Дар платформаҳои қарздиҳии P2P, ки ҳамчун қарздиҳии шахс ба шахс низ маъруфанд, сармоягузорони инфиродӣ метавонанд дархостҳои қарзии истеъмолкунандагонро мустақиман маблағгузорӣ кунанд. Дар баъзе платформаҳои давраи аввал меъёри фоиз аз ҷониби бонк ё алгоритм пешакӣ муайян намешуд; он дар натиҷаи музоядаи баръакс, ки дар он сармоягузорон бо пешниҳоди фоизҳои пасттар рақобат мекарданд, ташаккул меёфт. Ин сохтор муҳити нодири таҳқиқотиро фароҳам мекунад, то мушоҳида шавад, ки сармоягузорони ғайрикасбӣ хавфи қарзиро бар асоси кадом маълумот арзёбӣ мекунанд.

Таҳқиқоте, ки аз ҷониби Reto Rey ва Andreas Dietrich омода шудааст, 665 қарзи истеъмолиро, ки байни солҳои 2008–2014 дар яке аз платформаҳои пешсафи P2P-и Швейтсария маблағгузорӣ шудаанд, баррасӣ мекунад. Муҳаққиқон робитаи меъёри фоизи аз ҷониби сармоягузорон муайяншударо бо тағйирёбандаҳое мисли ҳаҷми қарз, муҳлат, таносуби қарз ба даромад, даромад, синну сол, шаҳрвандӣ, соҳиби манзил будан, вазъи оилавӣ, мавҷудияти фарзандони то 16-сола ва шароити макроиқтисодӣ таҳлил кардаанд.

Дар муқоисаи миёна байни занон ва мардон фарқи боэътимоди фоизӣ пайдо нашудааст. Аммо вақте ҷинс дар якҷоягӣ бо вазъи оилавӣ ва мавҷудияти фарзанд дар хонавода баррасӣ шуд, як намунаи муҳим ошкор гардид. Занони издивоҷнакардае, ки ҳадди ақал як фарзанди то 16-сола доштанд, нисбат ба мардони дорои ҳамон вазъи оилавӣ ба ҳисоби миёна тақрибан 124 нуқтаи базисӣ, яъне 1,24 банди фоизӣ фоизи баландтар пардохтаанд.

Дар зернамунаи солҳои 2013–2014, ки таҳқиқот онро “давраи бозори ба камол расида” меномад, ин фарқ тақрибан то 221 нуқтаи базисӣ меафзояд. Баръакс, дар байни қарзгирандагони оиладор ё издивоҷнакардаи бефарзанд ва дар намунаи пурра дар байни қарзгирандагони оиладор ва фарзанддор фарқи аз ҷиҳати оморӣ боэътимоди нархгузорӣ байни занон ва мардон пайдо нашудааст.

Ин натиҷа маънои онро надорад, ки “занон умуман фоизи баландтар пардохт мекунанд”. Фарқ танҳо дар як сохтори муайяни хонавода намоён мешавад. Саҳми асосии таҳқиқот низ дар нишон додани он аст, ки баррасии ҷинс ба танҳоӣ метавонад фарқи нархгузориро, ки модарони издивоҷнакарда бо он рӯ ба рӯ мешаванд, пинҳон кунад.

Аммо бозёфти марказӣ ба зергуруҳи хурд такя мекунад. Дар намунаи пурра танҳо 19 зани издивоҷнакарда ва 14 марди қарзгирандае ҳастанд, ки фарзанди то 16-сола доранд. Аз ин рӯ, ҳарчанд натиҷа аз ҷиҳати иқтисодӣ бузург аст ва дар моделҳои гуногуни санҷиши устуворӣ аз нигоҳи самт муттасил мемонад, нисбат ба дақиқии баҳогузорӣ ва қобилияти умумисозии он ба бозорҳои дигар эҳтиёти ҷиддӣ лозим аст.

Таҳқиқот инчунин нишон медиҳад, ки сармоягузорон хавфи қарзиро комилан тасодуфӣ арзёбӣ намекунанд. Қарзҳои дарозмуддат ва калонтар, таносуби баланди қарз ба даромад, талаботи бештари қарзӣ, бекории баланд ва меъёри баланди фоизи бехавф бо фоизҳои баландтари қарзӣ алоқаманданд. Модели пурра тақрибан %76,5 фарқиятҳои фоизии байни қарзҳоро шарҳ медиҳад.

Бо вуҷуди ин, таҳқиқот наметавонад муайян кунад, ки фоизи иловагии аз модарони издивоҷнакарда ситонидашуда хавфи воқеии дефолтро дуруст инъикос мекунад ё не. Муҳаққиқон мегӯянд, ки фарқ метавонад аз тасаввуроти сармоягузорон дар бораи ноустувории даромад, сохтори хонаводаи якдаромад ё уҳдадориҳои нигоҳубини фарзанд ба вуҷуд ояд. Маълумот кофӣ нест, то фарқ карда шавад, ки ин тасаввур баҳодиҳии дурусти омории хавф аст, умумисозии аз ҳад зиёд ё афзалияти табъизомез.

Огоҳии илмӣ: Таҳқиқот preprint аст ва аз ташхиси ҳамтоён нагузаштааст. Он танҳо қарзҳои маблағгузоришударо баррасӣ мекунад; дархостҳои радшуда ё дархостҳое, ки сармоягузори кофӣ пайдо накардаанд, инчунин натиҷаҳои воқеии дефолти минбаъдаи қарзҳо таҳлил нашудаанд. Натиҷаҳоро набояд мустақиман ба бозорҳои муосири алгоритмии P2P умумӣ кард.

Саволи асосии таҳқиқот

Дар бонки анъанавӣ фоизи қарзи истеъмолӣ тавассути низоми баҳодиҳии кредитӣ, сиёсати хавф ва арзёбии кормандони муассиса муайян мешавад. Дар платформаи P2P-и таҳқиқшуда бошад, меъёри фоиз аз пешниҳодҳои музоядавии сармоягузорони инфиродӣ, ки қарзро бо пули худ маблағгузорӣ мекунанд, ба вуҷуд меояд.

Аз ин рӯ, саволи марказии таҳқиқот танҳо ин нест, ки хавфи кредитӣ чӣ гуна чен карда мешавад. Саволи васеътар чунин аст:

Оё сармоягузорони ғайрикасбӣ, ки зери шароити маълумоти нопурра қарор мегиранд, метавонанд хавфи кредитиро ба таври низомманд нархгузорӣ кунанд ва оё ҷинс ва сохтори оилавии қарзгиранда ба ин нархгузорӣ таъсир мерасонад?

Муҳаққиқон таҳлилро бо мантиқи ду марҳила сохтаанд:

1. Чӣ қадар аз фарқиятҳои меъёри фоизро нишондиҳандаҳои мушоҳидашавандаи қарз, қарзгиранда ва хавфи макроиқтисодӣ шарҳ дода метавонанд?
2. Баъд аз назорат кардани нишондиҳандаҳои стандартии хавф, оё фарқиятҳои низомманди нархгузорӣ вобаста ба ҷинс, вазъи оилавӣ ва мавҷудияти фарзандон боқӣ мемонанд?

Бозори қарздиҳии шахс ба шахс чист?

Платформаҳои P2P қарзгирандагони истеъмолкунанда ва сармоягузоронеро, ки мехоҳанд сармояи худро бар ивази фоиз истифода диҳанд, дар муҳити рақамӣ ба ҳам мепайванданд. Платформа дархостҳоро ҷамъ мекунад, санҷишҳои ҳадди ақали мутобиқатро анҷом медиҳад ва ба сармоягузорон маълумоти стандартизатсияшуда пешниҳод мекунад.

Дар ин модел, ҳатто агар бонки анъанавӣ комилан аз байн наравад ҳам, қисми муҳими вазифаи классикии ҷамъоварии пасандоз ва додани қарз аз тавозуни бонк ба маблағгузории мустақими сармоягузорон мегузарад.

Дар бозорҳои P2P ду усули асосии муайян кардани фоиз вуҷуд дорад:

• Фоизи собит ё аз ҷониби платформа муайяншуда: Модели хавфи платформа барои ҳар қарзгиранда меъёри фоизро муайян мекунад.
• Музоядаи баръакс: Сармоягузорони инфиродӣ меъёри фоизеро пешниҳод мекунанд, ки барои маблағгузории қарз талаб мекунанд; пешниҳодҳои фоизи пасттар афзалият мегиранд.

Гуфта мешавад, ки имрӯз аксари платформаҳои калон барои сарфаи вақт, содда кардани раванд ва стандартизатсияи нархгузории хавф ба фоизҳои аз ҷониби платформа муайяншуда гузаштаанд. Аз ин рӯ, маълумоти таърихии таҳқиқшуда як тартиби бозориро нишон медиҳад, ки дар он сармоягузорони инсонӣ бе тавсияи алгоритмӣ нарх месохтанд ва имрӯз он то андозае аз байн рафтааст.

Музоядаи баръакс чӣ гуна кор мекард?

Қарзгиранда ба платформа бо нишон додани ҳаҷми қарз, муҳлат ва баландтарин меъёри фоизе, ки қабул карда метавонад, муроҷиат мекард. Платформа дархостҳоеро, ки ба талаботи ҳадди ақали устувории даромад, сарбории қарз ва таърихи кредитӣ ҷавобгӯ буданд, барои сармоягузорон мекушод.

Ҳангоми музояда сармоягузорон:

• Маблағеро, ки мехоҳанд сармоягузорӣ кунанд,
• Пасттарин меъёри фоизеро, ки дар ивази он маблағ қабул мекунанд

дар шакли пешниҳодҳои ҳатмӣ ворид мекарданд.

Пешниҳодҳо аз рӯи меъёри фоиз тартиб дода шуда, то пурра маблағгузорӣ шудани ҳаҷми қарзи дархостшуда, пешниҳодҳои пастфоизтар қабул мешуданд. Азбаски як қарз метавонист аз ҷониби чанд сармоягузор ва бо меъёрҳои фоизии гуногун маблағгузорӣ шавад, тағйирёбандаи натиҷа дар таҳқиқот фоизи миёнаи пешниҳодҳои қабулшуда мебошад, ки бо ҳаҷми сармоягузорӣ вазн дода шудааст.

Дар давраи таҳқиқшуда танзими Швейтсария шумораи сармоягузорони иштироккунанда дар як қарзро ҳадди аксар то 20 маҳдуд карда буд. Масалан, дар қарзи 20.000 франки Швейтсария, уҳдадории миёнаи ҳар сармоягузор бояд ҳадди ақал тақрибан 1.000 франк мебуд. Бо зиёд шудани ҳаҷми қарз хавфи талафоти мутамаркази сармоягузор ба як қарзгиранда меафзояд. Муҳаққиқон фоизи иловагии ба қарзҳои калон татбиқшударо бо ин “мукофоти диверсификатсияи нокифоя” алоқаманд мекунанд.

Чаро маълумоти нопурра муҳим аст?

Қарзгирандагон дар бораи устувории даромад, хароҷоти оянда ва нияти бозпардохти худ нисбат ба сармоягузорон маълумоти бештар доранд. Дар адабиёти молиявӣ ин ҳолат асимметрияи иттилоотӣ номида мешавад.

Бонкҳо метавонанд ин мушкилотро бо таърихи кредитӣ, гарав, тасдиқи даромад, моделҳои дохилии хавф ва муносибатҳои тӯлонии муштарӣ кам кунанд. Сармоягузорони инфиродӣ дар бозори P2P бошад, аксаран маҷбуранд бо маълумоти маҳдудтар, тахассуси камтар ва бе имкони мулоқоти мустақим бо қарзгиранда қарор қабул кунанд.

Дар чунин шароит сармоягузорон метавонанд ду навъи рафтор нишон диҳанд:

• Маълумоти вобаста ба хавфи қарзӣ, мисли даромад, сарбории қарз ва муҳлатро ба таври низомманд истифода баранд.
• Барои пур кардани маълумоти нопурра ба хусусиятҳои демографӣ, нақшҳои иҷтимоӣ ё қоидаҳои интуитивӣ аз ҳад зиёд вазн диҳанд.

Таҳқиқот нишон медиҳад, ки ҳар ду эҳтимол метавонанд ҳамзамон рух диҳанд: нархгузории умумӣ асосан бо нишондиҳандаҳои хавф мувофиқ аст, вале дар баъзе навъҳои хонавода фарқиятҳои нархгузории мутамаркази демографӣ низ пайдо мешаванд.

Чаро ҷинс ба танҳоӣ кофӣ нест?

Вақте дар маҷмӯи маълумот фоизи миёнаи ҳамаи занон бо ҳамаи мардон муқоиса мешавад, вазъиятҳои гуногуни хонавода дар як категория ҷамъ мешаванд. Занони оиладор, издивоҷнакарда, фарзанддор ва бефарзанд ҳама ба як миёна дохил мешаванд.

Ин ҷамъбандӣ метавонад боис шавад, ки таъсирҳои самти муқобил дар зергуруҳҳои муайян якдигарро безарар кунанд. Масалан, издивоҷ метавонад барои занони фарзанддор эҳсоси амнияти иқтисодии сармоягузоронро зиёд кунад, дар ҳоле ки барои занони фарзанддор ва издивоҷнакарда тасаввуроти як даромад, сарбории нигоҳубин ё ноустувории даромад метавонад мукофоти фоизиро баланд кунад.

Аз ин рӯ, муҳаққиқон танҳо бо илова кардани тағйирёбандаи “зан” ба модел қаноат накардаанд; онҳо таъсири муштараки се хусусияти зеринро ҳисоб кардаанд:

• Ҷинс,
• Издивоҷкарда будан ё набудан,
• Мавҷудияти фарзанди то 16-сола дар хонавода.

Дар модел, илова ба таъсирҳои асосӣ, ҳамтаъсирҳои дуҷониба ва ҳамтаъсири пурраи сеҷониба истифода шудааст:

\[ Female_i \times Married_i \times Children_i \]

Ин равиши буришӣ имкон медиҳад, ки робитаи ҷинс бо фоиз вобаста ба сохтори оилавӣ тағйир ёбад.

Фарқи нархгузорӣ аз кадом механизмҳо метавонад ба вуҷуд ояд?

Таҳқиқот сарчашмаи фарқи мушоҳидашударо мустақиман муайян карда наметавонад. Аммо се чаҳорчӯбаи шарҳдиҳанда пешниҳод мекунад.

Хавфи воқеӣ ё даркшудаи кредитӣ

Сармоягузорон метавонанд фикр кунанд, ки қарзгирандаи издивоҷнакарда ва фарзанддор бояд бо як даромад хароҷоти мунтазами бештарро пӯшонад, бинобар нигоҳубини фарзанд маҳдудиятҳои корӣ дошта бошад ё дар муқобили аз даст рафтани даромад суғуртаи дохилихонаводаии маҳдудтар дошта бошад.

Агар ин тасаввурот ба эҳтимоли воқеии бозпардохт мувофиқат кунанд, фарқи нарх метавонад ба хавф асос ёбад. Аммо таҳқиқот аз натиҷаҳои дефолт истифода накардааст ва ин эҳтимолро тасдиқ карда наметавонад.

Табъизи оморӣ

Сармоягузорон ҳангоми арзёбии хавфи мушоҳиданашавандаи қарзгирандаи инфиродӣ метавонанд хусусиятҳои тахминии гурӯҳи иҷтимоии ӯро ҳамчун нишондиҳандаи ҷонишин истифода баранд. Ин рафтор ҳатто агар душмании ошкорро дар бар нагирад ҳам, метавонад боис шавад, ки шахсони дорои хусусиятҳои молиявии яксон аз рӯи узвияти гурӯҳӣ бо нархи гуногун арзёбӣ шаванд.

Табъизи афзалиятӣ ё ғараз

Афзалияти манфии сармоягузор ба гурӯҳи муайян, ки аз хавф мустақил аст, низ метавонад боиси талаб кардани фоизи баландтар шавад. Аммо азбаски маҷмӯи маълумот ангезаҳои сармоягузорон ё натиҷаҳои воқеии дефолтро дар як сатҳи хавф нишон намедиҳад, табъизи афзалиятӣ ва табъизи омориро аз ҳам ҷудо кардан имкон надорад.

Маҷмӯи маълумот

Маълумот аз як платформаи бузурги P2P, ки байни апрели 2008 ва декабри 2014 дар Швейтсария фаъолият мекард, гирифта шудааст. Ҳиссаи ин платформа дар бозори P2P-и Швейтсария дар солҳои гуногун тақрибан аз %60 то %99 тағйир ёфтааст.

Намуна аз 665 қарзи истеъмолии инфиродӣ иборат аст, ки тавассути платформа бо муваффақият маблағгузорӣ шудаанд. Сабтҳои қарзӣ беном карда шуда, маълумоти шахсан муайянкунанда ба муҳаққиқон дода нашудааст.

Маълумоти қарз ва қарзгиранда дар маҷмӯи маълумот барои умум дастрас нест. Ин махфият ҳарчанд ба муҳаққиқон маълумоти муфассали амалиётӣ додааст, имкони такрори таҳлилро аз ҷониби муҳаққиқони мустақил бо ҳамон маълумоти хом маҳдуд мекунад.

Маълумоти макроиқтисодӣ аз:

• Сатҳи бекории Швейтсария,
• Даромаднокии вомбарги давлатии сесолаи Швейтсария,
• Иҷрои семоҳаи Swiss Market Index

сохта шудааст.

Хусусиятҳои умумии намуна

Давраи аввалия ва давраи ба камол расидаи бозор

Муҳаққиқон намунаро ба ду давра ҷудо кардаанд:

• 2008–2012: давраи аввалияи платформа, 352 қарз,
• 2013–2014: даврае, ки дар таҳқиқот ҳамчун давраи ба камол расида тавсиф шудааст, 313 қарз.

Тақсимоти фоиз дар Расми 1 нишон медиҳад, ки рақобати музояда байни ду давра тағйир ёфтааст. Дар давраи аввал фоизҳои воқеишуда дар атрофи меъёри ҳадди аксаре, ки қарзгирандагон омодаи қабулаш буданд, ҷамъ шудаанд. Ин манзара ба шумораи маҳдудтари сармоягузорон ва рақобати камтари пешниҳодҳо ишора мекунад.

Дар давраи дуюм, ҳарчанд қисми муҳими қарзгирандагон ҳадди аксари фоизи %12 ё бештарро нишон дода буданд, аксари қарзҳо бо фоизи зери %10 анҷом ёфтанд. Сармоягузорони бештар ва рақобати шадидтар имкон доданд, ки фоизҳо зери ҳадди омодагии қарзгиранда ба пардохт кашф шаванд.

Ҳамчунин баррасӣ шудааст, ки маҳдудияти фоизи ҳадди аксар то чӣ андоза баста буд. Дар соли 2008 ҳамаи қарзҳо дар ҳудуди 25 нуқтаи базисӣ аз ҳадди аксари қабулшавандаи қарзгиранда анҷом ёфтанд, дар ҳоле ки ин ҳисса то соли 2014 ба %19 коҳиш ёфт. Ин тағйир нишон медиҳад, ки бо ба камол расидани платформа, нархи воқеишуда аз ҳадди ибтидоии қарзгиранда бештар дур шуда, тавассути рақобати сармоягузорон ташаккул ёфтааст.

Фоизҳои P2P бо қарзҳои анъанавии истеъмолӣ чӣ гуна муқоиса шуданд?

Таҳқиқот гузориш медиҳад, ки дар соли 2014 фоизи миёнаи вазндодашудаи қарзи шахсии яке аз пешсафони қарздиҳии истеъмолии Швейтсария %11,33 буд. Дар ҳамин давра миёнаи платформаи P2P барои солҳои 2013–2014 %8,45 буд.

Фарқ:

\[ 11{,}33\%-8{,}45\%=2{,}88\% \]

яъне тақрибан 288 нуқтаи базисӣ аст. Ин муқоиса исбот намекунад, ки қарзҳои P2P барои ҳар қарзгиранда аз қарзҳои анъанавӣ арзонтаранд. Профили қарзгирандагон, шартҳои тасдиқ ва хусусиятҳои маҳсулот метавонанд яксон набошанд. Ин танҳо миёнаи давравии намунаи таҳқиқшударо нишон медиҳад.

Модели асосии эконометрӣ

Модели ибтидоии муҳаққиқон чунин аст:

\[ Rate_{it} = \alpha+ \beta_1 Loan_i+ \gamma_1 Borrower_i+ \delta_1 Macro_t+ \varepsilon_i \]

Дар ин ҷо:

• \(Rate_{it}\), меъёри миёнаи фоизи қарзест, ки музоядааш дар санаи \(t\) анҷом ёфта ва ба қарзи \(i\)-ум тааллуқ дорад.
• \(Loan_i\), хусусиятҳои қарзро, аз ҷумла муҳлат, ҳаҷми қарз ва шумораи музоядаҳо дар 90 рӯзи охир дар бар мегирад.
• \(Borrower_i\), таносуби қарз–даромад, шаҳрвандӣ, соҳиби манзил будан, синну сол, даромад, вазъи оилавӣ, ҷинс ва маълумоти фарзандонро дар бар мегирад.
• \(Macro_t\), шароити макроиқтисодӣ ба мисли сатҳи бекорӣ, даромаднокии вомбарги давлатӣ ва натиҷаи бозори саҳмияҳоро дар бар мегирад.
• \(\varepsilon_i\), фарқиятҳои фоизиро ифода мекунад, ки модел шарҳ дода наметавонад.

Баҳогузорӣ бо усули оддии хурдтарин квадратҳо ва хатоҳои стандартии устувор анҷом шудааст.

Рушди модел дар чор марҳила

Илова кардани тағйирёбандаи фоизи ҳадди аксар қудрати шарҳдиҳии моделро ба таври назаррас зиёд кардааст. Сабаб дар он аст, ки ҳадди нишондиҳандаи қарзгиранда дар давраи аввал фоизи воқеишударо мустақиман маҳдуд мекард ва ҳамзамон метавонист маълумоти барои сармоягузорон ноаёнро дар бораи тангии молиявӣ ё тасаввури худи қарзгиранда аз хавф дар бар гирад.

Модели асосӣ тақрибан %76,5 фарқиятҳои фоизиро шарҳ медиҳад. Ин сатҳи баланди шарҳдиҳӣ нишон медиҳад, ки қисми муҳими нархгузории сармоягузорон бо маълумоти мушоҳидашаванда ба таври низомманд алоқаманд аст. Аммо қудрати баланди шарҳдиҳӣ исбот намекунад, ки ҳамаи коэффитсиентҳо сабабӣ мебошанд ё нархгузорӣ одилона аст.

Чаро ҳаҷми қарз фоизро зиёд мекунад?

Дар модели асосӣ коэффитсиенти ҳаҷми қарз барои ҳар 1.000 CHF тақрибан 0,031 банди фоизӣ аст. Аз ин рӯ, қарзи 10.000 CHF калонтар:

\[ 0{,}031\times10=0{,}31 \]

банди фоизӣ, яъне тақрибан 31 нуқтаи базисӣ фоизи баландтар дорад.

Дар бонкҳои анъанавӣ қарзҳои калонтар метавонанд бинобар иқтисоди миқёс дар хароҷоти амалиётӣ бо фоизи пасттар алоқаманд бошанд. Аммо дар ин платформаи P2P маҳдудияти ҳадди аксар 20 сармоягузор маблағи ба ҳар сармоягузор ростомадаро дар қарзҳои калон зиёд мекунад. Аз ин рӯ, сармоягузорон метавонанд бар ивази хавфи бештари мутамарказшавӣ дархости даромади иловагӣ карда бошанд.

Таъсири муҳлат

Дар модели асосӣ ҳар моҳи иловагӣ бо тақрибан 0,049 банди фоизӣ афзоиши фоиз алоқаманд аст. Барои дувоздаҳ моҳи муҳлати иловагӣ:

\[ 0{,}049\times12=0{,}588 \]

яъне тақрибан 59 нуқтаи базисӣ афзоиш ба даст меояд.

Муҳлати дарозтар фосилаи вақтро зиёд мекунад, ки дар он метавонад дар даромади қарзгиранда ё шароити иқтисодӣ тағйироти манфӣ ба амал ояд. Натиҷа бо интизории каҷи оддии даромаднокӣ ва мукофоти хавфи дарозмуддат мувофиқ аст.

Шиддати музояда ва рақобати байни қарзгирандагон

Мавҷудияти дархостҳои бештари қарз дар 90 рӯзи охир метавонад маънои рақобати шадидтари қарзгирандагон барои сармояи сармоягузоронро дошта бошад. Афзоиши шумораи музоядаҳо аз тақрибан 31, ки миёнаи намуна аст, то 62:

\[ 0{,}037\times31\approx1{,}15 \]

банди фоизӣ, яъне тақрибан 115 нуқтаи базисӣ фоизи баландтар дорад.

Ин бозёфт нишон медиҳад, ки вақте дар назди сармоягузорон имконоти қарзии бештар мавҷуд аст, онҳо метавонанд аз қарзгирандагон даромади баландтар талаб кунанд.

Таносуби қарз–даромад

Таносуби қарз–даромад таносуби ҳамаи пардохтҳои мунтазами қарзии қарзгиранда ба даромади умумии моҳона мебошад. Афзоиши ин таносуб аз тақрибан %12 то %24:

\[ 0{,}015\times12=0{,}18 \]

банди фоизӣ, яъне тақрибан 18–19 нуқтаи базисӣ афзоиши фоизро нишон медиҳад.

Самти таъсир бо интизории хавфи кредитӣ мувофиқ аст: вақте қисми бештари даромад ба пардохтҳои мавҷуда меравад, устувории молиявӣ дар муқобили хароҷоти ғайричашмдошт метавонад коҳиш ёбад.

Шаҳрвандӣ ва фарқи фоизӣ

Қарзгирандагони шаҳрванди Швейтсария нисбат ба шаҳрвандони хориҷӣ тақрибан 0,488 банди фоизӣ, яъне 49 нуқтаи базисӣ фоизи пасттар пардохтаанд.

Муҳаққиқон мегӯянд, ки ин фарқ дар назари аввал метавонад нигаронии муносибати нобаробарро ба вуҷуд орад, аммо фарқиятҳои таърихии бекорӣ байни шаҳрвандони Швейтсария ва сокинони хориҷӣ мумкин аст аз ҷониби сармоягузорон ҳамчун нишондиҳандаи хавф истифода шуда бошанд.

Азбаски таҳқиқот натиҷаҳои воқеии дефолтро муқоиса накардааст, муайян кардан мумкин нест, ки фарқи 49 нуқтаи базисӣ мукофоти дуруст ҳисобшудаи хавф аст, истифодаи аз ҳад зиёди шаҳрвандӣ ҳамчун нишондиҳандаи ҷонишин барои хавфи мушоҳиданашаванда ё нархгузории табъизомез.

Шароити макроиқтисодӣ

Дар модели асосӣ:

• Афзоиши 1 банди фоизӣ дар сатҳи бекорӣ бо тақрибан 1,294 банди фоизӣ ё 129 нуқтаи базисӣ афзоиши фоизи қарз,
• Афзоиши 1 банди фоизӣ дар даромаднокии вомбарги давлатии сесола бо тақрибан 0,740 банди фоизӣ ё 74 нуқтаи базисӣ афзоиши фоизи қарз

алоқаманд аст.

Ҳангоми зиёд шудани бекорӣ, тасаввур дар бораи хатари аз даст рафтани даромад ва дефолти истеъмолкунандагон метавонад бадтар шавад. Ҳангоми боло рафтани даромаднокии вомбарги давлатӣ бошад, даромади сармоягузор аз алтернативаҳои бехавф меафзояд ва фоизе, ки барои қарзи истеъмолӣ талаб мекунад, низ метавонад баланд шавад.

Натиҷаи семоҳаи Swiss Market Index дар модели ибтидоӣ манфӣ ва маънодор буд, аммо дар моделҳои васеъшуда маънодории худро аз даст дод.

Чаро фарқи миёнаи ҷинсӣ аз байн меравад?

Дар модели ибтидоӣ тағйирёбандаи зан тақрибан 34,7 нуқтаи базисӣ фарқ ва маънодории заиф нишон медиҳад. Пас аз илова кардани фоизи ҳадди аксар, таъсирҳои сол, робитаҳои ғайрихаттии даромад ва синну сол ва ҳамтаъсирҳои сохтори оилавӣ коэффитсиент то 11,6 нуқтаи базисӣ паст мешавад ва маънодории омории худро аз даст медиҳад.

Ин тағйир нишон медиҳад, ки фарқи нархгузорӣ байни занон ва мардон барои ҳамаи занон яксон нест. Таъсири ҷинс ба вазъи оилавӣ ва мавҷудияти фарзанд вобаста аст.

Расми 2: Фарқи фоизи зан–мард аз рӯи вазъи оилавӣ

Меҳвари амудии Расми 2 фарқи тахминии фоизи занонро нисбат ба мардон дар ҳамон категорияи вазъи оилавӣ ва фарзанд нишон медиҳад. Хати сифр набудани фарқи ҷинсиро; қиматҳои мусбат фоизи баландтари занон ва қиматҳои манфӣ фоизи баландтари мардонро ифода мекунанд.

Танҳо дар занони издивоҷнакарда ва фарзанддор фосилаи эътимод пурра болотар аз сифр аст. Дар намунаи пурра ин занон нисбат ба мардони ҳамон вазъ ба ҳисоби миёна 124 нуқтаи базисӣ фоизи баландтар пардохтаанд.

Барои ҳаҷми миёнаи қарз, яъне 12.170 CHF ва муҳлати тақрибан 32 моҳ, хароҷоти пулии фарқи 1,24 банди фоизӣ вобаста ба нақшаи пардохт тағйир меёбад. Таҳқиқот хароҷоти умумии фоизии ин фарқро ҳисоб намекунад; аз ин рӯ, коэффитсиентро набояд мустақиман ҳамчун маблағи муайяни франк тафсир кард.

Андозаи зергуруҳе, ки бозёфти марказӣ ба он такя мекунад

Бозёфти асосии 124 нуқтаи базисӣ аз зергуруҳе меояд, ки танҳо муқоисаи 19 модари издивоҷнакарда ва 14 падари издивоҷнакардаро дар бар мегирад. Гарчанде регрессия аз тағйирёбандаҳои назоратии тамоми намуна истифода мекунад, хурд будани шумораи зергуруҳи таъсирбахш муҳим аст.

Зернамунаи хурд:

• Метавонад таъсири мушоҳидаҳои берунаро ба баҳогузорӣ зиёд кунад,
• Метавонад фосилаҳои эътимодро васеъ кунад,
• Дар бораи эҳтимоли такрор шудани андозаи таъсир дар платформаҳои дигар номуайянӣ эҷод кунад.

Аз ин рӯ, таҳқиқот як намунаи муҳими нархгузории буриширо ошкор мекунад, аммо қоидаи қатъӣ ва универсалии 124 нуқтаи базисӣ намесозад.

Фарқи ҷинсӣ дар давраи аввал ва ба камолрасида

Барои модарони издивоҷнакарда баҳогузорӣ дар давраи аввал мусбат, вале аз ҷиҳати оморӣ номуайян аст. Дар давраи 2013–2014 фарқ то 221 нуқтаи базисӣ мерасад ва фосилаи эътимод пурра болотар аз сифр қарор дорад.

Барои занони оиладор ва фарзанддор байни давраҳо тағйири самт дида мешавад. Дар давраи аввал фоизи тахминии занон аз мардон 67 нуқтаи базисӣ баландтар буд, аммо дар давраи баъдӣ 54 нуқтаи базисӣ пасттар аст. Азбаски фосилаи эътимоди баҳогузории дуюм сифрро хеле кам дар бар мегирад, дар сатҳи анъанавии %5 аз ҷиҳати оморӣ маънодор нест.

Ин тағйирпазирӣ нишон медиҳад, ки издивоҷ метавонад тасаввури сармоягузоронро дар бораи хавфи занону мардони фарзанддор ба таври гуногун тағйир диҳад. Муҳаққиқон муҳокима мекунанд, ки издивоҷ барои занон метавонад ҳисси тақсими даромад ва суғуртаи дохилихонаводаӣ ба вуҷуд орад; дар ҳоле ки мардони оиладор ва фарзанддор, агар ҳамчун таъминкунандаи асосии даромад дида шаванд, талафоти даромадашон метавонад барои қобилияти бозпардохти хонавода муҳимтар қабул шавад.

Ин тафсирҳо механизмҳои равонии мустақиман бо маълумот ченшуда нестанд. Сабабҳои воқеии сармоягузорон мушоҳида намешаванд.

Оё бо ба камол расидани бозор сармоягузорон оқилонатар шуданд?

Дар муқоисаҳои давравӣ коэффитсиентҳои нишондиҳандаҳои анъанавии хавф, мисли муҳлат, таносуби қарз–даромад ва талаботи қарзӣ дар солҳои 2013–2014 калонтар мешаванд. Ин ҳолат бо тафсире мувофиқ аст, ки сармоягузорон бо зиёд шудани таҷриба ба маълумоти молиявии хоси қарзгиранда ва шартномаи қарз вазни низоммандтар медиҳанд.

Масалан, коэффитсиенти таносуби қарз–даромад:

• Дар солҳои 2008–2012 −0,008 ва номуҳим,
• Дар солҳои 2013–2014 +0,042 ва хеле маънодор аст.

Коэффитсиенти муҳлат низ аз 0,029 то 0,075 боло меравад.

Бо вуҷуди ин, дар ҳамин давра зиёд шудани фарқи фоизи модарони издивоҷнакарда низ таниши муҳим эҷод мекунад. Таҷрибадор шудани бозор ҳамаи фарқиятҳои демографии нархгузориро аз байн набурдааст. Сармоягузорон мумкин аст ҳамзамон маълумоти молиявиро беҳтар истифода бурда, тасаввуроти хавфи худро нисбат ба сохторҳои муайяни хонавода боз ҳам сахттар нархгузорӣ карда бошанд.

Аз ин рӯ, хулосаи “бозор ба камол расид ва ғаразҳо аз байн рафтанд” аз ҷониби таҳқиқот дастгирӣ намешавад.

Модели дисперсия чиро меомӯзад?

Модели миёнаи фоиз нишон медиҳад, ки кадом хусусиятҳо бо фоизи баландтар ё пасттар алоқаманданд. Муҳаққиқон инчунин омӯхтаанд, ки кадом хусусиятҳои қарзгиранда ва қарз боиси парокандагии бештари нархгузорӣ байни сармоягузорон мешаванд.

Муодилаи дисперсия чунин аст:

\[ \log(\sigma_i^2) = \alpha+ \beta_2 Loan_i+ \gamma_2 Borrower_i+ \delta_2 Macro_t+ \epsilon_i \]

Дар ин ҷо \(\sigma_i^2\), тағйирпазирии боқимондаи фоизро ифода мекунад, ки баъд аз модели асосии фоиз шарҳ дода нашудааст.

• Коэффитсиенти мусбат нишон медиҳад, ки дар хусусияти дахлдор нархҳо парокандатар ва камтар пешгӯишавандаанд,
• Коэффитсиенти манфӣ нишон медиҳад, ки нархгузорӣ муттасилтар аст.

Дар намунаи пурра тағйирпазирии боқимондаи фоиз барои соҳибони манзил нисбат ба иҷоранишинон пасттар аст. Дар қарзҳои калонтар ва дарозмуддат низ нархгузории сармоягузорон нисбатан муттасилтар менамояд.

Дар давраи 2013–2014 хусусиятҳои бештари қарзгиранда, аз ҷумла ҳаҷми қарз, таносуби қарз–даромад, синну сол, вазъи оилавӣ, ҷинс ва мавҷудияти фарзандон бо дисперсияи боқимонда алоқаманд шуданд. Муҳаққиқон инро бо он мепайванданд, ки сармоягузорон бо мурури вақт рафтори нархгузории сохторноктар ва фарқкунанда аз рӯи хусусиятҳои бештари қарзгиранда ташаккул додаанд.

Мушкилоти эндогенӣ

Ҳаҷми қарзе, ки қарзгиранда мехоҳад ва фоизи ҳадди аксаре, ки қабул мекунад, мумкин аст аз фоизи воқеишуда комилан мустақил набошанд. Қарзгирандае, ки ба маблағгузорӣ бештар ниёз дорад ё гумон мекунад, ки талаботи сармоягузорон заиф хоҳад буд, метавонад ҳадди фоизи баландтар муайян кунад.

Дар ин ҳолат:

• Ҳаҷми қарз,
• Фоизи ҳадди аксари қабулшаванда,
• Фоизи воқеишуда

метавонанд дар ҳамон раванди бозор ҳамзамон муайян шаванд. Коэффитсиентҳои усули оддии хурдтарин квадратҳо метавонанд аз ин ҳамзамонӣ таъсир гиранд.

Таҳлили тағйирёбандаи асбобӣ

Муҳаққиқон моделҳои ду марҳилаи хурдтарин квадратҳоро сохтанд, ки ҳаҷми қарз ва фоизи ҳадди аксарро эҳтимолан эндогенӣ меҳисобанд. Синну сол, даромад ва квадратҳои онҳо ҳамчун тағйирёбандаҳои асбобӣ истифода шуданд.

Натиҷаҳои тағйирёбандаи асбобӣ фарқи ҷинсиро дар қарзгирандагони фарзанддор кам накарданд; дар баъзе моделҳо онро боз ҳам зиёд карданд. Дар намунаи пурра фарқи зан–марди издивоҷнакарда ва фарзанддор тақрибан ба 168 нуқтаи базисӣ ва дар давраи 2013–2014 тақрибан ба 304 нуқтаи базисӣ мерасад.

Аммо натиҷаҳои тағйирёбандаи асбобӣ бояд нисбат ба баҳогузориҳои асосии OLS бо эҳтиёти бештар хонда шаванд:

• Дар намунаи пурра, гарчанде санҷиши Durbin–Wu–Hausman эндогениро рад намекунад, санҷиши Hansen эътибори асбобҳоро рад мекунад.
• Дар давраи 2013–2014 маҳдудиятҳои аз ҳад муайяншуда рад нашудаанд; аммо F-омори марҳилаи аввали ҳаҷми қарз 5,58 буда, нигаронии қувваи маҳдуди асбобҳоро ба вуҷуд меорад.

Аз ин рӯ, натиҷаҳои 2SLS набояд ҳамчун далели асосии сабабӣ дида шаванд; онҳо ҳамчун таҳлили иловагии устуворӣ арзёбӣ мешаванд, ки нишон медиҳад намунаи асосӣ баъд аз назорати ҳамзамонӣ аз байн намеравад.

Оё ҳадди фоиз ба натиҷаҳо таъсир мекунад?

Дар давраи таҳқиқшуда ҳадди қонунии фоизи қарзҳои истеъмолӣ %15 буд. Махсусан дар солҳои 2009 ва 2010 анҷом ёфтани баъзе қарзҳо наздик ба ин ҳадд ё дар худи ҳадд метавонад боиси сензураи болоии тағйирёбандаи фоиз шавад.

Муҳаққиқон ин мушкилотро бо модели Tobit, ки ҳадди %15-ро ба назар мегирад, таҳлил кардаанд. Самт ва бузургии нисбии натиҷаҳои Tobit бо модели асосии OLS хеле наздиканд. Азбаски дар давраи 2013–2014 ҳамаи фоизҳо ба таври равшан поёнтар аз ҳадд буданд, натиҷаҳои Tobit ва OLS қариб яксонанд.

Дар Расми 7 фарқи баландтари фоизи занони издивоҷнакарда ва фарзанддор дар модели Tobit низ нигоҳ дошта мешавад. Аз ин рӯ, бозёфти асосӣ танҳо аз ҷамъшавӣ дар ҳадди қонунии фоиз ба вуҷуд наомадааст.

Вақте фоизи ҳадди аксаре, ки қарзгиранда муайян кардааст, хориҷ мешавад, чӣ рӯй медиҳад?

Вақте фоизи ҳадди аксари қабулшаванда аз модел хориҷ карда мешавад, самти коэффитсиентҳои асосӣ тағйир намеёбад ва намунаи буришии ҷинсӣ нигоҳ дошта мешавад. Бузургии мутлақи баъзе коэффитсиентҳо зиёд мешавад.

Ин назорат муҳим аст, зеро фоизи ҳадди аксар метавонад ҳам омодагии қарзгиранда ба пардохт ва ҳам тангии молиявии мушоҳиданашавандаро инъикос кунад. Бо вуҷуди ин, хориҷ кардани фоизи ҳадди аксар қудрати шарҳдиҳии ислоҳшудаи моделро аз 0,765 то 0,633 коҳиш медиҳад.

Назоратҳои вақт

Ҳангоми истифодаи таъсирҳои собити сол–семоҳа илова бар таъсирҳои собити сол, ҳамтаъсирҳои асосии ҷинс, издивоҷ ва фарзанд аз нигоҳи самт нигоҳ дошта шуданд. Ин натиҷа дастгирӣ мекунад, ки бозёфтҳо танҳо аз тағйироти макроиқтисодии як соли мушаххас ба вуҷуд наомадаанд.

Дар Расми иловагии 5 ҳаракати фоизҳои воқеӣ ва фоизҳои пешбинишудаи модел дар тӯли вақт муқоиса шудааст. Ду силсила тамоюли умумиро якҷо пайгирӣ мекунанд. Хатоҳои Расми иловагии 6 низ дар тӯли вақт каҷравии равшану устувори самтӣ нишон намедиҳанд.

Санҷиши салибӣ

Муҳаққиқон бо истифода аз санҷиши салибии панҷқисмӣ санҷидаанд, ки оё модел ба намунаи 665 қарз аз ҳад зиёд мутобиқ шудааст ё не. Дар ҳар давр модел бо %80 мушоҳидаҳо сохта шуда, иҷрои пешгӯӣ дар %20 боқимонда арзёбӣ шудааст.

Хатои миёнаи омӯзиш тақрибан 1,53 ва хатои берун аз намуна тақрибан 1,73 аст. Коэффитсиентҳои асосӣ дар панҷ гурӯҳи омӯзишӣ бузургӣ ва самти монандро нигоҳ доштаанд. Коэффитсиенти фоизи ҳадди аксар дар ҳамаи қисмҳо мусбат ва хеле маънодор аст.

Ин санҷиш дастгирӣ мекунад, ки модел танҳо чанд мушоҳидаи мушаххасро аз ёд накардааст. Аммо санҷиши салибӣ исбот намекунад, ки коэффитсиентҳо сабабӣ ҳастанд ё баҳогузориҳои зергуруҳҳои хурд дар бозорҳои дигар такрор мешаванд.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

• Фоизҳои воқеии қарзие таҳлил шудаанд, ки на аз ҷониби алгоритм, балки аз пешниҳодҳои сармоягузорони инфиродӣ ба вуҷуд омадаанд.
• Маълумоти муфассали амалиётии платформаи бузурге истифода шудааст, ки дар давраҳои гуногун %60–%99 бозори P2P-и Швейтсарияро намояндагӣ мекард.
• Хусусиятҳои қарз, қарзгиранда ва макроиқтисодӣ дар як модел арзёбӣ шудаанд.
• Ҷинс на танҳо бо муқоисаи миёна, балки дар ҳамтаъсири пурраи сеҷониба бо вазъи оилавӣ ва фарзандон баррасӣ шудааст.
• Давраи аввал ва давраи ба камолрасии бозор ҷудогона таҳлил шудаанд.
• Модели гетероскедастикӣ барои таҳлили парокандагии фоизи шарҳнашуда дар баробари фоизи миёна сохта шудааст.
• Барои эндогенӣ тағйирёбандаи асбобӣ, барои ҳадди фоиз Tobit ва таъсирҳои вақти муфассалтар истифода шудаанд.
• Бо хориҷ кардани тағйирёбандаи фоизи ҳадди аксар нишон дода шудааст, ки намунаи асосӣ ба як тағйирёбандаи назоратӣ вобаста нест.
• Бо санҷиши салибии панҷқисмӣ иҷрои пешгӯии берун аз намуна санҷида шудааст.
• Таъсирҳои маржиналӣ аз рӯи вазъи оилавӣ бо фосилаҳои эътимод пешниҳод шудаанд.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

• Таҳқиқот preprint аст ва аз ташхиси ҳамтоён нагузаштааст.
• Намуна танҳо аз 665 қарз иборат аст.
• Бозёфти асосии 124 нуқтаи базисӣ танҳо ба зергуруҳи хурде такя мекунад, ки 19 зани издивоҷнакарда ва фарзанддор ва 14 марди муқоисашаванда дорад.
• Танҳо қарзҳои бо муваффақият маблағгузоришуда мушоҳида мешаванд.
• Азбаски дархостҳои радшуда ё бе пешниҳоди кофӣ вуҷуд надоранд, дастрасӣ ба қарз ва эҳтимоли маблағгузорӣ омӯхта намешаванд.
• Агар интихоби маблағгузорӣ ба ҷинс ва вазъи оилавӣ вобаста бошад, фарқиятҳои нархгузорӣ метавонанд хурдтар ё дигар гуна намоён шаванд.
• Натиҷаҳои воқеии дефолт, таъхир ё талафоти сармоягузор дар таҳлили асосӣ баррасӣ нашудаанд.
• Аз ин рӯ, санҷида намешавад, ки фоизи баланд ба хавфи воқеии кредитӣ мутаносиб аст ё не.
• Тасаввури хавф, ғараз ва сабабҳои пешниҳодии сармоягузорон мустақиман мушоҳида намешаванд.
• Табъизи оморӣ ва табъизи афзалиятиро аз ҳам ҷудо кардан имкон надорад.
• Маълумот ба як платформаи Швейтсария ва давраи 2008–2014 тааллуқ дорад.
• Сатҳи даромад, низоми таъминоти иҷтимоӣ, саводнокии молиявӣ ва сохтори оилавии Швейтсария аз кишварҳои дигар фарқ мекунанд.
• Имрӯз аксари платформаҳои бузурги P2P баҳодиҳии алгоритмии кредитӣ ва фоизи аз ҷониби платформа муайяншударо истифода мебаранд.
• Маълумот махфӣ аст ва аз ин рӯ, такроршавандагии мустақил маҳдуд мебошад.
• Фоизи ҳадди аксаре, ки қарзгиранда муайян мекунад, тағйирёбандаи эндогенӣ аст, ки ҳам маълумоти шарҳдиҳанда медиҳад ва ҳам метавонад ба натиҷаи бозор таъсир расонад.
• Дар таҳлили тағйирёбандаи асбобии намунаи пурра санҷиши Hansen эътибори асбобҳоро рад мекунад.
• Дар зернамунаи баъдӣ баъзе F-оморҳои марҳилаи аввал нигаронии асбобҳои заифро пурра бартараф намекунанд.
• Азбаски зернамунаҳои давравӣ танҳо 352 ва 313 қарз доранд, баҳогузориҳои ҳамтаъсири сеҷониба ба ҳуҷайраҳои боз ҳам хурдтар такя мекунанд.

Таҳқиқот чӣ мегӯяд?

• Дар бозори музоядаи баръакси таҳқиқшуда сармоягузорони инфиродӣ ба нишондиҳандаҳои хавф ба мисли муҳлат, ҳаҷми қарз, сарбории қарз ва шароити макроиқтисодӣ ба таври низомманд вокуниш нишон додаанд.
• Ба ҳисоби миёна байни ҳамаи занон ва ҳамаи мардон фарқи боэътимоди фоизӣ пайдо нашудааст.
• Фарқи ҷинсӣ ҳангоми якҷо баррасӣ шудани вазъи оилавӣ ва мавҷудияти фарзандон намоён мешавад.
• Занони издивоҷнакардае, ки фарзанди то 16-сола доранд, нисбат ба мардони ҳамон вазъ тақрибан 124 нуқтаи базисӣ фоизи баландтар пардохтаанд.
• Ин фарқ дар зернамунаи 2013–2014 тақрибан то 221 нуқтаи базисӣ меафзояд.
• Дар қарзгирандагони бефарзанд фарқи боэътимоди фоизи зан–мард пайдо нашудааст.
• Дар намунаи пурра дар байни қарзгирандагони оиладор ва фарзанддор низ фарқи боэътимоди ҷинсӣ нест.
• Бо ба камол расидани платформа фоизҳои воқеишуда аз ҳадди фоизи нишондодаи қарзгиранда бештар дур шуда, нишондиҳандаҳои хавфи хоси қарз муҳимтар шудаанд.
• Бо вуҷуди ин, фарқи нархгузории вобаста ба сохтори муайяни оилавӣ бо ба камол расидани бозор аз байн нарафта, зиёд шудааст.
• Намунаи асосӣ дар моделҳои алтернативӣ ва санҷишҳои устуворӣ аз нигоҳи самт нигоҳ дошта шудааст.

Таҳқиқот чӣ намегӯяд?

• Ҳамаи занон нисбат ба мардон фоизи баландтари қарз пардохт мекунанд.
• Модарӣ ба танҳоӣ сабаби фоизи баланд аст.
• Ҳамаи модарони издивоҷнакарда қарзгирандагони хавфноктаранд.
• Фарқи 124 ё 221 нуқтаи базисӣ дар кишварҳои дигар ва платформаҳои муосир айнан амал мекунад.
• Исбот шудааст, ки сармоягузорон қасдан нисбат ба занон табъиз мекунанд.
• Исбот шудааст, ки фарқи нархгузорӣ хавфи воқеии дефолтро дуруст инъикос мекунад.
• Нишон дода шудааст, ки шаҳрвандони ғайришвейтсарӣ хавфи воқеии кредитии баландтар доранд.
• Қарзҳои P2P дар ҳама ҳолат аз қарзҳои бонкӣ арзонтаранд.
• Нархгузории алгоритмӣ ба таври худкор аз сармоягузорони инсонӣ одилонатар аст.
• Рақобати бештари сармоягузорон ҳамаи фарқиятҳои демографии нархгузориро аз байн мебарад.
• Таҳқиқот эҳтимоли қабул ё маблағгузорӣ шудани дархостҳои қарзиро шарҳ медиҳад.

Аҳаммият аз нигоҳи тарроҳии платформа

Платформаҳои рақамии қарздиҳӣ қарор медиҳанд, ки кадом маълумот ба сармоягузорон нишон дода шавад. Даромад, сарбории қарз ва таърихи кредитӣ метавонанд барои арзёбии хавф зарур бошанд. Баръакс, вазъи оилавӣ, фарзандон, ном ё маълумоте, ки ҷинсро ишора мекунад, метавонад сармоягузоронро водор кунад, ки дар бораи хавфи мушоҳиданашаванда фарзияҳои гурӯҳӣ созанд.

Таҳқиқот нишон медиҳад, ки байни шаффофияти иттилоот ва нархгузории баробар тавозуни содда вуҷуд надорад. Маълумоти бештар метавонад фарқкунии хавфро беҳтар кунад; аммо ҳамон маълумот метавонад интиқоли қолабҳои иҷтимоиро ба нархи қарз осон кунад.

Барои платформаҳо соҳаҳои эҳтимолии арзёбӣ инҳоянд:

• Мунтазам санҷидани фарқиятҳои фоизӣ аз рӯи ҷинс, вазъи оилавӣ ва дигар хусусиятҳои ҳифзшаванда,
• Санҷидани саҳми воқеии маълумоти демографии ба сармоягузорон нишон додашуда дар хавфи кредитӣ,
• Мониторинги баробарии нархгузорӣ дар зергуруҳҳои дорои профили хавфи монанд,
• Баррасии он ки интерфейсҳои музояда рафтори рамаӣ ва ғаразҳои интуитивиро зиёд мекунанд ё не,
• Ҳангоми истифодаи тавсияҳои алгоритмӣ пешгирӣ кардани такрори фарқиятҳои таърихии нархгузорӣ аз маълумоти омӯзишӣ.

Оё низомҳои алгоритмии кредитӣ мушкилотро ҳал мекунанд?

Нархгузории алгоритмӣ метавонад бо истифодаи қоидаҳои якхелаи ҳисоб барои ҳар қарзгиранда рафтори тағйирёбандаи сармоягузорони инфиродиро кам кунад. Аммо агар алгоритм бо маълумоте омӯзонида шавад, ки дар гузашта аз ҷониби сармоягузорони инсонӣ сохта шудааст, метавонад фарқиятҳои таърихии нархгузориро омӯзад.

Ҳатто агар вазъи оилавӣ мустақиман ба модел дохил нашавад ҳам, индекси почта, касб, сохтори даромад ё рафтори хароҷотӣ метавонанд ҳамин гуна маълумотро ғайримустақим интиқол диҳанд. Аз ин рӯ, фарқи асосии қарори инсонӣ ва алгоритмӣ ин нест, ки яке ғаразнок ва дигаре комилан бетараф аст.

Дар ҳар ду низом бояд ба саволҳои зерин ҷавоб дода шавад:

• Тағйирёбандаи истифодашуда хавфи воқеии дефолтро то чӣ андоза шарҳ медиҳад?
• Оё шахсони дорои сатҳи хавфи яксон бо нархҳои гуногун арзёбӣ мешаванд?
• Оё хатоҳои модел дар гурӯҳҳои муайян мутамарказ мешаванд?
• Оё раванди қарор санҷишшаванда ва шарҳпазир аст?

Саволҳо барои таҳқиқоти оянда

• Оё мукофоти фоизии ба модарони издивоҷнакарда татбиқшуда бо сатҳи воқеии таъхир ва дефолт мувофиқ аст?
• Дар байни қарзгирандагони дорои хавфи якхела оё вазъи оилавӣ ҳанӯз ҳам фарқи нарх эҷод мекунад?
• Агар ба сармоягузор маълумоти вазъи оилавӣ ва фарзанд нишон дода нашавад, пешниҳодҳо тағйир меёбанд?
• Оё таҷрибаи сармоягузор фарқиятҳои буришии нархгузориро кам мекунад ё барои гурӯҳҳои муайян қавитар мекунад?
• Оё пешниҳодҳои қаблӣ ҳангоми музояда тавассути рафтори рамаӣ фарқиятҳои демографиро зиёд мекунанд?
• Вақте қарзҳои маблағгузоринашуда низ дохил мешаванд, дастрасии занон ва навъҳои гуногуни оила ба қарз чӣ гуна тағйир меёбад?
• Пеш ва баъд аз гузариш ба нархгузории алгоритмӣ фарқиятҳо дар ҳамон платформа чӣ гуна тағйир меёбанд?
• Оё натиҷаҳо дар кишварҳои дорои низомҳои гуногуни таъминоти иҷтимоӣ ва меъёрҳои оилавӣ такрор мешаванд?
• Назорати нархгузории одилонаи платформаҳои кредитӣ бояд бо кадом тағйирёбандаҳо ва ҳадҳо анҷом шавад?

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Хулосаи техникии таҳқиқот

Коэффитсиентҳои модели асосӣ

*** p<0,01; ** p<0,05; * p<0,10.

Хулосаи натиҷаҳои буришии ҷинсӣ

Санҷишҳои устуворӣ

Арзёбии сабабият

Натиҷаҳои асосии таҳқиқот ба маълумоти мушоҳидавии қарзӣ такя мекунанд. Модел бисёр нишондиҳандаҳои молиявӣ ва макроиқтисодиро назорат мекунад ва дар усулҳои алтернативии баҳогузорӣ намунаҳои монанд пайдо мекунад. Бо вуҷуди ин, фарқи фоизи модарони издивоҷнакардаро набояд ҳамчун баҳогузории қатъии сабабии табъиз арзёбӣ кард.

Монеаҳои асосии тафсири сабабӣ инҳоянд:

• Мумкин аст маълумоти хавфие вуҷуд дошта бошад, ки сармоягузорон мебинанд, аммо ба модели муҳаққиқон ворид нашудааст.
• Азбаски танҳо қарзҳои маблағгузоришуда мушоҳида мешаванд, интихоби дархост ва маблағгузорӣ вуҷуд дорад.
• Натиҷаҳои воқеии бозпардохт ва дефолт истифода нашудаанд.
• Натиҷаи марказӣ ба зергуруҳи хурд такя мекунад.
• Санҷишҳои шиносоии таҳлили тағйирёбандаи асбобӣ дар ҳамаи намунаҳо яксон қавӣ нестанд.

Аз ин рӯ, боэътимодтарин хулоса чунин аст: Дар музоядаи кредитии таҳқиқшуда, ки нархро сармоягузорон муайян мекарданд, баъд аз назорати хусусиятҳои стандартии молиявӣ, байни занони издивоҷнакарда ва фарзанддор ва мардони муқоисашаванда фарқи бузург ва аз ҷиҳати оморӣ маънодори нархгузорӣ мушоҳида шудааст. Ин фарқро ба ҷузъҳои хавфи воқеӣ, умумисозии гурӯҳӣ ё афзалияти табъизомез ба таври қатъӣ тақсим кардан мумкин нест.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Номи пурраи аслии таҳқиқот: Gender and Family Status in Peer-to-Peer Lending: Evidence from Loan Auctions

Муаллифон ва тартиби онҳо: Reto Rey; Andreas Dietrich

Саҳми баробар ё муаллифи якуми муштарак: Дар PDF изҳороти саҳми баробар ё муаллифи якуми муштарак вуҷуд надорад.

Муаллифи масъул: Reto Rey

Почтаи электронии муаллифи масъул: reto.rey@hslu.ch

ORCID: Reto Rey — 0000-0002-6591-6349

Робитаи институтсионалӣ: Institute of Financial Services IFZ, Lucerne University of Applied Sciences and Arts, 6343 Rotkreuz, Switzerland

DOI:10.2139/ssrn.7041699

Рақами сабти SSRN: 7041699

Платформаи нашр: SSRN

Маҷалла ё конфронс: Дар PDF нашри маҷаллаи аз ташхиси ҳамтоён гузашта ё конфронс зикр нашудааст.

Ношир: Ношири академии алоҳида нишон дода нашудааст; таҳқиқот ҳамчун preprint-и SSRN пешниҳод шудааст.

Соли нашр: 2026

Санаи версия: Дар саҳифаи аввали муқоваи PDF 22 апрели 2026 навишта шудааст. Дар саҳифаи дуюми такрории хулоса дар PDF санаи 21 апрели 2026 ҷой дорад. Бинобар ин номувофиқати якрӯза, санаи 22 апрели 2026 дар муқоваи асосӣ асос гирифта шудааст.

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии эконометрии preprint бар асоси маълумоти мушоҳидавии кредитӣ

Ҳолати ташхиси ҳамтоён: Таҳқиқот аз ташхиси ҳамтоён нагузаштааст. Дар ҳамаи саҳифаҳои PDF огоҳии “Preprint not peer reviewed” мавҷуд аст.

Пайванди расмии нашр:Сабти расмии таҳқиқот дар SSRN

Маблағгузорӣ: Муаллифон гузориш додаанд, ки барои ин таҳқиқот аз муассисаҳои давлатӣ, тиҷоратӣ ё ғайритиҷоратии маблағгузорӣ гранти махсус гирифта нашудааст.

Ташаккур: Ба Thorsten Hens, Stefan Zeisberger, Steven Ongena, Alfredo Martin-Oliver ва иштирокчиёни University of Zurich Research BBL Seminar in Banking and Finance ташаккур баён шудааст.

Баёнияи истифодаи зеҳни сунъӣ: Муаллифон гуфтаанд, ки чун забони модарии онҳо англисӣ нест, барои ислоҳи хатогиҳои забонӣ ChatGPT-ро истифода бурдаанд; баъдан матнро бозбинӣ ва таҳрир карда, барои мундариҷаи таҳқиқот масъулияти пурра қабул кардаанд.

Дастрасӣ ба маълумот: Маълумоти сатҳи қарз махфӣ аст ва барои умум дастрас карда намешавад. Гуфта шудааст, ки маълумот беном шудааст ва маълумоти шахсан муайянкунанда надорад.

Ин мақолаи тоҷикӣ бар асоси баррасии ду версияи хулоса, матни асосӣ, шарҳи институтсионалии музояда, формулаҳо, таърифҳои тағйирёбанда, ҷадвали адабиёт, омори тавсифӣ, гистограммаҳои тақсимоти фоиз, ҷадвалҳои асосии регрессия, графикҳои таъсири маржиналии буришӣ, таҳлилҳои давравӣ, муодилаи дисперсия, натиҷаҳои тағйирёбандаи асбобӣ, таҳлили Tobit, графикҳои фоизи воқеӣ–пешбинишуда ва ҷадвали санҷиши салибии PDF-и 46-саҳифаи боршуда омода шудааст.

Берун аз PDF ягон натиҷаи нави молиявӣ, муқоисаи воқеии дефолт, иддаои қатъии табъиз ё умумисозии беасос ба бозорҳои муосири P2P илова нашудааст.

Маҳдудиятҳои асосии таҳқиқот инҳоянд: аз ташхиси ҳамтоён нагузаштани он, такя танҳо ба 665 қарзи маблағгузоришуда, баромадани натиҷаи марказӣ аз зергуруҳи хеле хурди вазъи оилавӣ, набудани натиҷаҳои воқеии дефолт, маҳдуд будани такроршавандагӣ бинобар махфияти маълумот ва намояндагӣ накардани бозори таърихии музоядаи Швейтсария барои платформаҳои алгоритмии кредитии имрӯза.