Utafiti huu unalenga swali muhimu katika sayansi za uchunguzi kuhusu kukadiria muda wa kifo: mabaki ya binadamu yanapobaki nje katika hali ya hewa baridi, yenye unyevunyevu na iliyofunikwa na theluji, mchakato wa kuoza huendeleaje na mifumo iliyopo ya kupima kiwango cha kuoza hufanya kazi kwa ufanisi kiasi gani katika mazingira haya?

Katika utafiti, mizoga ya nguruwe, yaani mifano ya Sus scrofa, ambayo hutumiwa sana kuiga kuoza kwa mabaki ya binadamu, ilitumika. Utafiti ulifanywa katika hali ya hewa ya bara yenye unyevunyevu kusini mwa Ontario, Kanada. Kwa mujibu wa uainishaji wa Köppen-Geiger, hali hii ya hewa inaainishwa kama Dfb. Hali ya Dfb; majira ya baridi yenye baridi kali, mizunguko ya kuganda na kuyeyuka, kifuniko cha theluji, unyevunyevu mwingi na mabadiliko ya msimu ya joto vinaweza kufanya mchakato wa kuoza kuwa mgumu zaidi kuliko katika hali za hewa za joto.

Ugunduzi mkuu wa utafiti ni kwamba kuoza hupungua kwa kiasi kikubwa katika hali za majira ya baridi. Katika mizoga minne ya nguruwe iliyowekwa wakati wa majira ya baridi, awamu ya mwili kuwa mpya ilidumu kwa muda mrefu, kuoza amilifu kulichelewa na katika miezi iliyofuata ukaonekana mummification wa sehemu. Kwa upande mwingine, mizoga miwili ya marejeo iliyowekwa wakati wa majira ya kuchipua ilifuata mkondo wa kuoza wa haraka zaidi na unaochukuliwa kuwa wa kawaida zaidi katika fasihi.

Utafiti pia ulilinganisha mifumo mitatu tofauti ya Total Body Scoring, yaani mbinu ya Upimaji wa Alama ya Mwili kwa Jumla: Megyesi TBS, Keough TBS na Ribéreau-Gayon TBS. Matokeo yalionyesha kwamba mifumo hii huenda isiweze kunasa kwa usahihi kila mara hatua za mwanzo za kuoza, hasa katika hali ya hewa baridi na yenye unyevunyevu. Katika utafiti, modeli za mstari, modeli za logarithmic, modeli za athari mchanganyiko na Generalized Additive Models, yaani modeli za nyongeza zilizojumlishwa, zilitumika; ilielezwa kwamba hasa modeli za GAM zilinasa vizuri zaidi uhusiano usio wa mstari kati ya vipimo vya kuoza na muda baada ya kifo.

Utafiti ulifanywa kwa mifano ya nguruwe, si kwa binadamu. Kwa hiyo, matokeo hayapaswi kutumiwa moja kwa moja kwa kila kesi ya binadamu. Hata hivyo, matokeo yanaonyesha kwa nguvu kwamba katika hali za hewa baridi, viwango vilivyotokana na maeneo ya joto au ya wastani huenda visitoshe kukadiria muda wa kifo na kwamba viwango vya tafonomia ya uchunguzi vinavyolenga maeneo mahususi vinapaswa kuendelezwa.

Katika sayansi za uchunguzi, muda ambao maiti au mabaki yamekuwapo ni mojawapo ya maswali muhimu zaidi katika uchunguzi wa vifo. Muda huu kwa kawaida huitwa post-mortem interval au kwa kifupi PMI. Kwa Kiswahili tunaweza kuueleza kama muda baada ya kifo. Kukadiria PMI ni muhimu sana kwa kupunguza wigo wa muda wa kifo, kutathmini hali ya eneo la tukio, kulinganisha na faili za watu waliopotea, kupima kauli za washukiwa na kuelekeza uchunguzi.

Lakini mchakato wa kuoza unaotokea mwilini baada ya kifo hauendelei kwa kasi sawa kila mahali. Joto, unyevunyevu, kifuniko cha theluji, upepo, mwanga wa jua, shughuli za wadudu, ufikiaji wa wanyama, namna mwili unavyogusa ardhi, uwepo wa nguo au kifuniko, majeraha, kidonda wazi, uchukuaji wa sampuli za tishu na tofauti za mazingira madogo vinaweza kubadilisha kasi na mwonekano wa kuoza. Kwa hiyo, mbinu ya kukadiria PMI iliyotengenezwa katika eneo moja huenda isifanye kazi kwa usahihi sawa katika eneo jingine.

Tatizo kuu la utafiti linaanza hapa: Katika hali za hewa baridi na zenye unyevunyevu za bara, je, mifumo iliyopo ya kupima kuoza inatosha kukadiria kwa usahihi muda baada ya kifo? Watafiti wanasisitiza kwamba data za hali ya hewa baridi ni chache, hasa katika maeneo ya kaskazini na milimani. Hata hivyo, joto la chini, kifuniko cha theluji na mizunguko ya kuganda-kuyeyuka vinaweza kupunguza kasi ya kuoza, kurefusha hatua zake au kuzibadilisha kwa njia zisizotarajiwa.

Kuoza kwa kawaida huelezwa kwa hatua kama mwili kuwa mpya, kuvimba, kuoza amilifu, kuoza kwa juu zaidi na kukauka/kugeuka mifupa. Lakini utafiti unakumbusha jambo muhimu: kwa kweli, kuoza hakujumuishi hatua zenye mipaka mikali. Ni mchakato unaoingiliana, unaoendelea polepole na unaoweza kuharakishwa au kupunguzwa kulingana na mazingira. Kwa mfano wa kawaida, jinsi tunda linavyoharibika ndani ya siku chache katika joto la chumba lakini hubadilika baada ya muda mrefu zaidi kwenye jokofu kunahusiana na joto; vivyo hivyo, kuoza kwa tishu baada ya kifo kunategemea nishati ya mazingira na hali za mazingira madogo. Hata hivyo, kwa mabaki ya binadamu au wanyama, mchakato ni changamano zaidi kwa sababu wadudu, bakteria, muundo wa tishu, unyevunyevu, theluji na kuganda-kuyeyuka hufanya kazi kwa pamoja.

Katika utafiti huu, mifano ya nguruwe ilitumika badala ya mabaki ya binadamu. Nguruwe wametumika kwa muda mrefu katika tafiti za tafonomia ya uchunguzi kama analogi ya kuoza kwa binadamu. Sababu ni kwamba katika majaribio yaliyodhibitiwa, nguruwe hutoa mfano wa vitendo na unaoweza kulinganishwa kutokana na anatomia ya mwili, muundo wa tishu, usambazaji wa mafuta na sifa za kuoza. Lakini jambo hili linapaswa kusomwa kwa tahadhari: mfano wa nguruwe hauwakilishi kuoza kwa binadamu moja kwa moja; ni mbinu ya kisayansi inayotumiwa kusawazisha hali za utafiti na kupima mbinu.

Jumla ya mizoga sita ya nguruwe ilitumika katika utafiti. Minne kati yake iliwekwa katika eneo la Trent University mwezi Oktoba 2023 na kufuatiliwa hadi miezi baada ya majira ya baridi. Mizoga hii ilipewa misimbo P24_1, P24_2, P24_3 na P24_4. Mizoga miwili ya ziada iliwekwa katika eneo la Ontario Tech University ili kulinganisha hali za majira ya kuchipua. Hii ilitajwa kama P22 na P23. Kwa njia hii watafiti waliweza kulinganisha mikondo ya kuoza ya majira ya baridi na majira ya kuchipua.

Mizoga iliwekwa nje, chali, na kuachwa ioze kwa kawaida. P24_1, mmoja wa mizoga ya kundi la majira ya baridi, ilifunikwa kwa kifuniko cha polyethilini wakati wa majira ya baridi ili kuelewa athari ya kifuniko cha theluji na ilitumika kama udhibiti hasi wa kifuniko cha theluji. Biopsi za tishu laini zilichukuliwa kutoka kwa baadhi ya mizoga; hatua hii inaiga uchukuaji wa sampuli unaohitajika hasa kwa uchanganuzi wa molekuli baada ya kifo. Utafiti unatathmini si tu athari za kawaida za mazingira bali pia ikiwa taratibu za utafiti au uchukuaji wa sampuli za uchunguzi hubadilisha mchakato wa kuoza.

Mojawapo ya dhana muhimu zaidi za utafiti ni Total Body Scoring, yaani TBS. TBS ni mfumo unaolenga kuweka kwa nambari kiwango ambacho mwili umeoza kwa kuzipa alama dalili zinazoonekana za kuoza. Kwa mfano, mwonekano mpya, mabadiliko ya rangi, kuvimba, upotevu wa tishu, kukauka na kugeuka mifupa hupewa alama. Alama hizi zinaweza kutumiwa kukadiria PMI. Hata hivyo, utafiti unaonyesha kwamba mifumo ya TBS huenda isiweze kunasa kila mara muundo unaotarajiwa wa kuoza katika hali ya hewa baridi.

Mifumo mitatu ya TBS ililinganishwa katika utafiti. Ya kwanza ni mfumo wa Megyesi TBS. Mfumo huu ulitengenezwa kwa mabaki ya binadamu na hupima mwili kwa kuugawanya katika sehemu tatu: kichwa-shingo, kiwiliwili na viungo. Wa pili ni mfumo wa Keough TBS; mfumo huu uliurekebisha mtazamo wa Megyesi kwa mifano ya nguruwe. Wa tatu ni mfumo wa Ribéreau-Gayon TBS; mfumo huu hutathmini mwili kwa ujumla badala ya kuugawa katika sehemu tofauti na ulitengenezwa katika hali ya hewa ya bara yenye unyevunyevu ya Dfb.

Pamoja na TBS, kipimo kingine muhimu kilichotumika ni Accumulated Degree Days, yaani ADD. Kwa Kiswahili tunaweza kukiita siku za nyuzi zilizokusanywa. ADD huonyesha mkusanyiko wa athari ya joto katika kipindi kilichopita baada ya kifo. Kuoza hakuhusiani tu na idadi ya siku za kalenda, bali pia na kiwango cha joto ambacho mwili umeathiriwa nacho. Kwa mfano, mabaki yaliyokaa siku 10 katika mazingira ya joto huenda yasifikie kiwango sawa cha kuoza na mabaki yaliyokaa siku 10 karibu na kiwango cha kuganda.

Katika utafiti, ADD ilihesabiwa kwa mbinu mbili tofauti. Mbinu ya kwanza inategemea kujumuisha kwa mkusanyiko wastani wa joto la kila siku pale ambapo ulizidi kizingiti cha 0°C. Mantiki hii inaweza kueleweka kwa uhusiano msingi ufuatao:

\[ ADD_{temp} = \sum \text{ortalama günlük sıcaklık değerleri} \quad (\text{0°C eşiğini geçen günler için}) \]

Katika usemi huu ADD_temp huonyesha siku za nyuzi zilizokusanywa zilizohesabiwa kutokana na data za joto. Kadiri wastani wa joto la kila siku unavyokuwa juu na muda unavyokuwa mrefu, ndivyo mkusanyiko wa jumla wa joto unavyoongezeka. Hii inaonyesha kwamba mchakato wa kuoza haupaswi kueleweka tu kwa swali “zimepita siku ngapi?” bali pia kwa swali “ni kiasi gani cha joto kilikusanyika katika siku hizo?”

Mbinu ya pili ni fomula inayotumiwa kuhesabu ADD kutokana na thamani za Megyesi na Keough TBS. Fomula iliyotolewa katika utafiti ni hii:

\[ ADD = 10^{(0.002 \times TBS \times TBS + 1.81)} \pm 388.16 \]

Katika fomula hii ADD ni siku za nyuzi zilizokusanywa zinazokadiriwa kutokana na thamani ya TBS; TBS ni alama ya jumla ya mwili; 0.002 na 1.81 ni vigezo vya fomula; na ±388.16 huonyesha kutokuwa na uhakika kwa makadirio. Maana ya fomula ni kwamba kadiri alama ya kuoza inavyoongezeka, ndivyo kiasi cha joto kilichokusanywa ambacho mabaki yameathiriwa nacho kinavyodhaniwa kuongezeka. Hata hivyo, kiwango ambacho fomula hii ni ya kuaminika katika hatua za mwanzo za kuoza katika hali ya hewa baridi ni mojawapo ya maswali yanayochunguzwa moja kwa moja na utafiti.

Matokeo ya majira ya baridi ya utafiti yanavutia sana. Katika mizoga ya majira ya baridi, mchakato wa kuoza ulirefuka kwa kiasi kikubwa. Awamu ya mwili kuwa mpya ilidumu kwa muda mrefu, kuoza amilifu kulichelewa na katika hatua zilizofuata ukaonekana mummification wa sehemu. Mummification mara nyingi hufikiriwa kama aina ya uhifadhi inayotarajiwa katika mazingira makavu, yenye joto au yenye unyevunyevu mdogo. Hata hivyo, katika utafiti huu, licha ya hali ya unyevunyevu mwingi, katika maeneo ya kichwa na viungo ya mizoga ya majira ya baridi kulionekana kukauka kwa ngozi kwa namna ya ngozi ngumu, yaani mummification wa sehemu.

Ugunduzi huu ni muhimu sana kwa sababu unaonyesha kwamba mummification wa asili huenda usielezwe na unyevunyevu mdogo pekee. Utafiti unaeleza kwamba wakati wa majira ya baridi unyevunyevu ulitofautiana kati ya %49 na %97. Licha ya hayo, mummification wa sehemu ulionekana. Watafiti wanafasiri hali hii kuwa joto la chini na mizunguko ya kuganda-kuyeyuka vinaweza kusaidia kukausha tishu kwa maeneo maalum. Kwa hiyo, baridi huenda si tu imepunguza kasi ya kuoza, bali pia imeunda athari inayofanana na uhifadhi katika baadhi ya maeneo ya tishu.

Picha ya kwanza katika utafiti inaonyesha mummification ulioonekana katika mizoga ya majira ya baridi na shughuli za wadudu zilizobaki. Inaelezwa kwamba P24_1 ilikuwa imefanyiwa mummification siku ya 194, P24_2 na P24_3 siku ya 203, huku P24_4 ikiwa bado na shughuli za wadudu zilizobaki siku ya 203. Picha hii inaonyesha wazi kwamba katika hali ya hewa baridi, kuoza hakuendelei kwa muundo mmoja na kwamba hata katika msimu uleule, tofauti za kuoza za mazingira madogo zinaweza kutokea kati ya mizoga tofauti.

Picha ya pili inaonyesha viwango vya joto na unyevunyevu wa jamaa katika kipindi chote cha utafiti na tofauti za wastani za joto/unyevunyevu kati ya majira ya kuchipua na majira ya baridi. Grafu inaonyesha kwamba joto lilikuwa juu zaidi kwa kiasi kikubwa wakati wa majira ya kuchipua, ilhali wakati wa majira ya baridi joto lilikuwa chini na wastani wa unyevunyevu ulikuwa juu zaidi. Katika utafiti, tofauti ya joto kati ya majira ya kuchipua na majira ya baridi ilitolewa kama t = 17.094 na p < 2.2e-16; tofauti ya unyevunyevu kama t = -4.4744 na p = 9.40e-06. Thamani hizi zinaonyesha kwamba tofauti za mazingira kati ya misimu zilikuwa na nguvu kubwa ya kitakwimu.

Picha ya tatu inalinganisha jinsi mifumo mitatu ya TBS ilivyobadilika katika kipindi cha PMI kwa kila mzoga wa nguruwe. Katika mizoga ya majira ya kuchipua, alama za TBS ziliongezeka kwa kasi zaidi na hatua za kuoza ziliendelea kwa muda mfupi zaidi. Katika mizoga ya majira ya baridi, alama za TBS ziliongezeka polepole zaidi, awamu ya mwili kuwa mpya ilirefuka, kuoza amilifu kulichelewa na kuoza kwa juu zaidi kulitokea baadaye. Picha hii inaonyesha zaidi ya kusema tu “baridi hupunguza kuoza”: vizingiti vya hatua za mifumo ya alama pia huenda visifanye kama inavyotarajiwa chini ya hali hizi.

Mojawapo ya matokeo muhimu ya utafiti ni kwamba katika mifumo ya Megyesi na Keough TBS, ufafanuzi wa hatua za mwanzo haukuendana kikamilifu na sifa za kuoza zilizoonekana. Watafiti wanaeleza kwamba kulikuwa na kutolingana kati ya sifa zilizoainishwa katika mifumo hii na sifa zilizoonekana katika mizoga ya utafiti. Kwa hiyo, katika muundo wa alama, marekebisho yalifanywa kama kukubali kwamba kuonekana kwa sifa moja tu, badala ya sifa zote zilizoainishwa, kunatosha kwa alama husika. Maelezo haya ni muhimu kwa sababu yanaonyesha kwamba kutumia moja kwa moja mifumo iliyopo katika hali ya hewa baridi na yenye unyevunyevu kunaweza kupotosha.

Picha ya nne inaonyesha jinsi thamani za ADD zilizohesabiwa kwa joto zilivyoongezeka katika kipindi cha PMI. Katika mizoga ya majira ya kuchipua, ADD ilionyesha mkusanyiko wa haraka katika hatua za mwanzo. Katika mizoga ya majira ya baridi, ADD iliongezeka polepole zaidi na kwa muda mrefu. Hii inaonyesha wazi jinsi msimu unavyobadilisha nishati ya joto inayopatikana kwa ajili ya kuoza. Hata kama muda sawa wa kalenda umepita, mkusanyiko wa joto ambao tishu zimeathiriwa nao hutofautiana kati ya hali za majira ya kuchipua na majira ya baridi.

Jedwali la uhusiano wa Pearson pia limetolewa katika utafiti. Kuna uhusiano wa juu sana wa 0.99 kati ya Keough TBS na Megyesi TBS. Hii inaonyesha kwamba mifumo hiyo miwili kwa ujumla hutoa alama za kuoza zinazofanana sana. Uhusiano kati ya Ribéreau-Gayon TBS na mifumo ya Keough na Megyesi pia ni mkubwa; umetolewa kama 0.85 na 0.84 mtawalia. Hata hivyo, uhusiano kati ya thamani za ADD zinazotokana na TBS na ADD inayotokana na joto ni tofauti zaidi na katika baadhi ya hali ni dhaifu zaidi. Hali hii inaashiria kwamba makadirio ya mkusanyiko wa joto yanayotokana na alama za kuona huenda yasitengema katika hali ya hewa baridi.

Modeli tofauti zilitumiwa katika utafiti kukadiria PMI. Hizi ni modeli za mstari, modeli za logarithmic, modeli za nyongeza zilizojumlishwa na modeli za athari mchanganyiko. Inaelezwa kwamba hasa Generalized Additive Models, yaani GAM, zilitoa thamani kubwa za R² na kunasa vizuri zaidi uhusiano usio wa mstari kati ya kuoza na PMI. Matokeo haya yana mantiki kwa sababu kuoza mara nyingi hakuendelei kama mstari ulionyooka. Katika baridi kunaweza karibu kusimama kwa muda mrefu, kisha kuharakisha joto linapoongezeka au kutofautiana kulingana na kifuniko cha theluji.

Muundo wa jumla wa modeli uliotolewa kwa modeli za athari mchanganyiko katika utafiti ni huu:

\[ TBS\ metric \sim PMI + Location + Season + (1|Pig) \]

Katika modeli hii TBS metric huonyesha kipimo cha alama ya kuoza kinachotumiwa; PMI ni muda uliopita baada ya kifo; Location huonyesha eneo la utafiti; Season huonyesha athari ya msimu; na (1|Pig) huonyesha athari nasibu inayowakilisha kiwango cha kuanzia au tofauti binafsi ya kila nguruwe. Lengo la modeli hii ni kutathmini uhusiano kati ya vipimo vya kuoza na PMI huku tofauti ya kila mzoga ikizingatiwa badala ya kudhani mizoga yote ni sawa.

Matokeo ya modeli za athari mchanganyiko yalionyesha uhusiano chanya wenye maana kati ya PMI na vipimo vyote vya kuoza. Mifumo ya Keough na Megyesi iliongezeka kwa uthabiti mkubwa pamoja na PMI; kwa zote mbili mteremko ulitolewa kama β = 0.09 na p < 0.001. Mfumo wa Ribéreau-Gayon pia ulionyesha uhusiano wenye maana; lakini ongezeko lilikuwa polepole zaidi, β = 0.04 na p < 0.001. Uhusiano kati ya ADD na PMI pia ulikuwa wenye maana; lakini kulikuwa na mabadiliko makubwa zaidi kati ya mizoga binafsi.

Maana ya vitendo ya matokeo haya ni hii: alama za kuoza kwa ujumla huongezeka pamoja na PMI, yaani kadiri muda unavyopita ndivyo alama ya kuoza inavyoongezeka. Lakini kasi na namna ya ongezeko hili hubadilika kulingana na msimu, eneo, kifuniko cha theluji, uchukuaji wa sampuli na sifa binafsi za mzoga. Kwa hiyo, katika kesi ya uchunguzi, inaweza kuwa hatari kukadiria PMI kwa uhakika kwa kutazama tu jedwali la jumla la TBS. Hasa katika hali ya hewa baridi, data mahususi ya eneo ni muhimu sana.

Athari ya kifuniko cha theluji ni ya kuvutia hasa katika utafiti. P24_1 ililindwa dhidi ya kifuniko cha theluji na uchukuaji wa sampuli za tishu ulifanywa mara kwa mara. P24_2 na P24_3 ziligusana na theluji na hali za uchukuaji wa sampuli zilikuwa tofauti. P24_4 ilibaki imefunikwa na theluji na haikufanyiwa uchukuaji wa sampuli. Matokeo yalionyesha kwamba P24_1, P24_2 na P24_3 zilioza kwa kasi sawa; P24_4 ilioza polepole zaidi. Watafiti wanaeleza kwamba hali hii inaashiria kwamba kifuniko cha theluji pamoja na uchukuaji vamizi wa sampuli za tishu vinaweza kubadilisha mkondo wa kuoza.

Ugunduzi huu ni muhimu katika matumizi ya uchunguzi. Katika matukio halisi, mwili unaweza kubaki chini ya theluji, kuwa sehemu wazi, kuharibiwa na wanyama, kuwa na jeraha au kidonda wazi, au sampuli ya tishu inaweza kuchukuliwa wakati wa uchunguzi wa eneo la tukio. Tofauti kama hizi, ambazo zinaweza kuonekana ndogo, zinaweza kubadilisha kasi ya kuoza katika hali ya hewa baridi. Kwa hiyo, katika kukadiria PMI, si hali ya hewa kwa ujumla pekee bali pia mazingira madogo ya mabaki yanapaswa kuzingatiwa.

Umuhimu wa utafiti huu kihistoria unatokana na ukweli kwamba katika fasihi ya tafonomia ya uchunguzi, data za hali ya hewa baridi ni chache zaidi ikilinganishwa na hali ya hewa ya joto na ya wastani. Sehemu muhimu ya mifumo iliyopo ya TBS na ADD imetengenezwa au kupimwa katika hali tofauti za hewa. Utafiti huu unapunguza pengo la data za kikanda katika fasihi kwa kuonyesha jinsi kuoza kwa majira ya baridi kunavyotofautiana katika hali ya Dfb ya Kanada.

Kwa hali ya sasa, umuhimu wake ni kwamba unaonyesha hitaji la viwango vya uangalifu zaidi katika uchunguzi wa vifo katika nchi za kaskazini, maeneo ya milimani, maeneo yenye hali ya hewa ya bara na maeneo yenye majira marefu ya baridi. Katika hali ya hewa baridi, maiti kuonekana “haijaoza sana” haimaanishi kila mara kwamba kifo kilitokea hivi karibuni. Joto la chini na kifuniko cha theluji vinaweza kupunguza kwa kiasi kikubwa kuoza kwa siku, wiki au hata miezi.

Kwa siku zijazo, utafiti unasisitiza kwamba modeli mahususi za eneo za PMI zinapaswa kuendelezwa. Haukusemi kwamba mifumo iliyopo ya TBS inapaswa kuachwa kabisa; badala yake unaonyesha kwamba mifumo hii inapaswa kuthibitishwa katika hali ya hewa baridi, kurekebishwa au kuungwa mkono na viwango vipya. Kwa sababu hatua za mwanzo za kuoza ni muhimu sana katika uchunguzi, kutolingana kwa vizingiti kunakofikia hadi alama 5 katika hatua hizi ni muhimu.

Mojawapo ya nguvu za utafiti ni ufuatiliaji wa muda mrefu katika mazingira halisi ya nje. Mizoga ya majira ya baridi ilifuatiliwa kutoka Oktoba hadi Juni, na mizoga ya majira ya kuchipua katika vipindi husika. Upigaji picha, alama za TBS, mahesabu ya ADD, data za hali ya hewa na modeli za kitakwimu zilitumiwa pamoja. Aidha, utafiti ulijaribu kuzingatia si tu athari za msimu bali pia vigezo vya kiutaratibu kama kifuniko cha theluji na uchukuaji vamizi wa sampuli.

Mapungufu yake pia yanapaswa kutathminiwa kwa uangalifu. Utafiti ulifanywa kwa mifano ya nguruwe, si mabaki ya binadamu. Idadi ya sampuli ilikuwa mizoga sita pekee. Mizoga ya majira ya baridi na majira ya kuchipua ilikuwa katika maeneo tofauti; kwa hiyo, athari za eneo na msimu huenda zisitenganishwe kabisa. Baadhi ya data za ziada ziliachwa katika faili za nyongeza. Zaidi ya hayo, katika kesi halisi za uchunguzi, nguo, mazishi, kuathiriwa na maji, ufikiaji wa wanyama, majeraha, uzito wa mwili, anatomia ya binadamu na hali za eneo la tukio zinaweza kuwa changamano zaidi.

Utafiti unasema yafuatayo: katika hali za hewa baridi, zinazohusishwa na theluji na zenye unyevunyevu za Dfb, kuoza kunaweza kuendelea polepole zaidi, kwa kutofautiana zaidi na kwa baadhi ya vipengele kwa namna tofauti na hali za hewa za joto. Ingawa mifumo iliyopo ya TBS inahusiana na PMI, inaweza kuonyesha mapungufu mahususi ya hali ya hewa baridi hasa katika hatua za mwanzo. Kile ambacho utafiti hausemi ni kwamba modeli hii hutoa makadirio ya moja kwa moja na ya uhakika ya PMI katika kila kesi ya binadamu. Utafiti hautoi dhamana ya matumizi ya moja kwa moja ya uchunguzi, bali mchango wa majaribio na modeli unaoonyesha kwamba mbinu zinahitaji kurekebishwa kwa hali ya hewa baridi.

Mbinu na Matokeo ya Utafiti

Utafiti ni utafiti wa majaribio wa tafonomia ya uchunguzi uliofanywa katika hali ya hewa ya bara yenye unyevunyevu ya Dfb kusini mwa Ontario, Kanada. Mizoga ya nguruwe ilitumika badala ya mabaki ya binadamu. Lengo lilikuwa kutathmini jinsi kuoza kunavyoendelea wakati wa majira ya baridi, jinsi mifumo iliyopo ya TBS inavyofanya kazi katika hali hizi na ni modeli zipi zinaonekana kufaa zaidi kwa kukadiria PMI.

Muundo wa utafiti na sampuli:

Mpangilio wa eneo na uchukuaji sampuli:

• Mizoga ya majira ya baridi iliwekwa katika eneo la Trent University kwa umbali wa takribani mita 12.
• Mizoga iliwekwa chali na kuachwa ioze kwa kawaida.
• P24_1 ilifunikwa kwa kifuniko cha polyethilini wakati wa majira ya baridi na kutumiwa kama udhibiti hasi wa kifuniko cha theluji.
• Biopsi za tishu laini zilichukuliwa kutoka kwa baadhi ya mizoga ya majira ya baridi kama P24_2 na P24_3.
• Mizoga ya majira ya kuchipua ilifuatiliwa katika eneo la Ontario Tech University.
• Jumla ya sampuli 141 za biopsi za tishu laini zilichukuliwa.

Ufuatiliaji wa kuona:

• Mizoga ya majira ya baridi ilifuatiliwa takribani kila siku 7.
• Mizoga ya majira ya kuchipua ilifuatiliwa kila siku mwanzoni, kisha kwa vipindi virefu zaidi kadiri kuoza kulivyoendelea.
• Kwa kila mzoga zilipigwa picha za mwonekano ndani ya uzio, mabaki yote, kichwa, kiwiliwili/tumbo, viungo vya juu, viungo vya chini na maelezo muhimu ya karibu.
• Picha zilitumiwa kwa alama za TBS.

Mifumo ya TBS iliyotumika:

Fomula ya ADD iliyotumika katika utafiti:

\[ ADD = 10^{(0.002 \times TBS \times TBS + 1.81)} \pm 388.16 \]

Fomula hii ilitumika kukadiria ADD kutokana na thamani za Megyesi na Keough TBS. Hapa TBS huonyesha alama ya kuona ya kuoza na ADD huonyesha siku za nyuzi zilizokusanywa. Fomula hudhani kwamba mkusanyiko wa joto huongezeka kadiri alama ya kuoza inavyoongezeka. Hata hivyo, utafiti unaonyesha kwamba uhusiano huu unaweza kutokuwa thabiti katika hatua za mwanzo katika hali ya hewa baridi.

Fomula ya modeli ya athari mchanganyiko:

\[ TBS\ metric \sim PMI + Location + Season + (1|Pig) \]

Katika modeli hii PMI hudhibiti athari ya muda, Location athari ya eneo, Season athari ya msimu na (1|Pig) tofauti binafsi ya kila mzoga. Modeli inadhibiti kitakwimu tofauti za watu binafsi badala ya kudhani kwamba mizoga yote inafuata mkondo uleule wa kuoza.

Matokeo makuu:

Matokeo ya modeli za athari mchanganyiko:

Tafsiri ya modeli:

• Modeli za mstari zinaweza kunasa mchakato wa kuoza kwa kiwango kidogo.
• Modeli za logarithmic na GAM kwa ujumla zilionyesha uwezo mkubwa wa kueleza.
• Modeli za GAM ziliwakilisha vizuri zaidi hali isiyo ya mstari ya kuoza.
• Ingawa ADD huonyesha mkusanyiko wa joto la mazingira, iliathiriwa zaidi na tofauti za mizoga binafsi.
• Mifumo ya TBS ilionyesha uhusiano mkubwa na PMI; lakini ina mapungufu katika hatua za mwanzo na chini ya hali ya hewa baridi.

Matokeo ya msingi ya utafiti:

• Baridi, kifuniko cha theluji na uchukuaji vamizi wa sampuli za tishu vinaweza kubadilisha mchakato wa kuoza.
• Katika hali za majira ya baridi, kuoza hurefuka, awamu ya mwili kuwa mpya huongezeka na kuoza amilifu huchelewa.
• Hata katika unyevunyevu mwingi, joto la chini na mizunguko ya kuganda-kuyeyuka vinaweza kusababisha mummification wa sehemu.
• Ingawa mifumo ya Megyesi na Keough inaonyesha uhusiano mkubwa na PMI, huenda isiwe ya kuaminika kikamilifu katika hatua za mwanzo katika hali ya hewa baridi.
• Mfumo wa Ribéreau-Gayon ni wa jumla na wa kimaelezo zaidi; lakini hauendani moja kwa moja na modeli za ADD.
• Modeli za GAM zimenasa vizuri zaidi uhusiano usio wa mstari kati ya PMI na vipimo vya kuoza.
• Katika hali za hewa baridi, mbinu zilizopo za kukadiria PMI zinahitaji kuthibitishwa kikanda au viwango vipya vinapaswa kuendelezwa.

Maelezo ya Chanzo na Mbinu

Makala hii imeandaliwa kwa msingi wa utafiti wa Irina Badell, Lesley Hewett, Theresa Stotesbury, Shari L. Forbes na Aaron B. A. Shafer wenye kichwa “Winter decomposition metrics of human remain models (Sus scrofa) in southern Ontario, Canada”.

Utafiti huu ni makala ya utafiti katika tafonomia ya uchunguzi na ukadiriaji wa PMI inayojumuisha uchunguzi wa majaribio, upimaji wa kuoza kwa msingi wa picha, uchanganuzi wa data za hali ya hewa na modeli za kitakwimu. Kwa kuwa PDF haijaonyesha DOI, taarifa ya kukubaliwa na jarida au hali wazi ya uhakiki wa wenzao, utafiti unapaswa kutathminiwa kama makala ya utafiti ambayo hali yake ya uhakiki wa wenzao haiwezi kuthibitishwa kutoka kwenye maandishi.

Katika kuandaa maudhui haya, mbinu ya utafiti, matumizi ya mfano wa nguruwe, ulinganisho wa majira ya baridi na majira ya kuchipua, mifumo ya TBS, mahesabu ya ADD, fomula zilizotumiwa, modeli za kitakwimu, picha, majedwali, matokeo ya nambari, nguvu na mapungufu vilihifadhiwa. Hakuna madai yaliyoongezwa kuhusu matumizi ya moja kwa moja kwa kesi za binadamu, dhamana kamili ya uchunguzi au mapendekezo ya viwango vya kikanda ambayo hayapo katika PDF.

Utafiti ulifanywa kwa Sus scrofa, yaani mizoga ya nguruwe, si mabaki ya binadamu. Kwa hiyo, matokeo hayapaswi kuhamishwa moja kwa moja kwa kesi za binadamu. Ingawa mifano ya nguruwe hutoa analogi ya thamani na inayotumika sana katika kuelewa kuoza kwa binadamu, katika kesi halisi za uchunguzi anatomia ya binadamu, nguo, majeraha, mazishi, ufikiaji wa wanyama, mazingira madogo na hali za eneo la tukio zinaweza kuwa changamano zaidi.

Thamani kuu ya utafiti ni kuonyesha kwamba katika hali ya hewa baridi na yenye unyevunyevu ya Dfb, kuoza kwa majira ya baridi kunaweza kuwa kwa muda mrefu, kutofautiana na kuwa changamoto kwa mifumo iliyopo ya TBS. Matokeo yanaunga mkono matumizi ya tahadhari ya modeli zilizotengenezwa kutokana na hali ya hewa ya joto wakati wa kukadiria muda wa kifo, hasa katika hali ya hewa ya kaskazini, na uendelezaji wa tafiti za uthibitishaji mahususi kwa maeneo.