Адабиёти молияи рақамии тамоюлмеҳвар маҷмӯи интихобшудаи адабиёти илмӣ мебошад, ки на тамоми олами нашрияҳои молияи рақамӣ, балки маҳз тамоюлҳои таҳқиқот, таҳаввули мавзӯӣ, ҷабҳаҳои таҳқиқот ва самтҳои ояндаро ошкоро мавзӯъ қарор медиҳанд. Ин таҳқиқот адабиёти аз Web of Science Core Collection дар давраи 2016–6 Март 2026 гирифташуда ва пас аз татбиқи меъёрҳои муайяни мувофиқат то 334 нашр коҳишёфтаро бо усулҳои библиометрӣ меомӯзад. Бо истифода аз Bibliometrix, Biblioshiny ва VOSviewer нишондиҳандаҳои нашр, маҳсулнокии муаллифон ва кишварҳо, иқтибосҳо, ҳампайдоии калимаҳои калидӣ, харитасозии мавзӯӣ, таҳаввули мавзӯӣ, ҳаммуаллифӣ ва шабакаҳои ҳам-иқтибос арзёбӣ шудаанд. Суръати солонаи афзоиши нашр дар маҷмӯи додаҳо %33,35 аст; FinTech, blockchain, криптовалюта, инноватсия ва фарогирии молиявӣ аз меҳварҳои асосии таҳқиқот мебошанд, дар ҳоле ки зеҳни сунъӣ, устуворӣ, ESG, молияи сабз ва молияи ғайримарказӣ ҳамчун самтҳои нави таҳқиқот барҷаста мешаванд. Бо вуҷуди ин, натиҷаҳо тамоми адабиёти молияи рақамиро намояндагӣ намекунанд; онҳо танҳо барои нашрияҳои тамоюлмеҳвари англисӣ ва дар доираи Web of Science Business Economics, ки стратегияи ҷустуҷӯии таҳқиқот фаро гирифтааст, эътибор доранд.

Маҷмӯи додаҳо 334 нашр аз 160 манбаи академӣ, 959 муаллиф ва 19.870 манбаи иқтибосшударо дар бар мегирад. Миёнаи иқтибос ба ҳар нашр 17,53, миёнаи ҳаммуаллифон ба ҳар ҳуҷҷат 3,09 ва сатҳи ҳаммуаллифии байналмилалӣ %30,54 аст. Аз ҳуҷҷатҳо 245 мақолаи таҳқиқотӣ ва 89 мақолаи баррасӣ мебошанд.

Дар истеҳсоли ҷуғрофии илмӣ Чин бо 127 нашр %38,02 ва Ҳиндустон бо 107 нашр %32,04 саҳм доранд. Ин ду кишвар якҷоя %70,06 истеҳсоли илмии маҷмӯи додаҳоро ташкил медиҳанд. Аммо тақсимоти кишварҳо натиҷаи фарогирии Web of Science, шарти нашри англисӣ, филтри фаннӣ ва дархости истифодашуда мебошад; он ченаки мустақими иқтидори таҳқиқоти молияи рақамӣ дар саросари ҷаҳон нест.

Дар таҳлили калимаҳои калидӣ FinTech бо 117 пайдоиш ва 541 Total Link Strength барҷастатарин истилоҳи шабака мебошад. Bibliometric analysis 82, криптовалюта 67, blockchain 59 ва bitcoin 55 маротиба пайдо мешаванд. Зеҳни сунъӣ, омӯзиши мошинӣ, устуворӣ ва трансформатсияи рақамӣ низ дар байни самтҳои навтар ё васеъшавандаи мавзӯӣ дида мешаванд.

Масъалаи асосии таҳқиқот

Молияи рақамӣ соҳаи васеъ ва босуръат рушдёбандаи таҳқиқот аст, ки аз технологияҳои молиявӣ, blockchain, зеҳни сунъӣ, бонкдории рақамӣ, пардохтҳои мобилӣ ва электронӣ, дороиҳои криптографӣ ва дигар навовариҳои молиявии ба технология асосёфта ташаккул меёбад. Бо васеъ шудани соҳа танҳо донистани шумораи таҳқиқоти нашршуда кофӣ нест. Ҳамчунин бояд муайян карда шавад, ки адабиёт дар атрофи кадом мавзӯъҳо созмон ёфтааст, вазни таҳқиқот бо гузашти вақт чӣ гуна тағйир меёбад, кадом корҳо заминаи зеҳниро ташкил медиҳанд, муҳаққиқон то чӣ андоза ҳамкорӣ мекунанд ва кадом холигиҳои таҳқиқотӣ пайдо мешаванд.

Таҳқиқоти манбаъ бо ин мақсад махсусан нашрияҳои молияи рақамиро интихоб мекунад, ки ба “тамоюлҳои таҳқиқот”, “таҳаввули таҳқиқот”, “самтҳои оянда” ва “ҷабҳаҳои таҳқиқот” бахшида шудаанд. Ин интихоб доираи таҳқиқотро огоҳона маҳдуд мекунад. Аз ин рӯ, таҳқиқот на ба саволи “ҳамаи мақолаҳои дар бораи молияи рақамӣ нашршуда кадомҳоянд?”, балки ба саволи “адабиёте, ки рушди худи таҳқиқоти молияи рақамӣ ва самти ояндаи онро меомӯзад, чӣ гуна ташаккул ёфтааст?” ҷавоб медиҳад.

Оё ин таҳқиқот тамоми адабиёти молияи рақамиро меомӯзад?

Не. Таҳқиқот маҷмӯи махсуси додаҳоро меомӯзад, ки аз нашрияҳои англисӣ дар бахши Business Economics-и Web of Science Core Collection иборат буда, ҳамзамон бо молияи рақамӣ тамоюлҳои таҳқиқот, таҳаввули таҳқиқот, ҷабҳаҳои таҳқиқот ё самтҳои ояндаро ошкоро баррасӣ мекунанд. Аз ин рӯ, натиҷаҳо бояд на ҳамчун харитаи тамоми адабиёти васеи молияи рақамӣ, балки ҳамчун сохтори библиометрии зер-адабиёти тамоюлмеҳвар тафсир шаванд.

Саволҳои таҳқиқот

Таҳқиқоти манбаъ чор саволи асосии таҳқиқотро муайян мекунад:

1. Адабиёти молияи рақамии тамоюлмеҳвар дар байни 2016–6 Март 2026 аз ҷиҳати афзоиши нашр, манбаъҳо ва тамаркузи мавзӯӣ чӣ гуна рушд кардааст?
2. Кадом маҷаллаҳо, муаллифон, муассисаҳо ва кишварҳо ба ин адабиёт саҳми бештар гузоштаанд?
3. Дар адабиёти молияи рақамии тамоюлмеҳвар кадом мавзӯъҳои бартаридошта ва навпайдо мавҷуданд?
4. Кадом холигиҳои таҳқиқотӣ дида мешаванд ва барои оянда кадом самтҳои таҳқиқот пешниҳод мегарданд?

Стратегияи ҷустуҷӯ

Ҷустуҷӯи мавзӯӣ дар Web of Science Core Collection ду гурӯҳи мафҳумҳои зеринро бо ҳам муттаҳид кардааст:

Гурӯҳи молияи рақамӣ: “digital finance”, FinTech, “financial technology”, “digital banking”, “mobile banking”, “digital payment*”, “e-payment*”, “blockchain finance”, “cryptocurrency”, “digital currency” ва “financial innovation”.

Гурӯҳи тамоюл-самт: “research trend*”, “research evolution”, “future direction*” ва “research front*”.

Ин ду гурӯҳ бо оператори AND муттаҳид шудаанд. Ба ин тартиб, нашрияҳое ҳадаф гирифта шудаанд, ки на танҳо молияи рақамиро баррасӣ мекунанд, балки рушди соҳа, тамоюлҳо ё самти ояндаи онро низ ошкоро меомӯзанд.

Аз ҳавзаи ибтидоӣ то 334 нашр

Дар ҷустуҷӯи аввал 938 ҳуҷҷат ба даст омад. Ба таҳқиқот танҳо мақолаҳои таҳқиқотӣ ва мақолаҳои баррасии давраи 2016–6 Март 2026 дохил карда шуданд. Сабтҳои Early access, мақолаҳои конференсия/proceeding, маводи таҳрирӣ, ислоҳҳо, нашрияҳои бозпасгирифташуда ва навъҳои адабиёти хокистарӣ ба мисли гузориш, рисола ва ҳуҷҷати корӣ хориҷ карда шуданд.

Ғайр аз ин, танҳо ҳуҷҷатҳои англисӣ ва сабтҳои соҳаи Business Economics-и Web of Science нигоҳ дошта шуданд. Пас аз ин амалҳо маҷмӯи ниҳоии додаҳо то 334 ҳуҷҷат коҳиш ёфт.

Нақшаи ҷараёни усул дар саҳифаи 7-и манбаъ ин сохторро дар се қабати асосӣ нишон медиҳад: ҷамъоварӣ ва интихоби додаҳо, таҳлили нишондиҳандаҳо ва харитасозии илм. Таҳлили нишондиҳандаҳо истеҳсоли солона, маҳсулнокии муаллифон, нашрияҳои пуртаъсир ва маҳсулнокии кишварҳоро; харитасозии илм бошад ҳампайдоии калимаҳои калидӣ, таҳлили ҳам-иқтибос ва таҳаввули мавзӯиро дар бар мегирад.

Барномаҳои истифодашуда

Барои коркарди додаҳои библиометрӣ бастаи Bibliometrix R, Biblioshiny ва VOSviewer истифода шудаанд. Манбаъ версияи R-ро 4.5.1 ва версияҳои Biblioshiny ва VOSviewer-ро 1.6.20 гузориш медиҳад. Ин маълумоти версияҳо дар ин ҷо ҳамон гуна, ки дар манбаъ навишта шудааст, ҳифз шудааст.

Bibliometrix барои тозакунии додаҳо, таҳлили тавсифӣ, таҳлили иқтибос, тамоюлҳои солонаи нашр, таҳаввули мавзӯӣ ва муайян кардани муаллифон, ҳуҷҷатҳо ва маҷаллаҳои муҳим истифода шудааст. Biblioshiny имкониятҳои таҳқиқи интерактивӣ ва визуализатсияро дастгирӣ кардааст, VOSviewer бошад барои визуализатсияи ҳампайдоии калимаҳои калидӣ, ҳам-иқтибос ва шабакаҳои ҳамкорӣ истифода шудааст.

Таҳлили библиометрӣ дар ин таҳқиқот чиро чен мекунад?

Таҳлили библиометрӣ таъсири иқтисодии технологияҳои алоҳидаи молияи рақамиро чен намекунад; он сохтори адабиёти таҳқиқотиро тавассути шумораи нашрияҳо, иқтибосҳо, калимаҳои калидӣ, ҳаммуаллифӣ, ҳам-иқтибосҳо ва тақсимоти манбаъҳо чен мекунад. Аз ин рӯ, шумораи зиёди нашрия ё иқтибос дар ин ҷо маънои таъсирбахштар будани технологияро дар ҷаҳони воқеӣ надорад, балки нишон медиҳад, ки он дар адабиёти академии интихобшуда бештар намоён ё бештар омӯхта шудааст.

Нишондиҳандаҳои асосии библиометрӣ

Синни миёнаи ҳуҷҷат

Манбаъ синни миёнаи ҳуҷҷатро ба шакли зерин ҳисоб мекунад:

\[ \text{Ortalama Belge Yaşı} = \frac{\sum_{i=1}^{N}(\text{Geçerli Yıl}-\text{Yayın Yılı}_i)}{N} \]

Дар ин ҷо \(N=334\) шумораи умумии ҳуҷҷатҳо дар маҷмӯи додаҳост. Ин нишондиҳанда то чӣ андоза нав ё кӯҳна будани гурӯҳи нашрияҳоро ҷамъбаст мекунад. Синни миёнаи 2,81 сол дар маҷмӯи додаҳо нишон медиҳад, ки қисми зиёди адабиёти омӯхташуда аз нашрияҳои давраи наздик иборат аст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Истеҳсоли солонаи илмӣ

Дар давраи 2016–2019 шумораи нашрияҳо нисбатан кам аст. Аз 2020 сар карда афзоиши равшан ва пайваста мушоҳида мешавад. 2025 дар байни солҳои пурра бо 85 нашр баландтарин истеҳсолро дорад.

Азбаски додаҳои 2026 танҳо сабтҳоро то 6 Март дар бар мегиранд, арзиши 2026 дар график набояд мустақиман бо солҳои пурра муқоиса карда шавад. Аз ин рӯ, тамоюли дарозмуддати нашр асосан бояд аз рӯйи солҳои пурраи 2016–2025 арзёбӣ шавад.

Манбаъ афзоиши нашр пас аз 2020-ро аз нигоҳи заминавӣ бо инноватсияҳои FinTech, густариши пардохтҳои рақамӣ, тавсеаи таҳқиқоти blockchain ва криптовалюта алоқаманд медонад. Аммо сабаб будани онҳо барои афзоиши нашр ба таври миқдорӣ санҷида нашудааст.

Дар таҳқиқоти молияи рақамӣ кадом мавзӯъҳо бештар барҷаста мешаванд?

Дар маҷмӯи додаҳои интихобшудаи тамоюлмеҳвар FinTech, blockchain, криптовалюта, bitcoin ва инноватсия мавзӯъҳои марказӣ мебошанд. Фарогирии молиявӣ, бонкдории рақамӣ ва қабули технология низ қавӣ ҳастанд; зеҳни сунъӣ, омӯзиши мошинӣ, устуворӣ ва трансформатсияи рақамӣ бошад дар байни самтҳои васеъшавандаи таҳқиқот дида мешаванд.

Истеҳсоли илмӣ аз рӯйи кишварҳо

Чин ва Ҳиндустон якҷоя бо 234 нашр %70,06 маҷмӯи умумии додаҳоро ташкил медиҳанд. Манбаъ гузориш медиҳад, ки дар таҳқиқоти Чин инноватсияи FinTech, blockchain, экосистемаҳои пардохти рақамӣ ва зеҳни сунъӣ, дар таҳқиқоти Ҳиндустон бошад фарогирии молиявӣ, бонкдории мобилӣ, пардохти рақамӣ ва таъсирҳои иҷтимоию иқтисодии молияи рақамӣ бештар барҷастаанд.

Дар таҳқиқоти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Италия ва Испания танзим, инноватсияи молиявӣ, идоракунии хавф ва устуворӣ; дар таҳқиқоти Малайзия ва Индонезия бонкдории рақамӣ, фарогирӣ ва қабули технология бештар намоёнанд.

Ин тақсимотҳо ченаки фаъолияти воқеии молияи рақамӣ дар сатҳи кишвар нестанд. Онҳо хусусиятҳои маҷмӯи нашрияҳои академие мебошанд, ки индекс, забон ва стратегияи ҷустуҷӯи истифодашуда ба вуҷуд овардаанд.

Манбаъҳои пешсафи нашр

Ин рейтинг ҳаҷми нашрро нишон медиҳад; он рейтинги сифати илмӣ ё таъсир нест. Манбаъ сиёсати таҳрирӣ, индексатсия ё механизмҳои иқтибосро, ки чаро баъзе маҷаллаҳо бештар нашр мекунанд, ба таври миқдорӣ таҳлил намекунад.

Тақсимоти Bradford

Манбаъ маҷаллаҳоро ба се минтақаи Bradford ҷудо кардааст:

Нисбат:

\[ \text{Bölge Oranı} = \frac{\text{Bölgedeki Dergi Sayısı}} {\text{Çekirdek Bölgedeki Dergi Sayısı}} \]

ба ин шакл ҳисоб шудааст. Намунаи 1:3,14:7,29 ба мантиқи умумии парокандашавии Bradford монанд аст. Аммо азбаски formal goodness-of-fit test гузаронида нашудааст, ин натиҷа танҳо як монандии тавсифӣ мебошад.

Маҳсулнокии муаллифон ва намунаи Lotka

Wang S.Y. бо шаш нашр маҳсулноктарин муаллифи маҷмӯи додаҳост. Hassan M.K., Li X.R. ва Qudah H. ҳар кадом чор; Appolloni A., Asif M., Manohar S., Mittal A., Pandey D.K. ва Rejeb A. ҳар кадом се нашр доранд.

Аксари муаллифон танҳо як нашр таҳия кардаанд, гурӯҳи хурдтар бошад зиёда аз як нашр дорад. Ин тақсимоти каҷ ба шакли умумии қонуни Lotka монанд аст. Аммо азбаски таҳқиқот санҷишҳои мутобиқат ба мисли chi-square ё Kolmogorov–Smirnov-ро истифода накардааст, наметавон гуфт, ки қонуни Lotka аз ҷиҳати оморӣ тасдиқ шудааст.

Диаграммаи се-майдонаи Sankey

Шакли 6 дар саҳифаи 15-и манбаъ корҳои иқтибосшуда, муаллифон ва калимаҳои калидиро дар як сохтори Sankey мепайвандад. Корҳои Nakamoto (2008), Aria ва Cuccurullo (2017), инчунин Gomber ва ҳамкоронаш бо бисёр муаллифон ва мавзӯъҳои муосир алоқаманд ба назар мерасанд. Дар тарафи калимаҳои калидӣ FinTech, таҳлили библиометрӣ, blockchain, криптовалюта, инноватсия ва бонкдории рақамӣ гиреҳҳои намоёнанд.

Ин шакл “ҷараёни сабабии иттилоот”-ро нишон намедиҳад. Он намоёнии нисбии робитаҳои манбаъ–муаллиф–калимаи калидиро дар додаҳои библиометрӣ визуалӣ мекунад.

Харитаи мавзӯӣ

Харитаи мавзӯӣ гурӯҳҳои калимаҳои калидиро мувофиқи дараҷаи марказият ва рушд ҷойгир мекунад. Дар тасвири манбаъ гурӯҳи FinTech–таҳлили библиометрӣ–инноватсия дар минтақаи марказияти баланд ва рушди баланд ҳамчун мавзӯи муҳаррики барҷаста дида мешавад.

Гурӯҳи blockchain–bitcoin–криптовалюта дар минтақаи мавзӯъҳои асосӣ ҷойгир аст. Гурӯҳи қабули корбар–технологияи иттилоотӣ–пардохти рақамӣ низ гурӯҳи барҷаста бо дараҷаи баланди рушд мебошад. Гурӯҳҳои бонкдории рақамӣ–самаранокӣ–пардохти мобилӣ ва ноустуворӣ–криптовалютаҳо–бесамарӣ ҳаҷми хурдтар доранд.

Андозаи ҳубобчаҳо басомади пайдоиши калимаҳои калидиро инъикос мекунад. Тафсири харита ба сохтори визуалии шабака такя мекунад; байни гурӯҳҳо formal hypothesis test гузаронида нашудааст.

Таҳаввули мавзӯӣ

Таҳқиқот рушди мавзӯиро ба чор давра ҷудо мекунад:

Ин сохтор дар адабиёти интихобшуда ба густариш аз оғози марказёфта ба криптовалюта ва қабули технология ба самти фарогирии молиявӣ, хизматрасониҳо, татбиқҳо ва натиҷаҳои иҷтимоию иқтисодӣ ишора мекунад.

Азбаски давраи 2026 танҳо сабтҳоро то 6 Март дар бар мегирад, тафсири мавзӯи 2026 ҳамчун сохтори адабиёти пурраи солона мувофиқ нест.

Шабакаи ҳамкории муаллифон

Тасвири шабакавӣ дар саҳифаи 18-и манбаъ шумораи зиёди гурӯҳҳои хурд ва аз ҳам ҷудои муаллифонро нишон медиҳад. Wang S.Y., Appolloni A., Rejeb K. ва Qudah H. дар гурӯҳҳои худ робитаҳои бештар доранд, аммо робитаҳо байни кластерҳои калон заифанд.

Гарчанде ки сатҳи ҳаммуаллифии байналмилалӣ %30,54 аст, шабака дар маҷмӯъ ҳамгиро нест. Манбаъ ин сохторро чунин тафсир мекунад, ки қисми муҳими мубодилаи дониш дар дохили ҷомеаҳои маҳаллӣ ё маҳдуди таҳқиқотӣ сурат мегирад.

Таҳқиқоти бештар иқтибосшуда

Шумораи умумии иқтибосҳо ченаки вобаста ба вақт аст. Арзишҳои ин ҷо буриши библиометриро дар санаи ҷамъоварии додаҳо инъикос мекунанд; дар оянда шумораи иқтибосҳои ҳамин нашрияҳо тағйир хоҳад ёфт.

Ченакҳои иқтибос

Нишондиҳандаи иқтибоси солона, ки манбаъ истифода мебарад:

\[ TCPY = \frac{\text{Toplam Atıf}} {\text{Yayından Sonra Geçen Yıl Sayısı}} \]

ба ин шакл аст.

Нишондиҳандаи нормализатсияшудаи умумии иқтибос бошад:

\[ NTC_i = \frac{\text{Makale } i \text{ için Toplam Atıf}} {\text{Aynı Yılda Yayımlanan Tüm Makalelerin Ortalama Atıf Sayısı}} \]

ба ин шакл ҳисоб мешавад. Ин нишондиҳандаи дуюм барои коҳиш додани таъсири синну сол, ки аз муқоисаи мустақими шумораи хоми иқтибосҳои таҳқиқоти солҳои гуногуни нашр ба вуҷуд меояд, пешбинӣ шудааст.

Ҳампайдоии калимаҳои калидӣ

Occurrence нишон медиҳад, ки калимаи калидӣ дар маҷмӯи додаҳо чанд маротиба пайдо шудааст; Total Link Strength (TLS) бошад қувваи умумии робитаҳои калимаи калидиро бо истилоҳҳои дигари шабака ифода мекунад.

Пеш аз таҳлил шаклҳои якка/ҷамъ, вариантҳои имло ва истилоҳҳои аз ҷиҳати маъноӣ баробар якҷо карда шудаанд. Масалан, FinTech бо financial technology дар як истилоҳ, cryptocurrency бо cryptocurrencies дар ҳамон истилоҳ муттаҳид шудаанд. Кодҳои JEL ва истилоҳҳои умумии индексӣ ба мисли “Science”, “System”, “Systems” ва “Future” хориҷ карда шудаанд.

Сохтори ҳам-иқтибос

Шабакаи ҳам-иқтибос дар саҳифаи 23 ба ду кластери асосӣ ҷудо мешавад. Кластери сурх дар атрофи рушди FinTech, трансформатсияи бонкдории рақамӣ ва адабиёти инноватсияи молиявӣ; кластери сабз бошад дар атрофи усулҳои библиометрӣ ва назарияи қабули технология ташкил шудааст.

Gomber ва ҳамкорон, Lee ва Shin, Anagnostopoulos, Ozili ва Milian дар меҳвари FinTech/молияи рақамӣ; Donthu ва ҳамкорон, Aria ва Cuccurullo, Van Eck ва Waltman ҳамроҳ бо Davis бошад дар меҳвари усулҳои библиометрӣ ва қабули технология дида мешаванд.

Манбаъ барои ин шабака дараҷаи марказият, betweenness centrality ё ченакҳои монанди миқдории марказиятро ҳисоб накардааст. Аз ин рӯ, марказӣ ба назар расидани гиреҳ дар график набояд ҳамчун натиҷаи марказияти миқдории шабака пешниҳод шавад.

Оё афзоиши босуръати нашрияҳо исбот мекунад, ки таъсири воқеии иқтисодии молияи рақамӣ зиёд шудааст?

Не. Афзоиши нашрияҳои библиометрӣ боло рафтани таваҷҷуҳи академӣ ва фаъолияти таҳқиқотиро дар адабиёти интихобшуда нишон медиҳад; он худ аз худ исбот намекунад, ки молияи рақамӣ ба рушди иқтисодӣ, фарогирии молиявӣ, самаранокӣ ё некӯаҳволӣ таъсири қавитари воқеӣ гузоштааст. Чунин таъсирҳои иқтисодӣ бояд бо таҳқиқоти ҷудогонаи эмпирикӣ санҷида шаванд.

Синтези тавсифии чаҳорченака

Муаллифон натиҷаҳои библиометриро дар чор андозаи ба ҳам вобаста ҷамъбаст мекунанд:

• Андозаи технологӣ: FinTech, blockchain, зеҳни сунъӣ ва низомҳои пардохти рақамӣ.
• Андозаи институтсионалӣ: экосистемаҳои таҳқиқотӣ, муассисаҳои молиявӣ, манбаъҳои нашр ва шабакаҳои ҳамкорӣ.
• Андозаи корбармеҳвар: қабули технология, қабули корбар, истифодаи бонкдории рақамӣ ва фарогирии молиявӣ.
• Андозаи сиёсӣ: танзим, идоракунӣ, ҳифзи истеъмолкунанда ва инноватсияи танзимкунанда.

Манбаъ махсус таъкид мекунад, ки ин чор андоза модели нави назариявӣ нестанд. Онҳо синтези тавзеҳие мебошанд, ки аз далелҳои библиометрӣ сохта шудаанд.

Самтҳои таҳқиқоти оянда

Таҳқиқот барои оянда махсусан ба соҳаҳои зерин диққат медиҳад:

• Омӯзиши бештар дар Африқо, Амрикои Лотинӣ ва дигар иқтисодҳои рӯ ба рушде, ки кам намояндагӣ шудаанд.
• Чаҳорчӯбаҳои қавитари назариявӣ, ки инноватсияи технологӣ, муҳити институтсионалӣ, рафтори корбар ва механизмҳои сиёсиро муттаҳид мекунанд.
• Идоракунӣ ва танзими молияи рақамӣ.
• Киберамният ва махфияти додаҳо.
• Ҳифзи истеъмолкунанда.
• Паёмадҳои ахлоқии зеҳни сунъӣ дар молия.
• Таъсирҳои дарозмуддати молияи рақамӣ ба фарогирии молиявӣ.
• Таъсирҳо ба тобоварии иқтисодӣ, рушди устувор ва некӯаҳволии иҷтимоӣ.
• Шабакаҳои қавитари байналмилалӣ ва байнифаннии таҳқиқот.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Адабиёти интихобшудаи молияи рақамии тамоюлмеҳвар дар солҳои пурраи 2016–2025 афзоиши қавии нашрро нишон додааст.
• FinTech, blockchain, криптовалюта, bitcoin ва инноватсия аз меҳварҳои марказии мафҳумии адабиёт мебошанд.
• Зеҳни сунъӣ, омӯзиши мошинӣ, устуворӣ, фарогирии молиявӣ ва трансформатсияи рақамӣ дар байни самтҳои васеъшавандаи таҳқиқот дида мешаванд.
• Чин ва Ҳиндустон қисми зиёди истеҳсоли кишвариро дар маҷмӯи додаҳо ташкил медиҳанд.
• Шабакаи ҳамкории муаллифон ба бисёр кластерҳои қисман ҷудошуда тақсим шудааст.
• Нашрияҳо дар гурӯҳи хурди маҷаллаҳои аслӣ мутамарказ шудаанд, аммо ҳамзамон ба шумораи зиёди манбаъҳои канорӣ низ паҳн шудаанд.
• Тамаркузи мавзӯии адабиёт аз меҳвари ибтидоии криптовалюта/қабул ба мавзӯъҳои васеътари иқтисодӣ, иҷтимоӣ, хизматрасонӣ ва сиёсӣ густариш меёбад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Наметавон иддао кард, ки 334 нашр тамоми адабиёти молияи рақамиро намояндагӣ мекунад.
• Ин таҳлил исбот намекунад, ки Чин ё Ҳиндустон дар ҷаҳони воқеӣ дар соҳаи молияи рақамӣ аз дигар кишварҳо қатъиян инноватсионитар мебошанд.
• Нишон дода нашудааст, ки афзоиши нашрҳо аз рушди blockchain, FinTech ё пардохтҳои рақамӣ ба таври сабабӣ ба вуҷуд омадааст.
• Наметавон хулоса кард, ки мақолаи бештар иқтибосшуда аз ҷиҳати илмӣ дурусттар ё босифаттар аст.
• Наметавон гуфт, ки қонунҳои Bradford ё Lotka дар маҷмӯи додаҳо аз ҷиҳати оморӣ тасдиқ шудаанд.
• Мавқеъҳои марказӣ дар тасвирҳои шабакавӣ, агар ченакҳои formal марказият иҷро нашуда бошанд, набояд ҳамчун бартарии миқдории шабакавӣ тафсир шаванд.
• Таҳлили библиометрӣ самаранокии иқтисодӣ, иҷтимоӣ ё молиявии технологияҳои алоҳидаи молияи рақамиро намесанҷад.

Маҳдудиятҳо

Маҳдудияти аввалини асосии таҳқиқот истифодаи як пойгоҳи додаҳо мебошад. Танҳо Web of Science Core Collection истифода шудааст; сабтҳои эҳтимолӣ дар Scopus ё дигар пойгоҳҳои библиографӣ ба таҳлил дохил карда нашудаанд.

Маҳдудияти дуюм филтри фаннӣ аст. Истифодаи танҳо категорияи Business Economics метавонад таҳқиқотро дар соҳаҳое ба мисли Computer Science, Information Systems, Engineering ва Data Science, ки дар рушди молияи рақамӣ нақши муҳим доранд, хориҷ кунад.

Маҳдудияти сеюм интихоби забон ва навъи нашр аст. Азбаски танҳо нашрияҳои англисӣ ва навъҳои муайяни ҳуҷҷатҳои тақризшуда истифода шудаанд, нашрияҳои ғайрианглисӣ, адабиёти хокистарӣ ё таҳқиқоте, ки ба низомҳои стандартии индексатсия дохил намешаванд, метавонанд кам намояндагӣ шаванд.

Маҳдудияти чорум дархости ҷустуҷӯ мебошад. Агар таҳқиқот ба молияи рақамӣ дахл дошта бошад, аммо ибораҳое ба мисли “research trend”, “research evolution”, “research front” ё “future direction”-ро истифода накунад, метавонад берун аз маҷмӯи додаҳо монад.

Маҳдудияти панҷум тавсифӣ будани арзёбиҳои Bradford ва Lotka аст. Formal goodness-of-fit test-ҳо татбиқ нашудаанд.

Маҳдудияти шашум масъалаи сабабият аст. Таҳқиқот намунаҳои истеҳсоли нашр, тақсимоти кишварҳо ва маҳсулнокии муаллифонро тавсиф кардааст; аммо омилҳои пушти онҳо, ба мисли маблағгузорӣ, танзим, иқтидори институтсионалӣ ё рушди технологиро ба таври сабабӣ насанҷидааст.

Ниҳоят, библиометрия ҷойгоҳи нашрияҳо ва иқтибосҳоро дар экосистемаи илмӣ харитасозӣ мекунад; он устувории назариявӣ, дурустии эмпирикӣ ё самаранокии амалии таҳқиқоти алоҳидаро бевосита арзёбӣ намекунад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Кори аслӣ: Digital Finance Research Trends, Evolution, and Future Directions: A Bibliometric Analysis.

Муаллифон: Gebreamlak Yitbarek Zemo; Zinabu Gebru Weldemichael; Vertesy Laszlo.

Муаллифи масъул: Gebreamlak Yitbarek Zemo.

Муассисаҳо: Doctoral School of Economic and Regional Sciences, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences; Department of Economics, Institute of Agriculture and Food Economics, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences, Godollo, Hungary.

Маҷалла: Economies.

Ношир: MDPI.

Сабти библиографӣ: 2026, 14(9), 394.

DOI: 10.3390/economies14090394.

Раванди нашр: Қабул шуд: 9 Июл 2026; бозбинӣ шуд: 21 Август 2026; пазируфта шуд: 24 Август 2026; нашр шуд: 5 Сентябр 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи библиометрии баррасӣ/Review, тақризшуда ва бо дастрасии озод.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Манбаи додаҳо: Web of Science Core Collection.

Санаи ҷамъоварии додаҳо: 6 Март 2026.

Шумораи сабтҳои ибтидоӣ: 938.

Маҷмӯи ниҳоии додаҳо: 334 ҳуҷҷат; 245 мақолаи таҳқиқотӣ ва 89 мақолаи баррасӣ.

Барномаҳои таҳлил: Bibliometrix R package (R 4.5.1), Biblioshiny ва VOSviewer. Манбаъ барои Biblioshiny ва VOSviewer рақами версияи 1.6.20-ро гузориш медиҳад; ин сабт дар ин ҷо бетағйир ҳифз шудааст.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқоти манбаъ хабар медиҳад, ки маблағгузории беруна гирифта нашудааст.

Кумитаи ахлоқ / розигӣ: Дар манбаъ “татбиқ намешавад” нишон дода шудааст.

Дастрасии додаҳо: Додаҳои хоми библиометрӣ аз Web of Science Core Collection гирифта шудаанд. Додаҳои хом барои ҷомеа ошкоро пешниҳод нашудаанд, аммо гуфта шудааст, ки онҳоро бо дархости асоснок аз муаллифон гирифтан мумкин аст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш надодаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия ва таҳлили додаҳо G.Y.Z.; тарҳи аввал G.Y.Z. ва Z.G.W.; усул G.Y.Z., V.L. ва Z.G.W.; назорати раванди таҳқиқот ва бозбинии интиқодӣ V.L.; бозбинӣ ва таҳрир V.L. ва Z.G.W.; санҷиши забони англисӣ аз ҷониби V.L. анҷом дода шудааст. Ҳамаи муаллифон нусхаи нашршударо хонда ва тасдиқ кардаанд.

Ҳадди асосии методологӣ: Таҳқиқот танҳо нашрияҳои тамоюлмеҳвар, англисӣ ва Web of Science Business Economics-ро дар бар мегирад. Натиҷаҳои библиометрӣ истеҳсоли таҳқиқот ва сохтори донишро нишон медиҳанд; онҳо самаранокии воқеии технологияҳои алоҳидаи молияи рақамӣ ё муайянкунандаҳои сабабии намунаҳои нашрро намесанҷанд.

Ёддошти бозсозии визуалӣ: Шакли 1 дар манбаъ ҷараёни усул; Шакли 2 истеҳсоли солонаи нашр; Шакли 3 истеҳсоли кишварҳо; Шакли 6 Sankey-и се-майдона; Шакли 7 харитаи мавзӯӣ; Шакли 8 таҳаввули мавзӯӣ; Шаклҳои 9–10 шабакаи ҳамкорӣ; Шакли 11 сохтори ҳам-иқтибос — бо ҳифзи додаҳо ва робитаҳои манбаъ барои Verianla ба шакли аслӣ аз нав кашидан мувофиқанд.