Katika kipindi cha awali cha mitandao ya sarafu za kidijitali, hard fork — kugawanyika kwa blockchain iliyopo kuwa minyororo miwili tofauti kutokana na mabadiliko ya itifaki yasiyoendana na matoleo ya nyuma — ilionekana kama njia ya gharama nafuu ya kujiondoa katika mfumo wa utawala. Waendelezaji, wathibitishaji na watumiaji ambao hawakuridhishwa na sheria waliweza kutumia msimbo huria kuunda mtandao wa pili wenye sheria tofauti, na soko lingeweza kuamua ni mlolongo upi kati ya hiyo miwili ungepata uungwaji mkono zaidi.

Utafiti huu unachunguza kwa nini schismatic hard forks zenye utambulisho wa kudumu wa kiuchumi zimekuwa nadra zaidi katika mitandao mikubwa ya kripto kadiri muda unavyopita. Hoja kuu ya waandishi ni kwamba uwezekano wa kiufundi wa kufanya fork haujatoweka; hata hivyo, mitandao inapokua, gharama ya kujitenga kiuchumi huongezeka kutokana na ukwasi, stablecoin, miunganisho ya masoko ya kubadilishia, miundombinu ya DeFi, oracle, madaraja na uwekezaji mwingine wa nyongeza.

Utafiti unaeleza mabadiliko haya kwa mitazamo mitatu ya kinadharia: uchumi wa kisiasa wa kikatiba, uchumi wa taasisi na gharama za miamala, na uchumi wa mageuzi. Kwa mujibu wa mitazamo hii, itifaki za kripto si programu za kiufundi tu; ni mkusanyiko wa kanuni za kitaasisi zinazoratibu waendelezaji, wathibitishaji, watumiaji na wahusika wa kiuchumi wanaokamilisha mfumo.

Waandishi wanadai kwamba pamoja na kupungua kwa schismatic hard forks, utofautishaji wa kitaasisi umehamia katika njia nyingine tatu: kuundwa kwa mitandao mipya lakini tofauti kutoka kwenye codebase iliyopo, kuendelezwa kwa tabaka za subsidiary network kama Layer-2, na baadhi ya mitandao huru ya Layer-1 kuunganishwa katika minyororo mikubwa ya msingi kama Layer-2.

Sehemu ya kiempiria ya makala inachunguza kronolojia za fork za Bitcoin, Ethereum na mitandao mingine mikubwa ya Layer-1, mahusiano ya nasaba ya codebase, na kuenea kwa mifumo ya consensus kwa muda. Hata hivyo, utafiti huu si uchanganuzi wa kiuchumi unaokadiria vizingiti vya kisababishi. “Dirisha la uwezekano wa hard fork” la waandishi ni mfumo wa kitaasisi uliorahisishwa unaotegemea visa vya kihistoria.

Kwa nini hard fork hapo awali ilionekana kama zana yenye nguvu ya utawala?

Katika itifaki za blockchain za msimbo huria, msimbo unaweza kunakiliwa na kubadilishwa. Katika fasihi ya awali, sifa hii ilitafsiriwa kuwa inawapa washiriki ambao hawakuridhishwa na sheria za msingi za mtandao “haki ya kujiondoa” kwa gharama ndogo.

Wakati sasisho la itifaki halioani na matoleo ya nyuma, wathibitishaji wanaoendelea kutumia programu ya zamani na wale wanaokubali sheria mpya hawawezi kufanya kazi pamoja kwenye daftari moja. Ikiwa kuna uungwaji mkono wa kutosha, blockchain moja inaweza kuendelea kama mitandao miwili tofauti.

Lakini ukweli kwamba mlolongo wa pili unaweza kuundwa kiufundi haumaanishi kwamba utakuwa na uhai wa kiuchumi.

Ni Uungwaji Mkono wa Nani Unaohitajika Ili Hard Fork Idumu?

Utafiti unatenganisha makundi manne ya msingi ya wahusika:

• Waendelezaji: Timu zinazodumisha codebase na itifaki.
• Wathibitishaji au wachimbaji: Wahusika wanaohakikisha consensus na usalama wa mtandao.
• Watumiaji: Washiriki wanaozalisha mahitaji ya miamala, matumizi ya kiuchumi na mahitaji ya token.
• Complementors: Wahusika wanaokamilisha mfumo, kama masoko ya kubadilishia, watoaji wa stablecoin, taasisi za uhifadhi, watoa huduma za oracle, madaraja na miundombinu ya DeFi, ambao huwezesha matumizi ya kiuchumi ya mtandao.

Hakuna hata mmoja wa wahusika hawa anayeweza peke yake kuunda fork yenye mafanikio ya kiuchumi. Waendelezaji wanaweza kuendeleza mlolongo mpya, lakini bila wathibitishaji au miundombinu ya kiuchumi thamani ya mlolongo inaweza kubaki ndogo. Masoko ya kubadilishia yanaweza kuorodhesha fork, lakini bila uungwaji mkono wa watumiaji na waendelezaji ukwasi unaweza usijitokeze.

Kwa hiyo, uwezekano wa hard fork unategemea matarajio ambayo makundi tofauti ya wahusika yanaunda kuhusu kila mmoja kukutana kwa kiwango cha kutosha katika sehemu moja.

Kwa Nini Stablecoin Zinaweza Kufanya Kujitenga Kuwa Kugumu Zaidi katika Mitandao Iliyokomaa?

Blockchain inapogawanyika, salio za kihistoria za token kwenye mlolongo zinaweza kunakiliwa kiufundi katika madaftari yote mawili. Hata hivyo, stablecoin inayoungwa mkono na fiat haiwezi kufuata mantiki hiyo kiuchumi.

Kwa mfano, ikiwa mtoaji ana wajibu wa akiba ya dola moja kwa kila token iliyo katika mzunguko, mlolongo unapofanyiwa fork hawezi kuunga mkono salio zote mbili tofauti za token zilizojitokeza kwa akiba ileile na ahadi ya ukombozi wa 1:1.

Kwa hiyo mtoaji wa stablecoin lazima achague ni mlolongo upi atakaounga mkono rasmi. Uamuzi huu, unapounganishwa na maamuzi ya itifaki za DeFi, masoko ya kubadilishia, oracle na wahusika wengine wa kiuchumi, unaweza kuathiri kwa nguvu uwezekano wa kiuchumi wa mlolongo mbadala.

Katika sehemu ya baadaye ya utafiti, waandishi wanaeleza kwamba kuwaona wahusika hawa kama “wachezaji wa veto” pekee kunaweza kuwa upungufu. Maamuzi ya complementor mara nyingi hufanya kazi kama uratibu wa sehemu-fokasi unaowapa washiriki wengine ishara kuhusu ni mlolongo upi utakuwa kituo cha uratibu.

Kwa Nini Ethereum Merge Ndiyo Mfano Muhimu Zaidi wa Kinyume katika Makala?

Mnamo Septemba 2022, Ethereum ilipohama kutoka Proof-of-Work kwenda Proof-of-Stake, mtandao wa EthereumPoW — ETHW — ulizinduliwa kwa lengo la kuendelea na mfumo wa zamani wa Proof-of-Work.

Kiufundi, fork ilitokea. ETHW ilizalisha blocks na ilifanyiwa biashara kwenye baadhi ya masoko ya kubadilishia.

Hata hivyo, kabla ya Merge, watoaji wakubwa wa stablecoin kama Circle na Tether walikuwa wametangaza kwamba wangeunga mkono tu mlolongo wa Proof-of-Stake Ethereum. Sehemu kubwa ya madaraja, oracle na miundombinu mingine ya kiuchumi pia ilifuata mlolongo mkuu wa Ethereum.

Waandishi wanatafsiri hili kama mfano muhimu wa jinsi kujitenga katika mtandao uliokomaa kunaweza kubaki kuwa jambo linalowezekana kiufundi lakini kuwa gumu sana kiuchumi.

Kwa mujibu wa data iliyotolewa katika utafiti, wakati wa Ethereum Merge Ethereum ilikuwa na thamani ya soko ya takriban dola bilioni 180 na zaidi ya dola bilioni 90 za native fiat-backed stablecoin. Ingawa ETHW iliendelea kuwepo kiufundi, haikuweza kukaribia kiwango cha kiuchumi cha Ethereum.

Ni Mifumo Gani ya Kitaasisi Inachukua Nafasi ya Hard Fork?

1. Codebase replication

Msimbo huria wa itifaki iliyopo hunakiliwa na unaweza kubadilishwa; lakini historia ya miamala na wajibu wa kiuchumi wa mlolongo wa zamani havinakiliwi.

Mtandao mpya huundwa kwa masharti yake ya mwanzo, uchumi wa token na muundo wa utawala.

Mbinu hii haiwalazimishi waendelezaji wanaotaka kufanya ubunifu kuratibu mgawanyiko wa mlolongo na complementor wote katika mtandao uliopo.

2. Subsidiary network layering

Mifumo ya Layer-2 inaweza kutumia usalama au sifa za settlement za mlolongo wa msingi huku ikitengeneza sheria tofauti za miamala na utawala kwa matumizi maalumu.

Bitcoin Lightning Network na mfumo ikolojia wa Ethereum Layer-2 hutolewa kama mifano ya jinsi sheria zinazolenga mahitaji ya makundi tofauti ya watumiaji zinavyoweza kutekelezwa bila kugawanya mlolongo mkuu mzima.

3. Federal consolidation

Moja ya dhana asilia zaidi katika utafiti ni tafsiri ya kuhamishwa kwa baadhi ya mitandao iliyokuwa ikiendesha kama Layer-1 huru kwenda kwenye muundo wa Layer-2 wa mlolongo mkubwa zaidi wa msingi kama “federal consolidation”.

Mchakato huu ni kama kinyume cha schismatic hard fork: badala ya mitandao miwili kutengana, mtandao mdogo huunganishwa na miundombinu ya usalama na settlement ya mfumo mkubwa zaidi wa ikolojia.

Waandishi wanajadili katika muktadha huu uhamaji wa mitandao inayooana na EVM kwenda Ethereum kama Layer-2.

Kwa Nini Nasaba ya Codebase Inaweza Kuathiri Konsolidasheni ya Baadaye?

Codebase ya blockchain si urithi wa kiufundi kutoka zamani tu. Mitandao iliyotokana na execution environment au familia moja ya client inaweza kuwa na kiwango cha juu zaidi cha uoanifu wa programu.

Kwa hiyo, waandishi wanapendekeza kwamba matukio ya zamani ya codebase replication yanaweza pia kuweka mipaka kuhusu ni mitandao ipi inaweza kuunganishwa chini ya mlolongo mmoja wa msingi katika siku zijazo.

Kwa mfano, mitandao inayotokana na EVM inaweza kukabili gharama ndogo za urekebishaji inapohamia Ethereum kama Layer-2 kuliko mtandao wenye execution architecture inayojitegemea kikamilifu.

Katika muktadha wa utafiti huu, uhusiano huu ni utabiri wa kinadharia na kimaelezo; bado si sheria ya jumla iliyothibitishwa kwa mifumo yote ya blockchain.

Mbinu na Matokeo ya Utafiti

Muundo wa utafiti

Utafiti unategemea uchanganuzi wa visa vya kihistoria, uainishaji wa mitandao na uchunguzi wa kimaelezo wa mahusiano ya nasaba ya codebase badala ya jaribio linalodhibitiwa au makadirio ya kiuchumi ya kisababishi.

Waandishi waliunda seti ya data kwa kuanzia na mitandao mikubwa katika kitengo cha Layer-1 cha CoinGecko. Baadhi ya mitandao kama XRP na Stellar iliongezwa kwa mikono.

Kwa kila mtandao, hasa vigezo vifuatavyo vilirekodiwa:

• tarehe ya genesis block,
• thamani ya soko,
• mfumo wa consensus,
• codebase family,
• direct parent,
• fork type.

Codebase lineage ilifafanuaje?

Mtandao haukukubaliwa kuwa codebase descendant wa mtandao mwingine kwa sababu tu unatumia mashine pepe ileile.

Waandishi waliunda uainishaji wa lineage kulingana na kiwango ambacho usanifu wa utekelezaji wa itifaki au programu ya client ulitumiwa tena kwa kiasi kikubwa wakati wa kuanzishwa kwa mainnet.

Uteuzi wa vyanzo

Katika vyanzo vya msingi, kipaumbele kilitolewa kwa:

• tovuti rasmi za miradi,
• GitHub repository,
• whitepaper za kiufundi

kwa mpangilio huo.

Katika mitandao midogo na yenye nyaraka chache, vyanzo vya mijadala na mitandao ya kijamii vilitumiwa kufanya ukaguzi mtambuka wa madai ya kiufundi.

Dokezo kuhusu matumizi ya akili bandia

Waandishi wanaeleza wazi kwamba walitumia modeli kubwa za lugha zenye uwezo wa web-search kusaidia kubaini vyanzo vya msingi vinavyowezekana; lakini hakuna data iliyochukuliwa moja kwa moja kutoka kwenye matokeo ya modeli.

Visa kuu vya schismatic fork

Kisa hasi cha ETHW

EthereumPoW ilitumika kama mfano wa kinyume unaoonyesha kwamba kuunda fork kiufundi si sawa na kuunda mlolongo mbadala unaoweza kudumu kiuchumi.

Waandishi wanaunganisha hili na hoja yao kwamba katika mitandao iliyokomaa miundombinu ya stablecoin, DeFi na complementor ina jukumu muhimu katika utambulisho wa kiuchumi.

Kielelezo 1 — kronolojia ya mageuzi ya blockchain

Mchoro katika ukurasa wa 12 wa makala unaonyesha jinsi familia kubwa za msimbo kama Bitcoin, Bytecoin, XRP, Ethereum na Cosmos SDK zilivyotawanyika kwa muda. Matukio ya kudumu ya ledger split na matukio ya codebase replication yanaonyeshwa kama mahusiano tofauti ya kuona.

Kielelezo 2 — codebase diffusion

Kielelezo katika ukurasa wa 14 kinaonyesha jinsi codebase kama Bitcoin Core, Go-Ethereum, Cosmos SDK na Substrate zinavyotumiwa tena na mitandao mingi huru.

Kwa mujibu wa hoja ya makala, utofauti wa kitaasisi katika mfumo ikolojia wa kripto unazidi kuzalishwa kupitia utaratibu huu.

Kielelezo 3 — familia ya Bitcoin

Kinaitenganisha nasaba ya hard-fork ya Bitcoin Cash, Bitcoin SV na eCash na codebase derivatives kama Litecoin, Dogecoin, DigiByte, Zcash na Verus kwenye mhimili mmoja wa muda.

Kielelezo 4 — familia ya Ethereum

Pamoja na mstari wa hard-fork wa Ethereum Classic, unaonyeshwa mtandao mpana zaidi wa codebase diffusion wa mitandao inayotokana na Geth/EVM kama BNB Chain, TRON, XDC, Ronin, Gnosis, WEMIX na mingine kama hiyo.

Kielelezo 5 — kuenea kwa mfumo wa consensus

Usambazaji wa mitandao mipya ya Layer-1 kwa miaka katika makundi ya Proof-of-Work, Proof-of-Stake, Delegated Proof-of-Stake, Proof-of-Authority, Hybrid na mifumo mingine ya consensus unaonyeshwa.

Waandishi wanatafsiri mabadiliko haya kama kuenea kwa kitaasisi kwa mageuzi ya muundo wa kiufundi kati ya mitandao.

Dokezo la kuripoti sampuli ndani ya chanzo

Katika sehemu ya mbinu, makala inaeleza seti ya data kama “top 100 Layer-1 cryptocurrency networks”. Hata hivyo, marejeo yaliyopewa namba katika Appendix A yanaendelea hadi rekodi ya mtandao wa 109.

Sehemu ya mbinu pia inaeleza kwamba nyongeza za mikono zilifanywa kwenye uainishaji wa CoinGecko na kwamba uainishaji ulisasishwa hadi mwanzoni mwa 2026. Kwa kuwa chanzo hakipatani kikamilifu na tofauti hii ya namba kwa maelezo moja yaliyo wazi, usemi “mitandao 100 hasa” haukutumiwa hapa.

Matokeo yanayoungwa mkono na utafiti

• Schismatic hard fork za kudumu zimekuwa nadra zaidi kadiri mitandao mikubwa inavyokomaa.
• Kunakili codebase na kuzindua mtandao huru kumekuwa mbadala muhimu wa utofautishaji wa kitaasisi.
• Miundombinu ya complementor kama stablecoin, masoko ya kubadilishia, oracle, bridge na DeFi inaweza kuathiri uwezekano wa kiuchumi wa fork.
• Visa vya Successful schismatic fork vinaonekana kujikusanya katika kronolojia iliyochunguzwa kwenye vipindi ambapo mzigo wa native stablecoin ulikuwa mdogo.
• Kisa cha Ethereum Merge/ETHW kinaonyesha kwamba mwendelezo wa kiufundi wa mlolongo na mwendelezo wa kiuchumi wa mtandao si kitu kilekile.
• Layer-2 na konsolidasheni ya L1→L2 hutoa mifumo mipya ya utofautishaji wa kitaasisi isiyohitaji ledger split.

Matokeo ambayo utafiti hauungi mkono

• Haiwezi kusemwa kwamba hard fork imetoweka kiufundi.
• Haijaonyeshwa kwamba hard fork haiwezekani kihisabati juu ya thamani fulani ya soko.
• Hakuna mgawo wa kisababishi uliokadiriwa kati ya kiasi cha stablecoin na mafanikio ya fork.
• Complementor hawana mamlaka kamili ya veto katika hali zote.
• Haijathibitishwa kwamba utendaji mdogo wa kiuchumi wa ETHW ulisababishwa tu na watoaji wa stablecoin.
• Haijaonyeshwa kwamba uoanifu wa codebase utaamua peke yake uhamaji wote wa baadaye wa L1→L2.
• Seti ya data si sensa ya wakati halisi na isiyobadilika ya soko la kripto.

Kizuizi muhimu zaidi cha kimethodolojia

Waandishi wanaeleza wazi kwamba seti ya data ni ya kimaelezo na haiwezi kubainisha kisababishi cha matokeo ya schismatic fork.

Kwa kuwa utawala wa mitandao ya kripto unaundwa kwa wakati mmoja na waendelezaji, wathibitishaji, watumiaji, watoaji wa stablecoin, masoko ya kubadilishia, itifaki za DeFi, mitandao pinzani na hali pana za soko, ni vigumu kutenga sababu moja.

Kwa hiyo, “dirisha la uwezekano” na kikomo cha juu cha stablecoin katika utafiti si vizingiti mahususi vya kiuchumi, bali ni mfumo wa kitaasisi uliotengenezwa kueleza visa vilivyoonekana.

Maelezo ya Chanzo na Mbinu

Utafiti asilia:Disruptive Secession Displaced: Institutional Tailoring and the Decline of Hard Forking on Cryptocurrency Networks

Waandishi: Eric Alston; Alexei Byerly.

Taasisi: University of Wyoming; University of Colorado Boulder.

Tarehe ya utafiti: 31 Mei 2026.

Tarehe ya uchapishaji wa SSRN: 19 Juni 2026.

SSRN DOI: 10.2139/ssrn.6858923

Aina ya uchapishaji: Working paper / SSRN research paper.

Ufadhili: Templeton World Charity Foundation — Digital Currency Industry Self-Regulation and Human Flourishing, TWCF Project 2022-30459.

Hali ya hakimiliki: Katika rekodi ya SSRN imeelezwa kama “All rights reserved. No reuse allowed without permission”.

Data ya kiempiria: Seti ya data ya mitandao iliyoundwa mwaka 2025 kwa kuzingatia uainishaji wa CoinGecko Layer-1 na ambayo usimbaji/marekebisho yake yalisasishwa hadi mwanzoni mwa 2026; tarehe ya genesis, thamani ya soko, mfumo wa consensus na taarifa za codebase lineage.

Uhierarkia wa vyanzo: Tovuti rasmi za miradi, hazina za GitHub na whitepaper za kiufundi zilipewa kipaumbele; katika mitandao yenye nyaraka chache, maudhui ya mijadala na mitandao ya kijamii yalitumiwa kwa ukaguzi mtambuka.

Taarifa kuhusu matumizi ya akili bandia: Modeli kubwa za lugha zenye uwezo wa kufanya utafutaji wa wavuti zilisaidia kupata vyanzo vya msingi vinavyotarajiwa; data ya utafiti haikuchukuliwa kutoka kwenye matokeo ya modeli.

Vikwazo vya msingi: Seti ya data inategemea taswira ya kimaelezo ya soko katika kipindi cha 2025/mapema 2026 na si census ya wakati halisi. Sehemu ya uainishaji wa lineage ilihitaji tathmini ya watafiti. Katika codebase mseto, uainishaji mbadala unaweza kuwezekana. Idadi ya kihistoria ya fork ni ndogo kwa makadirio ya kiuchumi ya kisababishi. Mipaka ya chini na ya juu ya “fork feasibility” iliyotengenezwa na utafiti ni viashiria vya kitaasisi vilivyorahisishwa, si vizingiti sahihi vilivyohesabiwa kwa takwimu.

Kanuni ya uwasilishaji ya Verianla: Maudhui haya si tafsiri ya maandishi kamili ya working paper asilia. Uainishaji wa hard fork, visa vya mfano, muundo wa seti ya data, codebase genealogy, utaratibu wa stablecoin/complementor na vikwazo vya utafiti vimehifadhiwa huku maelezo huru ya kielimu ya kisayansi na kiuchumi yakiundwa. Vielelezo vya chanzo na jedwali la Appendix havikutumiwa tena.