Ḥaḳîḳî Benlik (True Self), bu tedḳîḳin mefhûmî çerçevesinde, şahsın ḥaḳîḳaten kendisinde mevcûd bulunduğunu düşündüğü, rûḥî cihetden kendisi için merkezî olan, lâkin içtimâʿî intizârlar, ḥükme maʿrûż ḳalma endîşesi yâḫud siyâḳa müteʿalliḳ taḥdîdler sebebiyle yüz yüze ḥayâtda dâimâ ifâde edemediği ḫuṣûṣiyet ve ḳābiliyetleri beyân eden bir benlik buʿdudur. Tedḳîḳ, İçtimâʿî Şebeke Sitelerinin (Social Networking Sites, SNSs) bu ḫuṣûṣiyetlerin açığa vurulması için nasıl bir muḥît teʾmîn ettiğini; bilḫâṣṣa içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt, idrâk olunan kontrol ve aḳrânın kendini açığa vurma davranışlarıyla münâsebeti içinde tetkîk etmektedir. Çalışma, Ege Üniversitesi ve Pire Üniversitesi'nin muḫtelif şuʿbelerinden içtimâʿî medyayı kullanan 121 lisans, yüksek lisans ve doktora talebesiyle Yunanca icrâ olunan yapılandırılmış mülâḳātlara istinâd etmektedir. Netîceler, içtimâʿî şebekelerde daha ziyâde vaḳt geçirmenin muḫtelif kendini açığa vurma davranışları, platform muḥîtine ülfet ve aḳrân tesîriyle müsbet münâsebetler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Maʿamâfîh çalışma maḳṭaʿî ve korelasyonel olduğundan, daha uzun içtimâʿî medya istiʿmâlinin bu davranışlara sebebiyet verdiğini isbât etmemektedir.

Tedḳîḳin merkezindeki tefrîḳ, hüviyetin taḳdîmi ile Ḥaḳîḳî Benliğin açığa vurulması arasındadır. Hüviyetin taḳdîmi, şahsın içtimâʿî rollerini, idealize edilmiş ṣûretini yâḫud muʿayyen bir dinleyici zümresine göstermek istediği ḫuṣûṣiyetlerini tanzîm ederek arz etmesini ihtivâ edebilir. Ḥaḳîḳî Benliğin açığa vurulması ise şahsın kendi nazarında maʿnâlı, lâkin çevrimdışı münâsebetlerde kâfî derecede ifâde edemediği ḫuṣûṣiyetlerin görünür hâle gelmesini ifâde eder. Müdeḳḳiḳler, içtimâʿî şebeke istiʿmâlini yalnız çevrimiçi bir “persona” inşâ etme ameliyesi olarak telâḳḳî etmek yerine, baʿżı müstaʿmiller için daha derindeki şahsî ḫuṣûṣiyetlerin ifâde ve taṣdîḳ sahası olarak ele almaktadır.

En mütemâdî bulgu, içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt ile alâḳalıdır. Daha fazla vaḳt geçiren iştirakçiler, gündelik ḥayâtdan muhtevâ paylaşımı, muʿayyen Ḥaḳîḳî Benlik ifâdeleri ve aḳrânın kendini açığa vurma davranışlarından müteʾessir olma husûslarında daha yüksek bildirimlerde bulunmuşlardır. Yaş ise içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt ile menfî münâsebettedir; daha genç iştirakçiler umumiyetle daha uzun müddet çevrimiçi kalmıştır. Cinsiyet ve tahsîl seviyesi bakımından tetkîk olunan esâs değişkenlerin ekserisinde maʿnâlı bir fark tesbît edilmemiştir.

Tedḳîḳin hareket noktası: maḥremiyet endîşesine rağmen insanlar niçin kendilerini açığa vuruyor?

İçtimâʿî şebekelerde şahsî maʿlûmât paylaşımına dâir esâs meselelerden biri, insanların maḥremiyet husûsunda endîşe duyduklarını bildirmelerine rağmen şahsî maʿlûmâtlarını paylaşmaya devâm etmeleridir. Literatürde bu uyumsuzluk ekseriya maḥremiyet paradoksu olarak ele alınır. Risk idrâki, maḥremiyet şuʿûru, idrâk olunan kontrol, platforma iʿtimâd ve içtimâʿî tesîr gibi değişkenler insanların hangi şerâit altında maʿlûmât paylaşabileceklerini izâh edebilir; lâkin müdeḳḳiḳlere göre bunlar şahsın niçin gittikçe daha şahsî ve rûḥî bakımdan maʿnâlı maʿlûmâtı açığa vurmak istediğini tek başına îzâḥ etmekte kifâyetsiz kalabilir.

Çalışma bu noktada literatürde sıkça birbirine karıştırılan hüviyet ve Benlik mefhûmlarını ayırmaya çalışmaktadır. Şahsın talebe, çalışan, ebeveyn yâḫud arkadaş gibi içtimâʿî rolleri; idealize edilmiş çevrimiçi sûreti ve muʿayyen bir dinleyici zümresi için tertîb ettiği profili, müdeḳḳiḳlerin çerçevesinde Benliğin bütünüyle müterâdif sayılmamaktadır.

Ḥaḳîḳî Benlik Nedir?

Ḥaḳîḳî Benlik, çalışmada şahsın ḥaḳîḳaten mâlik olduğunu düşündüğü ve nefsine hürmet ile alâḳalı merkezî şahsiyet ḫuṣûṣiyetleri ve ḳābiliyetleri olarak taʿrîf edilen; lâkin içtimâʿî yâḫud siyâḳa müteʿalliḳ taḥdîdler sebebiyle gerçek ḥayâtda açığa vurulması müşkil olabilen benlik buʿdudur. Müdeḳḳiḳler bu mefhûmu ideal, muḥtemel yâḫud yalnız içtimâʿî olarak sergilenen hüviyetlerden ayırarak, çevrimiçi kendini açığa vurmanın daha derindeki rûḥî sâikini tedḳîḳ etmek için kullanmaktadır.

Çalışmanın nazarî müzâkeresi Rogers'ın Ḥaḳîḳî Benlik yaklaşımını, benliği taṣdîḳ nazariyesini ve çevrimiçi kendini taḳdîm literatürünü bir araya getirmektedir. Esâs fikir, şahsın yalnız başkalarına müsbet görünmek istemediği; aynı zamanda kendi nazarında ḥaḳîḳî ve mühim addettiği ḫuṣûṣiyetlerin başkaları tarafından görülmesini ve tanınmasını isteyebileceğidir.

Benliği taṣdîḳ, şahsın başkaları tarafından kendi benlik idrâkiyle mütenâsib sûrette görülme ve tanınma sâikidir. Bu bakımdan içtimâʿî şebekelerin seçici paylaşım, mesajı göndermeden evvel tanzîm edebilme, hedef dinleyici zümresini kısmen seçebilme ve yüz yüze muhaberenin ânî tazyîḳini azaltabilme gibi ḫuṣûṣiyetleri, çevrimdışı muḥîtte ifâdesi müşkil olan baʿżı ḫuṣûṣiyetlerin ortaya konmasını kolaylaştırabilir.

Hüviyetin taḳdîmi ile Ḥaḳîḳî Benliğin açığa vurulması aynı şey değildir

Çalışmanın mühim mefhûmî katkılarından biri bu tefrîḳdir. Bir müstaʿmil içtimâʿî medya profilinde idealize edilmiş bir görünüş vücûda getirebilir, muḫtelif içtimâʿî rollerini öne çıkarabilir yâḫud dinleyici zümresinin intizârlarına göre muhtevâ seçebilir. Bunlar hüviyetin taḳdîmi ve intibâʿ idâresiyle alâḳalıdır. Buna mukābil şahıs, gerçek ḥayâtda ḥükme maʿrûż kalma yâḫud içtimâʿî tazyîḳ sebebiyle ifâde etmekte güçlük çektiği, lâkin kendi nazarında ḥaḳîḳî addettiği baʿżı ḫuṣûṣiyetleri de çevrimiçi muḥîtte açığa vurabilir.

Binâenaleyh müdeḳḳiḳler içtimâʿî şebekeleri ne yalnız “sahte hüviyet istihsâl sahası” ne de kendiliğinden “daha ḥaḳîḳî şahsiyet sahası” olarak taʿrîf etmektedir. Aynı muḥîtte idealize edilmiş hüviyet taḳdîmi ile daha sahîḥ kendini açığa vurma şekilleri beraber bulunabilir.

Kontrol paradoksu

Müstaʿmillerin muhtevâlarının kimlere gösterileceğini, ne vakit paylaşılacağını yâḫud hangi maʿlûmâtın profilde kalacağını seçebilmesi bir kontrol hissi husûle getirebilir. Evvelki çalışmalar, şahsın kontrole mâlik olduğunu hissetmesinin risk idrâkini azaltabileceğini ve baʿżı hâllerde daha fazla maʿlûmât açığa vurmayı kolaylaştırabileceğini göstermiştir.

Bu çalışmada da idrâk olunan kontrol ile açığa vurma arasında müsbet münâsebetler bulunmuştur. Lâkin müdeḳḳiḳlerin bilḫâṣṣa teʾkîd ettiği nokta, kontrol ile maḥremiyetin aynı değişken olmadığıdır. Bir müstaʿmil maḥremiyetinden endîşe duyarken dahi muhtevâ üzerinde muʿayyen bir kontrol hissettiğinde kendini açığa vurabilir.

İçtimâʿî Şebekelerde Geçirilen Vaḳt Niçin Mühimdir?

İçtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt, çalışmada Ḥaḳîḳî Benliğin açığa vurulması, gündelik paylaşım davranışları, idrâk olunan kontrolün baʿżı buʿdları ve aḳrân tesîriyle en mütemâdî sûrette münâsebetli siyâḳî değişkendir. Müdeḳḳiḳler bu münâsebeti, zaman içinde platform muḥîtinin daha meʾlûf hâle gelmesi, platforma mahsûs içtimâʿî normların içselleştirilmesi ve kendini açığa vurmanın daha mutad bir davranış olarak idrâk edilmesiyle teʾvîl etmektedir; lâkin maḳṭaʿî tasarım bu sürecin sebebî cihetini taʿyîne müsâʿade etmemektedir.

Bu nokta tedḳîḳin “zamânî gömülme” veya temporal immersion fikrinin merkezindedir. Müstaʿmil platformda daha fazla vaḳt geçirdikçe platform yalnız hâricî bir muhabere vâsıtası olmaktan çıkıp gündelik içtimâʿî ḥayâtın meʾlûf bir cüzʾü gibi tecrübe edilebilir. Bu ülfet, muhtevâ istihsâli ve kendini ifâde üzerindeki rûḥî eşiği azaltabilir.

Bunun aksi cihetinin de mümkün olduğu unutulmamalıdır: kendini çevrimiçi muḥîtte daha rahat ifâde eden şahıslar ibtidâdan itibaren içtimâʿî şebekelerde daha fazla vaḳt geçiriyor olabilir. Çalışmanın tasarımı bu iki ihtimâli birbirinden ayıramaz.

Aḳrân davranışı ve içtimâʿî normalleşme

Çalışma, arkadaşların kendileri hakkında maʿlûmât paylaşmasının müstaʿmillerin kendi açığa vurma davranışlarıyla münâsebetli olduğunu da göstermektedir. Başkalarının muʿayyen nevʿde muhtevâları muntazaman paylaşması, müstaʿmilin “bu muḥîtte bunu paylaşmak normal yâḫud emniyetlidir” şeklindeki idrâkini kuvvetlendirebilir.

Bu süreç yalnız doğrudan içtimâʿî tazyîḳ olarak tefsîr edilmemektedir. Müdeḳḳiḳlerin çerçevesinde aḳrân davranışları, zaman içinde platformun paylaşım normlarının öğrenildiği içtimâʿî bir mürâcaʿat sistemi gibi işleyebilir. Müstaʿmil başkalarının paylaşım davranışlarını müşâhede ettikçe kendi davranışını bu muḥîtin normlarına göre tanzîm edebilir.

Dört tedḳîḳ faraziyesi

1. Faraziye 1: İçtimâʿî şebekelerde daha yüksek iştirak seviyesinin Ḥaḳîḳî Benliğin baʿżı cihetlerini açığa vurmakla müsbet münâsebetli olması.
2. Faraziye 2: Şahsî maʿlûmâtın açığa vurulması üzerinde daha yüksek idrâk olunan kontrolün Ḥaḳîḳî Benliği açığa vurma arzusu ile müsbet münâsebetli olması.
3. Faraziye 3: Aḳrânın içtimâʿî şebekelerdeki kendini açığa vurma seviyesinin müstaʿmilin kendi kendini açığa vurma davranışıyla münâsebetli olması.
4. Faraziye 4: İçtimâʿî şebekelerde daha fazla vaḳt geçirmenin Ḥaḳîḳî Benliğin baʿżı cihetlerini açığa vurma ihtimâliyle münâsebetli olması.

Müellifler netîce kısmında dört faraziyenin de umûmiyetle desteklendiğini bildirmektedir. Maʿamâfîh “desteklenme” tabiri tecrübî sebebiyet maʿnâsına gelmez; destek, çalışmada ölçülen öz-bildirim değişkenleri arasındaki istatistikî münâsebetler üzerinden değerlendirilmiştir.

Tedḳîḳin Usûlü ve Netîceleri

Numûne ve maʿlûmât cemʿi

Tedḳîḳe Ege Üniversitesi ve Pire Üniversitesi'nin muḫtelif şuʿbelerinden cemʿan 121 lisans, yüksek lisans ve doktora talebesi iştirâk etmiştir. Mülâḳāt tertîb edilmeden evvel iştirakçilere en az bir içtimâʿî medya hesabına mâlik olup olmadıkları sorulmuş; içtimâʿî medya tatbîkātını kullanmadığını bildiren şahıslar numûneye dâhil edilmemiştir.

Maʿlûmât cemʿi yapılandırılmış mülâḳāt vâsıtasıyla icrâ edilmiş ve bütün mülâḳātlar Yunanca yürütülmüştür. İştirakçilere tedḳîḳin maksadı ve usûlü îzâḥ edilmiş, maʿlûmâtlandırılmış muvâfaḳat alınmış ve iştirâkin akademik bir mecbûriyet yâḫud teşvîḳ ihtivâ etmediği beyân edilmiştir. Cevâblar anonim olarak cemʿ edilmiş ve iştirakçilere arzu ettikleri vakit tedḳîḳden çekilebilecekleri bildirilmiştir.

Mülâḳāt vâsıtasının yapısı

Yapılandırılmış mülâḳāt üç ana kısımdan müteşekkildir. İlk kısım, tedḳîḳin esâs nazarî değişkenlerini ölçen dört alt kısma ayrılmıştır:

• İçtimâʿî Şebeke Siteleri Benim Gerçek Dünyam Olarak: 14 madde. Ḥaḳîḳî Benlik ifâdesi ile idealize edilmiş yâḫud role müstenid hüviyet taḳdîmini tefrîḳ etmeye matûf maddeler ihtivâ eder.
• İçtimâʿî Şebeke Sitelerinde Faʿâliyet Kontrolü ve Ḥaḳîḳî Benlik: 6 madde. İdrâk olunan kontrol ve maḥremiyetin açığa vurma davranışıyla münâsebetini tedḳîḳ eder.
• İçtimâʿî Tesîr ve Ḥaḳîḳî Benlik: 6 madde. Arkadaşların paylaşım davranışlarının içtimâʿî norm ve açığa vurma eşiğiyle münâsebetini tedḳîḳ eder.
• Maḥremiyet İhlâlleri ve Ḥaḳîḳî Benlik: 4 madde. Muḥtemel maḥremiyet risklerinin idrâkini ele alır; bu değişkenler makalenin odak istatistikî taḥlîllerinin tamamında kullanılmamıştır.

Mülâḳātın ikinci kısmında içtimâʿî şebeke istiʿmâl şekilleri için 15 madde; üçüncü kısmında ise beş demografik suâl bulunmuştur. İlk ana kısmın ilk alt ölçeğinde cevâblar 1="Asla" ile 5="Her zaman" arasında, kontrol, içtimâʿî tesîr ve maḥremiyet alt kısımlarında ise 1="Kesinlikle katılmıyorum" ile 5="Kesinlikle katılıyorum" arasında beşli Likert ölçeğiyle alınmıştır.

İstatistikî usûl

Maʿlûmât ordinal Likert ölçümlerinden mürekkeb olduğu ve normal tevzîʿ faraziyelerini karşılamadığı için parametrik olmayan usûller kullanılmıştır. Ordinal değişkenler ile içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt arasındaki münâsebetler Spearman sıra korelasyon katsayısı ile, cinsiyet zümreleri arasındaki farklar ise Mann–Whitney U testi ile değerlendirilmiştir. İstatistikî maʿnâlılık eşiği p<0.05 olarak taʿyîn edilmiş ve taḥlîller IBM SPSS Statistics 23 ile icrâ olunmuştur.

Ölçeklerin dâhilî tutarlılığı

Bu kıymetler bilḫâṣṣa iki ve üç maddelik kısa ölçeklerde ihtiyâtla tefsîr edilmelidir. Müdeḳḳiḳler de bütün anket maddelerini tek bir mütteḥid puan gibi kullanmak yerine, her faraziyenin mefhûmî buʿduyla doğrudan alâḳalı maddeleri istatistikî taḥlîle seçmiştir.

Ḥaḳîḳî Benliğin açığa vurulması ve içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt

Ḥaḳîḳî Benlik kısmındaki esâs maddelerin mühim bir kısmında içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt ile müsbet münâsebetler görülmüştür. Meselâ:

Bu cedvel, içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳtin bütün Ḥaḳîḳî Benlik maddeleriyle aynı kuvvette münâsebetli olmadığını da göstermektedir. Binâenaleyh netîce “içtimâʿî medyada uzun müddet kalan herkes Ḥaḳîḳî Benliğini daha fazla açığa vurur” şeklinde tefsîr edilemez.

Yaş değişkeni bakımından Ḥaḳîḳî Benlik maddelerinin ekserisinde maʿnâlı münâsebet bulunmamıştır. İstisnâ A7 maddesidir: “İçtimâʿî medyada kendim hakkında, gerçek ḥayâtda biriyle konuşurken bu kadar kolay paylaşamayacağım şeyler açığa vurdum” maddesinde yaş ile ρ=-0.18, p=0.04 seviyesinde zaʿîf menfî münâsebet bulunmuştur. Bu netîce genç iştirakçilerin bu nevʿ açığa vurmayı biraz daha fazla bildirdiğini göstermektedir.

İdrâk olunan kontrol

Kontrol buʿdunda B4 maddesi — müstaʿmilin içtimâʿî medyada paylaştığı maʿlûmât üzerinde tam kontrole mâlik olmaması hâlinde bu kadar fazla şahsî maʿlûmât açığa vurmayacağını ifâde eden madde — içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt ile müsbet münâsebet göstermiştir. Kaynak Tablo 3'te katsayı ρ=0.26, p=0.004 olarak yer alırken, aynı bulgunun izâḥ metninde r=0.25, p=0.004 şeklinde nakledildiği görülmektedir. Bu küçük kaynak-içi fark burada tashîḥ edilmeksizin muhâfaza edilmiştir.

Yaş ile B2 ve B4 kontrol maddeleri arasında menfî münâsebetler görülmüş; genç iştirakçiler bu maddelere daha yüksek muvâfaḳat bildirmiştir. Buna mukābil maḥremiyet endîşesini temsil eden B5 maddesi ne yaşla ne de içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt ile maʿnâlı münâsebet göstermiştir. Bu bulgu müdeḳḳiḳlerin kontrol ile maḥremiyeti aynı mihverin iki ucu olarak değerlendirmeme yaklaşımını desteklemektedir.

Aḳrân tesîri

Aḳrân tesîrini ölçen C1 maddesi ile içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt arasında ρ=0.288, p=0.002; arkadaşların paylaştıklarından müteʾessir olarak şahsın kendi Ḥaḳîḳî Benliğine dâir daha fazla ciheti açığa vurmasını ölçen C3 maddesi ile vaḳt arasında ise ρ=0.466, p<0.001 münâsebet bulunmuştur.

C3 ayrıca yaş ile ρ=-0.225, p=0.014 seviyesinde menfî münâsebet göstermiştir. Başka bir ifâdeyle, daha genç iştirakçiler arkadaşlarının açığa vurduklarından müteʾessir olduklarını daha yüksek seviyede bildirmiştir. Çalışma bu münâsebeti içtimâʿî modelleme ve şebeke dâhilindeki paylaşım normları çerçevesinde tefsîr etmektedir.

Gündelik muhtevâ paylaşımı

İçtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt yalnız Ḥaḳîḳî Benliğe dâir maddelerle değil, daha umûmî gündelik ḥayât paylaşımıyla da müsbet münâsebettedir.

Bu tefrîḳ mühimdir. Çalışmada gündelik ḥayâtla alâḳalı muhtevâların Ḥaḳîḳî Benliğin daha seçici ve rûḥî bakımdan daha derin cihetlerinden daha sık paylaşıldığı görülmüştür. Müdeḳḳiḳler bunu, kendini açığa vurmanın tek seviyeli değil tabakalı bir süreç olduğu şeklinde tefsîr etmektedir: görünür ve içtimâʿî hüviyet paylaşımı ile daha seçici Ḥaḳîḳî Benlik açığa vurmaları aynı dijital muḥîtte, lâkin farklı sıklık ve şiddetlerde zuhur edebilir.

Yaş, cinsiyet ve tahsîl

İçtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt ile yaş arasında ρ=-0.36, p<0.001 seviyesinde orta büyüklükte menfî münâsebet rapor edilmiştir; genç iştirakçiler daha fazla vaḳt geçirmiştir. Tahsîl seviyesi ile içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt arasındaki münâsebet maʿnâlı değildir. Cinsiyet zümreleri bakımından da tetkîk olunan esâs içtimâʿî şebeke istiʿmâli ve kendini açığa vurma değişkenlerinde maʿnâlı farklar bildirilmemiştir.

Bu Tedḳîḳ İçtimâʿî Medya İstiʿmâlinin Ḥaḳîḳî Benliği Açığa Vurmaya Sebep Olduğunu Gösteriyor mu?

Hayır. Çalışma maḳṭaʿî mülâḳāt maʿlûmâtı ve korelasyon taḥlîlleri kullanmaktadır; bu sebeple içtimâʿî şebekelerde daha fazla vaḳt geçirmenin Ḥaḳîḳî Benliği açığa vurmayı artırdığı istikāmetinde sebebî netîce çıkarılamaz. Bulgular yalnız incelenen 121 kişilik talebe numûnesinde vaḳt, idrâk olunan kontrol, aḳrân tesîri ve muḫtelif kendini açığa vurma göstergelerinin beraber değiştiğini göstermektedir.

Tedḳîḳin desteklediği netîceler

• İçtimâʿî şebeke muḥîtleri baʿżı müstaʿmillerin çevrimdışı muḥîtte ifâde etmekte güçlük çektiği ḫuṣûṣiyetlerini açığa vurmasına imkân sağlayabilir.
• İçtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt, incelenen birçok kendini açığa vurma ve gündelik paylaşım göstergesiyle müsbet münâsebettedir.
• Aḳrânın kendini açığa vurma davranışı müstaʿmilin kendi açığa vurma davranışıyla münâsebettedir.
• İdrâk olunan kontrolün baʿżı buʿdları kendini açığa vurmayla müsbet münâsebettedir.
• Maḥremiyet endîşesi ile idrâk olunan kontrolün aynı rûḥî süreç olarak değerlendirilmemesi gerektiğine delâlet eden netîceler vardır.
• Daha fazla vaḳt geçiren müstaʿmillerin platform muḥîtine ülfet ve içtimâʿî normların içselleştirilmesi vâsıtasıyla muḫtelif paylaşım şekilleri geliştirebileceği istikāmetinde kaynakla mütenâsib bir tefsîr vardır.

Tedḳîḳin desteklemediği netîceler

• Daha uzun içtimâʿî medya istiʿmâlinin Ḥaḳîḳî Benliği açığa vurmaya doğrudan sebep olduğu isbât edilmemiştir.
• İçtimâʿî medyada kendini açığa vurmanın rûḥî sıhhat üzerinde kati sûrette müsbet yâḫud menfî tesîr icrâ ettiği gösterilmemiştir.
• Bulgular bütün yaş zümrelerine, memleketlere yâḫud içtimâʿî medya müstaʿmillerine taʿmîm edilemez.
• Muʿayyen bir içtimâʿî medya platformunun diğerlerinden daha fazla sahîḥ ifâde sağladığı imtihân edilmemiştir.
• İştirakçilerin gerçek platform davranışları doğrudan dijital iz yâḫud davranış kayıtları vâsıtasıyla ölçülmemiştir.
• Çalışma, platform tasarım ḫuṣûṣiyetleri ile açığa vurma davranışı arasında tecrübî sebebiyet göstermemektedir.

Başlıca taḥdîdler

Müellifler netîcelerin nisbeten küçük ve demografik bakımdan husûsî bir numûneden elde edildiğini, bu sebeple taʿmîm edilebilirliğin mahdûd olduğunu sarâhaten belirtmektedir. Numûne iki üniversitedeki talebelerden müteşekkil olduğu için farklı yaş zümreleri, tahsîl seviyeleri, meslekler ve kültürel siyâḳlar ayrıca imtihân edilmelidir.

Çalışma aynı zamanda öz-bildirim maʿlûmâtına istinâd eder. İştirakçilerin kendileri hakkında ne söyledikleri ile gerçek platform davranışları aynı şey değildir. Müdeḳḳiḳler mülâḳātlarda orta noktaya meylin ve bilḫâṣṣa genç iştirakçilerde içtimâʿî olarak arzu edilen cevâbı verme meylinin netîceleri etkileyebileceğini müzâkere etmektedir.

Tûlânî araştırmalar, platformda geçirilen vaḳtin artmasıyla açığa vurma davranışının ḥaḳîḳaten nasıl değiştiğini daha kuvvetli sûrette tetkîk edebilir. Gerçek müstaʿmil davranışlarının platform maʿlûmâtıyla ölçülmesi ve farklı platformların mukāyesesi de mevcûd netîcelerin sınanması bakımından mühimdir. Müellifler ayrıca üretken yapay zekâ sistemlerinin çevrimiçi muhabereye gittikçe daha fazla tavassut etmesi sebebiyle gelecekte AI-aracılı iletişim muḥîtlerinde hüviyet, sahîḥlik ve kendini açığa vurma münâsebetinin araştırılmasını teklif etmektedir.

Kaynak ve Usûl Notu

Aslî çalışma: I Disclose, Therefore I Exist: Time, Control, and True Self Expression in Social Networking Sites

Müellifler: Olga Gavriilidou; Stefanos Gritzalis

Müesseseler: Department of Information and Communication System Engineering, School of Engineering, University of the Aegean, Karlovasi, Greece; Department of Digital Systems, University of Piraeus, Piraeus, Greece.

Mesʾûl müellifler: Olga Gavriilidou ve Stefanos Gritzalis.

Mecmûʿa: Psychology International.

Nâşir: MDPI, Basel, Switzerland.

Cild / sayı / makale numarası: 2026, 8(2), 29.

DOI: 10.3390/psycholint8020029

Gönderim: 8 Mart 2026.

Taʿdîl: 29 Nisan 2026.

Kabûl: 1 Mayıs 2026.

Neşir târîḫi: 6 Mayıs 2026.

Kaynak nevʿi: Hakemli aslî araştırma makalesi.

Ruhsat: Creative Commons Attribution (CC BY).

Numûne: Ege Üniversitesi ve Pire Üniversitesi'nin muḫtelif şuʿbelerinden 121 lisans, yüksek lisans ve doktora talebesi; içtimâʿî medya kullanmayan şahıslar çalışma dışında bırakılmıştır.

Maʿlûmât cemʿi: Tedḳîḳ için husûsî olarak hazırlanmış anket esâsında icrâ olunan yapılandırılmış mülâḳātlar; mülâḳātlar Yunanca yürütülmüştür.

İstatistikî taḥlîl: Spearman sıra korelasyonu, Mann–Whitney U testi ve Cronbach alfa dâhilî tutarlılık taḥlîli; p<0.05 maʿnâlılık eşiği; IBM SPSS Statistics 23.

Aḫlâḳ: Çalışma tamamen anonim anketler ve gönüllü mülâḳātlar üzerinden, şahsî maʿlûmât kaydı yâḫud işlenmesi olmaksızın yürütüldüğü için Ege Üniversitesi siyaseti doğrultusunda aḫlâḳ heyʾeti incelemesi ve tasvîbinden muʿâf tutulmuştur. İştirakçilerden maʿlûmâtlandırılmış muvâfaḳat alınmıştır.

Mâlî destek: Tedḳîḳ hâricî mâlî destek almamıştır.

Maʿlûmâtın erişilebilirliği: Tedḳîḳ maʿlûmâtı maʿkūl talep üzerine mesʾûl müelliflerden elde edilebilir; iştirakçi maḥremiyeti ve aḫlâkî sebeplerle umûma açık değildir.

Menfaat çatışması: Müellifler menfaat çatışması bildirmemiştir.

Müellif katkıları: Mefhûmlaştırma ve metodoloji O.G. ve S.G.; yazılım, taṣdîḳ, formel taḥlîl, araştırma, kaynaklar ve maʿlûmâtın kürasyonu O.G.; aslî müsvedde O.G.; gözden geçirme ve tahrîr O.G. ve S.G.; görselleştirme O.G.; danışmanlık/gözetim S.G.

Esâs tefsîr haddi: Tedḳîḳ maḳṭaʿî ve korelasyoneldir. Küçük ve talebe ağırlıklı numûne, öz-bildirim maʿlûmâtı ve tek zamanlı ölçüm sebebiyle münâsebetlerin ciheti ve sebebiyeti taʿyîn edilemez. Netîceler daha geniş nüfûsa, farklı kültürlere yâḫud bütün içtimâʿî medya platformlarına doğrudan taʿmîm edilmemelidir.

Kaynak-içi raporlama notu: B4 maddesi ile içtimâʿî şebekelerde geçirilen vaḳt arasındaki münâsebet Tablo 3'te ρ=0.26, p=0.004; netîce izâḥında ise yaklaşık r=0.25, p=0.004 olarak rapor edilmektedir. Bu küçük fark kaynakta bulunduğu şekliyle muhâfaza edilmiştir.