Тенденцияга багытталган санариптик каржы адабияты — санариптик каржы боюнча бардык жарыялардын жалпы мейкиндигин эмес, изилдөө тенденцияларын, тематикалык эволюцияны, изилдөө фронтторун жана келечектеги багыттарды түздөн-түз тема кылган илимий жарыялардан түзүлгөн тандалган адабияттар жыйындысы. Бул изилдөө Web of Science Core Collection базасынан 2016–6 Март 2026 аралыгында алынган жана белгиленген ылайыктуулук критерийлеринен кийин 334 жарыяга чейин кыскартылган ушул адабиятты библиометрикалык ыкмалар менен талдайт. Bibliometrix, Biblioshiny жана VOSviewer колдонулуп, жарыялардын көрсөткүчтөрү, авторлордун жана өлкөлөрдүн өндүрүмдүүлүгү, цитаталар, ачкыч сөздөрдүн бирге кездешүүсү, тематикалык картага түшүрүү, тематикалык эволюция, биргелешкен авторлук жана биргелешкен цитаталоо тармактары бааланган. Маалымат топтомунун жылдык жарыя өсүү темпи %33,35; FinTech, blockchain, криптовалюта, инновация жана финансылык инклюзивдүүлүк негизги изилдөө багыттарынын арасында болсо, жасалма интеллект, туруктуулук, ESG, жашыл каржы жана борборлоштурулбаган каржы сыяктуу тармактар жаңы изилдөө багыттары катары алдыга чыгууда. Бирок натыйжалар санариптик каржы боюнча бардык адабиятты өкүлчүлүк кылбайт; алар изилдөөнүн издөө стратегиясы камтыган, англис тилиндеги жана Web of Science Business Economics чөйрөсүндөгү тенденцияга багытталган жарыялар үчүн гана жарактуу.

Маалымат топтому 160 академиялык булактан алынган 334 жарыяны, 959 авторду жана 19.870 цитаталанган булакты камтыйт. Бир жарыяга орточо цитата саны 17,53, бир документке орточо авторлоштор саны 3,09, эл аралык биргелешкен авторлуктун үлүшү %30,54. Документтердин 245 изилдөө макаласы, 89 сереп макаласы.

Географиялык илимий өндүрүштө Кытай 127 жарыя менен %38,02, Индия 107 жарыя менен %32,04 үлүшкө ээ. Бул эки өлкө чогуу маалымат топтомундагы илимий өндүрүштүн %70,06 бөлүгүн түзөт. Бирок өлкөлөр боюнча бөлүштүрүү Web of Science камтуусунун, англис тилинде жарыялоо шартынын, дисциплина фильтринин жана колдонулган суроо-талаптын натыйжасы; бул дүйнө жүзүндөгү санариптик каржы изилдөө мүмкүнчүлүгүнүн түз өлчөмү эмес.

Ачкыч сөздөрдү талдоодо FinTech 117 кездешүү жана 541 Total Link Strength менен тармактагы эң көрүнүктүү термин болуп саналат. Библиометрикалык анализ 82, криптовалюта 67, blockchain 59 жана bitcoin 55 жолу кездешет. Жасалма интеллект, машиналык үйрөнүү, туруктуулук жана санариптик трансформация болсо жаңы же кеңейип жаткан тематикалык багыттардын арасында көрүнөт.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Санариптик каржы — финансылык технология, blockchain, жасалма интеллект, санариптик банк иши, мобилдик жана электрондук төлөмдөр, криптоактивдер жана технологияга негизделген башка финансылык инновациялар чогуу түзгөн кеңири жана тез өнүгүп жаткан изилдөө чөйрөсү. Чөйрө кеңейген сайын канча гана изилдөө жарыяланганын билүү жетишсиз. Адабият кайсы темалардын айланасында уюшулганын, изилдөө басымы убакыттын өтүшү менен кандай өзгөргөнүн, кайсы эмгектер интеллектуалдык негиз түзгөнүн, изилдөөчүлөр канчалык деңгээлде кызматташканын жана кандай изилдөө боштуктары пайда болгонун да карап чыгуу керек.

Булак изилдөө ушул максатта өзгөчө “изилдөө тенденциялары”, “изилдөө эволюциясы”, “келечектеги багыттар” жана “изилдөө фронттору” багытындагы санариптик каржы жарыяларын тандайт. Бул тандоо изилдөөнүн камтуу чөйрөсүн атайылап тарылтат. Демек, изилдөө “санариптик каржы жөнүндө жарыяланган бардык макалалар” деген суроого эмес, “санариптик каржы изилдөөсүнүн өзүнүн өнүгүшүн жана келечектеги багытын талдаган адабият кандай калыптанган?” деген суроого жооп берет.

Бул изилдөө санариптик каржы боюнча бардык адабиятты талдайбы?

Жок. Изилдөө Web of Science Core Collection базасынын Business Economics тармагында жайгашкан, англис тилинде жарыяланган жана санариптик каржы менен бирге изилдөө тенденцияларын, изилдөө эволюциясын, изилдөө фронтторун же келечектеги багыттарды ачык караган жарыялардан турган атайын маалымат топтомун талдайт. Ошондуктан натыйжалар кеңири санариптик каржы адабиятынын толук картасы катары эмес, тенденцияга багытталган кошумча адабияттын библиометрикалык түзүмү катары чечмелениши керек.

Изилдөө суроолору

Булак изилдөө төрт негизги изилдөө суроосун коёт:

1. Тенденцияга багытталган санариптик каржы адабияты 2016–6 Март 2026 аралыгында жарыя өсүшү, булактар жана тематикалык багыт боюнча кандай өнүккөн?
2. Кайсы журналдар, авторлор, мекемелер жана өлкөлөр бул адабиятка эң чоң салым кошкон?
3. Тенденцияга багытталган санариптик каржы адабиятында кайсы үстөм жана жаңы пайда болуп жаткан темалар бар?
4. Кандай изилдөө боштуктары байкалууда жана келечекте кайсы изилдөө багыттары сунушталууда?

Издөө стратегиясы

Web of Science Core Collection базасындагы тематикалык издөө төмөнкү эки түшүнүк тобун бириктирген:

Санариптик каржы тобу: “digital finance”, FinTech, “financial technology”, “digital banking”, “mobile banking”, “digital payment*”, “e-payment*”, “blockchain finance”, “cryptocurrency”, “digital currency” жана “financial innovation”.

Тенденция-багыт тобу: “research trend*”, “research evolution”, “future direction*” жана “research front*”.

Бул эки топ AND оператору менен бириктирилген. Ошентип, санариптик каржыны гана эмес, ошол эле учурда тармактын өнүгүшүн, тенденцияларын же келечектеги багытын ачык изилдеген жарыялар максат кылынган.

Баштапкы топтомдон 334 жарыяга өтүү

Алгачкы издөөдө 938 документ табылган. Изилдөөгө 2016–6 Март 2026 мезгилиндеги изилдөө макалалары жана сереп макалалары гана киргизилген. Early access жазуулары, конференция/proceeding макалалары, редакциялык материалдар, оңдоолор, кайра чакыртылган жарыялар жана отчет, диссертация, жумушчу кагаз сыяктуу боз адабият түрлөрү чыгарылган.

Мындан тышкары, англис тилиндеги документтер жана Web of Science базасынын Business Economics изилдөө тармагындагы жазуулар гана сакталган. Бул иш-аракеттерден кийин акыркы маалымат топтому 334 документке чейин кыскарган.

Булактын 7-бетиндеги методдук агым схемасы бул түзүмдү үч негизги катмарда көрсөтөт: маалыматтарды чогултуу жана тандоо, натыйжалуулук анализи жана илимди картага түшүрүү. Натыйжалуулук анализи жылдык өндүрүштү, авторлордун өндүрүмдүүлүгүн, эң таасирдүү жарыяларды жана өлкөлөрдүн өндүрүмдүүлүгүн; илимди картага түшүрүү болсо ачкыч сөздөрдүн бирге кездешүүсүн, биргелешкен цитаталоо анализин жана тематикалык эволюцияны камтыйт.

Колдонулган программалар

Библиометрикалык маалыматтарды иштетүү үчүн Bibliometrix R пакети, Biblioshiny жана VOSviewer колдонулган. Булак R версиясын 4.5.1, Biblioshiny жана VOSviewer версияларын болсо 1.6.20 деп билдирет. Бул версия маалыматтары бул жерде булакта жазылган түрүндө сакталган.

Bibliometrix маалыматтарды тазалоо, сүрөттөөчү анализ, цитаталарды талдоо, жылдык жарыя тенденциялары, тематикалык эволюция жана маанилүү авторлорду, документтерди жана журналдарды аныктоо үчүн колдонулган. Biblioshiny интерактивдүү изилдөө жана визуалдаштыруу функцияларын колдогон, VOSviewer болсо ачкыч сөздөрдүн бирге кездешүүсүн, биргелешкен цитаталоону жана кызматташтык тармактарын визуалдаштыруу үчүн колдонулган.

Библиометрикалык анализ бул изилдөөдө эмнени өлчөйт?

Библиометрикалык анализ айрым санариптик каржы технологияларынын экономикалык таасирин өлчөбөйт; жарыялардын саны, цитаталар, ачкыч сөздөр, биргелешкен авторлук, биргелешкен цитаталар жана булактардын бөлүштүрүлүшү аркылуу изилдөө адабиятынын түзүмүн өлчөйт. Ошондуктан бул жерде жарыялардын же цитаталардын көп болушу технологиянын чыныгы дүйнөдө күчтүүрөөк таасирдүү экенин эмес, тандалган академиялык адабиятта көбүрөөк көрүнгөнүн же көбүрөөк изилденгенин билдирет.

Негизги библиометрикалык көрсөткүчтөр

Документтин орточо жашы

Булак документтин орточо жашын төмөнкүдөй эсептейт:

\[ \text{Ortalama Belge Yaşı} = \frac{\sum_{i=1}^{N}(\text{Geçerli Yıl}-\text{Yayın Yılı}_i)}{N} \]

Бул жерде \(N=334\) маалымат топтомундагы жалпы документтердин саны. Бул көрсөткүч жарыялар тобунун канчалык жаңы же эски экенин жалпылайт. Маалымат топтомундагы 2,81 жылдык орточо жаш талданган адабияттын чоң бөлүгү жакынкы мезгилдеги жарыялардан турарын көрсөтөт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Жылдык илимий өндүрүш

2016–2019 мезгилинде жарыялардын саны салыштырмалуу төмөн. 2020-жылдан тартып айкын жана үзгүлтүксүз өсүш байкалат. 2025 толук жылдардын арасында 85 жарыя менен эң жогорку өндүрүшкө ээ.

2026-жылдагы маалыматтар 6 Мартка чейинки жазууларды гана камтыгандыктан, графиктеги 2026 мааниси толук жылдар менен түз салыштырылбашы керек. Ошондуктан изилдөөнүн узак мөөнөттүү жарыя тенденциясы негизинен 2016–2025 аяктаган жылдардын негизинде бааланууга тийиш.

Булак 2020-жылдан кийинки жарыялардын өсүшүн FinTech инновациялары, санариптик төлөмдөрдүн жайылышы, blockchain жана криптовалюта изилдөөлөрүнүн кеңейиши менен контексттик түрдө байланыштырган. Бирок булар жарыялардын өсүшүнүн себеби экени сандык жактан текшерилген эмес.

Санариптик каржы изилдөөлөрүндө кайсы темалар эң күчтүү түрдө алдыга чыгат?

Тандалган тенденцияга багытталган маалымат топтомунда FinTech, blockchain, криптовалюта, bitcoin жана инновация борбордук темалар болуп саналат. Финансылык инклюзивдүүлүк, санариптик банк иши жана технологияны кабыл алуу да күчтүү; жасалма интеллект, машиналык үйрөнүү, туруктуулук жана санариптик трансформация болсо адабияттын кеңейип жаткан изилдөө багыттарынын арасында көрүнөт.

Өлкөлөр боюнча илимий өндүрүш

Кытай жана Индия чогуу 234 жарыя менен жалпы маалымат топтомунун %70,06 бөлүгүн түзөт. Булак Кытайдын изилдөөлөрүндө FinTech инновациясы, blockchain, санариптик төлөм экосистемалары жана жасалма интеллект; Индиянын изилдөөлөрүндө болсо финансылык инклюзивдүүлүк, мобилдик банк иши, санариптик төлөм жана санариптик каржынын социалдык-экономикалык таасирлери көбүрөөк көрүнөрүн билдирет.

Америка Кошмо Штаттары, Италия жана Испаниядан чыккан изилдөөлөрдө жөнгө салуу, финансылык инновация, тобокелдиктерди башкаруу жана туруктуулук; Малайзия жана Индонезия изилдөөлөрүндө санариптик банк иши, инклюзивдүүлүк жана технологияны кабыл алуу көбүрөөк көрүнөт.

Бул бөлүштүрүүлөр өлкө деңгээлиндеги чыныгы санариптик каржы көрсөткүчтөрүнүн өлчөмү эмес. Алар колдонулган индекс, тил жана издөө стратегиясы түзгөн академиялык жарыялар маалымат топтомунун өзгөчөлүктөрү.

Алдыңкы жарыя булактары

Бул ирет жарыя көлөмүн көрсөтөт; илимий сапаттын же таасирдин рейтинги эмес. Булак журналдардын эмне үчүн көбүрөөк жарыя чыгарганын түшүндүргөн редакциялык саясатты, индекстөөнү же цитаталоо механизмдерин сандык жактан талдабайт.

Bradford бөлүштүрүүсү

Булак журналдарды үч Bradford зонасына бөлгөн:

Катыш:

\[ \text{Bölge Oranı} = \frac{\text{Bölgedeki Dergi Sayısı}} {\text{Çekirdek Bölgedeki Dergi Sayısı}} \]

түрүндө эсептелген. 1:3,14:7,29 үлгүсү жалпысынан Bradford чачыроо логикасына окшош. Бирок formal goodness-of-fit тести жүргүзүлбөгөндүктөн, бул жыйынтык сүрөттөмөлүү окшоштук гана болуп саналат.

Авторлордун өндүрүмдүүлүгү жана Lotka үлгүсү

Wang S.Y. алты жарыя менен маалымат топтомундагы эң өндүрүмдүү автор. Hassan M.K., Li X.R. жана Qudah H. төрттөн; Appolloni A., Asif M., Manohar S., Mittal A., Pandey D.K. жана Rejeb A. үчтөн жарыя менен алдыга чыгат.

Авторлордун көбү бир гана жарыя чыгарган, кичирээк топ болсо бир нече жарыя жасаган. Бул кыйшайган бөлүштүрүү Lotka мыйзамынын жалпы формасына окшош. Бирок изилдөө chi-square же Kolmogorov–Smirnov сыяктуу ылайыктуулук тесттерин колдонбогондуктан, Lotka мыйзамы статистикалык жактан тастыкталган деп айтууга болбойт.

Үч талаалуу Sankey диаграммасы

Булактын 15-бетиндеги 6-сүрөт цитаталанган эмгектерди, авторлорду жана ачкыч сөздөрдү бир эле Sankey түзүмүндө байланыштырат. Nakamoto (2008), Aria жана Cuccurullo (2017), ошондой эле Gomber жана кесиптештеринин эмгектери көптөгөн учурдагы авторлор жана темалар менен байланыштуу көрүнөт. Ачкыч сөздөр тарапта FinTech, библиометрикалык анализ, blockchain, криптовалюта, инновация жана санариптик банк иши көрүнүктүү түйүндөр болуп саналат.

Бул сүрөт “себептик маалымат агымын” көрсөтпөйт. Ал библиометрикалык маалыматтын ичинде булак–автор–ачкыч сөз байланыштарынын салыштырмалуу көрүнүктүүлүгүн визуалдаштырат.

Тематикалык карта

Тематикалык карта ачкыч сөздөрдүн кластерлерин борбордуулук жана өнүккөндүк даражасына жараша жайгаштырат. Булактагы визуалда FinTech–библиометрикалык анализ–инновация кластери жогорку борбордуулук жана өнүккөндүк аймагында көрүнүктүү мотор тема катары көрүнөт.

Blockchain–bitcoin–криптовалюта кластери негизги темалар зонасында. Колдонуучунун кабыл алуусу–маалымат технологиясы–санариптик төлөм кластери да жогорку өнүккөндүктү көрсөткөн көрүнүктүү топ. Санариптик банк иши–натыйжалуулук–мобилдик төлөм жана волатилдүүлүк–криптовалюталар–натыйжасыздык кластерлери болсо көлөмү жагынан кичирээк.

Көбүктөрдүн өлчөмдөрү ачкыч сөздөрдүн кездешүү жыштыгын чагылдырат. Картанын чечмелениши визуалдык тармак түзүмүнө таянат; топтордун ортосунда formal гипотеза тести жүргүзүлгөн эмес.

Тематикалык эволюция

Изилдөө тематикалык өнүгүүнү төрт мезгилге бөлөт:

Бул түзүм тандалган адабиятта криптовалюта жана технологияны өздөштүрүүгө багытталган баштапкы этаптан финансылык инклюзивдүүлүккө, кызматтарга, колдонмолорго жана социалдык-экономикалык натыйжаларга карай кеңейүүнү көрсөтөт.

2026 мезгили 6 Мартка чейинки жазууларды гана камтыгандыктан, 2026 темасын толук жылдык адабият түзүмү катары чечмелөө туура эмес.

Авторлордун кызматташтык тармагы

Булактын 18-бетиндеги тармак визуалы көп сандаган майда жана бири-биринен үзүлгөн автордук кластерлерди көрсөтөт. Wang S.Y., Appolloni A., Rejeb K. жана Qudah H. өз топторунда көбүрөөк байланыштары бардай көрүнөт; бирок чоң кластерлердин ортосундагы байланыштар алсыз.

Эл аралык биргелешкен авторлуктун үлүшү %30,54 болгонуна карабастан, тармак жалпысынан интеграцияланган эмес. Булак бул түзүмдү маалымат алмашуунун маанилүү бөлүгү жергиликтүү же чектелген изилдөө коомчулуктарынын ичинде жүрөт деп чечмелейт.

Эң көп цитаталанган изилдөөлөр

Жалпы цитата убакытка сезимтал өлчөм. Бул жердеги маанилер маалымат чогултулган күндөгү библиометрикалык кесимди чагылдырат; келечекте ошол эле жарыялардын цитата саны өзгөрөт.

Цитата өлчөмдөрү

Булак колдонгон жылдык цитата көрсөткүчү:

\[ TCPY = \frac{\text{Toplam Atıf}} {\text{Yayından Sonra Geçen Yıl Sayısı}} \]

түрүндө.

Нормалдаштырылган жалпы цитата көрсөткүчү болсо:

\[ NTC_i = \frac{\text{Makale } i \text{ için Toplam Atıf}} {\text{Aynı Yılda Yayımlanan Tüm Makalelerin Ortalama Atıf Sayısı}} \]

түрүндө эсептелет. Бул экинчи көрсөткүч ар башка жарыя жылдарындагы изилдөөлөрдүн чийки цитата сандарын түз салыштыруудан келип чыгышы мүмкүн болгон жаш курак таасирин азайтууну көздөйт.

Ачкыч сөздөрдүн бирге кездешүүсү

Occurrence ачкыч сөздүн маалымат топтомунда канча жолу кездешкенин; Total Link Strength (TLS) болсо ачкыч сөздүн тармактагы башка терминдер менен байланыштарынын жалпы күчүн билдирет.

Анализге чейин жекелик/көптүк формалар, жазылыш варианттары жана семантикалык жактан эквиваленттүү терминдер бириктирилген. Мисалы, FinTech менен financial technology бир терминге, cryptocurrency менен cryptocurrencies бир терминге бириктирилген. JEL коддору жана “Science”, “System”, “Systems” жана “Future” сыяктуу жалпы индекстик терминдер чыгарылган.

Биргелешкен цитаталоо түзүмү

23-беттеги биргелешкен цитаталоо тармагы эки негизги кластерге бөлүнөт. Кызыл кластер FinTech өнүгүүсү, санариптик банк трансформациясы жана финансылык инновация адабиятынын айланасында; жашыл кластер болсо библиометрикалык ыкмалар жана технологияны өздөштүрүү теориясынын айланасында уюшулган.

Gomber жана кесиптештери, Lee жана Shin, Anagnostopoulos, Ozili жана Milian FinTech/санариптик каржы багытында; Donthu жана кесиптештери, Aria жана Cuccurullo, Van Eck жана Waltman менен Davis болсо библиометрикалык ыкма жана технологияны өздөштүрүү багытында көрүнөт.

Булак бул тармак үчүн даража борбордуулугун, betweenness centrality же ушул сыяктуу сандык борбордуулук өлчөмдөрүн эсептеген эмес. Ошондуктан түйүндүн графикте борбордо көрүнүшү сандык тармак борбордуулугунун натыйжасы катары сунушталбашы керек.

Жарыялардын тез өсүшү санариптик каржынын чыныгы экономикалык таасири күчөгөнүн далилдейби?

Жок. Библиометрикалык жарыялардын өсүшү академиялык кызыгуунун жана тандалган адабияттагы изилдөө активдүүлүгүнүн өскөнүн көрсөтөт; санариптик каржы экономикалык өсүшкө, финансылык инклюзивдүүлүккө, натыйжалуулукка же жыргалчылыкка чыныгы дүйнөдө күчтүүрөөк таасир тийгизгенин өз алдынча далилдебейт. Мындай экономикалык таасирлер өзүнчө эмпирикалык изилдөөлөр менен текшерилиши керек.

Төрт өлчөмдүү сүрөттөмөлүү синтез

Авторлор библиометрикалык натыйжаларды өз ара байланышкан төрт өлчөмдө жалпылайт:

• Технологиялык өлчөм: FinTech, blockchain, жасалма интеллект жана санариптик төлөм системалары.
• Институционалдык өлчөм: изилдөө экосистемалары, финансылык институттар, жарыя булактары жана кызматташтык тармактары.
• Колдонуучуга багытталган өлчөм: технологияны өздөштүрүү, колдонуучунун кабыл алуусу, санариптик банк кызматтарын колдонуу жана финансылык инклюзивдүүлүк.
• Саясат өлчөмү: жөнгө салуу, башкаруу, керектөөчүлөрдү коргоо жана жөнгө салуучу инновация.

Булак бул төрт өлчөм жаңы теориялык модель эмес экенин атайын белгилейт. Алар библиометрикалык далилдерден түзүлгөн түшүндүрмө синтез болуп саналат.

Келечектеги изилдөө багыттары

Изилдөө келечекте өзгөчө төмөнкү тармактарга көңүл бурат:

• Африка, Латын Америкасы жана жетиштүү өкүлчүлүк кылынбаган башка өнүгүп келе жаткан экономикаларды көбүрөөк изилдөө.
• Технологиялык инновацияны, институционалдык чөйрөнү, колдонуучунун жүрүм-турумун жана саясат механизмдерин бириктирген күчтүүрөөк теориялык алкактар.
• Санариптик каржыны башкаруу жана жөнгө салуу.
• Киберкоопсуздук жана маалымат купуялыгы.
• Керектөөчүлөрдү коргоо.
• Каржыдагы жасалма интеллекттин этикалык кесепеттери.
• Санариптик каржынын финансылык инклюзивдүүлүккө узак мөөнөттүү таасири.
• Экономикалык туруктуулукка, туруктуу өнүгүүгө жана коомдук жыргалчылыкка таасирлери.
• Күчтүүрөөк эл аралык жана дисциплиналар аралык изилдөө тармактары.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Тандалган тенденцияга багытталган санариптик каржы адабияты 2016–2025 аяктаган жылдарда жарыялардын күчтүү өсүшүн көрсөткөн.
• FinTech, blockchain, криптовалюта, bitcoin жана инновация адабияттын борбордук концептуалдык багыттарынын арасында.
• Жасалма интеллект, машиналык үйрөнүү, туруктуулук, финансылык инклюзивдүүлүк жана санариптик трансформация кеңейип жаткан изилдөө багыттарынын арасында көрүнөт.
• Кытай жана Индия маалымат топтомундагы өлкөлөрдүн илимий өндүрүшүнүн чоң бөлүгүн түзөт.
• Авторлордун кызматташтык тармагы көптөгөн жарым-жартылай обочолонгон кластерлерге бөлүнгөн.
• Жарыялар чакан өзөк журналдар тобунда топтолгону менен, көптөгөн перифериялык булактарга да таралган.
• Адабияттын тематикалык фокусу алгачкы криптовалюта/өздөштүрүү багытынан кеңири экономикалык, социалдык, кызмат көрсөтүү жана саясат темаларына карай кеңейүүдө.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• 334 жарыя бардык санариптик каржы адабиятын өкүлчүлүк кылат деп айтууга болбойт.
• Кытай же Индия чыныгы дүйнөдө санариптик каржы тармагында башка өлкөлөрдөн сөзсүз жаңычыл экени бул анализ менен далилденбейт.
• Жарыялардын өсүшү blockchain, FinTech же санариптик төлөмдөрдүн өнүгүшүнөн себептик түрдө келип чыккандыгы көрсөтүлгөн эмес.
• Көбүрөөк цитаталанган макала илимий жактан туурараак же сапаттуураак деген жыйынтык чыгарууга болбойт.
• Bradford же Lotka мыйзамдары маалымат топтомунда статистикалык жактан тастыкталган деп айтууга болбойт.
• Тармак визуалдарындагы борбордук позициялар formal борбордуулук өлчөөлөрү жүргүзүлбөгөн учурда сандык тармак үстөмдүгү катары чечмеленбеши керек.
• Библиометрикалык анализ айрым санариптик каржы технологияларынын экономикалык, социалдык же финансылык натыйжалуулугун текшербейт.

Чектөөлөр

Изилдөөнүн биринчи негизги чектөөсү бир маалымат базасын колдонуу болуп саналат. Web of Science Core Collection гана колдонулган; Scopus же башка библиографиялык маалымат базаларындагы мүмкүн болгон жазуулар анализге киргизилген эмес.

Экинчи чектөө — дисциплина фильтри. Business Economics категориясын гана колдонуу санариптик каржынын өнүгүшүндө маанилүү роль ойногон Computer Science, Information Systems, Engineering жана Data Science сыяктуу тармактардагы изилдөөлөрдү сыртта калтырышы мүмкүн.

Үчүнчү чектөө — тил жана жарыя түрүн тандоо. Англис тилиндеги жана белгилүү рецензияланган документ түрлөрү гана колдонулгандыктан, англис тилинен башка тилдердеги жарыялар, боз адабият же стандарттык индекстөө системаларына кирбеген изилдөөлөр жетишсиз өкүлчүлүк кылынышы мүмкүн.

Төртүнчү чектөө — издөө суроо-талабы. Изилдөө санариптик каржыга байланыштуу болсо да, “research trend”, “research evolution”, “research front” же “future direction” сыяктуу сөз айкаштарын колдонбосо, маалымат топтомунан сыртта калышы мүмкүн.

Бешинчи чектөө Bradford жана Lotka баалоолорунун сүрөттөмөлүү болушу. Formal goodness-of-fit тесттери жүргүзүлгөн эмес.

Алтынчы чектөө себептүүлүк маселесине байланыштуу. Изилдөө жарыя өндүрүшүндөгү, өлкөлөрдүн бөлүштүрүлүшүндөгү жана авторлордун өндүрүмдүүлүгүндөгү үлгүлөрдү сүрөттөгөн; алардын артындагы каржылоо, жөнгө салуу, институционалдык мүмкүнчүлүк же технологиялык өнүгүү сыяктуу факторлорду себептик жактан текшерген эмес.

Акырында, библиометрия жарыялардын жана цитаталардын илимий экосистемадагы ордун картага түшүрөт; айрым изилдөөлөрдүн теориялык бекемдигин, эмпирикалык тууралыгын же практикадагы натыйжалуулугун түз баалабайт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска эмгек: Digital Finance Research Trends, Evolution, and Future Directions: A Bibliometric Analysis.

Авторлор: Gebreamlak Yitbarek Zemo; Zinabu Gebru Weldemichael; Vertesy Laszlo.

Жооптуу автор: Gebreamlak Yitbarek Zemo.

Мекемелер: Doctoral School of Economic and Regional Sciences, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences; Department of Economics, Institute of Agriculture and Food Economics, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences, Godollo, Hungary.

Журнал: Economies.

Басмакана: MDPI.

Библиографиялык жазуу: 2026, 14(9), 394.

DOI: 10.3390/economies14090394.

Жарыялоо процесси: Алынды: 9 Июль 2026; кайра каралды: 21 Август 2026; кабыл алынды: 24 Август 2026; жарыяланды: 5 Сентябрь 2026.

Булактын түрү: Рецензияланган, ачык жеткиликтүү библиометрикалык сереп/Review макаласы.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Маалымат булагы: Web of Science Core Collection.

Маалымат топтоо күнү: 6 Март 2026.

Баштапкы жазуулардын саны: 938.

Акыркы маалымат топтому: 334 документ; 245 изилдөө макаласы жана 89 сереп макаласы.

Анализ программалары: Bibliometrix R package (R 4.5.1), Biblioshiny жана VOSviewer. Булак Biblioshiny жана VOSviewer үчүн 1.6.20 версия номерин билдирет; бул жазуу бул жерде өзгөртүлбөй сакталган.

Каржылоо: Булак изилдөө тышкы каржылоо алынбаганын билдирет.

Этика комитети / макулдук: Булакта “колдонулбайт” деп көрсөтүлгөн.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Чийки библиометрикалык маалыматтар Web of Science Core Collection базасынан алынган. Чийки маалыматтар коомчулукка ачык берилген эмес, бирок жүйөлүү суроо-талап боюнча авторлордон алууга болору көрсөтүлгөн.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Авторлордун салымдары: Концептуалдаштыруу жана маалыматтарды талдоо G.Y.Z.; алгачкы долбоор G.Y.Z. жана Z.G.W.; ыкма G.Y.Z., V.L. жана Z.G.W.; изилдөө процессине көзөмөл жана сынчыл кайра карап чыгуу V.L.; карап чыгуу жана редакциялоо V.L. жана Z.G.W.; англис тилин текшерүү V.L. тарабынан жүргүзүлгөн. Бардык авторлор жарыяланган версияны окуп, бекитишкен.

Негизги методологиялык чек: Изилдөө тенденцияга багытталган, англис тилиндеги Web of Science Business Economics жарыяларын гана камтыйт. Библиометрикалык натыйжалар изилдөө өндүрүшүн жана билим түзүмүн көрсөтөт; айрым санариптик каржы технологияларынын чыныгы дүйнөдөгү натыйжалуулугун же жарыя үлгүлөрүнүн себептик аныктоочуларын текшербейт.

Визуалды кайра түзүү жөнүндө эскертүү: Булактагы 1-сүрөт метод агымы; 2-сүрөт жылдык жарыя өндүрүшү; 3-сүрөт өлкө өндүрүшү; 6-сүрөт үч талаалуу Sankey; 7-сүрөт тематикалык карта; 8-сүрөт тематикалык эволюция; 9–10-сүрөт кызматташтык тармагы; 11-сүрөт биргелешкен цитаталоо түзүмү — булак маалыматтары жана байланыштар сакталуу менен Verianla үчүн оригиналдуу түрдө кайра тартууга ылайыктуу.