү максат кылат.
Изилдөө бул жөнгө салуу ишке киргизилгенге чейинки жана андан кийинки санариптик мүмкүнчүлүк көрсөткүчтөрүн салыштырат. Бирок “мурда-кийин” салыштыруусу өз алдынча программанын өзгөрүүгө себеп болгонун далилдебейт. Ошол эле мезгилде башка санариптик инфраструктура программалары жана COVID-19 пандемиясы сыяктуу ири тышкы факторлор да болгон.
Изилдөө суроосу
Булак изилдөө суроосун маңызы боюнча мындай коёт: E-Commerce Road Map программасы ишке ашырылган мезгилден кийин Индонезиянын 34 облусунда санариптик мүмкүнчүлүктөр канчалык деңгээлде тең көрүнөт?
Изилдөө бул суроого DOIнин жалпы упайын да, анын үч түзүмдүк категориясын да талдоо аркылуу жооп издей тургандай түзүлгөн. Ошентип, “санариптешүү өстүбү?” деген суроо гана эмес, өсүш жеткиликтүүлүк, инфраструктура жана пайдалануу компоненттеринин кайсынысында болгондугу да бааланат.
Санариптик Мүмкүнчүлүк Индекси (DOI) деген эмне?
Санариптик Мүмкүнчүлүк Индекси (Digital Opportunity Index, DOI) санариптик жеткиликтүүлүк жана пайдаланууга тиешелүү көрсөткүчтөрдү Opportunity, Infrastructure жана Utilisation деп аталган үч категориянын астында бириктирип, санариптик мүмкүнчүлүктүн деңгээлин көрсөткөн комплекстүү индекс; бул изилдөөдө ал Индонезиянын 34 облусундагы санариптик мүмкүнчүлүктөрдүн деңгээлин жана убакыт боюнча өзгөрүшүн салыштыруу үчүн колдонулган.
DOIнин үч негизги категориясы
| Категория | Негизги мааниси | Изилдөөдөгү түшүндүрмө |
|---|---|---|
| Opportunity | Жеткиликтүүлүк жана баанын ылайыктуулугу | Санариптик байланыш кызматына жетүү жана бул кызматты төлөөгө экономикалык мүмкүнчүлүк |
| Infrastructure | Түзмөктөрдүн жана тармактык инфраструктуранын болушу | Туруктуу телефон, компьютер жана үйдөгү интернет сыяктуу физикалык/техникалык жеткиликтүүлүк элементтери |
| Utilisation | Санариптик технологияны иш жүзүндө пайдалануу | Бул изилдөө облус деңгээлинде ала алган маалыматтар боюнча, өзгөчө адамдардын интернетти пайдаланышы |
1-теңдеме: DOI кантип эсептелет?
Булакта берилген негизги DOI теңдемеси төмөнкүдөй:
\[ DOI = \frac{Opportunity + Infrastructure + Utilisation}{3} \]
Формула эмнени эсептейт? Теңдеме үч негизги категориянын упайларынын арифметикалык орточосун алып, бир жалпы DOI упайын түзөт.
Opportunity — санариптик жетүү мүмкүнчүлүгүнө жана баанын жеткиликтүүлүгүнө тиешелүү категориялык упай.
Infrastructure — түзмөктөргө жана байланыш инфраструктурасына тиешелүү категориялык упай.
Utilisation — санариптик технологияны пайдаланууга тиешелүү категориялык упай.
3 саны DOI үч негизги категориядан турарын билдирет. Теңдемеде бул үч категория бирдей салмак менен орточолонгон.
DOI физикалык өлчөм бирдигине ээ эмес; ал өлчөмсүз индекс. Булак идеалдуу шартта минималдуу маанини 0, максималдуу маанини 1.0 деп аныктайт жана 1ге жакындаган маанилерди жогорку санариптик мүмкүнчүлүк жана байланыштуулук менен байланыштырат.
Бирок бул изилдөөдөгү облус деңгээлиндеги DOI колдонмосу маалыматтын жетишсиздигинен улам баштапкы көрсөткүчтөр топтомунун баарын колдоно албайт. Ошондуктан айрым категория жана DOI маанилери теориялык 1.0 жогорку чегинен ашып кетери көрүнөт. Булак муну методологиялык ылайыкташтыруулар жараткан четтөө менен байланыштырып, өзгөчө өтө жогорку маанилерди этияттык менен чечмелөө керектигин белгилейт.
DOI өсүү темпи кантип эсептелет?
DOI өсүү темпи булакта 2019 белгиси менен берилген баштапкы DOI мааниси менен 2021 белгиси менен берилген кийинки DOI маанисинин айырмасын баштапкы мааниге бөлүп, 100гө көбөйтүү аркылуу эсептелет; оң жыйынтык өсүштү, терс жыйынтык төмөндөөнү, ал эми нөл өзгөрүү жок экенин билдирет.
Булак 2-теңдемени мындай берет:
\[ DOI\ Growth\ (\%) = \frac{DOI_{2021}-DOI_{2019}}{DOI_{2019}} \times 100 \]
\(DOI_{2019}\) — булак графигинде жана 1-тиркемеде баштапкы маани үчүн колдонулган белги.
\(DOI_{2021}\) — булак графигинде жана 1-тиркемеде кийинки маани үчүн колдонулган белги.
Алымдагы айырма DOIнин эки мезгил арасындагы абсолюттук өзгөрүүсүн берет.
Баштапкы мааниге бөлүү өзгөрүүнү баштапкы көлөмгө карата нормалдаштырат.
100гө көбөйтүү жыйынтыкты пайыздык өсүү темпине айлантат.
South Sumatra мисалы аркылуу формула
Булактын 1-тиркемесинде South Sumatra үчүн DOI маанилери 0.62 жана 0.64 деп берилген. Теңдемени түз колдонгондо:
\[ \frac{0.64-0.62}{0.62}\times100 \approx 3.23\% \]
Бул маани 1-тиркемеде көрсөтүлгөн %3.23 өсүшкө дал келет. Бул эсеп жаңы илимий жыйынтык эмес, булакта берилген 2-теңдеменин булак маанилери менен түшүндүрмө түрүндө көрсөтүлүшү.
2019 жана 2021 белгилери чындыгында кайсы мезгилди билдирет?
Бул жерде булак ичинде маанилүү убакыттык айырма бар. Изилдөөчү идеалдуу түрдө программага чейинки 2016 жана программадан кийинки 2020 маалыматтарын салыштыргысы келген. Бирок 2016-жыл үчүн облус маалыматтары жок болгондуктан, жеткиликтүү болгон биринчи 2018-жылкы маалымат баштапкы катары алынган жана бул маалымат 2019-жылкы BPS басылмасынан алынган. Акыркы маалымат болсо 2020-жылга тиешелүү жана 2021 BPS отчетунда берилген.
Ошого карабастан булак 2-теңдемеде, графиктердин аталыштарында жана 1-тиркеменин мамычаларында маанилерди түздөн-түз “2019” жана “2021” деп белгилейт. Ошондуктан Verianla текстинде булак таблицасы берилгенде 2019/2021 белгилери сакталат; метод түшүндүрмөсүндө алардын астындагы чыныгы маалымат мезгили 2018/2020 экени өзүнчө көрсөтүлөт.
Баштапкы DOI эмне үчүн түз колдонулган жок?
ITU жана UNCTAD DOI алкагы жалпысынан 11 көрсөткүчтү камтыйт. Бирок облус деңгээлинде бардык көрсөткүчтөр жок болгондуктан, изилдөө айрым көрсөткүчтөрдү бириктирип, айрымдарын толугу менен алып салган.
| Категория | Колдонулган / ылайыкташтырылган көрсөткүчтөр | Жок же өзгөртүлгөн түзүм |
|---|---|---|
| Opportunity | Мобилдик уюлдук тармак камтыган калктын үлүшү; ICT чыгымына негизделген бириктирилген чыгым көрсөткүчү | Интернетке жетүү тарифи жана мобилдик уюлдук тариф маалыматтары өзүнчө жок болгондуктан, эки көрсөткүч бир ICT чыгым көрсөткүчүнө бириктирилген. |
| Infrastructure | Туруктуу телефонго ээ үй чарбаларынын үлүшү; компьютерге ээ үй чарбаларынын үлүшү; үйдө интернетке жетүү мүмкүнчүлүгү бар үй чарбаларынын үлүшү | 100 адамга мобилдик уюлдук абонент жана 100 адамга мобилдик интернет абоненти көрсөткүчтөрү облус деңгээлинде жок. |
| Utilisation | Интернетти пайдаланган адамдардын үлүшү | Туруктуу кең тилкелүү абоненттердин жалпы интернет абоненттерине катышы жана мобилдик кең тилкелүү абоненттердин жалпы мобилдик абоненттерге катышы жок. |
Булак жок облус маанилерин улуттук орточо менен толтуруу вариантын караган. Бирок бир эле улуттук орточо бардык облустарга колдонулганда кээ бир облустар үчүн чыныгы мааниден төмөн, кээ бирлери үчүн жогору жасалма упайлар жаралышы мүмкүн болгондуктан, бул ыкма колдонулган эмес. Анын ордуна облус деңгээлинде жок көрсөткүчтөр эсептөөлөрдөн чыгарылган.
Улуттук деңгээлде болсо булак бардык 11 көрсөткүч бар экенин билдирет. Бул улуттук DOI менен ылайыкташтырылган облус DOIнин маалымат курамы толугу менен бирдей эмес экенин билдирет жана өзгөчө абсолюттук упайларды салыштырууда этияттыкты талап кылат.
DOI же категория упайы 1ден жогору чыкса, кантип түшүндүрүлүшү керек?
Булак DOI үчүн идеалдуу жогорку чекти 1.0 деп аныктаганы менен, облус деңгээлиндеги жетишпеген көрсөткүчтөр жана эсептөө ылайыкташтыруулары айрым упайлардын 1ден ашып кетишине алып келген; изилдөө бул маанилерди баштапкы DOI шкаласынын так өлчөмү катары эмес, маалымат чектөөлөрүнүн шартында түзүлгөн ылайыкташтырылган салыштырма көрсөткүчтөр катары чечмелөөнү талап кылат.
Мисалы, 1-тиркемеде Jakartaнын Infrastructure категориясы 2019 белгисинде 3.83, Yogyakartaныкы 1.94 жана Baliники 1.52 деп берилген. Бул маанилер теориялык 1.0 жогорку чегинен ашат. Булак бул четтөө эсептөөлөрдө жасалган маалыматтык ылайыкташтыруулар менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин ачык тааныйт.
Булак 9-беттеги талкууда 1.00, 1.01, 1.08, 1.25, 1.32, 1.39, 1.52, 1.94 жана 3.83 маанилерин бир жерде “DOI scores” деп атайт. Бирок 1-тиркемени караганда булар жалпы DOI эмес, 2019 Infrastructure категориясынын упайлары экени көрүнөт. Verianla бул маанилерди жалпы DOI деп кайра белгилеген эмес.
Мындан тышкары улуттук 2019 маанилери Opportunity = 0.80, Infrastructure = 1.00 жана Utilisation = 0.48 деп берилген. Бул үч көрүнгөн маани 1-теңдемеде түз орточолонгондо 0.76 чыгат, ал эми булак жалпы улуттук DOIни 0.74 деп берет:
\[ \frac{0.80+1.00+0.48}{3}=0.76 \]
Булак бул 0.02 упайлык айырманын эсептөө себебин түшүндүрбөйт. Улуттук деңгээлде бардык 11 көрсөткүчтүн колдонулушу бул эсептөө түзүмүнө таасир этиши мүмкүн, бирок булак деталдуу кайра өндүрүү теңдемесин бербегендиктен муну так себеп деп айтууга болбойт. Ошондуктан улуттук 0.74 мааниси булакта жарыяланган жыйынтык катары сакталууга тийиш жана 1-теңдемеден кайра эсептелген маани катары көрсөтүлбөшү керек.
Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары
Изилдөө дизайны
Изилдөө quantitative descriptive-comparative, башкача айтканда сандык сүрөттөмө-салыштырма изилдөө болуп саналат. Изилдөөчү жаңы сурамжылоо маалыматтарын чогулткан эмес, эксперимент жүргүзгөн эмес жана регрессия аркылуу программанын себептик таасирин баалаган эмес. Талдоо экинчи булактагы маалыматтарды DOI алкагында эсептөөгө жана мезгилдер/облустар арасында салыштырууга негизделет.
Изилдөө 2022-жылдын июнь айынан 2022-жылдын сентябрь айына чейин жүргүзүлгөн.
Маалымат булактары
- International Telecommunication Union (ITU),
- BPS-Statistics Indonesia Statistical Yearbook 2019 жана 2021 басылмалары,
- BPS-Statistics Indonesia Telecommunication Statistics 2019 жана 2021 басылмалары,
- BPS E-Commerce Statistics 2019,
- ITU 2022 өлкөлүк ICT маалыматтары.
Талдоонун камтуу чөйрөсү
Облус деңгээлиндеги талдоо Индонезиянын жалпы 34 облусун камтыйт. DOI облус деңгээлинде да, улуттук деңгээлде да эсептелип, андан кийин жалпы DOI жана Opportunity, Infrastructure, Utilisation категорияларындагы мезгилдик өсүш салыштырылган.
Улуттук деңгээлдеги негизги жыйынтык
| Көрсөткүч | 2019 булак белгиси | 2021 булак белгиси | Өсүш |
|---|---|---|---|
| Жалпы DOI | 0.74 | 0.74 | 0.00% |
| Opportunity | 0.80 | 0.81 | 1.25% |
| Infrastructure | 1.00 | 0.79 | −21.00% |
| Utilisation | 0.48 | 0.62 | 29.17% |
Улуттук жалпы DOIнин 0.74 деңгээлинде өзгөрбөй калышы бардык санариптик компоненттер токтоп калды дегенди билдирбейт. Opportunity аз өсүш, Utilisation күчтүү өсүш көрсөткөн, ал эми Infrastructure олуттуу төмөндөгөн. Бул үч карама-каршы кыймыл жалпы жыйынтыкта бири-бирин жарым-жартылай тең салмактаган.
34 облуста өсүштүн багыты
| Көрсөткүч | Оң өсүш көрсөткөн облус | Өзгөрбөгөн облус | Терс өсүш көрсөткөн облус |
|---|---|---|---|
| Жалпы DOI | 21 | 1 | 12 |
| Opportunity | 26 | 8 | 0 |
| Infrastructure | 6 | 1 | 27 |
| Utilisation | 33 | 0 | 1 |
Жалпы DOI боюнча облус жыйынтыктары
Булактын 1-тиркемесиндеги маалыматтарга ылайык, 2019 булак белгисинде DOI 0.40тан 1.81ге чейин өзгөрөт. Эң төмөнкү маани Papuaда 0.40, эң жогорку маани Jakartaда 1.81. 2021 белгисинде диапазон 0.38–1.72; эң төмөнкү дагы Papua, эң жогорку дагы Jakarta.
Улуттук DOI эки мезгилде тең 0.74. Булак 2019 белгисинде болгону сегиз облус улуттук 0.74 маанисинен жогору болгонун, 2021 белгисинде бул сан жетиге түшкөнүн билдирет.
| Облус | DOI 2019 | DOI 2021 | DOI өсүш % | Opportunity өсүш % | Infrastructure өсүш % | Utilisation өсүш % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Aceh | 0.53 | 0.57 | 7.55 | 2.60 | −6.67 | 36.11 |
| North Sumatera | 0.62 | 0.63 | 1.61 | 2.53 | −26.87 | 43.90 |
| West Sumatera | 0.64 | 0.66 | 3.13 | 2.53 | −18.31 | 41.46 |
| Riau | 0.64 | 0.66 | 3.13 | 1.22 | −18.75 | 40.00 |
| Jambi | 0.63 | 0.66 | 4.76 | 2.50 | −7.69 | −13.85 |
| South Sumatera | 0.62 | 0.64 | 3.23 | 2.56 | −21.13 | 50.00 |
| Bengkulu | 0.62 | 0.63 | 1.61 | 1.27 | −20.59 | 34.15 |
| Lampung | 0.52 | 0.60 | 15.38 | 1.27 | 8.11 | 50.00 |
| Bangka Belitung Islands | 0.66 | 0.67 | 1.52 | 0.00 | −17.39 | 32.61 |
| Riau Islands | 0.97 | 0.85 | −12.37 | 2.33 | −38.13 | 24.62 |
| Jakarta | 1.81 | 1.72 | −4.97 | 2.30 | −10.70 | 17.81 |
| West Java | 0.87 | 0.79 | −9.20 | 1.23 | −30.40 | 25.93 |
| Central Java | 0.76 | 0.71 | −6.58 | 0.00 | −27.72 | 29.17 |
| Yogyakarta | 1.13 | 1.03 | −8.85 | 1.22 | −21.65 | 19.35 |
| East Java | 0.70 | 0.69 | −1.43 | 0.00 | −18.07 | 25.53 |
| Banten | 0.82 | 0.78 | −4.88 | 1.23 | −22.22 | 19.64 |
| Bali | 0.96 | 0.88 | −8.33 | 1.20 | −26.97 | 25.93 |
| West Nusa Tenggara | 0.52 | 0.55 | 5.77 | 1.30 | −10.26 | 35.90 |
| East Nusa Tenggara | 0.45 | 0.51 | 13.33 | 4.23 | 0.00 | 65.38 |
| West Kalimantan | 0.58 | 0.63 | 8.62 | 2.60 | −5.26 | 44.74 |
| Central Kalimantan | 0.60 | 0.62 | 3.33 | 0.00 | −14.00 | 27.66 |
| South Kalimantan | 0.64 | 0.68 | 6.25 | 0.00 | −6.78 | 32.00 |
| East Kalimantan | 0.92 | 0.79 | −14.13 | 2.33 | −43.18 | 25.42 |
| North Kalimantan | 0.69 | 0.66 | −4.35 | 0.00 | −38.24 | 27.78 |
| North Sulawesi | 0.61 | 0.68 | 11.48 | 1.22 | 14.81 | 27.66 |
| Central Sulawesi | 0.53 | 0.57 | 7.55 | 1.30 | −12.50 | 38.89 |
| South Sulawesi | 0.59 | 0.64 | 8.47 | 2.47 | −7.55 | 36.36 |
| Southeast Sulawesi | 0.58 | 0.58 | 0.00 | 3.80 | −32.08 | 35.71 |
| Gorontalo | 0.52 | 0.58 | 11.54 | 2.56 | 2.70 | 33.33 |
| West Sulawesi | 0.48 | 0.58 | 20.83 | 5.41 | 21.05 | 58.06 |
| Maluku | 0.51 | 0.63 | 23.53 | 2.63 | 33.33 | 47.06 |
| North Maluku | 0.43 | 0.54 | 25.58 | 4.05 | 72.00 | 48.28 |
| West Papua | 0.59 | 0.57 | −3.39 | 0.00 | −35.19 | 27.91 |
| Papua | 0.40 | 0.38 | −5.00 | 0.00 | −29.03 | 18.18 |
Opportunity категориясы
Булакта Opportunity категориясынын 2019 белгисиндеги упайлары 0.67ден 0.87ге чейин өзгөрөт. Эң төмөнкү маани Papuaда 0.67, эң жогорку маани Jakartaда 0.87. Улуттук упай 0.80.
2021 белгисинде Papua 0.67де калган, Jakarta 0.89га көтөрүлүп, улуттук упай 0.81 болгон. Улуттук өсүш %1.25.
1-тиркемеге ылайык, 26 облус Opportunity категориясында оң өсүш, 8 облус нөл өсүш көрсөткөн. Терс өсүш көрсөткөн облус жок.
Нөл өсүш көрсөткөн сегиз облус 1-тиркемеге ылайык Bangka Belitung Islands, Central Java, East Java, Central Kalimantan, South Kalimantan, North Kalimantan, West Papua жана Papua. Булактын негизги текстинде “сегиз облус” деп айтылганы менен, бул тизмедеги төртөө гана мисал катары берилген; 1-тиркеме толук сегиз облусту көрсөтөт.
Infrastructure категориясы
Infrastructure — изилдөөнүн эң көйгөйлүү категориясы. 2019 белгисинде улуттук маани 1.00 болсо, 2021-жылы 0.79га түшүп, улуттук өсүш −%21.00 болгон.
34 облустун алтоосунда гана оң инфраструктуралык өсүш байкалган: Lampung, North Sulawesi, Gorontalo, West Sulawesi, Maluku жана North Maluku. East Nusa Tenggara %0.00 менен өзгөрбөй калган, калган 27 облус терс өсүш көрсөткөн.
Оң инфраструктуралык өсүш Gorontaloдо %2.70тен North Malukuда %72.00ге чейин жетет. Терс өсүштө West Kalimantan −%5.26, East Kalimantan −%43.18 менен четки маанилерди түзөт.
Булак Infrastructure төмөндөшүнүн баарын чыныгы инфраструктура жоготуусу катары чечмелебейт. Облус деңгээлинде колдонулган көрсөткүчтөр туруктуу телефон, компьютер жана үй интернети сыяктуу элементтерди камтыса, мобилдик уюлдук жана мобилдик интернет абоненттеринин көрсөткүчтөрү жок. Изилдөөчү колдонуучулардын компьютер жана туруктуу байланыштан мобилдик интернетке өтүшү өлчөнгөн Infrastructure упайын төмөндөтүшү мүмкүн экенин талкуулайт. Бул булактагы түшүндүрмө; түздөн-түз текшерилген механизм эмес.
Utilisation категориясы
Utilisation — эң кеңири оң өзгөрүү байкалган категория. Улуттук маани 0.48ден 0.62ге көтөрүлүп, %29.17 өсүш катталган.
34 облустун 33үндө оң өсүш бар. Jambi гана −%13.85 менен терс өсүш көрсөткөн.
Оң өсүш Jakartaда %17.81ден East Nusa Tenggaraда %65.38ге чейин жетет. West Sulawesi %58.06, South Sumatera жана Lampung болсо %50.00 өсүш менен жогорку өсүш көрсөткөн башка мисалдар.
Бул категория облус деңгээлинде негизинен интернетти пайдаланган адамдардын үлүшү менен көрсөтүлөт. Булактагы баштапкы Utilisation категориясындагы эки кең тилкелүү көрсөткүч облус деңгээлинде жок болгондуктан эсептөөгө киргизилген эмес.
South Sumatra мисалы эмне үчүн түшүндүрмөлүү?
South Sumatraнын жалпы DOI мааниси 0.62ден 0.64кө көтөрүлүп, %3.23 өскөн. Ошол эле облуста Opportunity %2.56, Utilisation %50.00 өскөн, Infrastructure болсо −%21.13 төмөндөгөн.
Бул мисал бир жалпы DOI өсүү темпинин астындагы категориялар сөзсүз бир багытта кыймылдашы шарт эмес экенин көрсөтөт. Бир облуста санариптик пайдалануу өтө тез өсүп жатканда инфраструктуралык көрсөткүчтөр төмөндөшү мүмкүн; жалпы DOI ушул карама-каршы кыймылдардын жыйындысы.
Jakarta эмне үчүн жалгыз өзү улуттук өнүгүүнүн өлчөмү эмес?
Jakarta булакта көптөгөн баштапкы көрсөткүчтөр боюнча жогорку деңгээлдеги облус катары көрүнөт. Бирок жогорку баштапкы деңгээл автоматтык түрдө жогорку өсүштү билдирбейт. Жалпы DOI Jakartaда 1.81ден 1.72ге түшүп, −%4.97 өсүү көрсөткөн.
Булак бул жагдай аркылуу “Jakarta-centrism” талкуусуна кайрылып, Индонезиянын санариптик көрсөткүчтөрүн Jakartaнын учурдагы жогорку кубаттуулугу менен гана баалоо башка облустардагы өсүү мүмкүнчүлүктөрүн көрүнбөй калтырышы мүмкүн экенин белгилейт.
Мисалы, North Malukuнун баштапкы DOIси болгону 0.43 болсо, өсүшү %25.58. West Sulawesi %20.83 жана Maluku %23.53 өсүш көрсөткөн. Бул көрсөткүчтөр жогорку баштапкы деңгээлге ээ Jakartaга караганда кыйла жогорку өсүү темптери.
E-Commerce Road Map программасынын таасири далилдендиби?
Жок. Изилдөө программа мезгилинин айланасындагы өзгөрүүлөрдү көрсөтөт, бирок себептик таасирди баалабайт. Регрессия, көзөмөл тобу, айырмалардын айырмасы дизайны, рандомизация же ушуга окшош себептик идентификация стратегиясы колдонулган эмес.
Булактын өзү эки маанилүү аралаштыруучу факторду ачык талкуулайт.
Palapa Ring Project: E-Commerce Road Map менен убакыт жагынан дал келген бул кең тилкелүү инфраструктура долбоору 2019-жылдын аягында аяктаган. Ошондуктан, өзгөчө Infrastructure категориясындагы өзгөрүүлөрдүн кайсы бөлүгү кайсы программага байланыштуу экенин бул изилдөө ажырата албайт.
COVID-19 пандемиясы: 2019-жылдын аягында жана 2020-жылы башталган пандемия физикалык өз ара аракеттенүүнү чектеп, санариптик пайдаланууга болгон муктаждыкты тездеткен. Бул өзгөчө Utilisation категориясындагы өсүшкө таасир этиши мүмкүн.
Ошондуктан изилдөөнүн туура формулировкасы “E-Commerce Road Map мезгилинде жана андан кийин бул өзгөрүүлөр байкалган” болушу керек; “E-Commerce Road Map бул өсүшкө себеп болду” деп айтууга болбойт.
Изилдөө колдогон жыйынтыктар
- Улуттук жалпы DOI булакта 0.74төн 0.74кө өзгөрбөй калган.
- 1-тиркеме, аннотация жана жыйынтык 21 облустун DOIси өскөнүн, 12синики азайганын жана 1и өзгөрбөгөнүн көрсөтөт.
- Opportunity категориясында 26 облус оң жана 8 облус нөл өсүш көрсөткөн.
- Infrastructure категориясында болгону 6 облус оң, 27 облус терс жана 1 облус нөл өсүш көрсөткөн.
- Utilisation категориясында 33 облус оң, Jambi гана терс өсүш көрсөткөн.
- Улуттук Infrastructure өсүшү −%21.00, Utilisation өсүшү +%29.17.
- Облустар арасындагы санариптик мүмкүнчүлүк деңгээли жана өсүү темптери олуттуу түрдө гетерогендүү.
- Облус деңгээлиндеги жетишпеген көрсөткүчтөр DOIнин баштапкы түзүмүн ылайыкташтырууну талап кылган.
Изилдөө колдобогон жыйынтыктар
- E-Commerce Road Map DOI өзгөрүүлөрүнө жалгыз өзү себеп болгону көрсөтүлгөн эмес.
- Infrastructure упайынын төмөндөшү чыныгы физикалык инфраструктура ошол эле деңгээлде азайганын далилдейт деп айтууга болбойт.
- Infrastructure төмөндөшү так эле мобилдик интернетке өтүүдөн келип чыккандыгы текшерилген эмес; бул булак авторунун мүмкүн болгон түшүндүрмөсү.
- DOI маанилери бардык облустарда баштапкы ITU/UNCTAD 11 көрсөткүчтүү түзүм менен толук салыштырыла турганы көрсөтүлгөн эмес.
- 1ден жогору ылайыкташтырылган упайлар баштапкы DOI шкаласында түздөн-түз “1ден жакшы” деп чечмеленбеши керек.
- Изилдөө чакан жана орто ишканалардын сатуу, киреше, пайда же жумуштуулук көрсөткүчтөрүндө программадан келип чыккан себептик өсүштү өлчөгөн эмес.
- Изилдөө фирма деңгээлинде электрондук сооданы кабыл алуунун ийгилигин түздөн-түз өлчөбөйт.
Булактагы сандык жана отчеттук шайкешсиздиктер
21 облус / 22 облус айырмасы: Аннотация, жыйынтык жана 1-тиркеме жалпы DOI үчүн 21 оң, 12 терс жана 1 нөл өсүштү көрсөтсө, аралык жыйынтык баянында 22 облус өскөнү жазылган. 1-тиркеме маалыматтары 21/12/1 бөлүштүрүүнү ырастайт.
Bengkulu өсүү мааниси: Аралык баянда оң өсүш Bengkuluда %0.68ден башталары айтылса, 1-тиркеме Bengkulu үчүн %1.61 көрсөтөт. Жыйынтык бөлүмү оң DOI өсүшүнүн аралыгын %1.52–%25.58 деп берет; 1-тиркемеде эң төмөнкү оң маани Bangka Belitung Islands үчүн %1.52.
2019/2021 менен 2018/2020 айырмасы: Метод чыныгы байкоо мезгилин 2018 жана 2020 деп түшүндүрсө, формула жана таблицалар отчет/басылма жылдары болгон 2019 жана 2021 белгилерин колдонушат.
“DOI” менен “Infrastructure” белгиси: Талкуунун бир бөлүгүндө 1.00, 1.01, 1.08, 1.25, 1.32, 1.39, 1.52, 1.94 жана 3.83 сыяктуу маанилер жалпы DOI упайлары катары айтылат; 1-тиркеме бул маанилер 2019 Infrastructure категориясынын упайлары экенин көрсөтөт.
Улуттук 1-теңдеме шайкешсиздиги: Көрүнгөн 2019 улуттук категория маанилеринин тең орточосу 0.76 болсо, булак жалпы DOIни 0.74 деп берет. Булак бул эсептөө айырмасын кайра өндүрүүгө боло турган деталдар менен түшүндүрбөйт.
Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү
Экинчи булактагы маалымат гана: Изилдөөчүнүн маалымат өндүрүү процесси, сапатты көзөмөлдөө жана өзгөрмөлөрдүн бардык облустардагы ырааттуулугу боюнча түз көзөмөлү жок.
Жетишпеген облус көрсөткүчтөрү: Баштапкы 11 DOI көрсөткүчүнүн баары облус деңгээлинде жеткиликтүү эмес. Төрт көрсөткүч толугу менен чыгарылган, Opportunity ичиндеги эки тарифтик көрсөткүч өзүнчө эмес, бириктирилген ICT чыгым көрсөткүчү менен көрсөтүлгөн.
Лайыкташтырылган DOI шкаласы: Айрым маанилердин 1ден ашып кетиши баштапкы 0–1 чечмелөөсү облус деңгээлинде толук сакталбаганын көрсөтөт.
Улуттук-облус салыштырмалуулугу: Булак улуттук деңгээлде 11 көрсөткүчтүн баарын, ал эми облус деңгээлинде кыскартылган көрсөткүчтөр топтомун колдонууга болгонун билдирет.
Себептик чектөө: Сүрөттөмө-салыштырма дизайн программанын таасирин ошол эле мезгилде болгон башка өзгөрүүлөрдөн бөлүп көрсөтпөйт.
Palapa Ring дал келиши: Башка мамлекеттик инфраструктура программасы ошол эле убакыт аралыгында санариптик байланыштуулукка таасир этиши мүмкүн.
COVID-19 таасири: Пандемия санариптик пайдаланууга болгон суроо-талапты адаттан тыш деңгээлде көбөйткөн болушу мүмкүн.
Кайра өндүрүлүүчүлүк: Булак DOIнин эки негизги теңдемесин берет, бирок ылайыкташтырылган категориялык упайларда колдонулган бардык нормалдаштыруу, салмактоо же аралык эсептөө кадамдарын деталдуу жана кайра өндүрүүгө боло турган формада бербейт. Колдонулган талдоо программасы да көрсөтүлгөн эмес.
Булактын саясаттык түшүндүрмөсү
Изилдөө санариптик мүмкүнчүлүк туруктуу өнүгүшү үчүн, өзгөчө облус деңгээлинде жеткиликтүү жана баасы ылайыктуу санариптик инфраструктураны колдоону сунуштайт. Opportunity жана Utilisation тармактарындагы өсүш электрондук сооданын жайылышына жардам бере алат, бирок Infrastructure тармагындагы теңсиздик жоюлмайынча санариптик мүмкүнчүлүктөрдүн теңдиги чектелүү бойдон калышы мүмкүн деген пикир айтылат.
Булак ошондой эле өзгөчө чакан жана орто ишкерлик өкүлдөрү үчүн санариптик сабаттуулук программаларын сунуштайт. Бул сунуш изилдөөнүн саясаттык жыйынтыгы; изилдөө санариптик сабаттуулук кийлигишүүсүн эксперименттик түрдө текшерген эмес.
Келечектеги изилдөөлөр
Булак келечектеги изилдөөлөр сандык көрсөткүчтөрдү сапаттык маалымат менен бириктирген аралаш метод дизайндарын колдонууну сунуштайт. Ошондо упайдын өзгөрүшү гана эмес, программалар кайсы механизм аркылуу натыйжалуу болгону да жакшыраак изилдениши мүмкүн.
Мындан тышкары облус алдындагы деңгээлдер, ар кандай фирма өлчөмдөрү жана ар кандай социалдык-экономикалык топтор үчүн өзүнчө талдоолор сунушталат. Толугураак жана үзгүлтүксүз облус маалыматтары келечекте DOIни азыраак ылайыкташтыруу менен жана баштапкы көрсөткүч түзүмүнө жакыныраак эсептөөгө мүмкүндүк бере алат.
Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү
Түпнуска изилдөө: E-Commerce Road Map and Equal Digital Opportunity in Indonesia.
Автор: Sartika Lestari.
Авторлордун тартиби: Бир авторлуу изилдөө.
Тең салым: Бир авторлуу болгондуктан тең биринчи авторлук/тең салым жагдайы колдонулбайт; өзүнчө тең салым билдирүүсү да жок.
Байланыш автору: Sartika Lestari.
Мекеме: Master of Science in International Development, The University of Manchester, United Kingdom.
Журнал: Economics Development Analysis Journal.
Том / сан: Vol. 14, No. 4.
Сандын жылы: 2025.
Беттер: 507–521.
Article ID: 22559.
DOI: 10.15294/edaj.v14i4.22559.
Макаланын тарыхы: Булак PDFде Received October 2025; Accepted January 2026; Published February 2026.
Расмий жарыялоо метадайын айырмасы: Журналдын расмий макала жазуусу онлайн жарыяланган күндү 23 январь 2026 деп көрсөтөт. PDFдеги February 2026 датасы менен бул жазуунун ортосунда айырма бар жана бул айырма унчукпай оңдолгон эмес.
Басып чыгаруу түзүмү: Economics Development Analysis Journal, Department of Economic Development, Faculty of Economics, Universitas Negeri Semarang жана Asosiasi Pendidikan Ekonomi LPTK басып чыгаруу түзүмүнүн астында жарыяланат.
Булак түрү: Сандык, сүрөттөмө-салыштырма, экинчи маалыматка негизделген илимий макала.
Рецензиялоо: Журналдын расмий саясат барагы double-blind peer review процессин көрсөтөт.
Preprint абалы: Булак PDFде өзүнчө preprint версиясы көрсөтүлгөн эмес.
Лицензия: Журналдын архивдик автордук укук саясаты Creative Commons Attribution 3.0 лицензиясын көрсөтөт; жүктөлгөн макала PDFинде болсо макалага тиешелүү ачык Creative Commons лицензия сабы көрүнбөйт. Ошондуктан лицензия тууралуу маалымат журналдын саясатынын деңгээлинде бааланышы керек.
Каржылоо: Булак PDFде өзүнчө каржылоо билдирүүсү жок.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Булак PDFде өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы тууралуу билдирүү жок.
Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Өзүнчө Data Availability бөлүмү жок. Метод колдонулган экинчи маалымат булактарын ITU жана BPS-Statistics Indonesia басылмалары деп так көрсөтөт.
CRediT / автордук салым: Булак PDFде өзүнчө CRediT же автордук салым бөлүмү жок.
Этика комитети: Булакта өзүнчө этика комитети тууралуу билдирүү жок. Изилдөө адамдардан түз маалымат чогулткан эмес, жарыяланган экинчи статистикалык маалыматтарды колдонгон.
Изилдөөнү жүргүзүү мезгили: Июнь 2022 – Сентябрь 2022.
Программанын мезгили: E-Commerce Road Map 2017–2019.
Идеалдуу салыштыруу планы: 2016 баштапкы жана 2020 акыркы.
Чынында колдонулган маалымат мезгили: Булактын метод түшүндүрмөсүнө ылайык, 2016 маалыматтары жок болгондуктан 2018 баштапкы маалымат катары колдонулган, акыркы мезгил 2020 бойдон калган. Баштапкы маалымат топтому 2019 BPS басылмасынан, акыркы маалымат топтому 2021 BPS басылмасынан алынган.
Булак таблица/формула белгилери: 2-теңдеме, графиктер жана 1-тиркеме бул эки мезгилди DOI2019 жана DOI2021 деп белгилейт. Методдогу 2018/2020 түшүндүрмөсү менен бул белги айырмасы сакталган.
Географиялык камтуу: Индонезиянын 34 облусу жана улуттук жыйынтык.
Негизги өлчөө алкагы: Digital Opportunity Index.
DOIнин негизги категориялары: Opportunity, Infrastructure, Utilisation.
Баштапкы көрсөткүчтөрдүн саны: 11.
Облус деңгээлиндеги маалымат чектөөсү: 100 адамга мобилдик уюлдук абонент, 100 адамга мобилдик интернет абоненти, туруктуу кең тилкелүү абоненттердин жалпы интернет абоненттерине катышы жана мобилдик кең тилкелүү абоненттердин жалпы мобилдик абоненттерге катышы облус деңгээлинде жок болгондуктан чыгарылган. Интернет жана мобилдик тариф көрсөткүчтөрү да өзүнчө маалымат жок болгондуктан бириктирилген ICT чыгым көрсөткүчү менен берилген.
1-теңдеме: \(DOI=(Opportunity+Infrastructure+Utilisation)/3\).
2-теңдеме: \(DOI\ Growth(\%)=((DOI_{2021}-DOI_{2019})/DOI_{2019})\times100\).
Негизги улуттук жыйынтык: Жалпы DOI 0.74 → 0.74; өсүш %0.00.
Opportunity: 0.80 → 0.81; улуттук өсүш %1.25; 26 облус оң, 8 облус нөл өсүш.
Infrastructure: 1.00 → 0.79; улуттук өсүш −%21.00; 6 облус оң, 27 облус терс, 1 облус нөл өсүш.
Utilisation: 0.48 → 0.62; улуттук өсүш %29.17; 33 облус оң, 1 облус терс өсүш.
Жалпы DOI облус бөлүштүрүүсү: Аннотация, жыйынтык жана 1-тиркемеге ылайык 21 облус оң, 12 облус терс жана 1 облус нөл өсүш көрсөткөн.
Булак ичиндеги 21/22 шайкешсиздиги: Аралык жыйынтык баянында бир жерде 22 облус өскөнү айтылат; 1-тиркеме, аннотация жана жыйынтык 21 облусту колдойт.
Булак ичиндеги Bengkulu шайкешсиздиги: Аралык баянда оң өсүш Bengkuluда %0.68ден башталары айтылса, 1-тиркеме Bengkulu үчүн %1.61 берет. 1-тиркемеде эң төмөнкү оң жалпы DOI өсүшү Bangka Belitung Islands үчүн %1.52.
Булак ичиндеги категория белгиси тууралуу эскертүү: Талкуунун бир бөлүгүндө жалпы DOI деп айтылган 1.00–3.83 аралыгындагы айрым маанилер 1-тиркемеге ылайык Infrastructure категориясынын упайлары.
Улуттук формуланы кайра өндүрүү эскертүүсү: Көрүнгөн 2019 улуттук категория упайлары 1-теңдемеге түз колдонулганда 0.76 берет, ал эми булак жалпы DOIни 0.74 деп билдирет. Айырманын деталдуу эсептөө себеби түшүндүрүлгөн эмес.
Себептик чектөө: Сүрөттөмө-салыштырма изилдөө программанын себептик таасирин бөлүп көрсөтпөйт. Palapa Ring Project жана COVID-19 ошол эле мезгилдеги жыйынтыктарга таасир бере ала турган ачык аралаштыруучу факторлор.
Программа / талдоо пакети: Булак колдонулган эсептөө же статистикалык программаны билдирбейт.
Статистикалык жыйынтык чыгаруу: Изилдөө p-маани, ишеним аралыгы же регрессияга негизделген себептик таасирди билдирбейт; негизги талдоо упайларды жана пайыздык өсүштү салыштыруудан турат.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген